第6章 神变论
6. Pāṭihāriyakathā
神变论的注释
Pāṭihāriyakathāvaṇṇanā
30现在,在“利益世间的行为”这一讲述结束之后,接着要说明的是:为了显示以教诫利益世间为终结的神变,而说出的这部以经为前导的神变论,是对其中前所未有之义的解释。其中,在经里先说“神变”:因为能对抗、破除对立面,所以叫神变。“神通神变”:从成就的意义上说是神通,从破除的意义上说是神变;神通本身就是神变,所以叫神通神变。另外两种,从记说的意义上说是记说,从教诫的意义上说是教诫。其余部分和前面所说的一样。
30. Idāni lokatthacariyāpariyosānāya cariyākathāya anantaraṃ lokatthānusāsanapariyosānaṃ pāṭihāriyaṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya pāṭihāriyakathāya apubbatthānuvaṇṇanā. Tattha suttante tāva pāṭihāriyānīti paccanīkapaṭiharaṇavasena pāṭihāriyāni. Iddhipāṭihāriyanti ijjhanavasena iddhi, paṭiharaṇavasena pāṭihāriyaṃ, iddhiyeva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ. Itaresu pana ādissanavasena ādesanaṃ, anusāsanavasena anusāsanī. Sesaṃ vuttanayameva.
这里,就是指在这个世间。某个,是指某一个人。神通神变的解释,和前面说过的意思一样。以相而记说,就是依据来时的相、去时的相或住时的相来说。你的心也如此,就是说你的心也是这样,或者伴随喜悦,或者伴随忧恼,或者与欲寻等相应。api这个词是总括的意思。你的心也这样,是针对伴随喜悦等每一种心,说明种种不同的情况。你的心也如此,就是说你的心正想着这样那样的道理而活动。即使记说很多,就是说除了心之外,还说这事过去是这样、现在是这样、未来是这样,像这样记说很多。它正是如此,不会变成别的,就是说所讲的一切,全都如所说的那样发生,不会变成别的样子。
Idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko poso. Iddhipāṭihāriyaniddeso heṭṭhā vuttatthoyeva. Nimittena ādisatīti āgatanimittena vā gatanimittena vā ṭhitanimittena vā katheti. Evampi te manoti evampi tava mano somanassito vā domanassito vā kāmavitakkādisampayutto vā. Api-saddo sampiṇḍanattho. Itthampi te manoti somanassitādito ekekavidhepi citte nānappakāraparidīpanaṃ. Itipi te cittanti itipi tava cittaṃ, imañca imañca atthaṃ cintayamānaṃ pavattatīti attho. Bahuṃ cepi ādisatīti cittato aññaṃ vā idañca idañca nāma ahosi bhavati bhavissatīti bahukampi katheti. Tatheva taṃ hoti, no aññathāti taṃ sabbampi yathā yathā kathitaṃ, tatheva hoti, aññathā na hoti.
并不是只靠相来预言,因为即使知道相的人,也不会只凭相就说出来。再者,这是显示另一种方式。对于人类,是指能知道他人心的人类。对于非人,是指被告知或未被告知的夜叉、毗舍遮等。对于天众,是指四天王天等天众。听闻声音之后,是指听了那些知道他人心而说法之人的声音之后。而字是表示重新开始的助词。寻思的人,是指用寻去寻思这样那样事物的人。伺察的人,是指用与寻相应的伺去伺察的人。听闻寻的扩散声之后,是指听到由寻的力量所产生、呓语的睡眠放逸者等发出的咕哝声之后。依靠那个寻思者所发出的声音,就预言说你的心也是这样等等。
Na heva kho nimittena ādisatīti nimittaṃ jānantopi kevalaṃ nimitteneva na katheti. Apicāti aparapariyāyadassanaṃ. Manussānanti cittaṃ jānanakamanussānaṃ. Amanussānanti sāvitānaṃ vā assāvitānaṃ vā yakkhapisācādīnaṃ. Devatānanti cātumahārājikādīnaṃ . Saddaṃ sutvāti aññassa cittaṃ ñatvā kathentānaṃ saddaṃ suṇitvā. Panāti nipāto puna ārambhe. Vitakkayatoti yaṃ vā taṃ vā vitakkena vitakkentassa. Vicārayatoti vitakkasampayutteneva vicārena vicārentassa. Vitakkavipphārasaddaṃ sutvāti vitakkavegavasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ kūjanasaddaṃ sutvā. Yaṃ vitakkayato so saddo uppanno, tassa vasena ‘‘evampi te mano’’tiādīni ādisati.
“无寻无伺的定”这句话,是为了说明:即使心已经寂静、远离了寻与伺的扰动,他心智仍然能够了知它;至于了知其他心,那更不必说了。“以心遍知他人之心而了知”指的就是获得他心智的人。“尊者”是对对方的称呼。“心行已安立”指心的行已经安放确定。他了知:“他将寻思某种寻”,也就是了知他将生起并运作善的寻等。了知的方式有三种:由前兆而知,由前分而知,在等至中观察心而知。由前兆而知,是指在修遍的准备工作阶段就知道:“他以这种方式开始修遍,将会生起初禅,或第二禅等,或八种等至。”由前分而知,是指最初的观已经开始时就这样知道:“他以这种方式开始修观,将会生起入流道……乃至……将会生起阿罗汉道。”在等至中观察心而知,是指了知:“以这种方式,此人的心行已经安立;在此心之后,他将寻思这样的寻;从他出定之后,这个定将会退分,或住分,或胜进分,或决择分,或者他将生起种种神通。”即使他说了很多,也应当知道:因为他心智所缘取的只是心与心所,所以只是按有贪等十六种分类来说很多,并不是以其他方式来说。那件事确实就是那样,这是确定无疑的。因为依他心智所了知的,绝不会变成另一种样子。
Avitakkaṃ avicāraṃ samādhinti vitakkavicārakkhobhavirahitasantacittassāpi jānanasamatthataṃ dassentena vuttaṃ, sesacittajānane pana vattabbameva natthi. Cetasā ceto paricca pajānātīti cetopariyañāṇalābhī. Bhototi bhavantassa. Manosaṅkhārā paṇihitāti cittasaṅkhārā ṭhapitā. Amukaṃ nāma vitakkaṃ vitakkayissatīti kusalādivitakkaṃ vitakkayissati pavattayissatīti pajānāti. Pajānanto ca āgamanena jānāti, pubbabhāgena jānāti, antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti. Āgamanena jānāti nāma kasiṇaparikammakāleyeva ‘‘yenākārenesa kasiṇabhāvanaṃ āraddho paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādijjhānaṃ vā aṭṭha samāpattiyo vā uppādessatī’’ti jānāti. Pubbabhāgena jānāti nāma paṭhamavipassanāya āraddhāya evaṃ jānāti, ‘‘yenākārenesa vipassanaṃ āraddho sotāpattimaggaṃ vā uppādessati…pe… arahattamaggaṃ vā uppādessatī’’ti jānāti. Antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti nāma ‘‘yenākārena imassa manosaṅkhārā ṭhapitā, imassa nāma cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessati, ito vuṭṭhitassa etassa hānabhāgiyo vā samādhi bhavissati, ṭhitibhāgiyo vā visesabhāgiyo vā nibbedhabhāgiyo vā, abhiññāyo vā uppādessatī’’ti jānāti. Bahuṃ cepi ādisatīti cetopariyañāṇassa cittacetasikānaṃyeva ārammaṇakaraṇato sarāgādisoḷasapabhedavaseneva bahuṃ cepi katheti, na aññavasenāti veditabbaṃ. Tatheva taṃ hotīti idaṃ ekaṃsena tatheva hoti. Cetopariyañāṇavasena ñātañhi aññathābhāvī nāma natthi.
要这样寻思:就是生起出离寻等来寻思。不要这样寻思:就是不要生起欲寻等来寻思。要这样作意:就是作意无常想,或者作意苦想等其他任何一种。不要这样作意:就是不要以常想等方式来作意。要断除这个:就是断除对五欲功德的贪著等。要成就这个而安住:就是证得、成就这由四种道果所区分的出世间法,并安住其中。
Evaṃ vitakkethāti evaṃ nekkhammavitakkādayo pavattentā vitakketha. Mā evaṃ vitakkayitthāti evaṃ kāmavitakkādayo pavattentā mā vitakkayittha . Evaṃ manasi karothāti evaṃ aniccasaññameva, dukkhasaññādīsu vā aññataraṃ manasi karotha. Mā evaṃ manasākatthāti evaṃ niccantiādinā nayena mā manasi akattha. Idaṃpajahathāti idaṃ pañcakāmaguṇarāgādiṃ pajahatha. Idaṃ upasampajja viharathāti idaṃ catumaggaphalappabhedaṃ lokuttaradhammameva pāpuṇitvā nipphādetvā viharatha.
31现在,为了进一步特别说明神通变化中的另一种方式,说了“出离成就,就是神变”等话。其中,“破除欲贪”是指:以自身相对立的力量去破除、舍弃欲贪;因此,这出离本身就叫作神变。意思是说,能破除欲贪的出离,就是神变。“那些具足此出离的人”:就是通过这种能破除欲贪的出离,以证得的方式而具足此出离的人。“心清净”:因为没有了欲贪,所以心清净。“思惟无浊”:就是不被欲的思惟搅乱的出离思惟。这样,就是记说神变。或者说,“这样记说”就是记说神变;这里应保留“记说”一词而接续使用。如此,就是记说神变。意思是:以他心通者,或其他人,或正等觉者,或佛弟子,如此记说,就是记说神变。或者,“这样记说”就是记说神变;这里应保留“记说”一词而接续使用。“应如此修习”:应以这种种方式,从最初开始修习。其余三种也是如此。应随法而建立念:那个随顺出离的念,应坚固地建立起来。这样,就是教诫神变。这里应像记说神变的搭配那样进行搭配。在无瞋等中也是如此。不过,经文是省略了初禅等,最后只显示阿罗汉道而写成的。其中,在四种道中,“应如此修习”等话,因为道是单一心刹那的,所以应理解为是就道的前分而说的。因为,对于作为道的前分、被称为世间道、趣向出起观的随观,为了生起道而修习等完成时,由彼所生起的道也就被称为已修习、已修习、已多修习。然而,说一切有部师主张“每一道有十六刹那”。而随法念的建立,则在前分中是相应的。
31. Idāni iddhipāṭihāriye aparaṃ pariyāyaṃ visesena dassento nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādimāha. Tattha kāmacchandaṃ paṭiharatīti attano paṭipakkhabhūtaṃ kāmacchandaṃ paṭibalaṃ hutvā harati pajahatīti tadeva nekkhammaṃ pāṭihāriyaṃ nāmāti attho. Ye tena nekkhammena samannāgatāti evaṃ kāmacchandapaṭihārakena tena nekkhammena ye puggalā paṭilābhavasena samannāgatā. Visuddhacittāti kāmacchandābhāvato visuddhacittā. Anāvilasaṅkappāti kāmasaṅkappena anālulitanekkhammasaṅkappā. Iti ādesanāpāṭihāriyanti paracittakusalena vā aññena vā sammāsambuddhena vā buddhasāvakehi vā evaṃ ādesanā pāṭihāriyanti attho. Atha vā iti evaṃ ādisanaṃ ādesanāpāṭihāriyanti ādesanasaddo pāṭhasesaṃ katvā payujjitabbo. Evaṃ āsevitabbanti iminā ca pakārena iminā ca pakārena ādito sevitabbaṃ. Sesattayepi eseva nayo. Tadanudhammatā sati upaṭṭhapetabbāti tassa nekkhammassa anukūlabhūtā sati bhusaṃ ṭhapetabbā. Iti anusāsanīpāṭihāriyanti ettha ādesanāpāṭihāriyayojanāya viya yojanā kātabbā. Abyāpādādīsupi eseva nayo. Pāṭho pana jhānādīni saṅkhipitvā ante arahattamaggameva dassetvā likhito. Tattha catūsupi maggesu ‘‘evaṃ āsevitabbo’’tiādi ekacittakkhaṇikattā maggassa pubbabhāgavasena vuttanti veditabbaṃ. Maggassa hi pubbabhāgabhūtāya lokiyamaggasaṅkhātāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya magguppādanatthaṃ āsevanādīsu katesu tāya uppanno maggopi āsevito bhāvito bahulīkato nāma hotīti veditabbaṃ. Sabbatthikavādācariyā pana ‘‘ekekamaggo soḷasakkhaṇiko’’ti vadanti. Tadanudhammatāsatiupaṭṭhāpanaṃ pana pubbabhāge yujjatiyevāti.
3232. 再者,“出离成就,即是神通”等话,是为了阐明“神通神变”这个词是持业释复合词。在经中说到三种神变时,如果只提到“神通神变”这个复合词,那么其余两种其实也已经被说到了。因此,在这个语境里,应当理解为:这里只说了作为根本的“神通神变”这个复合词的含义。
32. Puna nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādīni ‘‘iddhipāṭihāriya’’ntipadassa kammadhārayasamāsattadīpanatthaṃ vuttāni. Suttante vuttesu tīsu iddhipāṭihāriyasseva samāsatte vutte sesānaṃ dvinnampi vuttova hotīti imasmiṃ pariyāye mūlabhūtassa iddhipāṭihāriyasseva samāsattho vuttoti veditabbanti.