2. 详释的注释
2. Niddesavaṇṇanā
第一理趣:总摄与非总摄词句的注释
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
蕴的词语注释
1. Khandhapadavaṇṇanā
6现在,为了把以五蕴等安立的论母和“总摄、非总摄”等理趣论母的词句结合起来显示,开始了“色蕴由多少蕴”这种方式的详细解说部分。其中,因为在“总摄、非总摄”等理趣论母中安立了“由三种总摄,由三种非总摄”这样的理趣纲要论母,所以为了显示色蕴等的总摄,只举出了“由多少蕴、多少处、多少界”这三个蕴、处、界的项目,并没有涉及“四圣谛”等任何一个。又因为安立了“同类、异类”这样的特相论母,所以在回答这个问题时说“由一种蕴”,即仅由色蕴,因为这些蕴等与它是同类的。其中“由一种蕴”,即仅由色蕴。因为凡是任何色法,由与色蕴同类之故,仅被摄入色蕴,故仅由色蕴计算、限定。“由十一处”,即除意处之外的十一处,因为所有色蕴属于十处及法处的一部分,故由十一处计算、限定;“由十一界”,即除七识界外的十一界,因为在这些界中,没有不被包含的色。
6. Idāni pañcakkhandhādivasena nikkhittamātikaṃ ‘saṅgaho asaṅgaho’tiādīhi nayamātikāpadehi saddhiṃ yojetvā dassetuṃ rūpakkhandho katihi khandhehītiādinā nayena niddesavāro āraddho. Tattha yasmā ‘‘saṅgaho asaṅgahotiādikāya nayamātikāya ‘‘tīhi saṅgaho, tīhi asaṅgaho’’ti nayamukhamātikā ṭhapitā, tasmā rūpakkhandhādīnaṃ saṅgahaṃ dassetuṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhīti tīṇi khandhāyatanadhātupadāneva uddhaṭāni. ‘Cattāri saccānī’tiādīsu ekampi na parāmaṭṭhaṃ. Yasmā ca ‘‘sabhāgo visabhāgo’’ti evaṃ lakkhaṇamātikā ṭhapitā, tasmā imassa pañhassa vissajjane rūpakkhandho ekena khandhenātiādi vuttaṃ. Sabhāgā hi tassa ete khandhādayoti. Tattha ekena khandhenāti rūpakkhandheneva. Yañhi kiñci rūpaṃ rūpakkhandhasabhāgattā rūpakkhandhotveva saṅgahaṃ gacchatīti rūpakkhandheneva gaṇitaṃ, taṃ rūpakkhandheneva paricchinnaṃ. Ekādasahāyatanehīti manāyatanavajjehi. Sabbopi hi rūpakkhandho dasāyatanāni dhammāyatanekadeso ca hoti, tasmā ekādasahāyatanehi gaṇito , paricchinno. Ekādasahi dhātūhīti sattaviññāṇadhātuvajjāhi ekādasahi etāsu hi apariyāpannaṃ rūpaṃ nāma natthi.
在“非总摄”这一节的解说里,只简略地提出了“由多少法非总摄”这样的问题。但在回答时,因为与色蕴不同类的是四个无色蕴、一个意处、七个识界,所以说了“由四蕴”等等。按照这个方法,应当理解一切词句中的总摄与非总摄。不过,在这个蕴的解说中——比如“色蕴由多少蕴(总摄)”等——首先在单根本的总摄方法里,直接以自性显示了五问五答;在非总摄的方法里,则简略地显示了五问五答。按这个方式,在二根本等当中也应当知道有问答。而且这里只显示了以色蕴为根本的二法、三法、四法。到了五法那里,则从两方面做了问答:一是从分别的角度说“色蕴以及……识蕴”,二是从不分别的角度说“五蕴由多少蕴(总摄)”。应当知道这就是圣典的理趣。
Asaṅgahanayaniddese katihi asaṅgahitoti saṅkhepeneva pucchā katā. Vissajjane panassa yasmā rūpakkhandhassa visabhāgā cattāro arūpakkhandhā, ekaṃ manāyatanaṃ, satta viññāṇadhātuyo; tasmā catūhi khandhehītiādi vuttaṃ. Iminā nayena sabbapadesu saṅgahāsaṅgaho veditabbo. Imasmiṃ pana khandhaniddese – ‘‘rūpakkhandho katihi khandhehī’’tiādimhi tāva ekamūlake saṅgahanaye sarūpeneva dassitā pañca pucchā, pañca vissajjanāni. Asaṅgahanaye saṅkhepena dassitā pañca pucchā, pañca vissajjanāni. Iminā upāyena dukamūlakādīsupi pucchāvissajjanāni veditabbāni. Rūpakkhandhamūlakāyeva cettha dukatikacatukkā dassitā. Pañcake pana ‘‘rūpakkhandho ca…pe… viññāṇakkhandho cā’’ti evaṃ bhedato ca, ‘‘pañcakkhandhā katihi khandhehī’’ti evaṃ abhedato cāti dvidhā pucchāvissajjanāni katāni. Evaṃ pāḷinayo veditabboti.
2. 处词等解说
2. Āyatanapadādivaṇṇanā
2222. 在处词句解说等当中,先就处词句解说来说:应当知道,眼处只由一种蕴——也就是色蕴——所包含,只由一种处——也就是眼处——所包含,只由一种界——也就是眼界——所包含。耳处等也应当依照同样的方式来了知包含与不包含。然而,在“无为除去蕴”这一句里,因为无为就叫作法处的涅槃,而它并不进入蕴的包含之中,所以说“除去蕴”。由四蕴,就是色、受、想、行蕴——因为除了涅槃之外,法处是被这四蕴所包含的。而除了识蕴、法处、法界之外,它不被其余的处和界所包含。因此说:“由一种蕴、十一处、十七界所不包含。”再者,就像前面那些是以色蕴为根本的方式,这里也应当知道是以眼处为根本的方式。不过,在圣典中只显示了二法,并以“十二处”不作分别地作了问答。在界解说中,方式也是一样的。
22. Āyatanapadaniddesādīsu āyatanapadaniddese tāva cakkhāyatanaṃ ekena khandhenāti ekena rūpakkhandheneva, ekena cakkhāyataneneva ekāya cakkhudhātuyāva saṅgahitanti veditabbaṃ. Sotāyatanādīsupi imināva nayena saṅgahāsaṅgaho veditabbo. Asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvāti ettha pana yasmā asaṅkhataṃ dhammāyatanaṃ nāma nibbānaṃ, tañca khandhasaṅgahaṃ na gacchati; tasmā ‘khandhato ṭhapetvā’ti vuttaṃ. Catūhi khandhehīti rūpavedanāsaññāsaṅkhārakkhandhehi. Nibbānavajjañhi dhammāyatanaṃ etehi saṅgahitaṃ. Viññāṇakkhandhena pana ṭhapetvā dhammāyatanadhammadhātuyo sesāyatanadhātūhi ca taṃ na saṅgayhati. Tena vuttaṃ – ‘‘ekena khandhena, ekādasahāyatanehi, sattarasahi dhātūhi asaṅgahita’’nti. Yathā ca te heṭṭhā rūpakkhandhamūlakā, evamidhāpi cakkhāyatanamūlakāva nayā veditabbā. Dukamattameva pana pāḷiyaṃ dassetvā ‘‘dvādasāyatanānī’’ti abhedatova pucchāvissajjanaṃ kataṃ. Dhātuniddesepi eseva nayo.
40在谛的解说中,圣典里展示了所有的二法、三法和四法。因为在二法、三法当中,道谛的问答和集谛是一样的,所以把它放在集谛之后来说。
40. Saccaniddese – sabbepi dukatikacatukkā pāḷiyaṃ dassitā. Yasmā ca dukatikesu samudayasaccasadisameva maggasaccepi vissajjanaṃ, tasmā taṃ samudayānantaraṃ vuttaṃ.
50在根解说中,“命根由二蕴”:色命根由色蕴所摄,无色命根由行蕴所摄。其余内容应依照前面所说的方式来了知。而这里对圣典的分列,则与处解说、界解说相同。
50. Indriyaniddese – jīvitindriyaṃ dvīhi khandhehīti rūpajīvitindriyaṃ rūpakkhandhena, arūpajīvitindriyaṃ saṅkhārakkhandhena saṅgahitaṃ. Sesaṃ vuttanayānusāreneva veditabbaṃ. Pāḷivavatthānaṃ panettha āyatanadhātuniddesasadisameva.
6. 缘起注释
6. Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
61在解说缘起时,没有先提出“无明由几个蕴所摄”这个问题,而是直接给出了答案:无明由一个蕴所摄。其中,“行缘识”指的是结生时和转起时的一切异熟识,因此说“由七界所摄”。名色也应当按结生和转起两种情况来理解。所以这里把声处也包括进来,显示了由十一个处所摄。在触等当中,应当了解蕴的分别:触由一个蕴所摄,受由另一个蕴所摄,而渴爱、取、业有则由行蕴所摄。这里“有”这个词,按业有等分为十一种。其中,业有因为解答方式和触等相同,所以和它们放在一起说明;而生存有、欲有、想有、五蕴有因为彼此的解答方式相同,所以也放在一起说明。又因为这些是所执取的法,所以说“由十一个处、十七界”所摄。声处不是所执取的法,所以这里没有把它包括进去。
61. Paṭiccasamuppādaniddese – ‘‘avijjā katihi khandhehī’’ti pucchaṃ anārabhitvā avijjā ekena khandhenāti evaṃ vissajjanameva dassitaṃ. Tattha saṅkhārapaccayā viññāṇanti paṭisandhiyaṃ pavatte ca sabbampi vipākaviññāṇaṃ. Tenevāha – ‘‘sattahi dhātūhi saṅgahita’’nti. Nāmarūpampi paṭisandhipavattivaseneva veditabbaṃ. Tenevettha saddāyatanampi saṅgahetvā ekādasahāyatanehi saṅgaho dassito. Phassādīsu khandhabhedo veditabbo. Aññeneva hi ekena khandhena phasso saṅgahito, aññena vedanā, taṇhāupādānakammabhavā pana saṅkhārakkhandheneva saṅgahitā. Bhavapadañcettha kammabhavādīnaṃ vasena ekādasadhā vibhattaṃ. Tattha kammabhavo phassādīhi sadisavisajjanattā tehi saddhiṃ ekato dassito. Upapattibhavakāmabhavasaññābhavapañcavokārabhavā aññamaññasadisavissajjanattā ekato dassitā. Yasmā cete upādinnakadhammāva tasmā ‘‘ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhī’’ti vuttaṃ. Saddāyatanañhi anupādinnaṃ, taṃ ettha na gahitaṃ.
68在色有的解说中,“以五处”是指眼处、耳处、意处、色处、法处。“以八界”是指眼界、耳界、眼识界、耳识界、色界、法界、意界、意识界。无色有等三者,因为解答方式相同,所以合在一起说明。无想有和一蕴有也是这样。其中,“以二处”是指色处和法处。在界的部分,道理也一样。对于住在同一层梵天界的众生来说,因为其余梵天有眼根存在,并且以色处为所缘,所以在这里特别举出了色处。
68. Rūpabhavaniddese – pañcahāyatanehīti cakkhusotamanarūpadhammāyatanehi. Aṭṭhahi dhātūhīti cakkhusotacakkhuviññāṇasotaviññāṇarūpadhammamanodhātumanoviññāṇadhātūhi. Arūpabhavādayopi tayo sadisavissajjanattāva ekato dassitā. Tathā asaññābhavaekavokārabhavā. Tattha dvīhāyatanehīti rūpāyatanadhammāyatanehi. Dhātūsupi eseva nayo. Ekatalavāsikānañhi sesabrahmānaṃ cakkhusabbhāvato tassārammaṇattā tattha rūpāyatanaṃ uddhaṭaṃ.
7171. “生由二蕴所摄”,是指色法的生由色蕴所摄,非色法的生由行蕴所摄。老与死也是同样的道理。愁等之中,“由单一一蕴所摄”,是指愁、苦、忧由受蕴所摄,悲泣由色蕴所摄,恼等由行蕴所摄——应当这样来了知蕴的差别。
71.Jāti dvīhi khandhehīti rūpajāti rūpakkhandhena, arūpajāti saṅkhārakkhandhena. Jarāmaraṇesupi eseva nayo. Sokādīsupi ekena khandhenāti sokadukkhadomanassāni vedanākkhandhena, paridevo rūpakkhandhena, upāyāsādayo saṅkhārakkhandhenāti evaṃ khandhaviseso veditabbo.
73神足以两种来说:就是以行蕴和识蕴,以意处和法处,以法界和意识界来说。禅那以两种来说:就是以受蕴和行蕴来说。无量等因为解答方式相同,所以合在一起说明。但心虽然紧接在思之后被安立,因为解答方式不同,所以放在后面才取来解说。其中,在无量等里面,所谓以单一蕴:受由受蕴包含,想由想蕴包含,其余的则由行蕴包含——应当这样了知蕴的差别。
73.Iddhipādo dvīhīti saṅkhāraviññāṇakkhandhehi, manāyatanadhammāyatanehi, dhammadhātumanoviññāṇadhātūhi ca. Jhānaṃ dvīhīti vedanākkhandhasaṅkhārakkhandhehi. Appamaññādayo sadisavissajjanattā ekato niddiṭṭhā. Cittaṃ pana cetanānantaraṃ nikkhittampi asadisavissajjanattā pacchā gahitaṃ. Tattha appamaññādīsu ekena khandhenāti vedanā vedanākkhandhena, saññā saññākkhandhena, sesā saṅkhārakkhandhena saṅgahitāti evaṃ khandhaviseso veditabbo.
第7章 三词注释
7. Tikapadavaṇṇanā
7777. 这样显示了内论母的摄集之后,现在为了显示外论母的摄集,便开始说“善法”等。其中,在受三法里,“以三界”:指身识界、意识界和法界。“以七界”:指眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界,以及意界、法界、意识界。在异熟三法里,“以八界”:指连同身识界在内的上述那些界。而“异熟法法”与“杂染杂染法”,因为解答方式相似,所以合在一起取用。就像这些一样,在一切三法、二法的章节中,凡是某一个词和某一个词有相似的解答方式,即使不按顺序,也把它和那个词合在一起取用来解答。应当依照这里所说的道理,了知摄与不摄的方法。
77. Evaṃ abbhantaramātikāya saṅgahaṃ dassetvā idāni bāhiramātikāya saṅgahaṃ dassetuṃ kusalā dhammātiādi āraddhaṃ. Tattha vedanāttike tīhi dhātūhīti kāyaviññāṇamanoviññāṇadhammadhātūhi. Sattahi dhātūhīti cakkhusotaghānajivhāviññāṇadhātūhi ceva manodhātudhammadhātumanoviññāṇadhātūhi ca. Vipākattike aṭṭhahi dhātūhīti kāyaviññāṇadhātuyā saddhiṃ tāhiyeva. Vipākadhammadhammā pana saṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi saddhiṃ sadisavissajjanattā ekato gahitā. Yathā cete, evaṃ sabbatikadukapadesu yaṃ yaṃ padaṃ yena yena padena saddhiṃ sadisavissajjanaṃ hoti, taṃ taṃ uppaṭipāṭiyāpi tena tena saddhiṃ gahetvā vissajjitaṃ. Tattha vuttānusāreneva saṅgahāsaṅgahanayo veditabboti.
第二种方法:已摄与未摄词的注释
2. Dutiyanayo saṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
171171. 现在,为了把“已摄”和“未摄”的词分开,开始用“以眼处”等说法。这里的判定标准是这样的:在这一品中,凡是已经被蕴这个词所摄,但没有被处、界这两个词所摄的;或者已经被蕴、处这两个词所摄,但没有被界这个词所摄的,就针对它问“为什么没有被蕴等所摄”,然后作出回答。不过,这种情况在色蕴等上面并不成立。因为以色蕴所摄的,就是色蕴本身,而它不可能不被十一个半处和界所摄。以受蕴所摄的,就是受蕴本身,而它也不可能不被法处和法界所摄。这样一来,由于不存在“未被摄”的情况,这些词以及像意处、法处等这一类词,在这一品中就没有被采用。而那些能显示色的一部分不与非色混杂、识的一部分不与其他东西混杂的词,则在这里被采用了。最后——
171. Idāni saṅgahitena asaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ cakkhāyatanenātiādi āraddhaṃ. Tatridaṃ lakkhaṇaṃ – imasmiñhi vāre yaṃ khandhapadena saṅgahitaṃ hutvā āyatanadhātupadehi asaṅgahitaṃ, khandhāyatanapadehi vā saṅgahitaṃ hutvā dhātupadena asaṅgahitaṃ, tassa khandhādīhi asaṅgahaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ pana rūpakkhandhādīsu na yujjati. Rūpakkhandhena hi rūpakkhandhova saṅgahito. So ca aḍḍhekādasahi āyatanadhātūhi asaṅgahito nāma natthi. Vedanākkhandhena ca vedanākkhandhova saṅgahito. Sopi dhammāyatanadhammadhātūhi asaṅgahito nāma natthi. Evaṃ asaṅgahitatāya abhāvato etāni aññāni ca evarūpāni manāyatanadhammāyatanādīni padāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Yāni pana padāni rūpekadesaṃ arūpena asammissaṃ, viññāṇekadesañca aññena asammissaṃ dīpenti, tāni idha gahitāni. Pariyosāne ca –
十处、十七界,
七根、无想有、一蕴有,
悲泣与可见有对
不可见却又是有对、是所造色。
‘‘Dasāyatanā sattarasa dhātuyo, Sattindriyā asaññābhavo ekavokārabhavo; Paridevo sanidassanasappaṭighaṃ, Anidassanaṃ punadeva sappaṭighaṃ upādā’’ti.
像这样,通过摄颂已经直接显示出来了。因此,应当就着这些词本身来了知摄与不摄。因为在这个品中,按照提问的方式,依处和界把解答相似的法合并起来,把二十种法归在一起成为一个问题,把七识界归在一起成为一个问题,把七根归在一起成为一个问题,把二有归在一起成为一个问题,把悲泣以及有见有对归在一起成为一个问题,把无见有对归在一起成为一个问题,把有见归在一起成为一个问题,把有对以及所造色归在一起成为一个问题——这样一共作成八个问题。在这些问题中,蕴等的分别应当这样了知:在第一问中,所谓“以四蕴”,就是指非色蕴;所谓“以二处”,就是在眼处等每一处加上意处;所谓“以八界”,就是在眼界等每一界加上七识界。
Evaṃ uddānagāthāya dassitāneva. Tasmā tesaṃ vaseneva saṅgahāsaṅgaho veditabbo. Pañhavasena hi imasmiṃ vāre āyatanadhātuvaseneva sadisavissajjane vīsati dhamme samodhānetvā eko pañho kato, satta viññāṇadhātuyo samodhānetvā eko, sattindriyāni samodhānetvā eko, dve bhave samodhānetvā eko, paridevena ca sanidassanasappaṭighehi ca eko, anidassanasappaṭighehi eko, sanidassanehi eko, sappaṭighehi ca upādādhammehi ca ekoti aṭṭha pañhā katā. Tesu khandhādivibhāgo evaṃ veditabbo seyyathidaṃ – paṭhamapañhe tāva catūhi khandhehīti arūpakkhandhehi, dvīhāyatanehīti cakkhāyatanādīsu ekekena saddhiṃ manāyatanena, aṭṭhahi dhātūhīti cakkhudhātuādīsu ekekāya saddhiṃ sattahi viññāṇadhātūhi.
这里的方法是:以眼处来说,按蕴来归纳,色蕴被包含在内。当这个色蕴被包含时,再按处来归纳,就只有眼处这一个处被包含,其余十处没有被包含。按界来归纳也一样,只有眼界这一个界被包含,其余十界没有被包含。这样一来,那些没有被包含的十处,就是除去眼处和意处之外的十处;那些没有被包含的十界,就是除去眼界和七识界之外的十界。色处等等也是同样的道理。
Tatrāyaṃ nayo – cakkhāyatanena hi khandhasaṅgahena rūpakkhandho saṅgahito. Tasmiṃ saṅgahite rūpakkhandhe āyatanasaṅgahena cakkhāyatanamevekaṃ saṅgahitaṃ. Sesāni dasa āyatanāni asaṅgahitāni. Dhātusaṅgahenapi tena cakkhudhātuyevekā saṅgahitā. Sesā dasa dhātuyo asaṅgahitā. Iti yāni tena asaṅgahitāni dasāyatanāni, tāni cakkhāyatanamanāyatanehi dvīhi asaṅgahitāni. Yāpi tena asaṅgahitā dasa dhātuyo, tā cakkhudhātuyā ceva sattahi ca viññāṇadhātūhi asaṅgahitāti. Rūpāyatanādīsupi eseva nayo.
172172. 第二问的解答:因为无论被哪一种识界所摄的识蕴,都不存在不被意处所摄的情况,所以说“依处摄而被摄”。这里,“以四蕴”是指色等四蕴;“以十一处”是指除去意处之外的十一处;“以十二界”是指除去相应的六识界之后,其余的十二界。因为就眼识界来说,只有眼识界被摄,其他未被摄。耳识界等也是同样的道理。
172. Dutiyapañhe – yasmā yāya kāyaci viññāṇadhātuyā saṅgahito viññāṇakkhandho manāyatanena asaṅgahito nāma natthi, tasmā āyatanasaṅgahena saṅgahitāti vuttaṃ. Ettha pana catūhi khandhehīti rūpādīhi catūhi. Ekādasahāyatanehīti manāyatanavajjehi. Dvādasahi dhātūhīti yathānurūpā cha viññāṇadhātuyo apanetvā sesāhi dvādasahi. Cakkhuviññāṇadhātuyā hi cakkhuviññāṇadhātuyeva saṅgahitā, itarā asaṅgahitā. Sotaviññāṇadhātuādīsupi eseva nayo.
173第三问的解答:眼根等的回答和眼处等一样。不过,女根和男根应当知道,与法处合起来是二处,与法界合起来是八界。
173. Tatiyapañhe – cakkhundriyādīnaṃ vissajjanaṃ cakkhāyatanādisadisameva. Itthindriyapurisindriyesu pana dhammāyatanena saddhiṃ dve āyatanāni, dhammadhātuyā ca saddhiṃ aṭṭha dhātuyo veditabbā.
174第四问:所谓“以三处”,是指色处、法处和意处。因为在那些有之中,按色处和法处来说,只有这两处被它们包含。其余九处则不被这三者包含,也就是不被那两处和意处包含。所谓“以九界”,是指色界、法界以及七识界。
174. Catutthapañhe – tīhāyatanehīti rūpāyatanadhammāyatanamanāyatanehi. Tesu hi bhavesu rūpāyatanadhammāyatanavasena dveva āyatanāni tehi saṅgahitāni . Sesāni nava rūpāyatanāni teheva ca dvīhi, manāyatanena cāti tīhi asaṅgahitāni nāma honti. Navahi dhātūhīti rūpadhātudhammadhātūhi saddhiṃ sattahi viññāṇadhātūhi.
175第五问:说到“以二处”,这是针对第一句,指声处和意处;针对第二句,指色处和意处。说到界,则应知道,就是那些处各自与七识界合在一起。
175. Pañcamapañhe – dvīhāyatanehīti paṭhamapadaṃ sandhāya saddāyatanamanāyatanehi. Dutiyapadaṃ sandhāya rūpāyatanamanāyatanehi. Dhātuyopi tesaṃyeva ekekena saddhiṃ satta viññāṇadhātuyo veditabbā.
176第六问:所谓“以十处”,是指除去色处和法处之外的十处。所谓“以十六界”,是指除去色界和法界之外的十六界。怎么理解呢?因为被称为“无见有对”的法,就是九种粗处。用蕴来统摄时,它们被归入色蕴;用处来统摄时,这九处本身被统摄,色处和法处不被统摄。用界来统摄时,同样是这九界被统摄,色界和法界不被统摄。因此,那些不被它们统摄的二处,就是不被除色处之外的九种粗处和意处这十处所统摄;那些不被它们统摄的二界,应当知道就是不被除色界之外的九种粗界和七识界这十六界所统摄。
176. Chaṭṭhapañhe – dasahāyatanehīti rūpāyatanadhammāyatanavajjehi. Soḷasahi dhātūhīti rūpadhātudhammadhātuvajjeheva. Kathaṃ? Anidassanasappaṭighā hi dhammā nāma nava oḷārikāyatanāni. Tehi khandhasaṅgahena saṅgahite rūpakkhandhe, āyatanasaṅgahena tāneva navāyatanāni saṅgahitāni. Rūpāyatanadhammāyatanāni asaṅgahitāni. Dhātusaṅgahenapi tā eva nava dhātuyo saṅgahitā. Rūpadhātudhammadhātuyo asaṅgahitā. Iti yāni tehi asaṅgahitāni dve āyatanāni , tāni rūpāyatanavajjehi navahi oḷārikāyatanehi, manāyatanena cāti dasahi asaṅgahitāni. Yāpi tehi asaṅgahitā dve dhātuyo, tā rūpadhātuvajjāhi navahi oḷārikadhātūhi, sattahi ca viññāṇadhātūhīti soḷasahi asaṅgahitāti veditabbā.
177第七问:以二处,是指色处和意处。以八界,是指色界加上七识界。
177. Sattamapañhe – dvīhāyatanehīti rūpāyatanamanāyatanehi. Aṭṭhahi dhātūhīti rūpadhātuyā saddhiṃ sattahi viññāṇadhātūhi.
178第八问:关于“以十一处”,这是针对有对法而说的,即除去法处以外的十一处;针对所造法而说的,即除去触处以外的十一处。在界方面,道理也是这样。不过这里义理的连接,应当依照前面所说的方式来理解。
178. Aṭṭhamapañhe – ekādasahāyatanehīti sappaṭighadhamme sandhāya dhammāyatanavajjehi, upādādhamme sandhāya phoṭṭhabbāyatanavajjehi. Dhātūsupi eseva nayo. Atthayojanā panettha heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāti.
第三理趣:以“未摄”与“已摄”句的解说
3. Tatiyanayo asaṅgahitenasaṅgahitapadavaṇṇanā
179179. 现在,为了分析“未被包含的与已被包含的句子”,开始讲“以受蕴”等。这里的要点是这样的:在这个部分里,凡是未被蕴句包含、却被处句和界句包含的,就通过问它以蕴等是否被包含,来作解答。可是,这不适用于色蕴、识蕴、眼处等。就色蕴来说,其余四蕴并没有被蕴的包含方式所包含。在它们当中,没有一个法可说是被处和界的包含方式所包含的。受等法难道不是被法处包含吗?确实被包含。但色蕴本身并不是法处,因为从色蕴来说,只有微细色才归入法处。所以,那些被法处包含的法,并不能说被色蕴包含。就识蕴来说,其余四蕴也没有被包含。在它们当中,没有一个法可说是被处和界的包含方式所包含的。由于这样不存在被包含的关系,眼处等句子以及其他类似的说法,在这个部分里就没有采用。不过,那些不与识或粗色混杂、只显示法处一部分的句子,在这里则被采用了。它们的摄颂如下:
179. Idāni asaṅgahitenasaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ vedanākkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tatridaṃ lakkhaṇaṃ – imasmiñhi vāre yaṃ khandhapadena asaṅgahitaṃ hutvā āyatanadhātupadehi saṅgahitaṃ, tassa khandhādīhi saṅgahaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ pana rūpakkhandhaviññāṇakkhandhacakkhāyatanādīsu na yujjati. Rūpakkhandhena hi cattāro khandhā khandhasaṅgahena asaṅgahitā. Tesu tena ekadhammopi āyatanadhātusaṅgahena saṅgahito nāma natthi. Nanu ca vedanādayo dhammāyatanena saṅgahitāti? Saṅgahitā. Na pana rūpakkhandhova dhammāyatanaṃ, rūpakkhandhato hi sukhumarūpamattaṃ dhammāyatanaṃ bhajati. Tasmā ye dhammāyatanena saṅgahitā, na te rūpakkhandhena saṅgahitā nāma. Viññāṇakkhandhenapi itare cattāro khandhā asaṅgahitā. Tesu tena ekopi āyatanadhātusaṅgahena saṅgahito nāma natthi. Evaṃ saṅgahitatāya abhāvato etāni aññāni ca evarūpāni cakkhāyatanādīni padāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Yāni pana padāni viññāṇena vā oḷārikarūpena vā asammissaṃ dhammāyatanekadesaṃ dīpenti, tāni idha gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
三种蕴和相应的谛,以及十六种根;
缘的行相之句,十四与十四以上。
有三十句,在十个类聚中。
有两部是小对偶,八部是大对偶。
‘‘Tayo khandhā tathā saccā, indriyāni ca soḷasa; Padāni paccayākāre, cuddasūpari cuddasa. ‘‘Samatiṃsa padā honti, gocchakesu dasasvatha; Duve cūḷantaradukā, aṭṭha honti mahantarā’’ti.
在这些段落里,把回答方式相同的句子归在一起,一共说了十二个问题。其中,蕴的区分应当这样理解。但在处和界方面,并没有这种区分。这里先说第一个问题:“以三蕴”,就是指色蕴、想蕴、行蕴。而处和界,则应当理解为法处和法界。
Etesu pana padesu sadisavissajjanāni padāni ekato katvā sabbepi dvādasa pañhā vuttā. Tesu evaṃ khandhavibhāgo veditabbo. Āyatanadhātūsu pana bhedo natthi. Tattha paṭhamapañhe tāva – tīhi khandhehīti rūpasaññāsaṅkhārakkhandhehi. Āyatanadhātuyo pana dhammāyatanadhammadhātuvasena veditabbā.
这里的方法是:涅槃以及微细的色、想、行,从蕴的归类来说虽然不被蕴所摄,但从处和界的归类来说是被摄的。其中,涅槃不属于蕴的归类,其余的则归入色蕴、想蕴、行蕴。但涅槃也归入处和界的归类。因此说:“无为法,除开蕴不论,由三蕴、一处、一界所摄。”不过在这里,就想的方面来说,应知是去掉想之后,与受一起算作三蕴;就行等方面来说,则是去掉行蕴之后,按色、受、想来算作三蕴。
Tatrāyaṃ nayo – vedanākkhandhena hi nibbānañca sukhumarūpasaññāsaṅkhārā ca khandhasaṅgahena asaṅgahitā hutvā āyatanadhātusaṅgahena saṅgahitā. Tesu nibbānaṃ khandhasaṅgahaṃ na gacchati, sesā rūpasaññāsaṅkhārakkhandhehi saṅgahaṃ gacchanti. Āyatanadhātusaṅgahaṃ pana nibbānampi gacchateva. Tena vuttaṃ – ‘‘asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi, ekenāyatanena, ekāya dhātuyā saṅgahitā’’ti. Saññākkhandhapakkhe panettha saññaṃ apanetvā vedanāya saddhiṃ tayo khandhā saṅkhārādīsu saṅkhārakkhandhaṃ apanetvā rūpavedanāsaññāvasena tayo khandhā veditabbā.
180第二项:以四蕴来说,就是除去识蕴之外的四蕴。因为从灭尽的角度看,它们虽然不被蕴的摄集所摄,却被处与界的摄集所摄。
180. Dutiye – catūhi khandhehīti viññāṇavajjehi. Te hi nirodhena khandhasaṅgahena asaṅgahitā hutvā āyatanadhātusaṅgahena saṅgahitā.
181181. 在第三项中,“以二”指的是受蕴和想蕴。因为就色与非色的命根而言,受蕴、想蕴和识蕴并不被蕴的摄集所摄。但在它们当中,只有受和想被处与界的摄集所摄。因此说“以受蕴和想蕴”。依照这个方法,应当了知一切处蕴的分别。从此以后,我们只讲诸蕴的名称而已。
181. Tatiye – dvīhīti vedanāsaññākkhandhehi. Rūpārūpajīvitindriyena hi vedanāsaññāviññāṇakkhandhā ca khandhasaṅgahena asaṅgahitā. Tesu pana vedanāsaññāva āyatanadhātusaṅgahena saṅgahitā. Tena vuttaṃ – ‘‘vedanāsaññākkhandhehī’’ti. Iminā upāyena sabbattha khandhabhedo veditabbo. Ito parañhi khandhānaṃ nāmamattameva vakkhāma.
182第四项:所谓“以三蕴”,在女根和男根中,是指受蕴、想蕴、行蕴;在受等五法中,是指色蕴、想蕴、行蕴;在信根等直到触的诸法中,是指色蕴、受蕴、想蕴。关于受,其判定方式和受蕴一样;关于爱、取、业、有,其判定方式和行蕴一样。
182. Catutthe – tīhi khandhehīti itthindriyapurisindriyesu vedanāsaññāsaṅkhārehi, vedanāpañcake rūpasaññāsaṅkhārehi; saddhindriyādīsu phassapariyosānesu rūpavedanāsaññākkhandhehi. Vedanāya vedanākkhandhasadisova taṇhupādānakammabhavesu saṅkhārakkhandhasadisova vinicchayo.
183第五:在生、老、死中,它们就像命根一样。然而,以禅那来说,涅槃、微细色与想则不被蕴的集合所摄,却被处与界的集合所摄。因此,针对这一点,应当依色蕴和想蕴来了知为二蕴。
183. Pañcame – jātijarāmaraṇesu jīvitindriyasadisova. Jhānena pana nibbānaṃ sukhumarūpaṃ saññā ca khandhasaṅgahena asaṅgahitā hutvā āyatanadhātusaṅgahena saṅgahitā. Tasmā taṃ sandhāya rūpakkhandhasaññākkhandhānaṃ vasena dve khandhā veditabbā.
184第六:在忧、悲、苦这三者中,它们与受相似;在恼等中,它们与行相似。再者,受与受蕴相似,想与想蕴相似,思等与行蕴相似,这是判定。依照这个方法,在第七问等当中,也应该知道哪些被摄、哪些不被摄。
184. Chaṭṭhe – sokādittaye vedanāya sadiso. Upāyāsādīsu saṅkhārasadiso. Puna vedanāya vedanākkhandhasadiso, saññāya saññākkhandhasadiso, cetanādīsu saṅkhārakkhandhasadiso vinicchayo. Iminā upāyena sattamapañhādīsupi saṅgahāsaṅgaho veditabboti.
第四种方式:对“以所摄法所摄”之词的解说
4. Catutthanayo saṅgahitenasaṅgahitapadavaṇṇanā
191191. 现在,为了分别“所摄以所摄之词”,以“集谛”等为开头。其中,凡是依蕴等所摄、以蕴等方式被摄的,又再问它以蕴等如何被摄,并作了回答。这在蕴、处、界中,对于那些取一整分而安立的词句,一个也不适用。因为用完整的蕴等词,并没有另一个以蕴等方式被摄的东西,能在摄取了自己的能摄者之后,再以同样的方式被摄。因此,这样的词句在这一品中没有采用。然而,那些词句,或是显示行的一分,或是显示不与其余混合的受的一分,或是微细色,或是声的一分,则在这里被采用。它们的摄颂是——
191. Idāni saṅgahitenasaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ samudayasaccenātiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ khandhādīhi saṅgahitena khandhādivasena saṅgahitaṃ, puna tasseva khandhādīhi saṅgahaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ khandhāyatanadhātūsu ekampi sakalakoṭṭhāsaṃ gahetvā ṭhitapadesu na yujjati. Sakalena hi khandhādipadena aññaṃ khandhādivasena saṅgahitaṃ nāma natthi, yaṃ attano saṅgāhakaṃ saṅgaṇhitvā puna teneva saṅgahaṃ gaccheyya. Tasmā tathārūpāni padāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Yāni pana padāni saṅkhārekadesaṃ vā aññena asammissaṃ dīpenti – vedanekadesaṃ vā sukhumarūpaṃ vā saddekadesaṃ vā, tāni idha gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
二谛有十五根,十一缘起支;
向上再数十一,这里的“牛脚词”共有三十种。
‘‘Dve saccā pannarasindriyā, ekādasa paṭiccapadā; Uddhaṃ puna ekādasa, gocchakapadamettha tiṃsavidha’’nti.
在这里,问题其实只有两个。其中,凡是问题中所提出的词,正是那些以蕴等范畴来统摄的诸法;针对这些法,各处都说是“以一蕴”等等。这里的道理是这样的:依集谛来说,除了渴爱以外,其余诸行都被蕴等范畴所统摄;反过来,它们又被那渴爱所统摄。而那渴爱本身又再被诸行以蕴等范畴所统摄。一切处都是这个道理。不过,在这里的无色法问题中,所谓“一蕴”指的是行蕴或受蕴;在色法问题中,指的是色蕴;在悲泣问题中,所谓“一处”指的是声处,“一界”指的是声界;在其余地方,应当知道这个意思就是依法处、法界来说的。
Pañhā panettha dveyeva honti. Tattha yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ, tadeva yehi dhammehi khandhādivasena saṅgahitaṃ, te dhamme sandhāya sabbattha ekena khandhenātiādi vuttaṃ. Tatrāyaṃ nayo – samudayasaccena hi taṇhāvajjā sesā saṅkhārā khandhādisaṅgahena saṅgahitā. Puna tehi taṇhāva saṅgahitā. Sā taṇhā puna saṅkhāreheva khandhādisaṅgahena saṅgahitāti. Eseva nayo sabbattha. Arūpadhammapucchāsu panettha saṅkhārakkhandho vā vedanākkhandho vā eko khandho nāma. Rūpadhammapucchāsu rūpakkhandho. Paridevapucchāya saddāyatanaṃ ekaṃ āyatanaṃ nāma. Saddadhātu ekā dhātu nāma, sesaṭṭhānesu dhammāyatanadhammadhātuvaseneva attho veditabboti.
第五种理趣:用非所摄注释非所摄词
5. Pañcamanayo asaṅgahitenaasaṅgahitapadavaṇṇanā
193193. 现在,为了用“非所摄”来解释“非所摄之词”,便从“以色蕴”等开始说起。其中,凡是未被蕴等所摄、依蕴等而说为“非所摄”的,又进一步追问它为何不被蕴等所摄,并作了回答。可是这些词句,在那些执取五蕴的苦谛等中,以及在执取与识俱的微细色为“无见无对”等词句中,是套不上的。因为用那样的词句,涅槃就连被蕴摄受都谈不上;而除了涅槃之外,根本不存在其他不被蕴等所摄的法。所以,这样的词句在这一品中没有采用。而那些不把五蕴和识与微细色放在一起显示、单独指出的词句,在此品中则被采用了。它们的摄颂如下——
193. Idāni asaṅgahitena asaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ khandhādīhi asaṅgahitena khandhādivasena asaṅgahitaṃ, puna tasseva khandhādīhi asaṅgahaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ pañcakkhandhaggāhakesu dukkhasaccādīsu viññāṇena saddhiṃ sukhumarūpaggāhakesu anidassanaappaṭighādīsu ca padesu na yujjati. Tādisena hi padena nibbānaṃ khandhasaṅgahamattaṃ na gaccheyya. Sesā khandhādīhi asaṅgahitadhammā nāma natthi. Tasmā tathārūpāni padāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Yāni pana pañcakkhandhe viññāṇañca sukhumarūpena saddhiṃ ekato na dīpenti, tāni idha gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
一切蕴、处、界,依谛而言有三种。
诸根也全部算在内,依缘来说有二十三种。
前面的十六句,在三法类中有四十三句;
在牛脚(Gocchaka)里有七十二句,在小中间(cūḷantara)里有七句。
在大中间里述说了诸句,此后还有十八句。
应当知道的就是这十八项,其余的在这里没有说。
‘‘Sabbe khandhā tathāyatanadhātuyo saccato tayo; Indriyānipi sabbāni, tevīsati paṭiccato. ‘‘Parato soḷasa padā, tecattālīsakaṃ tike; Gocchake sattati dve ca, satta cūḷantare padā. ‘‘Mahantare padā vuttā, aṭṭhārasa tato paraṃ; Aṭṭhāraseva ñātabbā, sesā idha na bhāsitā’’ti.
这里的问题,按相似回答归并起来,一共与多少法相关,全部合计就是三十四种。其中,凡是问题里举出的那个词,就是指那些不被蕴等所摄的法,针对这些法,才说“以一蕴”等等。
Pañhā panettha sadisavissajjanānaṃ vasena samodhānetvā katihi saddhiṃ sabbepi catuttiṃsa honti. Tattha yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ, tadeva yehi khandhādīhi asaṅgahitaṃ, te dhamme sandhāya ekena khandhenātiādi vuttaṃ.
这里的方法是:以色蕴来说,其余四蕴和涅槃都不被蕴的摄类所包含。但按处和界的摄类来说,除了识以外,其余都被包含。所以只有识才叫做不被三种蕴摄等所包含。再者,与那个识一起,涅槃和四蕴也不被蕴等的摄类所包含。它们全部又同样不被识以蕴等的摄类所包含,因此就说它们不被一蕴、一处、七界所包含。或者这样说:以色蕴来说,只有识不被三种蕴等的摄类所包含;而那些色法也不被那些识法以三种摄类所包含。再者,那些色法又不被识以三种摄类所包含。而识,从蕴来说是一个识蕴,从处来说是一个意处,从界来说是七个识界。所以说“以一蕴”等。用这个方法,在一切地方,凡是问题中提出的词,正是那些不被诸法以蕴等方式所包含的,就依那些法来了知蕴等。其中,在第二问里,应当依色和识来了知。因为受等法正是被色和识以蕴等的摄类所不包含的。而色和识是二蕴、十一处、十七界。
Tatrāyaṃ nayo – rūpakkhandhena hi cattāro khandhā nibbānañca khandhasaṅgahena asaṅgahitā. Āyatanadhātusaṅgahena pana ṭhapetvā viññāṇaṃ avasesā saṅgahitāti viññāṇameva tīhipi khandhasaṅgahādīhi asaṅgahitaṃ nāma. Puna tena viññāṇena saddhiṃ nibbānena cattāro khandhā khandhādisaṅgahena asaṅgahitā. Te sabbepi puna viññāṇeneva khandhādisaṅgahena asaṅgahitāti ekena khandhena, ekenāyatanena, sattahi dhātūhi asaṅgahitā nāma honti. Atha vā – yadetaṃ rūpakkhandhena viññāṇameva tīhi khandhādisaṅgahehi asaṅgahitaṃ, tehipi viññāṇadhammehi te rūpadhammāva tīhi saṅgahehi asaṅgahitā. Puna te rūpadhammā viññāṇeneva tīhi saṅgahehi asaṅgahitā. Viññāṇañca khandhato eko viññāṇakkhandho hoti, āyatanato ekaṃ manāyatanaṃ, dhātuto satta viññāṇadhātuyo. Tasmā ‘‘ekena khandhenā’’tiādi vuttaṃ. Iminā upāyena sabbattha yaṃ pucchāya uddhaṭaṃ padaṃ, tadeva yehi dhammehi khandhādivasena asaṅgahitaṃ, tesaṃ dhammānaṃ vasena khandhādayo veditabbā. Tattha dutiyapañhe tāva – rūpaviññāṇānaṃ vasena veditabbā. Vedanādayo hi rūpaviññāṇeheva khandhādisaṅgahena asaṅgahitā. Te ca dve khandhā ekādasāyatanāni sattarasa dhātuyo honti.
195第三问:识不被色等四种法所摄。应当依据这些法来理解蕴等。
195. Tatiyapañhe – viññāṇaṃ rūpādīhi catūhi asaṅgahitanti tesaṃ vasena khandhādayo veditabbā.
196196. 第四问——眼处不被受等四蕴所摄。按照这个道理,在一切处都应知道蕴等诸法。最后,“色与法处”这句,是把摄颂中已经显示的诸法,用另一种方式归纳起来显示。
196. Catutthapañhe – cakkhāyatanaṃ vedanādīhi catūhīti iminā nayena sabbattha khandhādayo veditabbā. Pariyosāne – rūpañca dhammāyatananti uddānagāthāya dassitadhammāyeva aññenākārena saṅkhipitvā dassitāti.
第六种方式:相应与不相应词的详细解释
6. Chaṭṭhanayo sampayogavippayogapadavaṇṇanā
228228. 现在为了分别“相应句”和“不相应句”,开始讲“色蕴”等。其中,凡是能得到的和不能得到的,全部都被提问涵盖了。但在回答时,对于不能得到的,就用“不存在”来否定。因为经中说“与四种相应,与四种不相应;同类的与不同类的”,所以只有四种无色蕴中同类的、在同一相续中同一刹那生起的无色蕴之间,才可得互相相应。至于色法,与色或涅槃之间,以及涅槃与色之间,根本谈不上相应。同样,色与涅槃对于无色蕴来说也不相应,因为它们彼此不同类。就像无色蕴与色、涅槃不相应一样,不同相续、不同刹那的无色法之间也完全不相应。因为相续和刹那不同,它们对彼此来说也是不同类。不过这种不同类,从“摄”的角度看并不成立,因为彼此相违。所谓“摄”的意义,只是归入计算而已。但在“相应”的角度看,这种不同类是存在的,因为“相应”的意义就是同生等特征。这样一来,在这里,如果某一法连一个法的相应特征都成立不了,那么即使在提问中把它纳入“摄”,也用“不存在”来否定。如果某一法的不相应特征成立,就显示它不相应。至于那些词句,它们表示在七识界中哪怕一界里也不相合、且混杂色法或涅槃的诸法,在这里完全不适用,所以没有采用。关于这些,偈颂如下——
228. Idāni sampayogavippayogapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhotiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ labbhati yañca na labbhati taṃ sabbaṃ pucchāya gahitaṃ. Vissajjane pana yaṃ na labbhati, taṃ natthīti paṭikkhittaṃ. Catūhi sampayogo, catūhi vippayogo; sabhāgo visabhāgoti hi vacanato catūhi arūpakkhandheheva sabhāgānaṃ ekasantānasmiṃ ekakkhaṇe uppannānaṃ arūpakkhandhānaṃyeva aññamaññaṃ sampayogo labbhati. Rūpadhammānaṃ pana rūpena nibbānena vā, nibbānassa ca rūpena saddhiṃ sampayogo nāma natthi. Tathā rūpanibbānānaṃ arūpakkhandhehi, visabhāgā hi te tesaṃ. Yathā ca arūpakkhandhānaṃ rūpanibbānehi, evaṃ bhinnasantānehi nānākkhaṇikehi arūpadhammehipi saddhiṃ natthiyeva. Tepi hi tesaṃ santānakkhaṇavisabhāgatāya visabhāgāyeva. Ayaṃ pana visabhāgatā saṅgahaṭṭhena virujjhanato saṅgahanaye natthi. Gaṇanūpagamattañhi saṅgahaṭṭho. Sampayoganaye pana atthi, ekuppādatādilakkhaṇañhi sampayogaṭṭhoti. Evamettha yassa ekadhammenapi sampayogalakkhaṇaṃ na yujjhati, tassa pucchāya saṅgahaṃ katvāpi natthīti paṭikkhepo kato. Yassa vippayogalakkhaṇaṃ yujjati, tassa vippayogo dassito. Yāni pana padāni sattasu viññāṇadhātūsu ekāyapi avippayutte rūpena nibbānena vā missakadhamme dīpenti, tāni sabbathāpi idha na yujjantīti na gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
法处、法界、苦谛和命根,
六处、名色,以及四种大存在。
生、老和死,在三法一组的分组中是十九个;
在哥遮迦(聚)中有五十句,在小中间(组)中有八句。
在较大的(组)里有十五,其后的(组)有十八。
这两千三百句,在相应里是找不到的。
‘‘Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, dukkhasaccañca jīvitaṃ; Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ, cattāro ca mahābhavā. ‘‘Jātijarā ca maraṇaṃ, tikesvekūnavīsati; Gocchakesu ca paññāsa, aṭṭha cūḷantare padā. ‘‘Mahantare pannarasa, aṭṭhārasa tato pare; Tevīsa padasataṃ etaṃ, sampayoge na labbhatī’’ti.
法处因为混杂着色法和涅槃,所以不能说它和那个不属于法处的识相应。可是在这里,受等诸法确实和识相应,因此也不能说它们不相应。其余的情况也是同样的道理。这样一来,这些说法在一切处都说不通,所以这里没有采用它们。其余的蕴等则说得通,因此采用它们,并按每一个各自以及综合起来的方式作了问答。在这些问题中,第一个问题:“与一处”,指的是与意处;“与某些”,指的是与属于法处、法界的受、想、行。
Dhammāyatanañhi rūpanibbānamissakattā tasmiṃ apariyāpannena viññāṇenapi na sakkā sampayuttanti vattuṃ. Yasmā panettha vedanādayo viññāṇena sampayuttā, tasmā vippayuttantipi na sakkā vattuṃ. Sesesupi eseva nayo. Evaṃ sabbatthāpi etāni na yujjantīti idha na gahitāni. Sesāni khandhādīni yujjantīti tāni gahetvā ekekavasena ca samodhānena ca pañhavissajjanaṃ kataṃ. Tesu pañhesu, paṭhame – ekenāyatanenāti manāyatanena. Kehicīti dhammāyatanadhammadhātupariyāpannehi vedanāsaññāsaṅkhārehi.
229第二问中,“与三”是针对所问的,除去所问的之外,与其余诸蕴相应。“与某些相应”,是说受蕴与想、行相应;其余诸蕴也是除去自身,与别的蕴相应。“与某些不相应”,是说与色法和涅槃不相应。这样一来,在一切情况下都应当这样理解:与色不相应时,应看作法处、法界中的无色法;与无色不相应时,应看作色。第三问的意思很明显。
229. Dutiye – tīhīti pucchitaṃ pucchitaṃ ṭhapetvā sesehi. Kehici sampayuttoti vedanākkhandho saññāsaṅkhārehi. Itarepi attānaṃ ṭhapetvā itarehi. Kehici vippayuttoti rūpanibbānehi. Evaṃ sabbattha rūpassa vippayoge dhammāyatanadhammadhātūsu arūpaṃ, arūpassa vippayoge rūpaṃ daṭṭhabbaṃ. Tatiyapañho uttānatthova.
231第四问:这里没有说“与多少蕴”等等,而是直接说“没有相应者”。不过,这应当只从蕴等本身来理解。后面类似的问题,也同样是这个道理。因为在最初的问题里,已经按自性作了说明,后面的圣典就简略了。应当用这个方法,在一切处了知义理的关联。至于不太明显的地方,我们会把它讲清楚之后再继续。
231. Catutthe – ‘katihi khandhehī’tiādiṃ avatvā sampayuttanti natthīti vuttaṃ. Taṃ pana khandhādīnaṃyeva vasena veditabbaṃ. Paratopi evarūpesu pañhesu eseva nayo. Ādipañhasmiñhi sarūpato dassetvā parato pāḷi saṃkhittā. Iminā nayena sabbattha atthayojanā veditabbā. Yattha pana nātipākaṭā bhavissati, tattha naṃ pākaṭaṃ katvāva gamissāma.
234以十六界来说:先说眼识界,除开它自己,与六识界和十色界相关。其余的界也按同样的方法理解。
234.Soḷasahi dhātūhīti cakkhuviññāṇadhātu tāva attānaṃ ṭhapetvā chahi viññāṇadhātūhi, dasahi ca rūpadhātūhi. Sesāsupi eseva nayo.
235“与三蕴”是指除去行蕴之后,与其余诸蕴相应。“与一界”是指与意识界相应,因为集谛和道谛与其他界没有相应。“与一蕴”是指与行蕴相应。“与一处”是指与法处相应。“与一界”是指与法界相应。因为在这几项当中,那二谛(集谛和道谛)只与某些法相应。
235.Tīhikhandhehīti saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā sesehi. Ekāya dhātuyāti manoviññāṇadhātuyā. Samudayamaggānañhi aññāya dhātuyā sampayogo natthi. Ekena khandhenāti saṅkhārakkhandhena. Ekenāyatanenāti dhammāyatanena. Ekāyadhātuyāti dhammadhātuyā. Etesu hi taṃ saccadvayaṃ kehici sampayuttaṃ.
238238. 关于乐根等问题的回答:所谓“与三”,是指与想、行、识。“与一界”,是指与身识界和意识界。“与六界”,是指与除去身识界以外的六界。
238. Sukhindriyādipañhe – tīhīti saññāsaṅkhāraviññāṇehi. Ekāya dhātuyāti kāyaviññāṇadhātuyā, manoviññāṇadhātuyā ca. Chahi dhātūhīti kāyaviññāṇadhātuvajjāhi.
245245. 关于色有的问题:因为一切无色蕴和无色处都存在,所以说“不与任何[蕴、处]不相应”。但因为鼻识界、舌识界、身识界不存在,所以说“与三界不相应”。
245. Rūpabhavapañhe – sabbesampi arūpakkhandhānaṃ arūpāyatanānañca atthitāya na kehicīti vuttaṃ. Ghānajivhākāyaviññāṇadhātūnaṃ pana natthitāya tīhi dhātūhi vippayuttoti vuttaṃ.
256关于胜解的问题:“与二界”是指与意界和意识界。“与十五”是指与其余十种色界,以及眼识等五种界。
256. Adhimokkhapañhe – dvīhi dhātūhīti manodhātumanoviññāṇadhātūhi. Pannarasahīti sesāhi dasahi rūpadhātūhi, pañcahi ca cakkhuviññāṇādīhi.
257在关于善的问题中,因为已经包含了四种善的蕴,所以否定相应。
257. Kusalapañhe – kusalehi catunnampi khandhānaṃ gahitattā sampayogo paṭikkhitto.
258258. 在受四法的问题中,“以一蕴”就是指受蕴本身。“以十五者”是指眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、意界,以及色界。“以十一者”是指身识界,以及与色界一起。
258. Vedanāttikapañhe – ekena khandhenāti vedanākkhandheneva. Pannarasahīti cakkhusotaghānajivhāviññāṇadhātumanodhātūhi ceva rūpadhātūhi ca. Ekādasahīti kāyaviññāṇadhātuyā saddhiṃ rūpadhātūhi.
262262. 在“非异熟非异熟法”的问题中,“以五者”是指眼识等五识。在“无取无执取”的问题中,“以六者”是指除去意识界的那些。在“有寻有伺”的问题中,“以十五者”是指五识连同色界诸法。在“无寻唯伺”的问题中,“以一蕴”等,应当只依行蕴来理解。因为除了第二禅的伺之外,其余的就叫作无寻唯伺;除了喜之外,其余的就叫作喜俱行。在这里,伺不与伺相应,喜也不与喜相应,所以在行蕴、法处、法界中,是与某些法相应的。“以十六者”是指除去法界和意识界。在“无寻无伺”的问题中,“以一界”是指意界。乐俱行和舍俱行,在受三法的问题中已经说过了。见所断等,与善法相同。
262. Nevavipākanavipākadhammadhammapañhe – pañcahīti cakkhuviññāṇādīhi. Anupādinnaanupādāniyapañhe – chahīti manoviññāṇadhātuvajjāhi. Savitakkasavicārapañhe – pannarasahīti pañcahi viññāṇehi saddhiṃ rūpadhātūhi. Avitakkavicāramattapañhe – ekena khandhenātiādi saṅkhārakkhandhavaseneva veditabbaṃ. Dutiyajjhānavicārañhi ṭhapetvā sesā avitakkavicāramattā nāma. Pītiṃ ṭhapetvā sesā pītisahagatā. Tattha vicāro vicārena, pīti ca pītiyā na sampayuttāti saṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūsu kehici sampayuttā nāma. Soḷasahīti dhammadhātumanoviññāṇadhātuvajjāheva. Avitakkaavicārapañhe – ekāya dhātuyāti manodhātuyā. Sukhasahagatā upekkhāsahagatā ca vedanāttike vuttāva. Dassanenapahātabbādayo kusalasadisāva.
271小所缘与果报法相似。以“一界”来说,是指法界。以“某些”来说,是指那些在其中不属于小所缘的法。然而,法界因为由六种小所缘心所生起而被四蕴所摄,所以只适用于第一种否定。大所缘等则与善法相似。
271.Parittārammaṇaṃ vipākadhammasadisaṃ. Ekāya dhātuyāti dhammadhātuyā. Kehicīti ye tattha parittārammaṇā na honti, tehi. Dhammadhātu pana parittārammaṇānaṃ channaṃ cittuppādānaṃ vasena catūhi khandhehi saṅgahitattā paṭhamapaṭikkhepameva bhajati. Mahaggatārammaṇādayo kusalasadisāva.
273273. 在“未生”这一项中——“以五界”指的是眼识等。因为它们完全是生法,但也属于已生的部分。现在所缘等,和小所缘相似。因等,和集相似。有因而非因,和喜俱行相似。同样地,与执取相应。未执取,和未生相似。其余一切处,其义自明。
273. Anuppannesu – pañcahi dhātūhīti cakkhuviññāṇādīhi. Tāni hi ekantena uppādidhammabhūtāneva, uppannakoṭṭhāsampi pana bhajanti. Paccuppannārammaṇādayo parittārammaṇasadisāva . Hetuādayo samudayasadisāva. Sahetukā ceva na ca hetūpi pītisahagatasadisāva. Tathā parāmāsasampayuttā. Anupādinnā anuppannasadisāva. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第七种理趣:用“相应”来解释“不相应”这个词的释义
7. Sattamanayo sampayuttenavippayuttapadavaṇṇanā
306306. 现在开始用“受蕴”等来分析“相应与不相应”这一词。这里的特征是:在这一品中,先以提问所举出的词,问哪些法与那些相应的法不相应,然后用蕴等范畴来问它们的不相应,并给出回答。但这种做法在色蕴等处并不适用。因为根本不存在与色蕴相应的法。所以,色蕴以及其他类似这样的词,在这一品里没有被采用。只有那些能表明与法界相应的法以及不与其他混杂的识的词,才在这里被采用。它们的摄颂如下:
306. Idāni sampayuttenavippayuttapadaṃ bhājetuṃ vedanākkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tatridaṃ lakkhaṇaṃ – imasmiñhi vāre pucchāya uddhaṭapadena ye dhammā sampayuttā, tehi ye dhammā vippayuttā, tesaṃ khandhādīhi vippayogaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ pana rūpakkhandhādīsu na yujjati. Rūpakkhandhena hi sampayuttā nāma natthi. Tasmā tañca aññāni ca evarūpāni padāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Yāni pana padāni dhammadhātuyā sampayutte dhamme viññāṇañca aññena asammissaṃ dīpenti, tāni idha gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
四个蕴和一处,
二根与七界处。
三类缘,还有七种触。
在三法中有三个,在大中间三法中有七个。
一个有寻的,一个有伺的。
与舍相应,而且只是这一个。
‘‘Cattāro khandhāyatanañca ekaṃ, Dve indriyā dhātupadāni satta; Tayo paṭiccā atha phassasattakaṃ, Tike tayo satta mahantare ca. ‘‘Ekaṃ savitakkaṃ, savicāramekaṃ; Yuttaṃ upekkhāya ca ekamevā’’ti.
到了结尾处,用“四蕴”等说法也同样涵盖了这层意思。其中,凡是问答方式相似的文句,即使顺序不同,也把它们归拢到一起,然后据此提出受蕴等类问题。在这些问题里,应当这样理解蕴等的分类。先说受蕴等类问题:“以一者”指的是意处;“以七者”指的是识界;“以某些”指的是法处中的受等。在识界问题里,“那些法不与任何”是指:从提问所举出的识界中除去之后,剩下的六识界、色以及涅槃。由于它们已经涵盖了一切蕴和处,所以与任何蕴或处都不是不相应的。“以一界”则是指各个问题中所举出的那个界。
Pariyosāne – khandhā caturotiādināpi ayamevattho saṅgahito. Tattha yāni padāni sadisavissajjanāni, tāni uppaṭipāṭiyāpi samodhānetvā tattha vedanākkhandhādikā pañhā katā. Tesu evaṃ khandhādivibhāgo veditabbo. Vedanākkhandhādipañhe tāva – ekenāti manāyatanena. Sattahīti viññāṇadhātūhi. Kehicīti dhammāyatane vedanādīhi. Viññāṇadhātupañhe – te dhammā na kehicīti te pucchāya uddhaṭapadaṃ viññāṇadhātuṃ ṭhapetvā sesā cha viññāṇadhātudhammā, rūpaṃ, nibbānañca. Tehi sabbesaṃ khandhāyatanānaṃ saṅgahitattā na kehici khandhehi āyatanehi vā vippayuttā. Ekāya dhātuyāti yā yā pucchāya uddhaṭā hoti tāya tāya.
309在舍根的问题中,“以五者”指的是与舍相应的眼识界等。按照这个方法,应当理解:在每一个问题里,都是依据与问题中所举出的词不相应的那些法来把握其含义。
309. Upekkhindriyapañhe – pañcahīti upekkhāsampayuttāhi cakkhuviññāṇadhātuādīhi. Iminā nayena sabbattha pucchāya uddhaṭapadeneva saddhiṃ vippayuttānaṃ vasena attho veditabboti.
第八种方式:用不相应来解释相应的词
8. Aṭṭhamanayo vippayuttenasampayuttapadavaṇṇanā
317317. 现在开始分析“以不相应(之法)对应相应(之法)”这一部分,从“以色蕴”等语句开始。在这里,所有提问其实都是无效的提问。因为与色蕴不相应的,就是其余四蕴,它们与其他法没有对应关系。与受蕴不相应的是色法和涅槃,它们与任何法都没有对应关系。一切项目都应这样理解。对于不相应之法,应当知道它们根本没有对应关系。因此,由于提问本身无效,在所有的回答中就只是说“没有,没有”。
317. Idāni vippayuttenasampayuttapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha sabbāpi pucchā moghapucchāva . Rūpakkhandhena hi vippayuttā nāma cattāro khandhā, tesaṃ aññehi sampayogo natthi. Vedanākkhandhena vippayuttaṃ rūpaṃ nibbānañca, tassa ca kenaci sampayogo natthi. Evaṃ sabbapadesu. Vippayuttānaṃ pana sampayogābhāvo veditabbo. Iti pucchāya moghattā sabbavissajjanesu natthi natthiicceva vuttanti.
第九种方式:相应与非相应词的解释
9. Navamanayo sampayuttenasampayuttapadavaṇṇanā
319319. 现在,为了分析“以相应说相应”这一句,便从“以受蕴”等开始。在这里,先问从蕴等角度相应的是什么,再问它们与蕴等如何相应,并作解答。这并不适用于与色、或与色混合者、或与含摄一切色蕴的词一同使用。因为色或与色混合者,与其他法并无相应;而含摄一切色蕴的词已摄尽了所有应相应的蕴等,故再无其他法可与之相应。因此,本品不采用那样的词。只有那些显示不与色混合的无色部分之词,才被本品采用。它们的摄颂如下:
319. Idāni sampayuttenasampayuttapadaṃ bhājetuṃ vedanākkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha yaṃ khandhādivasena sampayuttaṃ, puna tasseva khandhādīhi sampayogaṃ pucchitvā vissajjanaṃ kataṃ. Taṃ rūpena vā rūpamissakehi vā sabbarūpakkhandhasaṅgāhakehi vā padehi saddhiṃ na yujjati. Rūpena hi rūpamissakena vā aññesaṃ sampayogo natthi. Sabbarūpakkhandhasaṅgāhakehi sabbesaṃ sampayogārahānaṃ khandhādīnaṃ gahitattā aññaṃyeva natthi, yaṃ tena saha sampayogaṃ gaccheyya. Tasmā tathārūpāni padāni idha na gahitāni. Yāni pana padāni rūpena asammissaṃ arūpekadesaṃ dīpenti, tāni idha gahitāni. Tesaṃ idamuddānaṃ –
四种无色蕴,以及意处本身;
七识界,二谛,十四根。
缘有十二句,从此以上十六句;
在三法组里有八,在聚组里则有四十三。
在大双中,有七句;在后双中,有六句。
第九品的这些词句,已经归入解释之中。
‘‘Arūpakkhandhā cattāro, manāyatanameva ca; Viññāṇadhātuyo satta, dve saccā cuddasindriyā. ‘‘Paccaye dvādasa padā, tato upari soḷasa; Tikesu aṭṭha gocchake, tecattālīsameva ca. ‘‘Mahantaraduke satta, padā piṭṭhidukesu cha; Navamassa padassete, niddese saṅgahaṃ gatā’’ti.
在一切问题中,凡是因提问而被列出的法,应当根据它们与哪些法相应,来理解蕴等的分类。因为受蕴与其他三蕴相应,反过来,受蕴也与那三蕴相应。它与想等三蕴、一个意处、七个识界、一个法处以及法界中的某些想和行相应。这个道理适用于一切情况。
Sabbapañhesu pana ye dhammā pucchāya uddhaṭā, te yehi sampayuttā honti, tesaṃ vasena khandhādibhedo veditabbo . Vedanākkhandhena hi itare tayo khandhā sampayuttā, puna tehi vedanākkhandho sampayutto. So tehi saññādīhi tīhi khandhehi, ekena manāyatanena, sattahi viññāṇadhātūhi, ekasmiṃ dhammāyatane, dhammadhātuyā ca, kehici saññāsaṅkhāreheva sampayutto. Eseva nayo sabbatthāti.
第十种方式:解释“与不相应者不相应”这一词句。
10. Dasamanayo vippayuttenavippayuttapadavaṇṇanā
353现在开始解释“与不相应者不相应”这一句,从“色蕴”等开始说起。其中,在解说相应与不相应的词句时所举出的色蕴等法,在一切提问中也正是举出这些法。不过,因为相似的回答被归在一起,所以这些词句就以不同的顺序出现。其中,凡是提问中所举出的词,应当根据它与哪些法不相应,来理解蕴等的分类。因为色蕴与受等不相应,受等也与色蕴不相应。而涅槃则如同微细色一样。也就是说,那色蕴与四蕴、一个意处、七个识界,以及法处、法界中的某些受等法不相应。这个道理遍及一切处。
353. Idāni vippayuttenavippayuttapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha ye sampayogavippayogapadaniddese rūpakkhandhādayo dhammā uddhaṭā, sabbapucchāsu teyeva uddhaṭā. Sadisavissajjanānaṃ pana ekato gahitattā padāni aññāya paṭipāṭiyā āgatāni. Tattha yaṃ padaṃ pucchāya uddhaṭaṃ, taṃ yehi dhammehi vippayuttaṃ, tesaṃ vasena khandhādivibhāgo veditabbo. Rūpakkhandhena hi vedanādayo vippayuttā, tehi ca rūpakkhandho vippayutto. Nibbānaṃ pana sukhumarūpagatikameva. So rūpakkhandho catūhi khandhehi, ekena manāyatanena sattahi viññāṇadhātūhi, dhammāyatanadhammadhātūsu, kehici vedanādīhi dhammeheva vippayutto. Eseva nayo sabbatthāti.
第十一种方式:对“与被摄者相应及不相应”一词的解释。
11. Ekādasamanayo saṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā
409现在,为了分别解说“以被摄者相应与不相应”这一词句,便以“集谛”等作为开端。其中,在“以被摄者摄持”词句的解说中,所引出的只是集谛等法,在一切问中引出的也正是这些法。不过,因为相似的答法被归在一起,词句就以不同的次第出现。其中,凡是在问中被引出的词,对于由蕴等摄持而成为所摄的法,应当依据它们与哪些法有相应或不相应,来理解蕴等的分类。
409. Idāni saṅgahitenasampayuttavippayuttapadaṃ bhājetuṃ samudayasaccenātiādi āraddhaṃ. Tattha ye saṅgahitenasaṅgahitapadaniddese samudayasaccādayova dhammā uddhaṭā, sabbapucchāsu teyeva uddhaṭā. Sadisavissajjanānaṃ pana ekato gahitattā padāni aññāya paṭipāṭiyā āgatāni. Tattha ye dhammā pucchāya uddhaṭapadena khandhādisaṅgahena saṅgahitā, tesaṃ yehi sampayogo vā vippayogo vā hoti, tesaṃ vasena khandhādivibhāgo veditabbo.
这里的方法是:先说集谛,属于行蕴的法,被蕴等分类所包含。这些法与其余三蕴、一个意处、七个识界相应;并且在行蕴中,除了渴爱之外,与法处、法界中其余的法相应,所以称为“与某些法相应”。但它们与一个色蕴、十个色处、色界不相应;在同一个法处、法界中,与色法和涅槃不相应,所以称为“与某些法不相应”。应当用这个方法,在一切处所中理解其含义。
Tatrāyaṃ nayo – samudayasaccena tāva saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammā khandhādisaṅgahena saṅgahitā. Te ca sesehi tīhi khandhehi, ekena manāyatanena, sattahi viññāṇadhātūhi, saṅkhārakkhandhe dhammāyatanadhammadhātūsu ca ṭhapetvā taṇhaṃ sesehi sampayuttattā kehici sampayuttā nāma. Ekena pana rūpakkhandhena, dasahi rūpāyatanehi, rūpadhātūhi ca vippayuttā, ekasmiṃ dhammāyatane dhammadhātuyā ca, rūpanibbānehi vippayuttattā kehici vippayuttā nāma. Iminā upāyena sabbattha attho veditabboti.
第十二种方式:解释“与相应者所摄及不摄”这个词
12. Dvādasamanayo sampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā
417现在开始分析“与相应者所摄及不摄”这一词句,从受蕴等开始。其中,在解释“与相应者相应”这一词句时所列出的受蕴等法,就是所有提问中所列出的那些法。其中,对于那些与提问所列出的词句相应的法,应当根据它们被哪些法所摄、不被哪些法所摄,来理解蕴等分类。
417. Idāni sampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ vedanākkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha ye sampayuttenasampayuttapadaniddese vedanākkhandhādayo dhammā uddhaṭā, sabbapucchāsu teyeva uddhaṭā. Tattha ye dhammā pucchāya uddhaṭapadena sampayuttā, tesaṃ yehi saṅgaho vā asaṅgaho vā hoti, tesaṃ vasena khandhādibhedo veditabbo.
这里的方法是:受蕴确实与想等(心所)相应。那些想等法,被想、行、识三蕴所摄,被法处和意处这两处所摄,被法界和七个识界——也就是八界——所摄,而不被其余的蕴、处、界所摄。应当用这个方法理解一切处的含义。
Tatrāyaṃ nayo – vedanākkhandho hi saññādīhi sampayutto. Te saññādayo tīhi saññādikkhandhehi, dvīhi dhammāyatanamanāyatanehi, dhammadhātuyā ceva, sattahi ca viññāṇadhātūhīti aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā, sesāhi khandhāyatanadhātūhi asaṅgahitā. Iminā upāyena sabbattha attho veditabboti.
第十三种方式:解释“与不被摄者相应及不相应”这句话
13. Terasamanayo asaṅgahitenasampayuttavippayuttapadavaṇṇanā
448448. 现在,为了分析“与不被摄者相应及不相应”这一句,开始说明“以色蕴”等。其中,在第五种“以不被摄者不被摄”的词句解说里,与色蕴相似的问题之法,以及与无色有相似的法,只有这些被引出。其余的则不成立,所以没有被引出。因为就受蕴而言,依蕴等分类来看,色法与非色法都是不被摄的,而且它们之间并没有所谓“相应”。因此,只有那些成立的词句,才连同相似的答复一起被汇集而引出。其中,凡是由提问所引出之法、依蕴等分类而不被摄的法,它们与哪些法相应、与哪些法不相应,就应依那些法来理解蕴等的分类。
448. Idāni asaṅgahitenasampayuttavippayuttapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha ye pañcame asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddese rūpakkhandhena sadisapañhā dhammā, ye ca arūpabhavena sadisā, teyeva uddhaṭā. Sesā pana na ruhantīti na uddhaṭā. Vedanākkhandhena hi khandhādivasena pana rūpārūpadhammā asaṅgahitā honti. Tesañca sampayogo nāma natthi. Tasmā yāni padāni ruhanti, tāneva sadisavissajjanehi saddhiṃ samodhānetvā uddhaṭāni. Tattha ye dhammā pucchāya uddhaṭadhammehi khandhādivasena asaṅgahitā, te yehi sampayuttā ca vippayuttā ca, tesaṃ vasena khandhādivibhāgo veditabbo.
这里的方法是:先说色蕴,只有识不被三种摄持所摄。它与受等三蕴相应,也与法处、法界中的受等法相应;它与一种色蕴、十种色处和色界,以及法处、法界中的色法和涅槃法不相应。就是针对这个识,才说“那些法以三蕴”等等。应当按这个方法了知一切处的意义。
Tatrāyaṃ nayo – rūpakkhandhena tāva viññāṇameva tīhi saṅgahehi asaṅgahitaṃ. Taṃ vedanādīhi tīhi khandhehi, dhammāyatanadhammadhātūsu ca vedanādīheva sampayuttaṃ. Ekena rūpakkhandhena, dasahi rūpāyatanarūpadhātūhi, dhammāyatanadhammadhātūsu ca rūpanibbānadhammehi vippayuttaṃ. Taṃ sandhāya te dhammā tīhi khandhehītiādi vuttaṃ. Iminā nayena sabbattha attho veditabboti.
第十四种方法:解释“与不相应者所摄及不摄”一语
14. Cuddasamanayo vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadavaṇṇanā
456现在,为了分析“由不相应者所摄及不摄的词”这一部分,开始讲“以色蕴”等。在这里,那些不能成立不相应词的词,在这一项里就没有采用。那么是哪些呢?就是法处等。因为法处跟蕴等任何一者,都不可能成立不相应词。法界等也是这样。它们的纲要如下——
456. Idāni vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhenātiādi āraddhaṃ. Tattha yesaṃ padānaṃ vippayogo na ruhati, tāni imasmiṃ vāre na gahitāni. Kāni pana tānīti? Dhammāyatanādīni. Dhammāyatanassa hi khandhādīsu ekenāpi vippayogo na ruhati. Dhammadhātuādīsupi eseva nayo. Tesaṃ idamuddānaṃ –
法处、法界以及命根;
名色这一词,以及六处。
生等三类合为一项,在第二十组三法中算一项。
三法结尾处有一项,中间小节则有七句。
正好有十种范畴;在大范畴里,则有十四种。
从这以上,总共略说有六句。
而四十七项条目也找不到。
‘‘Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, jīvitindriyameva ca; Nāmarūpapadañceva, saḷāyatanameva ca. ‘‘Jātiādittayaṃ ekaṃ, padaṃ vīsatime tike; Tikāvasānikaṃ ekaṃ, satta cūḷantare padā. ‘‘Daseva gocchake honti, mahantaramhi cuddasa; Cha padāni tato uddhaṃ sabbānipi samāsato; Padāni ca na labbhanti, cattālīsañca satta cā’’ti.
到了结尾处,“法处就是法界”这首偈颂也是为了阐明这个意思才说的。不过,除了这些之外,其余的一切也都是可以得到的。其中蕴等的分类,应当依照前面所说的方式来了知。
Pariyosāne ca – dhammāyatanaṃ dhammadhātūti gāthāpi imamevatthaṃ dīpetuṃ vuttā. Imāni pana ṭhapetvā sesāni sabbānipi labbhanti. Tesu khandhādivibhāgo vuttanayānusāreneva veditabboti.
如来宣说了那精通界差别的《界论》;
关于那部论纲的分类说明,到这里就结束了。
有智慧的人,确实能通过这种阐明种种纲要门类的方式来了知。
要知道,所有的方法都已经以简要解说的方式说过了。
但如果对每一个词都详细解说,
话语也会变得极其繁多,而义理却没有什么差别。
就这样,我为这部不足两诵分的论典,亲自作了这(偈颂);
愿我以勤勉所获得的福德,成为世间的安乐。
Dhātuppabhedakusalo, yaṃ dhātukathaṃ tathāgato āha; Tassā nayamukhabheda-ppakāsanaṃ niṭṭhitaṃ hoti. Iminā nayamukhabheda-ppakāsanena hi vibhāvinā sakkā; Ñātuṃ sabbepi nayā, saṅkhepakathāva iti vuttā. Ekekassa pana sace, padassa vitthārameva bhāseyyaṃ; Vacanañca ativiya bahuṃ, bhaveyya attho ca aviseso. Iti ūnabhāṇavāradvayāya, yaṃ tantiyā mayā etaṃ; Kurunā pattaṃ puññaṃ, sukhāya taṃ hotu lokassāti.