第十八章 法心分别巴利
18. Dhammahadayavibhaṅgo
总摄品解说巴利
1. Sabbasaṅgāhikavāravaṇṇanā
978 现在,紧接着的《法心分别》里,巴利文本的章节划分应当这样理解:在这里,一开始依蕴等十二个部分来说的,名叫总摄品。第二品是显示这些法在欲界等地生起与不生起的,名叫生起不生起显示品。第三品是在同一范围内显示已包含与未包含的,名叫已包含未包含显示品。第四品是显示在三地中、在生起刹那存在与不存在的法的,名叫法显示品。第五品是依地的差别来显示这些法的,名叫地差别显示品。第六品是显示在诸趣中能令生起的业与寿量的,名叫令生业与寿量显示品。第七品是应证知等品。第八品是有所缘与无所缘品。第九品是把这些蕴等法按所见、所闻等来摄集显示的,名叫见闻等摄集显示品。第十品是按善三法聚等来摄集显示的,名叫善三法聚等摄集显示品。巴利
978. Idāni tadanantare dhammahadayavibhaṅge pāḷiparicchedo tāva evaṃ veditabbo – ettha hi āditova khandhādīnaṃ dvādasannaṃ koṭṭhāsānaṃ vasena sabbasaṅgāhikavāro nāma vutto. Dutiyo tesaṃyeva dhammānaṃ kāmadhātuādīsu uppattānuppattidassanavāro nāma. Tatiyo tattheva pariyāpannāpariyāpannadassanavāro nāma. Catuttho tīsu bhūmīsu uppattikkhaṇe vijjamānāvijjamānadhammadassanavāro nāma. Pañcamo tesaṃ dhammānaṃ bhūmantaravasena dassanavāro nāma. Chaṭṭho gatīsu uppādakakammaāyuppamāṇadassanavāro nāma. Sattamo abhiññeyyādivāro nāma. Aṭṭhamo sārammaṇānārammaṇavāro nāma. Navamo tesaṃ khandhādidhammānaṃ diṭṭhasutādivasena saṅgahetvā dassanavāro nāma. Dasamo kusalattikādivasena saṅgahetvā dassanavāro nāma.
979 979. 对于这样用十种方式划分的巴利文,首先在总摄品中,当有人问“从无间地狱到有顶天,在这范围内有多少蕴”时,为了显示自己的智慧之力,他作了与提问相符的回答——“五蕴”,而没有说“一蕴……乃至四蕴或六蕴”。因为除了能回答“五蕴”之外,再没有别人能作这样的回答。随问而答,这就叫作一切知者的解答。在“十二处”等地方,也是同样的道理。色蕴等的分类,应当依照《蕴分别》等中所说的方法来了知。巴利
979. Evaṃ dasahi vārehi paricchinnāya pāḷiyā paṭhame tāva sabbasaṅgāhikavāre ‘‘avīcito yāva bhavaggaṃ etthantare kati khandhā’’ti pucchite ‘‘ekoti vā…pe… cattāroti vā chāti vā avatvā pañcāti vattuṃ samattho añño natthī’’ti attano ñāṇabalaṃ dīpento pañcakkhandhāti pucchānurūpaṃ vissajjanaṃ āha. Yathāpucchaṃ vissajjanañhi sabbaññubyākaraṇaṃ nāmāti vuccati. Dvādasāyatanānītiādīsupi eseva nayo. Rūpakkhandhādīnaṃ pabhedo khandhavibhaṅgādīsu vuttanayeneva veditabbo.
第二 生起与不生起品 的注释巴利
2. Uppattānuppattivāravaṇṇanā
991 在第二品中,把欲有中属于欲界所生的众生所生起的那些法——不论是被欲界所含摄的还是不被含摄的——全部摄集起来,就说为“欲界的五蕴”等等。色界等处也是同样的道理。然而,因为色界所包含的众生没有鼻处等,所以香处等不执行处等的作用,因此说“色界的六处、九界”等等。又因为无论从处所来说还是从众生生起来说,都不存在所谓的“不被含摄的界”,所以不说“不被含摄的界”;为了显示任何一个不被含摄的法就是指那个法本身,所以说“在不被含摄中,有多少蕴?”等等。巴利
991. Dutiyavāre ye dhammā kāmabhave kāmadhātusambhūtānañca sattānaṃ uppajjanti – kāmadhātuyaṃ pariyāpannā vā apariyāpannā vā – te sabbe saṅgahetvā kāmadhātuyā pañcakkhandhātiādi vuttaṃ. Rūpadhātuādīsupi eseva nayo. Yasmā pana rūpadhātupariyāpannānaṃ sattānaṃ ghānāyatanādīnaṃ abhāvena gandhāyatanādīni āyatanādikiccaṃ na karonti, tasmā rūpadhātuyā cha āyatanāni, nava dhātuyotiādi vuttaṃ . Yasmā ca okāsavasena vā sattuppattivasena vā apariyāpannadhātu nāma natthi, tasmā apariyāpannadhātuyāti avatvā yaṃ yaṃ apariyāpannaṃ taṃ tadeva dassetuṃ apariyāpanne kati khandhātiādi vuttaṃ.
3. 包含与未包含品类的解说巴利
3. Pariyāpannāpariyāpannavāravaṇṇanā
999 在第三部分中,“属于欲界”是指以欲界的范畴为意义而被包含;也就是依止于欲界、含摄在欲界之内,只被称为欲界。其余的词句也应这样理解。“被包含”是指依生存状态和依处所而被限定。“不被包含”则是指不被如此限定。巴利
999. Tatiyavāre kāmadhātupariyāpannāti kāmadhātubhajanaṭṭhena pariyāpannā; taṃnissitā tadantogadhā kāmadhātutveva saṅkhaṃ gatāti attho. Sesapadesupi eseva nayo. Pariyāpannāti bhavavasena okāsavasena ca paricchinnā. Apariyāpannāti tathā aparicchinnā.
第四品 见法品 的注释巴利
4. Dhammadassanavāravaṇṇanā
1007 在第四品中说的“十一处”,是指除去声处的那些处。因为声处根本不会在结生时生起。依照这个方法,应当了知一切处的含义。在七处那一段里,没有按趣来区分而说“诸天、阿修罗”等,而是不加区分地说为“胎生者”。因此,凡是胎生者出现的地方,就应当了知他们的这七处。界也是这样。这里其余的内容意思都很浅显。第五品中应当说的内容,已经在《法集论注释》里说过了。巴利
1007. Catutthavāre ekādasāyatanānīti saddāyatanavajjāni. Tañhi ekantena paṭisandhiyaṃ nuppajjati. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Sattake ‘‘devānaṃ asurāna’’nti gativasena avatvā avisesena gabbhaseyyakānanti vuttaṃ. Tasmā yattha yattha gabbhaseyyakā sambhavanti tattha tattha tesaṃ sattāyatanāni veditabbāni. Tathā dhātuyo. Sesamettha uttānatthameva. Pañcamavāre yaṃ vattabbaṃ taṃ dhammasaṅgahaṭṭhakathāyaṃ vuttameva.
第六 令生业与寿量品释义巴利
6. Uppādakakammaāyuppamāṇavāravaṇṇanā
1021 第六方面中,以五种欲乐或种种殊胜神通而嬉戏享乐的,就是天人。世间公认的天人,是指依世间共识被称为“天王、天女”的天人。化生天人,是指因为投生到天界,以化生方式而成为的天人。清净天人,是指断尽一切烦恼、值得一切天人供养的圣者。国王,是指已经举行灌顶仪式的刹帝利。王后,是指他们的正妃。王子,是指灌顶国王与灌顶王后所生的儿子。巴利
1021. Chaṭṭhavāre pañcahi kāmaguṇehi nānappakārehi vā iddhivisesehi dibbantīti devā. Sammutidevāti ‘devo, devī’ti evaṃ lokasammutiyā devā. Upapattidevāti devaloke uppannattā upapattiyā devā. Visuddhidevāti sabbesaṃ devānaṃ pūjārahā sabbakilesavisuddhiyā devā. Rājānoti muddhābhisittakhattiyā. Deviyoti tesaṃ mahesiyo. Kumārāti abhisittarājūnaṃ abhisittadeviyā kucchismiṃ uppannakumārā.
做完布萨仪式,是指在十四日等日子受持具足八支的布萨戒。现在,因为少量的布施等福业是投生人间富贵的助缘,按有限量去做则能带来一般的人间富贵,做得多则能带来殊胜的人间富贵;即使到了殊胜的程度,又因种种差别而成为种种不同的刹帝利大富豪等身份的助缘,所以针对这种情况,为了说明投生差别的不同,便说出了“有些居士大富豪”等话。其中,这些就是大心材,所以是“大心材”;不过把 r 音变成了 l 音,所以说成“大宅”。居士本身就是大宅,或者居士当中堪称大宅的,就是“居士大富豪”。其余几类也是同样的道理。其中,如果某人家里最终积蓄了四十俱胝的财宝,而且每天有五阿摩那的货币作为日常开销,这就叫居士大富豪。如果某人家里最终积蓄了八十俱胝的财宝,而且每天有十阿摩那的货币作为日常开销,这就叫婆罗门大富豪。如果某人家里最终积蓄了一百俱胝的财宝,而且每天有二十阿摩那的货币作为日常开销,这就叫刹帝利大富豪。巴利
Uposathakammaṃkatvāti cātuddasādīsu aṭṭhaṅgasamannāgataṃ uposathaṃ upavasitvā. Idāni yasmā parittadānādipuññakammaṃ manussasobhagyatāya paccayo, mattaso kataṃ manussasobhagyatāya adhimattaṃ, adhimattabhāvepi nānappakārabhedato nānappakārassa khattiyamahāsālādibhāvassa paccayo, tasmā tassa vasena upapattibhedaṃ dassento appekacce gahapatimahāsālānantiādimāha. Tattha mahāsāro etesanti mahāsārā; ra-kārassa pana la-kāraṃ katvā mahāsālāti vuttaṃ. Gahapatiyova mahāsālā, gahapatīsu vā mahāsālāti gahapatimahāsālā. Sesesupi eseva nayo. Tattha yassa gehe pacchimantena cattālīsakoṭidhanaṃ nidhānagataṃ hoti, kahāpaṇānañca pañca ambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ gahapatimahāsālo nāma. Yassa pana gehe pacchimantena asītikoṭidhanaṃ nidhānagataṃ hoti, kahāpaṇānañca dasaambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ brāhmaṇamahāsālo nāma. Yassa pana gehe pacchimantena koṭisatadhanaṃ nidhānagataṃ hoti, kahāpaṇānañca vīsati ambaṇāni divasavaḷañjo nikkhamati – ayaṃ khattiyamahāsālo nāma.
“同住”是指共同存在;意思是成为同类之后而生起。在“四大王天”等说法中,所谓四大王天,位于须弥山的中间。他们当中,有的住在山上,有的住在空中;他们的相续一直延伸到轮围山。嬉戏放逸天、意愤天、寒云天、热云天、月天子、日天子——所有这些也都住在四大王天界。巴利
Sahabyatanti sahabhāvaṃ; sabhāgā hutvā nibbattantīti attho. Cātumahārājikānantiādīsu cātumahārājikā nāma sinerupabbatassa vemajjhe honti. Tesu pabbataṭṭhakāpi atthi, ākāsaṭṭhāpi; tesaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ pattā. Khiḍḍāpadosikā, manopadosikā, sītavalāhakā, uṇhavalāhakā, candimā devaputto, sūriyo devaputtoti ete sabbepi cātumahārājikadevalokaṭṭhakā eva.
有三十三位众生在那里投生,所以叫三十三天。不过,据说“三十三天”只是那些天神的名称而已。他们当中,有的住在山上,有的住在空中。他们的相续一直延伸到轮围山。夜摩天等也是这样。其实,即使在同一个天界里,也从来没有天神的相续不延伸到轮围山的。在那里,已经前往、到达、获得天界之乐的,叫夜摩天;满足、欢喜的,叫兜率天;当想要享受比自然现成的所缘更加殊胜的欲乐时,就随心化现种种欲乐来享受,所以叫化乐天;了知他人的心意之后,在他人所化现的欲乐中自在掌控,所以叫他化自在天。巴利
Tettiṃsa janā tattha upapannāti tāvatiṃsā. Apica tāvatiṃsāti tesaṃ devānaṃ nāmamevāti vuttaṃ. Tepi atthi pabbataṭṭhakā, atthi ākāsaṭṭhakā. Tesaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ pattā. Tathā yāmādīnaṃ. Ekadevalokepi hi devānaṃ paramparā cakkavāḷapabbataṃ appattā nāma natthi. Tattha dibbaṃ sukhaṃ yātā payātā sampattāti yāmā. Tuṭṭhā pahaṭṭhāti tusitā. Pakatipaṭiyattārammaṇato atirekena ramitukāmakāle yathārucite bhoge nimminitvā ramantīti nimmānaratī. Cittācāraṃ ñatvā parehi nimmitesu bhogesu vasaṃ vattentīti paranimmitavasavattī.
1022 “少或更多”是第二个百年:还没到第二个百年,即便多出二十年、三十年、四十年、五十年或六十年,也仍是“百年”,其义如此。因为这一切都还没到第二个百年,所以说为“少”。巴利
1022.Appaṃvā bhiyyoti dutiyaṃ vassasataṃ appatvā vīsāya vā tiṃsāya vā cattālīsāya vā paññāsāya vā saṭṭhiyā vā vassehi adhikampi vassasatanti attho. Sabbampi hetaṃ dutiyaṃ vassasataṃ appattattā appanti vuttaṃ.
1024 在梵众天等众中,大梵天的随从和侍者,就是梵众天。处在给大梵天当辅相的位置上,就是梵辅天。因为具足光彩和长寿,所以是“大”梵天,也就是那些大梵天。这三类众生都住在初禅地的同一层,但他们的寿命长短各不相同。巴利
1024. Brahmapārisajjādīsu mahābrahmānaṃ pārisajjā paricārikāti brahmapārisajjā. Tesaṃ purohitabhāve ṭhitāti brahmapurohitā. Vaṇṇavantatāya ceva dīghāyukatāya ca mahanto brahmāti mahābrahmā, tesaṃ mahābrahmānaṃ. Ime tayopi janā paṭhamajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā.
1025 1025. 他们的光明是有限的,所以叫少光天。他们的光明是无量的,所以叫无量光天。就像火炬的火焰一样,光明从他们身体上一段一段地脱落、飘散开来,所以叫光音天。这三类众生也住在第二禅地的同一层,但寿命长短各不相同。巴利
1025. Parittā ābhā etesanti parittābhā. Appamāṇā ābhā etesanti appamāṇābhā. Daṇḍadīpikāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati visaratīti ābhassarā. Imepi tayo janā dutiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā.
1026 1026. 他们的净色有限,所以叫少净天。他们的净色无量,所以叫无量净天。他们被净色所遍满、散布,身体的净色光辉融成一片,就像放在金色匣子里的炽燃金块一样光彩夺目,所以叫遍净天。这三类众生也住在第三禅地的同一层面,但寿量各不相同。巴利
1026. Parittā subhā etesanti parittasubhā. Appamāṇā subhā etesanti appamāṇasubhā. Subhena okiṇṇā vikiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanā, suvaṇṇamañjusāya ṭhapitasampajjalitakañcanapiṇḍasassirīkāti subhakiṇhā. Imepi tayo janā tatiyajjhānabhūmiyaṃ ekatale vasanti; āyuantaraṃ pana nesaṃ nānā.
1027 所缘的差异,就是所缘各不相同。作意的差异等等,也是同样的道理。在这里,某一个人的所缘是地遍……中间省略……某一个人的所缘是白遍,这就是所缘的差异。某一个人作意地遍……中间省略……某一个人作意白遍,这就是作意的差异。某一个人对地遍有欲求……中间省略……某一个人对白遍有欲求,这就是欲求的差异。某一个人对地遍发愿……中间省略……某一个人对白遍发愿,这就是愿的差异。某一个人依地遍而胜解……中间省略……某一个人依白遍而胜解,这就是胜解的差异。某一个人依地遍而引心……中间省略……某一个人依白遍而引心,这就是引心的差异。某一个人有辨别地遍的慧……中间省略……某一个人有辨别白遍的慧,这就是慧的差异。其中,所缘和作意是就前分阶段说的。欲求、愿、胜解、引心,在安止中也起作用,在近行中也起作用。而慧则是就世间与出世间混合来说的。巴利
1027.Ārammaṇanānattatāti ārammaṇassa nānattabhāvo. Manasikāranānattatādīsupi eseva nayo. Ettha ekassa pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ hoti…pe… ekassa odātakasiṇanti idaṃ ārammaṇanānattaṃ. Eko pathavīkasiṇaṃ manasi karoti…pe… eko odātakasiṇanti idaṃ manasikāranānattaṃ. Ekassa pathavīkasiṇe chando hoti…pe… ekassa odātakasiṇeti idaṃ chandanānattaṃ. Eko pathavīkasiṇe patthanaṃ karoti…pe… eko odātakasiṇeti idaṃ paṇidhinānattaṃ. Eko pathavīkasiṇavasena adhimuccati…pe… eko odātakasiṇavasenāti idaṃ adhimokkhanānattaṃ. Eko pathavīkasiṇavasena cittaṃ abhinīharati…pe… eko odātakasiṇavasenāti idaṃ abhinīhāranānattaṃ. Ekassa pathavīkasiṇaparicchindanakapaññā hoti…pe… ekassa odātakasiṇaparicchindanakapaññāti idaṃ paññānānattaṃ. Tattha ārammaṇamanasikārā pubbabhāgena kathitā. Chandapaṇidhiadhimokkhābhinīhārā appanāyapi vattanti upacārepi. Paññā pana lokiyalokuttaramissakā kathitā.
无想有情,就是没有想的众生。有些人在外道那里出家后,看到心的过失,心想:“依靠心才会有贪染、嗔害和迷乱。”他们觉得没有心的状态很好,认为这就是现法涅槃,于是对想生起厌离,修习能投生到那里的第五禅定,死后就投生到那个地方。他们投生的那一刹那,只有一个色蕴生起。站着投生的,就一直是站着的姿态;坐着投生的,就一直是坐着的姿态;躺着投生的,就一直是躺着的姿态。他们像彩绘画像或木偶雕像一般,保持五百大劫。到了寿命尽头,那个色身消失,欲界的想生起;因为这种想的生起,这些天人就被认为是从那个身体死去了。巴利
Asaññasattānanti saññāvirahitānaṃ sattānaṃ. Ekacce hi titthāyatane pabbajitvā ‘cittaṃ nissāya rajjanadussanamuyhanāni nāma hontī’ti citte dosaṃ disvā ‘acittakabhāvo nāma sobhano, diṭṭhadhammanibbānameta’nti saññāvirāgaṃ janetvā tatrūpagaṃ pañcamaṃ samāpattiṃ bhāvetvā tattha nibbattanti. Tesaṃ upapattikkhaṇe eko rūpakkhandhoyeva nibbattati. Ṭhatvā nibbatto ṭhitako eva hoti, nisīditvā nibbatto nisinnakova nipajjitvā nibbatto nipannova. Cittakammarūpakasadisā hutvā pañca kappasatāni tiṭṭhanti. Tesaṃ pariyosāne so rūpakāyo antaradhāyati, kāmāvacarasaññā uppajjati; tena idha saññuppādena te devā tamhā kāyā cutāti paññāyanti.
广果天:他们的果报广大,所以叫广果天。他们不会退失、不会离开自己的成就,所以叫无烦天。他们不让任何有情感到热恼,所以叫无热天。容貌美好、端正、令人悦意,所以叫善现天。他们能很好地看,或者他们的容貌美好,所以叫善见天。他们在一切功德和生存成就方面都是最高的,这里没有更低劣的,所以叫色究竟天。巴利
Vipulā phalā etesanti vehapphalā. Attano sampattiyā na hāyanti na vihāyantīti avihā. Na kañci sattaṃ tappantīti atappā. Sundarā dassanā abhirūpā pāsādikāti sudassā. Suṭṭha passanti, sundarametesaṃ vā dassananti sudassī. Sabbehi eva guṇehi ca bhavasampattiyā ca jeṭṭhā, natthettha kaniṭṭhāti akaniṭṭhā.
1028 已经投生到空无边处的,就叫空无边处天。其余几处也是同样的说法。这样算起来,欲界六天、梵天界九处、净居天五处、无色界四处,再加上无想有情天和广果天,一共是二十六层天界;再加上人界,就是二十七处。巴利
1028. Ākāsānañcāyatanaṃ upagatāti ākāsānañcāyatanūpagā. Itaresupi eseva nayo . Iti cha kāmāvacarā, nava brahmalokā, pañca suddhāvāsā, cattāro arūpā asaññasattavehapphalehi saddhiṃ chabbīsati devalokā; manussalokena saddhiṃ sattavīsati.
在这里,正自觉者限定人和天人的寿命时,也限定了四恶趣和地居天的寿命。为什么呢?先说地狱,那里纯粹以业为准。只要业还没耗尽,就不会死。其余恶趣也是这样。地居天同样以业为准。投生到那里的有情,有的只住七天,有的住半个月,有的住一个月,也有住满一劫的。巴利
Tattha sammāsambuddhena manussānaṃ devānañca āyuṃ paricchindamānena catūsu apāyesu bhummadevesu ca āyu paricchinnaṃ taṃ kasmāti? Niraye tāva kammameva pamāṇaṃ. Yāva kammaṃ na khīyati, na tāva cavanti. Tathā sesaapāyesu. Bhummadevānampi kammameva pamāṇaṃ. Tattha nibbattā hi keci sattāhamattaṃ tiṭṭhanti, keci addhamāsaṃ, keci māsaṃ, kappaṃ tiṭṭhamānāpi atthiyeva.
在这里,以在家身份而住的入流者等圣者也存在,他们也能证得一来果、不来果,乃至阿罗汉果。这些人当中,入流者等圣者会终生保持在家身份。但诸漏尽者则要么般涅槃,要么出家。为什么呢?因为阿罗汉果是最殊胜的功德,而在家的身份是低劣的,由于它低劣,就无法承载那无上的功德。因此,他们要么想般涅槃,要么想出家。巴利
Tattha manussesu gihibhāve ṭhitāyeva sotāpannāpi honti, sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi pāpuṇanti. Tesu sotāpannādayo yāvajīvaṃ tiṭṭhanti. Khīṇāsavā pana parinibbāyanti vā pabbajanti vā. Kasmā? Arahattaṃ nāma seṭṭhaguṇo, gihiliṅgaṃ hīnaṃ, taṃ hīnatāya uttamaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkoti. Tasmā te parinibbātukāmā vā pabbajitukāmā vā honti.
地居天众即使证得阿罗汉果,也会一直住到命终。在六层欲界天中,入流者和一来者会住到命终;不还者则必须往生色界,漏尽者则必须般涅槃。为什么?因为那里没有可以藏身的地方。在色界和无色界中,所有圣者都会住到命终。其中,投生在色界的入流者和一来者不再回到这里,就在那里般涅槃。这些人就叫作“禅那不还者”。巴利
Bhummadevā pana arahattaṃ patvāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti. Chasu kāmāvacaradevesu sotāpannasakadāgāmino yāvajīvaṃ tiṭṭhanti; anāgāminā rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati, khīṇāsavena parinibbātuṃ. Kasmā ? Nilīyanokāsassa abhāvā. Rūpāvacarārūpāvacaresu sabbepi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti. Tattha rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino na puna idhāgacchanti, tattheva parinibbāyanti. Ete hi jhānaanāgāmino nāma.
对于获得八等至的人,又是什么来决定投生呢?是熟练的禅那。他对哪个禅那熟练,就依那个禅那投生。如果对所有禅那都熟练,又是什么来决定呢?是愿望。他希望投生到哪里,就投生到那里。如果没有愿望,又是什么来决定呢?是临终时进入的等至。如果临终时没有进入等至,又是什么来决定呢?是非想非非想处等至。因为他一定会投生到非想非非想处。在九个梵天界中投生的圣弟子,有在同一处投生,也有在更高处投生,但不会在更低处投生。凡夫则可以在同一处投生,也可以在更高处投生,还可以在更低处投生。在五净居天和四无色界中,圣弟子有在同一处投生,也有在更高处投生。投生在初禅地的阿那含,在遍净九梵天界后,住在最高处般涅槃。广果天、阿迦腻咤天、非想非非想处天,这三个天界叫做最胜有。在这三处投生的阿那含,既不向上投生,也不向下投生,就在各自所在之处般涅槃。这是这里的旁论。巴利
Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ pana kiṃ niyameti? Paguṇajjhānaṃ. Yadevassa paguṇaṃ hoti, tena uppajjati. Sabbesu pana paguṇesu kiṃ niyameti? Patthanā. Yattha upapattiṃ pattheti tattheva upapajjati. Patthanāya asati kiṃ niyameti? Maraṇasamaye samāpannā samāpatti. Maraṇasamaye samāpannā natthi, kiṃ niyameti? Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti. Ekaṃsena hi so nevasaññānāsaññāyatane upapajjati. Navasu brahmalokesu nibbattaariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi na heṭṭhūpapatti. Puthujjanānaṃ pana tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi heṭṭhūpapattipi. Pañcasu suddhāvāsesu catūsu ca arūpesu ariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi. Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbatto anāgāmī nava brahmaloke sodhetvā matthake ṭhito parinibbāti. Vehapphalā, akaniṭṭhā, nevasaññānāsaññāyatananti ime tayo devalokā seṭṭhabhavā nāma. Imesu tīsu ṭhānesu nibbattaanāgāmino neva uddhaṃ gacchanti, na adho, tattha tattheva parinibbāyantīti. Idamettha pakiṇṇakaṃ.
第七门:应证知等门的注释巴利
7. Abhiññeyyādivāravaṇṇanā
1030 在第七品中,应该依据能把握自相的证智来理解“应证知性”。应该依据知遍知、度遍知、断遍知来理解“应遍知性”。而在“色蕴是应证知、应遍知,不是应断”这类表述中,应该只依据知遍知和度遍知来理解。在“集谛是应证知、应遍知、应断”这类表述中,则依据断遍知来理解。巴利
1030. Sattamavāre salakkhaṇapariggāhikāya abhiññāya vasena abhiññeyyatā veditabbā. Ñātatīraṇapahānapariññānaṃ vasena pariññeyyatā. Sā ca rūpakkhandho abhiññeyyo pariññeyyo na pahātabbotiādīsu ñātatīraṇapariññāvaseneva veditabbā. Samudayasaccaṃ abhiññeyyaṃ pariññeyyaṃ pahātabbantiādīsu pahānapariññāvasena.
第八品中,应该根据以色等为所缘的眼识等,来理解什么是有对象、什么是没有对象。第九品的意思很浅显。第十品中如果有需要说明的内容,那些都已经在逐一提问的部分里讲过了。巴利
Aṭṭhamavāre rūpādiārammaṇānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ vasena sārammaṇānārammaṇatā veditabbā. Navamavāro uttānatthoyeva. Dasamavārepi yaṃ vattabbaṃ siyā taṃ sabbaṃ tattha tattha pañhāpucchakavāre vuttamevāti.
正在宣说阿毗达摩,法尊对敬重法、与敬法相应者;
住在诸天之城,有一千个天众随从围绕。
第二,无与伦比之人——导师所说的《分别论》,
以十八种分别庄严,具备如醍醐般美妙的功德。
为了阐明其中的含义,我被那位具足坚定功德的人恳请,
被精进不懈、行动不迟缓、智慧明澈的佛音尊者所请求,
我着手撰写这部义注,用来辨明那些极为精微的义理;
因为能清除迷惑,所以名为《迷惑冰消》。
汲取古注的精髓,这部注释才得以定稿。
此注毫无障碍地得以圆满完成,依照巴利圣典的诵分。
正如以四十那样,以一也同样,一切亦如是;
愿清净者们宣告一切众生心愿的达成。
为了正法久住,以及我撰写这部注释所获得的功德,
愿一切众生,连同诸天在内,都能达到由彼所圆满证得者。
愿正法长久住世,愿世间永远以法为乐。
愿各地永远具备安稳、粮食充足等种种圆满。巴利
Abhidhammaṃ desento, dhammagaru dhammagāravayuttānaṃ; Devānaṃ devapure, devagaṇasahassaparivāro. Dutiyaṃ adutiyapuriso, yaṃ āha vibhaṅgapakaraṇaṃ nātho; Aṭṭhārasahi vibhaṅgehi, maṇḍitamaṇḍapeyyaguṇo. Atthappakāsanatthaṃ, tassāhaṃ yācito ṭhitaguṇena; Yatinā adandhagatinā, subuddhinā buddhaghosena. Yaṃ ārabhiṃ racayituṃ, aṭṭhakathaṃ sunipuṇesu atthesu; Sammohavinodanato, sammohavinodaniṃ nāma. Porāṇaṭṭhakathānaṃ, sāraṃ ādāya sā ayaṃ niṭṭhaṃ; Pattā anantarāyena, pāḷiyā bhāṇavārehi. Cattālīsāya yathā, ekena ca evameva sabbepi; Niṭṭhaṃ vajantu vimalā, manorathā sabbasattānaṃ. Saddhammassa ṭhitatthaṃ, yañca imaṃ racayatā mayā puññaṃ; Pattaṃ tena samattaṃ, pāpuṇatu sadevako loko. Suciraṃ tiṭṭhatu dhammo, dhammābhirato sadā bhavatu loko; Niccaṃ khemasubhikkhādi-sampadā janapadā hontūti.
这部《分别论》的注释,名为《迷惑冰消》,是由一位长老所著。这位长老具备极其清净的信心、智慧和精进,拥有戒行、正直、柔和等种种功德,有能力深入自宗与他宗教义的幽微之处,具备智慧的明辨力;在包含三藏教法及其义注的导师教法中,他以无碍智的威力而成为大注释师;他语业圆满,言辞甜美、高尚、优美而富有文采,说话应机而说,是最殊胜的论师、大诗人;他被无碍解所围绕,以六神通、无碍解等种种功德庄严自身,对上人法已善加安住其心;他是长老传承的明灯,是大寺住者长老传承中的庄严,拥有广大而清净的智慧,被诸位长老尊称为“佛音”。巴利
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā ayaṃ sammohavinodanī nāma vibhaṅgaṭṭhakathā.
愿法久住世间,为了那些寻求超越世间的人;
它为善男子们开示智慧清净的方法。
只要“佛陀”这个名称,对于那位心地清净的如如者来说,也是如此。
在世间,那位世间至尊大仙的教法仍在流传。巴利
Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ paññāvisuddhiyā. Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.