第二不定学处巴利 2. Dutiyaaniyatasikkhāpadaṃ
3. 不定篇 · 33 段
452 那时,世尊住在舍卫城(Sāvatthī) 祇树给孤独园。那时,具寿伍达义(Udāyī) 心想:“世尊已经禁止与女人在隐蔽、可作不净行的座位上一对一独坐。”于是他就与那位少女单独在僻静处坐着,说着适时的话,讲着适时的法。毗舍佉·鹿子母(Visākhā Migāramātā) 第二次受邀去那一家。她看见具寿伍达义与那位少女一对一地独坐着。看到后,她对具寿伍达义说:“尊者,这不合适、不恰当,圣者与女人一对一独坐。尊者,纵然您无意于此事,那些尚未生信的人也很难信服。”虽然被毗舍佉·鹿子母这样劝说,具寿伍达义还是不接受。于是毗舍佉·鹿子母离开后,将这件事告诉了诸比丘。那些少欲的诸比丘呵责、批评、责备说:“具寿伍达义怎么能与女人一对一独坐呢!”然后,那些比丘以种种方式呵责了具寿伍达义之后,向世尊禀告了这件事……“伍达义,听说你真的与女人一对一在隐蔽处独坐吗?”
“是真的,世尊。”佛陀世尊呵责……“愚人!你怎么能与女人一对一在隐蔽处独坐!愚人,这不能让未生信者生信……诸比丘,你们应这样诵此学处——”巴利 注疏 3
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena āyasmā udāyī – ‘‘bhagavatā paṭikkhittaṃ mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammaniye nisajjaṃ kappetu’’nti tassāyeva kumārikāya saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappesi kālayuttaṃ samullapanto kālayuttaṃ dhammaṃ bhaṇanto. Dutiyampi kho visākhā migāramātā nimantitā taṃ kulaṃ agamāsi. Addasā kho visākhā migāramātā āyasmantaṃ udāyiṃ tassāyeva kumārikāya saddhiṃ ekaṃ ekāya raho nisinnaṃ. Disvāna āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘idaṃ, bhante, nacchannaṃ nappatirūpaṃ yaṃ ayyo mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeti. Kiñcāpi, bhante, ayyo anatthiko tena dhammena, apica dussaddhāpayā appasannā manussā’’ti. Evampi kho āyasmā udāyī visākhāya migāramātuyā vuccamāno nādiyi. Atha kho visākhā migāramātā nikkhamitvā bhikkhūnaṃ etamatthaṃ ārocesi. Ye te bhikkhū appicchā…pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti – ‘‘kathañhi nāma āyasmā udāyī mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappessatī’’ti! Atha kho te bhikkhū āyasmantaṃ udāyiṃ anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ …pe… ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, udāyi, mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappesī’’ti? ‘‘Saccaṃ bhagavā’’ti. Vigarahi buddho bhagavā…pe… kathañhi nāma tvaṃ, moghapurisa, mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappessasi! Netaṃ, moghapurisa, appasannānaṃ vā pasādāya…pe… evañca pana, bhikkhave, imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyātha –
453 座位虽无遮蔽、不足以行淫,但足以对女人说下流话;任何比丘在这样的座位上与一位女子在僻静处单独坐着,有位说话可信的女居士看见了,就以两种罪中的某一种来指控他——桑喀地谢思(saṅghādisesa,古译:僧伽婆尸沙,意译:僧残) 或巴吉帝亚(pācittiya,古译:波逸提) ;如果这位比丘承认坐过,就应按两种罪中的某一种来处置——桑喀地谢思或巴吉帝亚,或者按那位可信的女居士所说的来处置他。这也是一条不定法。巴利 注疏 3
‘‘Na heva kho pana paṭicchannaṃ āsanaṃ hoti nālaṃ kammaniyaṃ, alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsituṃ. Yo pana bhikkhu tathārūpe āsane mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisajjaṃ kappeyya, tamenaṃ saddheyyavacasā upāsikā disvā dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyya – saṅghādisesena vā pācittiyena vā. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo – saṅghādisesena vā pācittiyena vā. Yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya tena so bhikkhu kāretabbo. Ayampi dhammo aniyato’’ti.
454 所谓非隐蔽,是指不被墙壁、门、席子、布幕、树、柱子、谷仓等任何东西所遮蔽的。巴利
Na heva kho pana paṭicchannaṃ āsanaṃ hotīti appaṭicchannaṃ hoti kuṭṭena vā kavāṭena vā kilañjena vā sāṇipākārena vā rukkhena vā thambhena vā kotthaḷiyā vā yena kenaci appaṭicchannaṃ hoti.
所谓不能作不净行,是指不能行淫欲法。巴利
Nālaṃ kammaniyanti na sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ.
所谓可以说粗恶语,是指可以对女人说粗恶语。巴利
Alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsitunti sakkā hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsituṃ.
“凡……者”,是指凡是这样的、如此这般的……(中略)……“比丘”,是指……(中略)……此处所指的,正是这个意义上的比丘。巴利
Yo panāti yo yādiso…pe… bhikkhūti…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti.
在这样的座位上。巴利
Tathārūpe āsaneti evarūpe āsane.
“女人”:指人类女性,不是女夜叉,不是女饿鬼,不是雌性畜生。她有辨知能力,能了知善语恶语、粗恶语非粗恶语。巴利
Mātugāmo nāma manussitthī, na yakkhī na petī na tiracchānagatā, viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānituṃ.
所谓“一同”,是指共处。巴利
Saddhinti ekato.
所谓“一男一女独处”,指只有一位比丘和一位女子。巴利
Eko ekāyāti bhikkhu ceva hoti mātugāmo ca.
所谓“僻静”,有眼所不见和耳所不闻两种。眼所不见,指旁人看不见眨眼、挑眉或抬头的动作。耳所不闻,指旁人听不见正常的谈话声。巴利
Raho nāma cakkhussa raho, sotassa raho. Cakkhussa raho nāma na sakkā hoti akkhiṃ vā nikhaṇīyamāne bhamukaṃ vā ukkhipīyamāne sīsaṃ vā ukkhipīyamāne passituṃ. Sotassa raho nāma na sakkā hoti pakatikathā sotuṃ.
所谓“共坐”,是指当女人坐着时,比丘靠近她坐着或躺着;或者当比丘坐着时,女人靠近他坐着或躺着;或者两人都坐着,或者两人都躺着。巴利
Nisajjaṃ kappeyyāti mātugāme nisinne bhikkhu upanisinno vā hoti upanipanno vā. Bhikkhu nisinne mātugāmo upanisinno vā hoti upanipanno vā. Ubho vā nisinnā honti ubho vā nipannā.
所谓“言语可信”,是指已证得果位、通达法义、明白教法。巴利
Saddheyyavacasā nāma āgataphalā abhisametāvinī viññātasāsanā.
所谓“近事女”,是指已经皈依佛、皈依法、皈依僧的女子。巴利
Upāsikā nāma buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā.
所谓“看见”,是指见到之后。巴利
Disvāti passitvā.
她若以两种罪中的一种举发——桑喀地谢思或巴吉帝亚。若那比丘承认了与女子共坐,应以二法中的任一种来处治——桑喀地谢思或巴吉帝亚。那位有信语的近事女如何说,就应如何处治那位比丘。巴利
Dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena vadeyya saṅghādisesena vā pācittiyena vā. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamāno dvinnaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo – saṅghādisesena vā pācittiyena vā. Yena vā sā saddheyyavacasā upāsikā vadeyya, tena so bhikkhu kāretabbo.
455 如果她这样说:“我看见圣尊坐着,与女人共入身相触。”而他也承认此事,应以犯戒处治。如果她这样说:“我看见圣尊坐着,与女人共入身相触。”而他却这样说:“我确实是坐着,但并没有共入身相触。”应以坐姿处治……“我不是坐着,而是躺着。”应以卧姿处治……“我不是坐着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyo mayā diṭṭho nisinno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyo mayā diṭṭho nisinno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’’ti, so ce evaṃ vadeyya – ‘‘saccāhaṃ nisinno, no ca kho kāyasaṃsaggaṃ samāpajji’’nti, nisajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho nipannoti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
如果她这样说:“我看见圣尊躺着,与女人共入身相触。”而他也承认此事,应以犯戒处治……“我确实是躺着,但并没有共入身相触。”应以卧姿处治……“我不是躺着,而是坐着。”应以坐姿处治……“我不是躺着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyo mayā diṭṭho nipanno mātugāmena saddhiṃ kāyasaṃsaggaṃ samāpajjanto’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo…pe… saccāhaṃ nipanno, no ca kho kāyasaṃsaggaṃ samāpajjinti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nipanno, apica kho nisinnoti, nisajjāya kāretabbo …pe… nāhaṃ nipanno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
如果她这样说:“我听见尊者坐着时,对女子说粗恶语。”而他也承认此事,应以犯戒处治。如果她这样说:“我听见尊者坐着时,对女子说粗恶语。”而他却这样说:“我确实是坐着,但并没有对她说粗恶语。”应以坐姿处治……“我不是坐着,而是躺着。”应以卧姿处治……“我不是坐着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyassa mayā sutaṃ nisinnassa mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsantassā’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyassa mayā sutaṃ nisinnassa mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsantassā’’ti, so ce evaṃ vadeyya – ‘‘saccāhaṃ nisinno, no ca kho duṭṭhullāhi vācāhi obhāsi’’nti, nisajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho nipannoti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
如果她这样说:“我听见圣尊躺着时,对女子说粗恶语。”而他也承认此事,应以犯戒处治……“我确实是躺着,但并没有对她说粗恶语。”应以卧姿处治……“我不是躺着,而是坐着。”应以坐姿处治……“我不是躺着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyassa mayā sutaṃ nipannassa mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsantassā’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo…pe… saccāhaṃ nipanno no ca kho duṭṭhullāhi vācāhi obhāsinti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nipanno, apica kho nisinnoti, nisajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nipanno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
456 如果她这样说:“我看见圣尊与女人单独、一对一,在隐秘处坐着。”而他也承认此事,应以坐姿处治……“我不是坐着,而是躺着。”应以卧姿处治……“我不是坐着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyo mayā diṭṭho mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nisinno’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, nisajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho nipannoti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nisinno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
如果她这样说:“我看见圣尊与女人单独、一对一,在隐秘处躺着。”而他也承认此事,应以卧姿处治……“我不是躺着,而是坐着。”应以坐姿处治……“我不是躺着,而是站着。”不需处治。巴利
Sā ce evaṃ vadeyya – ‘‘ayyo mayā diṭṭho mātugāmena saddhiṃ eko ekāya raho nipanno’’ti, so ca taṃ paṭijānāti, nipajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nipanno, apica kho nisinnoti, nisajjāya kāretabbo…pe… nāhaṃ nipanno, apica kho ṭhitoti, na kāretabbo.
所谓“此亦”,是就前面(的学处)而说的。巴利
Ayampīti purimaṃ upādāya vuccati.
所谓“不定”,是指罪名不定,或是桑喀地谢思罪,或是巴吉帝亚罪。巴利
Aniyatoti na niyato, saṅghādiseso vā pācittiyaṃ vā.
457 如果他承认去过、承认坐过、承认犯了罪,应按所犯罪处罚他。如果他承认去过、不承认坐过、承认犯了罪,应按所犯罪处罚他。如果他承认去过、承认坐过、不承认犯了罪,应按坐的行为处罚他。如果他承认去过、不承认坐过、不承认犯了罪,不应处罚。巴利
Gamanaṃ paṭijānāti nisajjaṃ paṭijānāti āpattiṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Gamanaṃ paṭijānāti nisajjaṃ na paṭijānāti āpattiṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Gamanaṃ paṭijānāti nisajjaṃ paṭijānāti āpattiṃ na paṭijānāti, nisajjāya kāretabbo. Gamanaṃ paṭijānāti nisajjaṃ na paṭijānāti āpattiṃ na paṭijānāti, na kāretabbo.
如果他不承认去过、承认坐过、承认犯了罪,应按所犯罪处罚他。如果他不承认去过、不承认坐过、承认犯了罪,应按所犯罪处罚他。如果他不承认去过、承认坐过、不承认犯了罪,应按坐的行为处罚他。如果他不承认去过、不承认坐过、不承认犯了罪,不应处罚。巴利
Gamanaṃ na paṭijānāti nisajjaṃ paṭijānāti āpattiṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Gamanaṃ na paṭijānāti nisajjaṃ na paṭijānāti āpattiṃ paṭijānāti, āpattiyā kāretabbo. Gamanaṃ na paṭijānāti nisajjaṃ paṭijānāti āpattiṃ na paṭijānāti , nisajjāya kāretabbo. Gamanaṃ na paṭijānāti nisajjaṃ na paṭijānāti āpattiṃ na paṭijānāti, na kāretabboti.
458 尊者们,二不定法已诵出。在此,我问诸尊者:“你们对此是否清净?”第二次我问:“你们对此是否清净?”第三次我问:“你们对此是否清净?”诸尊者对此清净,因此默然。我这样记住此事。巴利
Uddiṭṭhā kho āyasmanto dve aniyatā dhammā. Tatthāyasmante pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Dutiyampi pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Tatiyampi pucchāmi – ‘‘kaccittha parisuddhā’’? Parisuddhetthāyasmanto; tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmīti.
一处足以行淫,一处不足以行淫,
这两条不定法,由最胜、安然不动的佛陀善为制定。巴利
Alaṃ kammaniyañceva, tatheva ca naheva kho; Aniyatā supaññattā, buddhaseṭṭhena tādināti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
事件 具寿伍达义前往一亲族少女家中,与其单独在隐蔽、可作不净行的秘密座位共坐交谈。此事被具信的近事女韦沙卡米嘎拉之母撞见,她当场批评此行为不当,但伍达义不予接受。韦沙卡米嘎拉之母将此事告知僧团,比丘们呵责伍达义并禀告佛陀。佛陀以此因缘,分别针对“隐蔽座位”与“非隐蔽座位”制定了二条“不定法”学处,确立以具信近事女所见为依据,对涉事比丘进行三种或二种可能性处治的规则。
经文摘要 伍达义与少女独坐→韦沙卡米嘎拉之母目击并报告→比丘呵责→佛陀制立二不定学处。
中心思想(白话 + 重点拆解) 1. 背景:比丘的边界感出了bug
这篇经文讲的是比丘和女性相处时的分寸。有个叫伍达义的比丘,平时喜欢串门子。有天他去一个女居士家,跑去和人家待嫁的女儿,在一个既隐蔽又能干点啥的私密角落,一男一女单独坐着聊天。这在当时,马上就被一位德高望重的女居士韦沙卡米嘎拉之母当场抓包。
2. 核心:为啥这事儿“不定”反而是最狠的?
这篇律藏的核心,就在于“不定”这两个字。它和我们想象的“犯了A罪就判A罚”的清晰规则不一样,而是设计了一套非常灵活的定罪程序。佛陀没自己当法官,而是选择相信一个有信誉的目击者的陈述。
经文直说:“应以那位有信语的近事女所说的来处治那位比丘。”
→ 拆开看: 这句话就是整部经的“尚方宝剑”。它直接把裁判权,部分地交回给了有良好信誉的在家女众。为什么?因为比丘在那种私密空间做的事没有第三只眼,唯一能防止他们胡来的,就是公开的信任和监督。定罪的关键不是“到底做了什么”,而是“在什么环境中”和“被谁看见了”。所以罪名才“不定”——可能大到要被开除僧团(巴拉基格),可能中间档(桑喀地谢思),也可能只是小过(巴吉帝亚)。这种根据外部证据来断案的模式,本身就是一种极大的震慑:别以为躲在暗处就没事,你的行为边界是由公众的信誉来丈量的。
3. 要旨:用“环境证据”破“隐藏的心”
第二不定学处更进一步,哪怕那个地方只是“不符合做那事儿”,但只要你跟女性在那搞暧昧氛围的独处,被发现后同样要被“不定罪”治。这等于把“避嫌”写进了戒律的底层代码。
→ 一句话要旨: 戒律的终极防护不是完美的调查,而是让模糊地带本身成为禁区,用“公众信心”倒逼“个体自律”,把“说不清”的灰色空间直接定义为“不许碰”的雷区。
关键术语锚 - sacca → 谛/真理(此处指“信语”) : 经文强调以“具信语近事女”的话为准,此处的“信语”源于其皈依三宝、持戒清净的品德,而非世智辩聪,易误解为普通人的诚信。
- diṭṭhi → 见(此处指“目击证词”) : 经文反复出现“被我看见/听见”,这种“见”成为处治的直接依据,非哲学意义的“邪见/正见”,而是感官证据。
- saddhā → 信(此处指“具信”) : 指居士对三宝的坚固信仰,是构成其证词有效性的资格,不是盲目的迷信,而是因修行产生的公信力。
- attha → 义(此处指“适宜/法”) : 经文说“说适时的话,说适时的法”,此处的“义”和“法”都指向对对方有益、符合时宜的教导,不是空洞的道理。
- rāga → 贪/贪染(此罪源) : 整部戒条的设立背景根源于防止“淫欲法”的生起,贪染是此罪发生的内在驱动力,是不定法要防范的核心烦恼。