礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
小部· 《譬喻经义注》· 第一部分巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Khuddakanikāye · Apadāna-aṭṭhakathā · (Paṭhamo bhāgo)
譬喻经义注
889 段
以头顶礼最殊胜的、无与伦比的佛陀;
已渡越所知之海,也渡越了三个轮回之海。
同样地,那至高、寂静、甚深、难见、极微细的。
造作存在与不存在、纯净、被正等觉者所崇敬的法。
同样地,我礼敬无垢、无着的无上僧团。
最殊胜的应受供养者,诸根寂静、无有漏染。
特别地以对他所做的这份礼敬,
我以特别的恭敬,向三宝献上这份殊胜的礼敬。
那些长老们,他们意志坚定、智慧过人,通晓教法,明达事理。
尊者,应当专门撰写《譬喻注》。
那些有名望的人一次又一次恭敬地恳请我。
所以,我将依据《譬喻》的末尾部分,讲述有脚者(的内容)。
我将照亮殊胜理趣之灯,于三藏中。
就像巴利圣典本身那样,义注的阐释是善巧优美的。
这最上的法,是谁在什么地方、什么时候说出来的?
为什么说这个?说了这个之后,规则由此而来。
为了在诸因缘中具备善巧,也为了便于掌握和记持;
因此,在讲说了种种方法之后,又区分了前后次第。
从前,在僧伽罗语和古代注疏中,
那被保存下来的,并不能成就善士们之所欲所求。
所以,依靠它,依照古代注疏的传统方法;
避开与正理相违的意义,阐明殊胜的含义;
我们要撰写一部阐明殊胜义理、最为殊胜的义注。巴利
Vanditvā sirasā seṭṭhaṃ, buddhamappaṭipuggalaṃ; Ñeyyasāgaramuttiṇṇaṃ, tiṇṇaṃ saṃsārasāgaraṃ. Tatheva paramaṃ santaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ; Bhavābhavakaraṃ suddhaṃ, dhammaṃ sambuddhapūjitaṃ. Tatheva anaghaṃ saṅghaṃ, asaṅgaṃ saṅghamuttamaṃ; Uttamaṃ dakkhiṇeyyānaṃ, santindriyamanāsavaṃ. Katena tassa etassa, paṇāmena visesato; Ratanattaye visesena, visesassādarena me. Therehi dhīradhīrehi, āgamaññūhi viññubhi; ‘‘Apadānaṭṭhakathā bhante, kātabbā’’ti visesato. Punappunādareneva, yācitohaṃ yasassibhi; Tasmāhaṃ sāpadānassa, apadānassasesato. Visesanayadīpassa, dīpissaṃ piṭakattaye; Yathā pāḷinayeneva, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ. Kena kattha kadā cetaṃ, bhāsitaṃ dhammamuttamaṃ; Kimatthaṃ bhāsitañcetaṃ, etaṃ vatvā vidhiṃ tato. Nidānesu kosallatthaṃ, sukhuggahaṇadhāraṇaṃ; Tasmā taṃ taṃ vidhiṃ vatvā, pubbāparavisesitaṃ. Purā sīhaḷabhāsāya, porāṇaṭṭhakathāya ca; Ṭhapitaṃ taṃ na sādheti, sādhūnaṃ icchiticchitaṃ. Tasmā tamupanissāya, porāṇaṭṭhakathānayaṃ; Vivajjetvā viruddhatthaṃ, visesatthaṃ pakāsayaṃ; Visesavaṇṇanaṃ seṭṭhaṃ, karissāmatthavaṇṇananti.
既然已经承诺要讲“这无上法是谁说的、为什么说、什么时候说的”,也承诺“要作义注”,那么这部《譬喻》的义注,就要先说明远因缘、不远因缘、近因缘这三种因缘,然后再来解释。因为听法的人如果能从事情的起因开始了解,就能真正理解得好。所以我们先把这三种因缘讲清楚,然后再作解释。巴利
‘‘Kenakattha kadā cetaṃ, bhāsitaṃ dhammamuttama’’nti ca, ‘‘karissāmatthavaṇṇana’’nti ca paṭiññātattā sā panāyaṃ apadānassatthavaṇṇanā dūrenidānaṃ, avidūrenidānaṃ, santikenidānanti imāni tīṇi nidānāni dassetvā vaṇṇiyamānā ye naṃ suṇanti, tehi samudāgamato paṭṭhāya viññātattā yasmā suṭṭhu viññātā nāma hoti, tasmā naṃ tāni nidānāni dassetvāva vaṇṇayissāma.
在这里,首先要了解这些因缘的划分。大士在燃灯佛足下立下成佛的誓愿之后,一直到以须大拏的身份命终、投生到兜率天,这期间所展开的故事,就叫作“远因缘”。从兜率天去世之后,一直到在菩提道场证得一切知智,这期间所展开的故事,就叫作“不远因缘”。而“近因缘”,则是佛陀住在各个地方时,在那些地方所发生的事。巴利
Tattha ādito tāva tesaṃ nidānānaṃ paricchedo veditabbo. Dīpaṅkarapādamūlasmiñhi katābhinīhārassa mahāsattassa yāva vessantarattabhāvā cavitvā tusitapure nibbatti, tāva pavatto kathāmaggo dūrenidānaṃ nāma. Tusitabhavanato pana cavitvā yāva bodhimaṇḍe sabbaññutappatti, tāva pavatto kathāmaggo avidūrenidānaṃ nāma. Santikenidānaṃ pana tesu tesu ṭhānesu viharato tasmiṃ tasmiṃyeva ṭhāne labbhatīti.
关于这一段,它的“远因缘”是这样的:据说,从这时往前推,在四阿僧祇又十万劫之前,有一座城叫阿玛拉瓦提。城里住着一位名叫善慧的婆罗门,他父母双方的血统都很高贵,从母系和父系算起,一直到第七代家族都清净无染,没有因为出身而被人轻视或指责。他相貌端正,看着让人欢喜,令人肃然起敬,肤色也是极其殊胜美好。他不做别的事,只学婆罗门的技艺。还在年少时,父母就去世了。于是替他管理家产的大臣拿来账本,打开装满金、银、摩尼、珍珠等物的库房,告诉他:“年轻人,这么多是你母亲留下的财产,这么多是你父亲留下的财产,这么多是你祖辈和曾祖辈留下的。”就这样把七代以来的财产一一说明后,对他说:“这些就交给你来接管吧。”善慧智者心想:“我的父祖们积攒了这么多财富,可他们去往他世时,连一枚金币也带不走。我应当拿这些财物去做能带得走的善业。”于是他禀告国王,在城中击鼓宣告,向大众广行布施,然后出家做了隐者。为了说明这件事的来龙去脉,在这里应当讲述善慧的故事。这个故事虽然在大佛史中已经连续出现过,但因为是以偈颂的形式出现的,所以不太容易明白,因此我们要穿插着用说明偈颂关联的语句来讲说。巴利
Tatridaṃ dūrenidānaṃ nāma – ito kira kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake amaravatī nāma nagaraṃ ahosi. Tattha sumedho nāma brāhmaṇo paṭivasati, ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā kulaparivaṭṭā, akkhitto anupakuṭṭho jātivādena, abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato. So aññaṃ kammaṃ akatvā brāhmaṇasippameva uggaṇhi. Tassa daharakāleyeva mātāpitaro kālamakaṃsu. Athassa rāsivaḍḍhako amacco āyapotthakaṃ āharitvā suvaṇṇarajatamaṇimuttādibharite gabbhe vivaritvā ‘‘ettakaṃ te, kumāra, mātu santakaṃ, ettakaṃ pitu santakaṃ, ettakaṃ ayyakapayyakāna’’nti yāva sattamā kulaparivaṭṭā dhanaṃ ācikkhitvā ‘‘etaṃ paṭipajjāhī’’ti āha. Sumedhapaṇḍito cintesi – ‘‘imaṃ dhanaṃ saṃharitvā mayhaṃ pitupitāmahādayo paralokaṃ gacchantā ekakahāpaṇampi gahetvā na gatā, mayā pana gahetvā gamanakāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti, so rañño ārocetvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājanassa dānaṃ datvā tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne sumedhakathā kathetabbā . Sā panesā kiñcāpi buddhavaṃse nirantaraṃ āgatāyeva, gāthābandhena pana āgatattā na suṭṭhu pākaṭā, tasmā taṃ antarantarā gāthāsambandhadīpakehi vacanehi saddhiṃ kathessāma.
在四阿僧祇劫又十万劫的尽头,有一座都城,城中从不缺少十种声音,名叫“阿玛拉瓦提”,也叫“阿玛拉”。《佛种姓经》中就是针对这座城这样说的——巴利
Kappasatasahassādhikānañhi catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake dasahi saddehi avivittaṃ ‘‘amaravatī’’ti ca ‘‘amara’’nti ca laddhanāmaṃ nagaraṃ ahosi, yaṃ sandhāya buddhavaṃse vuttaṃ –
在十万劫和四阿僧祇劫之时,
有一座城名叫阿玛拉,看上去很庄严,让人心生欢喜。
这座城充满了十种声音,还伴随着种种吃喝。巴利
‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye; Amaraṃ nāma nagaraṃ, dassaneyyaṃ manoramaṃ; Dasahi saddehi avivittaṃ, annapānasamāyuta’’nti. (bu. vaṃ. 2.1-2);
在这里,所谓“具足十种声音”,就是指:象声、马声、车声、大鼓声、腰鼓声、琵琶声、歌声、螺贝声、铜钹声,再加上“吃吧、喝吧、嚼吧”这第十种声音——因为具足了这十种声音,那座城市就充满声音。不过,偈颂里只取了这些声音中的一部分,也就是:巴利
Tattha dasahi saddehi avivittanti hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena tāḷasaddena ‘‘asnātha pivatha khādathā’’ti dasamena saddenāti imehi dasahi saddehi avivittaṃ ahosi. Tesaṃ pana saddānaṃ ekadesameva gahetvā –
象的叫声、马的叫声,还有大鼓声、螺贝声和车声;
你们吃吧,喝吧,用食物和饮料尽情喧闹吧。巴利
‘‘Hatthisaddaṃ assasaddaṃ, bherisaṅkharathāni ca; Khādatha pivatha ceva, annapānena ghosita’’nti. –
在《佛种姓经》(Bu. Vaṃ. 2.3-5)中说了这首偈颂之后——巴利
Buddhavaṃse (bu. vaṃ. 2.3-5) imaṃ gāthaṃ vatvā –
这座都城具备一切完备的设施,一切工艺技术也都齐备。
七宝具足,各色人群众多聚集;
像天神之城一样圆满的,是积福之人的住处。
在不死城阿摩罗婆提里,有一位名叫善慧的婆罗门;
他积累了数千万的财富,拥有大量钱财和粮食。
他是诵习吠陀的人,持诵咒语,通达三部吠陀。
在相术和历史传说方面,以及在自己的正法方面,都已达到究竟。”——这是所说的。巴利
‘‘Nagaraṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakammamupāgataṃ; Sattaratanasampannaṃ, nānājanasamākulaṃ; Samiddhaṃ devanagaraṃva, āvāsaṃ puññakamminaṃ. ‘‘Nagare amaravatiyā, sumedho nāma brāhmaṇo; Anekakoṭisannicayo, pahūtadhanadhaññavā. ‘‘Ajjhāyako mantadharo, tiṇṇaṃ vedāna pāragū; Lakkhaṇe itihāse ca, sadhamme pāramiṃ gato’’ti. – vuttaṃ;
有一天,那位善慧智者独自来到最上等宫殿的顶层,坐在那里盘腿结跏趺坐,心里这样想:“智者啊,在轮回中受生、执取结生,确实是苦;同样,在每一次投生的地方,身体都会坏灭。我自己也免不了生、老、病、死。既然这样,我就应该去寻求那不生、不老、无病、不死、无苦、安乐、清凉的不死大涅槃。我一定要从轮回的存在中解脱出来,一定有一条通往涅槃的道路。”因此说:巴利
Athekadivasaṃ so sumedhapaṇḍito uparipāsādavaratale rahogato hutvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno evaṃ cintesi – ‘‘punabbhave, paṇḍita, paṭisandhiggahaṇaṃ nāma dukkhaṃ, tathā nibbattanibbattaṭṭhāne sarīrassa bhedanaṃ, ahañca jātidhammo, jarādhammo, byādhidhammo, maraṇadhammo, evaṃbhūtena mayā ajātiṃ ajaraṃ abyādhiṃ amaraṇaṃ adukkhaṃ sukhaṃ sītalaṃ amatamahānibbānaṃ pariyesituṃ vaṭṭati. Avassaṃ bhavato muccitvā nibbānagāminā ekena maggena bhavitabba’’nti. Tena vuttaṃ –
‘‘Rahogato nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā;
所谓再有来生确实是苦,身体的毁坏也是苦。巴利
Dukkho punabbhavo nāma, sarīrassa ca bhedanaṃ.
那时,我具有生的本性、老的本性、病的本性。
我要去寻找那不老、不死、安稳的涅槃。
不如让我把这个腐烂的身体丢掉,它装满了各种各样的臭尸体。
抛弃它之后,我要毫无牵挂、无所贪求地离开。
那条道路将存在,它并非不可能,也非无因;
我要去寻找那条道路,为了从“有”中解脱出来。巴利
‘‘Jātidhammo jarādhammo, byādhidhammo sahaṃ tadā; Ajaraṃ amaraṃ khemaṃ, pariyesissāmi nibbutiṃ. ‘‘Yaṃnūnimaṃ pūtikāyaṃ, nānākuṇapapūritaṃ; Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko. ‘‘Atthi hehiti so maggo, na so sakkā na hetuye; Pariyesissāmi taṃ maggaṃ, bhavato parimuttiyā’’ti.
接着,他又进一步这样想:“就像世间确实存在与苦相对立的乐一样,既然有‘有’,也就一定存在与它相对立的‘非有’。又像炎热存在时,就有能息灭它的清凉一样,贪火等止息后的涅槃也一定存在。正如相对于邪恶低劣的法,确实存在善的、无可指责的法一样,既然有恶劣的‘生’,也就一定存在以舍弃一切生而称为‘不生’的涅槃。”因此他说了下面的话:巴利
Tato uttaripi evaṃ cintesi – ‘‘yathā hi loke dukkhassa paṭipakkhabhūtaṃ sukhaṃ nāma atthi, evaṃ bhave sati tappaṭipakkhena vibhavenāpi bhavitabbaṃ. Yathā ca uṇhe sati tassa vūpasamabhūtaṃ sītalampi atthi, evaṃ rāgaggiādīnaṃ vūpasamena nibbānenāpi bhavitabbaṃ. Yathā nāma pāpassa lāmakassa dhammassa paṭipakkhabhūto kalyāṇo anavajjabhūto dhammopi atthiyeva, evameva pāpikāya jātiyā sati sabbajātikhepanato ajātisaṅkhātena nibbānenāpi bhavitabbamevā’’ti. Tena vuttaṃ –
就像苦存在的时候,名为乐的东西也存在;
有存在的时候,不存在也会被希求。
就像有炎热存在时,就会有另一种清凉存在;
如此,当三种火存在时,涅槃也是应当希求的。
就像有恶存在,也会有善存在;
同样地,当生确实存在时,就该寻求不生。巴利
‘‘Yathāpi dukkhe vijjante, sukhaṃ nāmapi vijjati; Evaṃ bhave vijjamāne, vibhavopicchitabbako. ‘‘Yathāpi uṇhe vijjante, aparaṃ vijjati sītalaṃ; Evaṃ tividhaggi vijjante, nibbānampicchitabbakaṃ. ‘‘Yathāpi pāpe vijjante, kalyāṇamapi vijjati; Evameva jāti vijjante, ajātipicchitabbaka’’nti.
他又进一步这样想:就像一个人掉进了粪坑里,远远看见一座覆满五色莲花的大湖,心想“我该走哪条路才能到那里呢?”——他去寻找那座湖,是应该的。如果他不去寻找,那不是湖的错,是那个人自己的错。同样地,能洗掉烦恼污垢的不死大涅槃湖明明就在那里,如果他不去寻找,那不是不死大涅槃湖的错,是那个人自己的错。又像一个人被盗贼团团围住,明明有逃跑的路,如果他不跑,那不是路的错,是那个人自己的错。同样地,一个人被烦恼包围困住,明明有通往涅槃的安稳道路存在,他却不寻求道路,这不是路的错,是那个人自己的错。又像一个人被病痛折磨,明明有能治他病的医生,如果他寻得那位医生却不令病得治,那不是医生的错,是那个人自己的错。同样地,一个人被烦恼之病折磨,明明有精通止息烦恼之道的导师存在,他却不去找,那是他自己的错,不是那位能消灭烦恼的导师的错。因此说——巴利
Aparampi cintesi – ‘‘yathā nāma gūtharāsimhi nimuggena purisena dūratova pañcavaṇṇapadumasañchannaṃ mahātaḷākaṃ disvā ‘katarena nu kho maggena ettha gantabba’nti taṃ taḷākaṃ gavesituṃ yuttaṃ. Yaṃ tassa agavesanaṃ, na so taḷākassa doso, purisasseva doso. Evaṃ kilesamaladhovane amatamahānibbānataḷāke vijjante yaṃ tassa agavesanaṃ, na so amatamahānibbānataḷākassa doso, purisasseva doso. Yathā ca corehi samparivārito puriso palāyanamagge vijjamānepi sace na palāyati, na so maggassa doso, purisasseva doso. Evameva kilesehi parivāretvā gahitassa purisassa vijjamāneyeva nibbānagāmimhi sive magge maggassa agavesanaṃ nāma na maggassa doso, purisasseva doso. Yathā ca byādhipīḷito puriso vijjamāne byādhitikicchake vejje sace taṃ vejjaṃ gavesitvā byādhiṃ na tikicchāpeti, na so vejjassa doso, purisasseva doso. Evameva yo kilesabyādhipīḷito kilesavūpasamamaggakovidaṃ vijjamānameva ācariyaṃ na gavesati, tasseva doso, na kilesavināsakassa ācariyassa doso’’ti. Tena vuttaṃ –
就像一个人掉进粪坑里,看见一个装满水的大湖;
他不去找那个池塘,这不是池塘的错。
就像这样,当那洗净烦恼污垢者存在于不死之湖中时,
他不去寻找那个池塘,这不是不死之池的过错。
就像被敌人团团围住,明明有路可以走,
那个人不会逃跑,这不是那条路的过错。
就像这样,被烦恼彻底困住的人,明明安稳的道路就在眼前,
他不去寻找那条道路,这不是安稳吉祥之道的过错。
就像一个人生了病,明明有医生在;
他不去医治那种病,那不是医生的过错。
就像这样,被烦恼之病折磨、受苦且被彻底逼迫的人,
他不去寻找那位老师,这并不是引路者的错。巴利
‘‘Yathā gūthagato puriso, taḷākaṃ disvāna pūritaṃ; Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso taḷākassa so. ‘‘Evaṃ kilesamaladhove, vijjante amatantaḷe; Na gavesati taṃ taḷākaṃ, na doso amatantaḷe. ‘‘Yathā arīhi pariruddho, vijjante gamanampathe; Na palāyati so puriso, na doso añjasassa so. ‘‘Evaṃ kilesapariruddho, vijjamāne sive pathe; Na gavesati taṃ maggaṃ, na doso sivamañjase. ‘‘Yathāpi byādhito puriso, vijjamāne tikicchake; Na tikicchāpeti taṃ byādhiṃ, na doso so tikicchake. ‘‘Evaṃ kilesabyādhīhi, dukkhito paripīḷito; Na gavesati taṃ ācariyaṃ, na doso so vināyake’’ti.
他又进一步想:就像一个爱打扮的人,把挂在脖子上的死尸扔掉后,就能轻松自在地走开;同样,我也应该扔掉这具腐臭的身体,毫无留恋地进入涅槃之城。又像男女们在厕所里排完大小便后,不会用衣角把它兜起来,也不会用布包着带走,而是满心厌恶、毫不留恋地扔掉就走;同样,我也应该毫不留恋地扔掉这具腐臭的身体,进入不死的涅槃之城。又像船夫们毫不留恋地扔掉破旧的船就走;同样,我也要扔掉这具从九个伤口不断流漏的身体,毫无留恋地进入涅槃之城。又像一个人带着各种珍宝和盗贼一起赶路,因为害怕自己的珍宝被抢走,就甩掉那些盗贼,选择安全的道路;同样,这具由业所生的身体,就像抢夺珍宝的盗贼。如果我在这里生起贪爱,我圣道与善法的珍宝就会失去。所以,我应该扔掉这具像盗贼一样的身体,进入不死的伟大涅槃之城。因此才这样说——巴利
Aparampi cintesi – ‘‘yathā maṇḍanakajātiko puriso kaṇṭhe āsattaṃ kuṇapaṃ chaḍḍetvā sukhaṃ gaccheyya, evaṃ mayāpi imaṃ pūtikāyaṃ chaḍḍetvā anapekkhena nibbānanagaraṃ pavisitabbaṃ. Yathā ca naranāriyo ukkārabhūmiyaṃ uccārapassāvaṃ katvā na taṃ ucchaṅgena vā ādāya, dussantena vā veṭhetvā gacchanti, jigucchamānā pana anapekkhāva, chaḍḍetvā gacchanti, evaṃ mayāpi imaṃ pūtikāyaṃ anapekkhena chaḍḍetvā amatanibbānanagaraṃ pavisituṃ vaṭṭati. Yathā ca nāvikā nāma jajjaraṃ nāvaṃ anapekkhāva chaḍḍetvā gacchanti, evaṃ ahampi imaṃ navahi vaṇamukhehi paggharantaṃ kāyaṃ chaḍḍetvā anapekkho nibbānapuraṃ pavisissāmi. Yathā ca puriso nānāratanāni ādāya corehi saddhiṃ maggaṃ gacchanto attano ratananāsabhayena te chaḍḍetvā khemaṃ maggaṃ gaṇhāti, evaṃ ayampi karajakāyo ratanavilopakacorasadiso. Sacāhaṃ ettha taṇhaṃ karissāmi, ariyamaggakusaladhammaratanaṃ me nassissati, tasmā mayā imaṃ corasadisaṃ kāyaṃ chaḍḍetvā amatamahānibbānanagaraṃ pavisituṃ vaṭṭatī’’ti. Tena vuttaṃ –
就像有人对绑在脖子上的死尸感到恶心,
解脱之后,他就能安乐、自由、完全随自己的意愿而行。
就像这样,这具腐烂的身体,是各种尸体的堆积。
我要舍弃一切,毫无牵挂、无所贪求地离开。
就像男女在厕所里拉屎一样,
他们舍弃之后就走开,不再挂念,也不再贪求。
就像这样,我这个身体,装满了各种各样的臭秽之物;
我将把它丢掉然后走开,就像拉完大便后的厕所那样。
就像一艘破旧不堪、快要散架的船,正在往水里沉。
船主们把它扔掉就走了,不再挂念,也不再需要它。
就像这样,我会对这具身体——有九个孔洞、不断流漏——
我要把它丢掉,然后离开,就像船主抛弃一艘破旧的船。
就像有人带着财物走在路上,途中要经过强盗出没的地方;
看到财物可能被抢走的危险,就把它扔掉再走。
这个身体同样如此,就像一个大盗贼;
我要舍弃这个离开,因为害怕善法的斩断。巴利
‘‘Yathāpi kuṇapaṃ puriso, kaṇṭhe baddhaṃ jigucchiya; Mocayitvāna gaccheyya, sukhī serī sayaṃvasī. ‘‘Tathevimaṃ pūtikāyaṃ, nānākuṇapasañcayaṃ; Chaḍḍayitvāna gaccheyyaṃ, anapekkho anatthiko. ‘‘Yathā uccāraṭṭhānamhi, karīsaṃ naranāriyo; Chaḍḍayitvāna gacchanti, anapekkhā anatthikā. ‘‘Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ, nānākuṇapapūritaṃ; Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, vaccaṃ katvā yathā kuṭiṃ. ‘‘Yathāpi jajjaraṃ nāvaṃ, paluggaṃ udagāhiniṃ; Sāmī chaḍḍetvā gacchanti, anapekkhā anatthikā. ‘‘Evamevāhaṃ imaṃ kāyaṃ, navacchiddaṃ dhuvassavaṃ; Chaḍḍayitvāna gacchissaṃ, jiṇṇanāvaṃva sāmikā. ‘‘Yathāpi puriso corehi, gacchanto bhaṇḍamādiya; Bhaṇḍacchedabhayaṃ disvā, chaḍḍayitvāna gacchati. ‘‘Evameva ayaṃ kāyo, mahācorasamo viya; Pahāyimaṃ gamissāmi, kusalacchedanā bhayā’’ti.
须弥陀智者这样用各种譬喻,思量了这桩与出离相应的事之后,就按照前面所说的方式,把自己家中数不清的财富布施给穷苦人、乞丐等,做了大布施;然后舍弃了事欲和烦恼欲,从不死城出走,独自一人前往雪山,依靠一座叫法山的大山,在那里建了修行茅屋,又搭了叶屋和经行道。为了获得那被称为神通的力量——它远离五种盖的过失,具备“心这样得定时”等说法所讲的八种功德——他在那个修行处舍弃了有九种过失的布衣,换上具备十二种功德的树皮衣,出家做了仙人。这样出家后,他又舍弃了有八种过失的叶屋,来到具备十种功德的树下,放弃一切谷物所做的食物,只吃自然成熟的果实,仅以打坐和经行两种方式精勤修行,在七天之内就获得了八种禅定和五种神通。他这样如愿得到了神通之力。因此说:巴利
Evaṃ sumedhapaṇḍito nānāvidhāhi upamāhi imaṃ nekkhammūpasaṃhitaṃ atthaṃ cintetvā sakanivesane aparimitabhogakkhandhaṃ heṭṭhā vuttanayena kapaṇaddhikādīnaṃ vissajjetvā mahādānaṃ datvā vatthukāme ca kilesakāme ca pahāya amaranagarato nikkhamitvā ekakova himavante dhammikaṃ nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ katvā tattha paṇṇasālañca caṅkamañca māpetvā pañcahi nīvaraṇadosehi vajjitaṃ ‘‘evaṃ samāhite citte’’tiādinā nayena vuttehi aṭṭhahi kāraṇaguṇehi samupetaṃ abhiññāsaṅkhātaṃ balaṃ āharituṃ tasmiṃ assamapade navadosasamannāgataṃ sāṭakaṃ pajahitvā, dvādasaguṇasamannāgataṃ vākacīraṃ nivāsetvā, isipabbajjaṃ pabbaji. Evaṃ pabbajito aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ taṃ paṇṇasālaṃ pahāya dasaguṇasamannāgataṃ rukkhamūlaṃ upagantvā sabbaṃ dhaññavikatiṃ pahāya pavattaphalabhojano hutvā nisajjaṭṭhānacaṅkamanavaseneva padhānaṃ padahanto sattāhabbhantareyeva aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ pañcannañca abhiññānaṃ lābhī ahosi. Evaṃ taṃ yathāpatthitaṃ abhiññābalaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ –
我这样思量之后,无数百亿的财富……
给有依靠的人和给人依靠的人都布施之后,我就去了雪山。
在雪山不远处,有一座山,名叫法山。
我的修行居所建得很好,树叶屋也盖好了。
我在那里建造了一条避开五种过失的经行道。
我获得了具备八种功德的神通之力。
在那里,我舍弃了具有九种过失的布衣;
我穿上了具足十二种功德的树皮衣。
我舍弃了那间混杂着八种过失的树叶屋。
我来到树根下,已具备十种功德。
我把所有播下的和种下的谷物全都舍弃了,一点也没留下。
我享受了那自然成熟、具足种种功德的果实。
在那里,我在坐处和经行处都精勤努力;
在七天之内,我证得了神通之力。巴利
‘‘Evāhaṃ cintayitvāna, nekakoṭisataṃ dhanaṃ; Nāthānāthānaṃ datvāna, himavantamupāgamiṃ. ‘‘Himavantassāvidūre, dhammiko nāma pabbato; Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā. ‘‘Caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjitaṃ; Aṭṭhaguṇasamupetaṃ, abhiññābalamāhariṃ. ‘‘Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha, navadosamupāgataṃ; Vākacīraṃ nivāsesiṃ, dvādasaguṇamupāgataṃ. ‘‘Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālakaṃ; Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ, guṇe dasahupāgataṃ. ‘‘Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ, pajahiṃ niravasesato; Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ. ‘‘Tatthappadhānaṃ padahiṃ, nisajjaṭṭhānacaṅkame; Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābala pāpuṇi’’nti.
这里,“我的隐居处建得好,树叶屋也盖得好”这句经文,是说他好像亲手建造了隐居处、树叶屋和经行处一样。不过,这里真正的意思是:帝释天看到大士“今天要深入雪山,进入法山”,就把毗首羯磨天子叫来,吩咐说:“孩子,这位善慧智者已经出发,说‘我要出家’,你去给他建一个住处吧。”毗首羯磨天子接受了这个吩咐,就建了一座悦意的隐居处、一座防护良好的树叶屋,还有一条悦意的经行处。当时世尊正是针对这座凭他自己的福德威力而成就的隐居处,才说:“舍利弗,在那座法山上——巴利
Tattha ‘‘assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā’’ti imāya pana pāḷiyā sumedhapaṇḍitena assamapaṇṇasālacaṅkamā sahatthā māpitā viya vuttā. Ayaṃ panettha attho – mahāsattañhi ‘‘himavantaṃ ajjhogāhetvā ajja dhammikapabbataṃ pavisissatī’’ti disvā sakko vissakammadevaputtaṃ āmantesi – ‘‘tāta, ayaṃ sumedhapaṇḍito ‘pabbajissāmī’ti nikkhanto, etassa vasanaṭṭhānaṃ māpehī’’ti. So tassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ramaṇīyaṃ assamaṃ, suguttaṃ paṇṇasālaṃ, manoramaṃ caṅkamañca māpesi. Bhagavā pana tadā attano puññānubhāvena nipphannaṃ taṃ assamapadaṃ sandhāya ‘‘sāriputta, tasmiṃ dhammikapabbate –
我的隐居处建得很好,树叶屋也盖得漂亮;
我在那里建了远离五种过失的经行道。巴利
‘‘Assamo sukato mayhaṃ, paṇṇasālā sumāpitā; Caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjita’’’nti. –
他说:这里,“sukato mayhaṃ”意思是我把它做得很好。“paṇṇasālā sumāpitā”意思是,我的树叶覆盖之屋也已由我善加建好。巴利
Āha. Tattha sukato mayhanti suṭṭhu kato mayā. Paṇṇasālā sumāpitāti paṇṇacchadanasālāpi me sumāpitā ahosi.
远离五种过失,就是指五种经行处的过失:地面坚硬不平、经行道内有树木、被杂草灌木遮蔽、过于狭窄、过于宽阔。在坚硬不平的地面上经行时,脚会疼痛,起水泡,心无法得定,业处也会退失。而在柔软平坦的地面上,则能住于安适,业处得以成就。因此应当知道,地面坚硬不平是第一种过失。经行道的内部、中间或尽头有树木时,经行者因为疏忽,额头或头会撞上去,所以“内有树木”是第二种过失。在杂草藤蔓等密密覆盖的经行处经行,天黑时可能踩到蛇等众生而将其杀死,或者被它们咬伤而受苦,所以“被杂草灌木遮蔽”是第三种过失。在过于狭窄的经行处,只有一肘或半肘宽,经行时会在边界处绊倒,连指甲和手指都会受伤,所以“过于狭窄”是第四种过失。在过于宽阔的经行处经行时,心会四处散乱,无法得定,所以“过于宽阔”是第五种过失。不过,宽度一肘半、两侧各留一肘宽的边缘、长六十肘、地面柔软、均匀铺撒细沙的经行处是合适的,就像支提山上那位令岛屿光显的大玛欣德长老的经行处一样,那处经行道正是如此。因此他说:“我在那里铺设了经行道,远离五种过失。”巴利
Pañcadosavivajjitanti pañcime caṅkamadosā nāma thaddhavisamatā, antorukkhatā, gahanacchannatā , atisambādhatā, ativisālatāti. Thaddhavisamabhūmibhāgasmiñhi caṅkame caṅkamantassa pādā rujjanti, phoṭā uṭṭhahanti, cittaṃ ekaggataṃ na labhati, kammaṭṭhānaṃ vipajjati. Mudusamatale pana phāsuvihāraṃ āgamma kammaṭṭhānaṃ sampajjati. Tasmā thaddhavisamabhūmibhāgatā eko dosoti veditabbo. Caṅkamassa anto vā majjhe vā koṭiyaṃ vā rukkhe sati pamādamāgamma caṅkamantassa nalāṭaṃ vā sīsaṃ vā paṭihaññatīti antorukkhatā dutiyo doso. Tiṇalatādigahanacchanne caṅkame caṅkamanto andhakāravelāyaṃ uragādike pāṇe akkamitvā vā māreti, tehi vā daṭṭho dukkhaṃ āpajjatīti gahanacchannatā tatiyo doso. Atisambādhe caṅkame vitthārato ratanike vā aḍḍharatanike vā caṅkamantassa paricchede pakkhalitvā nakhāpi aṅguliyopi bhijjantīti atisambādhatā catuttho doso. Ativisāle caṅkame caṅkamantassa cittaṃ vidhāvati, ekaggataṃ na labhatīti ativisālatā pañcamo doso. Puthulato pana diyaḍḍharatanaṃ dvīsu passesu ratanamattaṃ anucaṅkamaṃ dīghato saṭṭhihatthaṃ mudutalaṃ samavippakiṇṇavālukaṃ caṅkamaṃ vaṭṭati cetiyagirimhi dīpappasādakamahāmahindattherassa caṅkamaṃ viya, tādisaṃ taṃ ahosi. Tenāha – ‘‘caṅkamaṃ tattha māpesiṃ, pañcadosavivajjita’’nti.
具备八种功德,是指具备八种沙门之乐。这八种沙门之乐就是:没有对财物和谷物的占有;以无可指责的方式寻求团食;吃寂灭者所吃的团食;在那些压榨国土、夺取财宝或金币等的王族那里,没有压榨国土的烦恼;对资具没有贪欲和染着;在盗贼掠夺时没有恐惧;不与国王和大臣们交往;在四方都没有障碍。这里说的是:就像住在那个精舍里的人能够获得这八种快乐一样,他建成了具备这八种功德的精舍。巴利
Aṭṭhaguṇasamupetanti aṭṭhahi samaṇasukhehi upetaṃ. Aṭṭhimāni samaṇasukhāni nāma dhanadhaññapariggahābhāvo, anavajjapiṇḍapātapariyesanabhāvo, nibbutapiṇḍapātabhuñjanabhāvo, raṭṭhaṃ pīḷetvā dhanasāraṃ vā sīsakahāpaṇādīni vā gaṇhantesu rājakulesu raṭṭhapīḷanakilesābhāvo, upakaraṇesu nicchandarāgabhāvo, coravilope nibbhayabhāvo, rājarājamahāmattehi asaṃsaṭṭhabhāvo, catūsu disāsu appaṭihatabhāvoti . Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘yathā tasmiṃ assame vasantena sakkā honti imāni aṭṭha sukhāni vindituṃ, evaṃ aṭṭhaguṇasamupetaṃ taṃ assamaṃ māpesi’’nti.
后来住在那个修行处时,我修了遍处的前行准备,为了生起神通和等至,从无常和苦的角度开始修观,成就了达到强力的观力。意思是:就像住在那里时我能够成就这种力一样,我为了神通而将那座修行处建造成适合观力的地方。巴利
Abhiññābalamāharinti pacchā tasmiṃ assame vasanto kasiṇaparikammaṃ katvā abhiññānañca samāpattīnañca uppādanatthāya aniccato ca dukkhato ca vipassanaṃ ārabhitvā thāmappattaṃ vipassanābalaṃ āhariṃ. Yathā tasmiṃ vasanto taṃ balaṃ āharituṃ sakkomi, evaṃ taṃ assamaṃ abhiññatthāya vipassanābalassa anucchavikaṃ katvā māpesinti attho.
“他在那里舍弃了布,招致九种过失”,关于这句,以下是按顺序的叙述。据说,那时善慧菩萨是毗首羯磨天子的儿子,他建了一座精舍:以石窟、经行处等装饰得庄严,果树和花树覆盖四周,有令人愉悦的甘美水池,远离猛兽和令人恐惧的鸟,适合独处修行。他在经行处的两端安了扶手板,又在经行处中间铺了一块平坦的绿豆色石板作为坐处;在叶屋里,放置了束发圈、树皮衣、三叉杖、水瓶等苦行者的资具;在亭子里放了水缸、饮用水、螺杯、饮碗;在火堂里备了炭盆、木柴等。凡是能利益出家修行者的东西,他全都准备好了,然后在叶屋的墙上刻下文字:“凡是想出家的人,可以拿这些资具去出家。”那时,善慧菩萨是毗首羯磨天子的儿子,他沿着雪山山脚、顺着山谷寻找适合自己居住的舒适地方,看见一座在河流转弯处、由毗首羯磨神力所造、帝释天所赠的令人愉悦的精舍。他走到经行处的尽头,没看到脚印,心想:“想必是出家修行者到附近村庄乞食,累了回来,进了叶屋坐下了。”他等了一会儿,又想:“太久了,我进去看看。”于是他打开叶屋的门,走进去四处张望,读到墙上的文字,心想:“这些是我可以用的资具,我拿了这些就出家吧。”于是把自己身上穿着的上下两件布衣舍弃了。因此说“他在那里舍弃了布”。就这样,舍利弗,我进去之后,在那间叶屋里舍弃了布。巴利
Sāṭakaṃ pajahiṃ tattha, navadosamupāgatanti etthāyaṃ anupubbikathā. Tadā kira kuṭileṇacaṅkamādipaṭimaṇḍitaṃ pupphūpagaphalūpagarukkhasañchannaṃ ramaṇīyaṃ madhurasalilāsayaṃ apagatavāḷamigabhiṃsanakasakuṇaṃ pavivekakkhamaṃ assamaṃ māpetvā alaṅkatacaṅkamassa ubhosu antesu ālambanaphalakaṃ saṃvidhāya nisīdanatthāya caṅkamavemajjhe samatalaṃ muggavaṇṇasilaṃ māpetvā anto paṇṇasālāya jaṭāmaṇḍalavākacīratidaṇḍakuṇḍikādike tāpasaparikkhāre maṇḍape pānīyaghaṭapānīyasaṅkhapānīyasarāvāni, aggisālāyaṃ aṅgārakapalladāruādīnīti evaṃ yaṃ yaṃ pabbajitānaṃ upakārāya saṃvattati, taṃ sabbaṃ māpetvā paṇṇasālāya bhittiyaṃ – ‘‘ye keci pabbajitukāmā ime parikkhāre gahetvā pabbajantū’’ti akkharāni chinditvā devalokameva gate vissakammadevaputte sumedhapaṇḍito himavantapāde girikandarānusārena attano nivāsānurūpaṃ phāsukaṭṭhānaṃ olokento nadīnivattane vissakammanimmitaṃ sakkadattiyaṃ ramaṇīyaṃ assamaṃ disvā caṅkamanakoṭiṃ gantvā padavaḷañjaṃ apassanto ‘‘dhuvaṃ pabbajitā dhuragāme bhikkhaṃ pariyesitvā kilantarūpā āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinnā bhavissantī’’ti cintetvā thokaṃ āgametvā ‘‘ativiya cirāyanti, jānissāmī’’ti paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā anto pavisitvā ito cito ca olokento mahābhittiyaṃ akkharāni vācetvā ‘‘mayhaṃ kappiyaparikkhārā ete, ime gahetvā pabbajissāmī’’ti attanā nivatthapārutaṃ sāṭakayugaṃ pajahi. Tenāha ‘‘sāṭakaṃ pajahiṃ tatthā’’ti. Evaṃ paviṭṭho ahaṃ, sāriputta, tassaṃ paṇṇasālāyaṃ sāṭakaṃ pajahiṃ.
“navadosamupāgataṃ”是说:他在舍弃布料时,是看到了九种过失才舍弃的。因为依苦行法出家的人,对布料确实会现起九种过失:价钱昂贵是一种过失;要依赖别人才能得到,是一种过失;受用后很快就弄脏,是一种过失,因为脏了就得洗、得染;受用后会损坏,是一种过失,因为坏了就得缝补或打补丁;再次寻找时很难得到,是一种过失;与苦行出家不相称,是一种过失;与敌人共有,是一种过失,因为必须像防敌人拿走那样守护它;受用时成了装饰自己的东西,是一种过失;带着它走动时,成了肩上的负担,还会增长贪欲,是一种过失。巴利
Navadosamupāgatanti sāṭakaṃ pajahanto nava dose disvā pajahinti dīpeti. Tāpasapabbajjaṃ pabbajitānañhi sāṭakasmiṃ nava dosā upaṭṭhahanti. Mahagghabhāvo eko doso, parapaṭibaddhatāya uppajjanabhāvo eko, paribhogena lahuṃ kilissanabhāvo eko, kiliṭṭho hi dhovitabbo ca rajitabbo ca hoti, paribhogena jīraṇabhāvo eko, jiṇṇassa hi tunnaṃ vā aggaḷadānaṃ vā kātabbaṃ hoti, puna pariyesanāya durabhisambhavabhāvo eko, tāpasapabbajjāya asāruppabhāvo eko, paccatthikānaṃ sādhāraṇabhāvo eko, yathā hi naṃ paccatthikā na gaṇhanti, evaṃ gopetabbo hoti, paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānabhāvo eko, gahetvā vicarantassa khandhabhāramahicchabhāvo ekoti.
“穿树皮衣”这句话的意思是:舍利弗,那时我看到这九种过失后,就舍弃了布料,改穿树皮衣。也就是说,把文阇草劈成一条一条,编结起来做成树皮衣,拿来当作下衣和上衣穿。巴利
Vākacīraṃ nivāsesinti tadāhaṃ, sāriputta, ime nava dose disvā sāṭakaṃ pahāya vākacīraṃ nivāsesiṃ, muñjatiṇaṃ hīraṃ hīraṃ katvā ganthetvā kataṃ vākacīraṃ nivāsanapārupanatthāya ādiyinti attho.
具备十二种功德,意思是具足十二种利益。树皮衣确实有十二种利益:第一,价值低、好看又合宜,这是第一种利益;第二,能够亲手制作,这是第二种;第三,受用时磨损得慢,即使洗涤也不麻烦,这是第三种;第四,受用坏了也不必缝补,这是第四种;第五,再次寻找时容易制作,这是第五种;第六,与苦行出家相称,这是第六种;第七,对敌人来说毫无受用价值,这是第七种;第八,受用时不会成为装饰之处,这是第八种;第九,携带时轻便,这是第九种;第十,对衣料资具少欲,这是第十种;第十一,由树皮制成,如法而无过失,这是第十一种;第十二,树皮衣即使丢失了,也不牵挂,这是第十二种。巴利
Dvādasa guṇamupāgatanti dvādasahi ānisaṃsehi samannāgataṃ. Vākacīrasmiñhi dvādasa ānisaṃsā – appagghaṃ sundaraṃ kappiyanti ayaṃ tāva eko ānisaṃso, sahatthā kātuṃ sakkāti ayaṃ dutiyo, paribhogena saṇikaṃ kilissati, dhoviyamānepi papañco natthīti ayaṃ tatiyo, paribhogena jiṇṇepi sibbitabbābhāvo catuttho, puna pariyesantassa sukhena karaṇabhāvo pañcamo, tāpasapabbajjāya sāruppabhāvo chaṭṭho, paccatthikānaṃ nirupabhogabhāvo sattamo, paribhuñjantassa vibhūsanaṭṭhānābhāvo aṭṭhamo, dhāraṇe sallahukabhāvo navamo, cīvarapaccaye appicchabhāvo dasamo, vākuppattiyā dhammikaanavajjabhāvo ekādasamo, vākacīre naṭṭhepi anapekkhabhāvo dvādasamoti.
他怎样舍弃那充满八种过失的叶屋呢?据说,他脱下上等的细布衣,从挂衣竿上取下挂在那里的红色树皮衣——那颜色像一串anoja花——穿上后,又披上另一件金色的树皮衣,把一张带粗毛、像铺开的龙花树花褥一样的羚羊皮偏袒覆在一边肩上,戴上发髻网,为了让它和顶髻固定不动,插进一根硬木针,在像珍珠网一样的网袋里放下一只珊瑚色的水壶。他拿起一根三处弯曲的扁担,把水壶挂在一头的担尖上,把钩子、袋子和手杖等挂在另一头,把担子挑在肩上,右手拿着竹杖,走出叶屋。来到六十肘长的大经行处,他来回经行,一边端详自己的模样,心里想:“我的心愿已经达成,我的出家真是庄严。这种出家生活,受到佛陀、独觉佛等一切智者赞叹称扬。我已经断除在家的系缚,已经出离,已经出家,得到了最殊胜的出家。我要修习沙门法,必将证得道果之乐。”他生起这样的精进心后,放下肩上的担子,在经行处中间那块绿豆色的石板上,像一尊金像一样坐下,度过了白天。傍晚时分,他进入叶屋,在竹床的一侧,躺在木条铺的床上,让身体适应气候。到了清晨,他醒来后,回想自己来到此处的因缘:“我看见在家生活的过患,舍弃了无量财富和无边名声,进入林中,寻求出离而出了家。从今以后,不该再放逸而行。因为离开独处而到处游走的人,会被邪思惟的苍蝇叮咬。现在我应该修习独处。我是看见在家生活的障碍才出离的,而这叶屋令人欢喜,地面铺设得像熟透的贝鲁瓦果的颜色,墙壁洁白如银色,叶顶是鸽子脚那样的颜色,竹床铺着色彩斑斓的垫子,是个住起来舒适安稳的住处。看来我在这里的住处,似乎不比在家的富足差多少。”他这样观察叶屋的过失,看见了八种过失。巴利
Aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālakanti kathaṃ pajahiṃ? So kira varasāṭakayugaṃ omuñcanto cīvaravaṃse laggitaṃ anojapupphadāmasadisaṃ rattaṃ vākacīraṃ gahetvā nivāsetvā tassūpari aparaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ vākacīraṃ paridahitvā punnāgapupphasantharasadisaṃ sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃsaṃ katvā jaṭāmaṇḍalaṃ paṭimuñcitvā cūḷāya saddhiṃ niccalabhāvakaraṇatthaṃ sārasūciṃ pavesetvā muttājālasadisāya sikkāya pavāḷavaṇṇaṃ kuṇḍikaṃ odahitvā tīsu ṭhānesu vaṅkaṃ kājaṃ ādāya ekissā kājakoṭiyā kuṇḍikaṃ, ekissā aṅkusapacchitidaṇḍakādīni olaggetvā khārikājaṃ aṃse katvā dakkhiṇena hatthena kattaradaṇḍaṃ gahetvā paṇṇasālato nikkhamitvā saṭṭhihatthe mahācaṅkame aparāparaṃ caṅkamanto attano vesaṃ oloketvā – ‘‘mayhaṃ manoratho matthakaṃ patto, sobhati vata me pabbajjā, buddhapaccekabuddhādīhi sabbehi dhīrapurisehi vaṇṇitā thomitā ayaṃ pabbajjā nāma, pahīnaṃ me gihibandhanaṃ, nikkhantosmi nekkhammaṃ, laddhā me uttamapabbajjā, karissāmi samaṇadhammaṃ, labhissāmi maggaphalasukha’’nti ussāhajāto khārikājaṃ otāretvā caṅkamavemajjhe muggavaṇṇasilāpaṭṭe suvaṇṇapaṭimā viya nisinno divasabhāgaṃ vītināmetvā sāyanhasamayaṃ paṇṇasālaṃ pavisitvā bidalamañcakapasse kaṭṭhattharikāya nipanno sarīraṃ utuṃ gāhāpetvā balavapaccūse pabujjhitvā attano āgamanaṃ āvajjesi – ‘‘ahaṃ gharāvāse ādīnavaṃ disvā amitabhogaṃ anantayasaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā nekkhammagavesako hutvā pabbajito. Ito dāni paṭṭhāya pamādacāraṃ carituṃ na vaṭṭati, pavivekañhi pahāya vicarantaṃ micchāvitakkamakkhikā khādanti, idāni mayā vivekamanubrūhetuṃ vaṭṭati, ahañhi gharāvāsaṃ palibodhato disvā nikkhanto, ayañca manāpā paṇṇasālā, beluvapakkavaṇṇā paribhaṇḍakatā bhūmi, rajatavaṇṇā setabhittiyo, kapotapādavaṇṇaṃ paṇṇacchadanaṃ, vicittattharaṇavaṇṇo bidalamañcako, nivāsaphāsukaṃ vasanaṭṭhānaṃ, na etto atirekatarā viya me gehasampadā paññāyatī’’ti paṇṇasālāya dose vicinanto aṭṭha dose passi.
受用叶屋有八种过患。第一,需要大费周章:要收集各种材料,还要到处寻找人手来搭建。第二,得不停地看守:草、叶子、泥土一旦掉下来,就得一次又一次重新铺回去。第三,会被叫起来打扰:坐卧处名义上是属于长老的,如果在不合适的时间被人叫起,心就没法专一安定。第四,会让身体变得娇弱:因为要抵挡寒冷、炎热等的侵袭。第五,会藏匿该受责备的事:进了屋子,什么坏事都觉得可以干。第六,会生起“这是我的”的执著占有。第七,有房子就等于要跟第二个人同住。第八,是跟许多众生共用:因为虱子、指甲缝里的污垢、壁虎等等都共享这个地方。大士看清了这八种过患,就舍弃了叶屋。所以他说:“充满八种过患的叶屋,我舍弃了。”巴利
Paṇṇasālaparibhogasmiñhi aṭṭha ādīnavā – mahāsamārambhena dabbasambhāre samodhānetvā karaṇapariyesanabhāvo eko ādīnavo, tiṇapaṇṇamattikāsu patitāsu tāsaṃ punappunaṃ ṭhapetabbatāya nibaddhajagganabhāvo dutiyo, senāsanaṃ nāma mahallakassa pāpuṇāti, avelāya vuṭṭhāpiyamānassa cittekaggatā na hotīti uṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo, sītuṇhādipaṭighātena kāyassa sukhumālakaraṇabhāvo catuttho , gehaṃ paviṭṭhena yaṃkiñci pāpaṃ sakkā kātunti garahāpaṭicchādanabhāvo pañcamo, ‘‘mayha’’nti pariggahakaraṇabhāvo chaṭṭho, gehassa atthibhāvo nāmesa sadutiyakavāso viyāti sattamo, ūkāmaṅgulagharagoḷikādīnaṃ sādhāraṇatāya bahusādhāraṇabhāvo aṭṭhamo. Iti ime aṭṭha ādīnave disvā mahāsatto paṇṇasālaṃ pajahi. Tenāha – ‘‘aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ, pajahiṃ paṇṇasālaka’’nti.
我走到树下,是具足十种功德才去的。这里说的十种功德是:第一是“少费事”,因为只要走到树下就够了。第二是“不用照料”,因为树下不管扫过还是没扫过,都一样能舒服地受用。第三是“不必被人叫起”。第四是“不掩盖过失”,因为在树下做了坏事会感到羞愧,所以过失不会藏得住。第五是“不让身体僵化”,就像住在露天一样,身体不会变得僵硬。第六是“没有执取”。第七是“舍离家宅”。第八是“不用赶人”,不像在许多人共住的房子里,会有人说“我要打扫,你们出去”,在树下没有赶人这回事。第九是“住的人心里欢喜”。第十是“树下坐处随处易得,所以对它没有留恋”。见到这十种功德后,他说“我走到树下”。巴利
Upāgamiṃ rukkhamūlaṃ, guṇe dasahupāgatanti channaṃ paṭikkhipitvā dasahi guṇehi upetaṃ rukkhamūlaṃ upagatosmīti vadati. Tatrime dasa guṇā – appasamārambhatā eko guṇo, upagamanamattakameva hi tattha hotīti. Appaṭijagganatā dutiyo, tañhi sammaṭṭhampi asammaṭṭhampi paribhogaphāsukaṃ hotiyeva. Anuṭṭhāpanīyabhāvo tatiyo. Garahaṃ nappaṭicchādeti, tattha hi pāpaṃ karonto lajjatīti garahāya appaṭicchannabhāvo catuttho. Abbhokāsavāso viya kāyaṃ na santhambhetīti kāyassa asanthambhanabhāvo pañcamo, pariggahakaraṇābhāvo chaṭṭho, gehālayapaṭikkhepo sattamo. Bahusādhāraṇe gehe viya ‘‘paṭijaggissāmi naṃ, nikkhamathā’’ti nīharaṇakābhāvo aṭṭhamo, vasantassa sappītikabhāvo navamo, rukkhamūlasenāsanassa gatagataṭṭhāne sulabhatāya anapekkhabhāvo dasamoti ime dasaguṇe disvā rukkhamūlaṃ upagatosmīti vadati.
大士这样观察了这些理由之后,第二天又进村去乞食。那时,在他所到的村子里,人们怀着极大的热情供养他食物。他吃完饭,回到修行处坐下,心里想:“我出家并不是为了得到食物。这种油腻的食物只会增长人的傲慢、迷醉和体力上的骄矜,而以食物为根源的苦,根本没有尽头。不如我舍弃那些靠耕种、播种才得来的谷物之食,只吃自然落下的果实吧。”从那时起,他就这样做,精勤努力,仅仅七天之内,就证得了八种等至和五种神通。因此才说:巴利
Imāni hi ettakāni kāraṇāni sallakkhetvā mahāsatto punadivase bhikkhāya gāmaṃ pāvisi. Athassa sampattagāme manussā mahantena ussāhena bhikkhaṃ adaṃsu. So bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā assamaṃ āgamma nisīditvā cintesi – ‘‘nāhaṃ ‘āhāraṃ labhāmī’ti pabbajito, siniddhāhāro nāmesa mānamadapurisamade vaḍḍheti, āhāramūlakassa ca dukkhassa anto natthi, yaṃnūnāhaṃ vāpitaropitadhaññanibbattakaṃ āhāraṃ pajahitvā pavattaphalabhojano bhaveyya’’nti. So tato paṭṭhāya tathā katvā ghaṭento vāyamanto sattāhabbhantareyeva aṭṭha samāpattiyo pañca ca abhiññāyo nibbattesi. Tena vuttaṃ –
我把播种的和种植的谷物,全都彻底舍弃了。
具足众多功德、过程果实的受用
在那里,我精勤地努力,无论坐在座位上,还是在经行处。
在七天之内,我证得了神通之力。巴利
‘‘Vāpitaṃ ropitaṃ dhaññaṃ, pajahiṃ niravasesato; Anekaguṇasampannaṃ, pavattaphalamādiyiṃ. ‘‘Tatthappadhānaṃ padahiṃ, nisajjaṭṭhānacaṅkame; Abbhantaramhi sattāhe, abhiññābala pāpuṇi’’nti.
善慧苦行者这样证得神通力,以等至之乐度过时光时,名为燃灯的导师出现在世间。在他入胎、出生、成道、转法轮的时候,整个一万个世界都震动、大震动、剧烈震动,发出巨大的响声,三十二种前兆也显现出来。善慧苦行者正以等至之乐度过时光,既没有听到那声音,也没有看到那些前兆。因此说:巴利
Evaṃ abhiññābalaṃ patvā sumedhatāpase samāpattisukhena vītināmente dīpaṅkaro nāma satthā loke udapādi. Tassa paṭisandhijātibodhi dhammacakkappavattanesu sakalāpi dasasahassilokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi, mahāviravaṃ ravi, dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ. Sumedhatāpaso samāpattisukhena vītināmento neva taṃ saddamassosi, na ca tāni nimittāni addasa. Tena vuttaṃ –
就这样,当我达到成就、在教法中得自在时,
名为燃灯的胜者、世间导师,出现于世。
在佛陀入胎、出生、成道与说法之时,
我一心沉浸在禅那的喜乐里,那四种相我一个也没看见。巴利
‘‘Evaṃ me siddhippattassa, vasībhūtassa sāsane; Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako. ‘‘Uppajjante ca jāyante, bujjhante dhammadesane; Caturo nimitte nāddasaṃ, jhānaratisamappito’’ti.
那时,具足十力的燃灯佛被四组十万位漏尽者围绕着,一路次第游化,来到名叫“可爱”的城,住在善见大寺。可爱城的居民听说:“燃灯佛——沙门之尊——已经证得最上正觉,转动了殊胜的法轮,正次第游化,已经来到我们的可爱城,住在善见大寺。”于是他们让人带上酥油、生酥等药品和衣物布料,手里拿着香、花等,心向着佛、向着法、向着僧,前往导师那里。到了之后,礼敬佛陀,用香、花等供养,然后坐到一边听法。听完法,他们邀请佛陀第二天接受供养,随后从座位上起身离去。巴利
Tasmiṃ kāle dīpaṅkaradasabalo catūhi khīṇāsavasatasahassehi parivuto anupubbena cārikaṃ caramāno rammaṃ nāma nagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasati. Rammanagaravāsino ‘‘dīpaṅkaro kira samaṇissaro paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko anupubbena cārikaṃ caramāno amhākaṃ rammanagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasatī’’ti sutvā sappinavanītādīni ceva bhesajjāni vatthacchādanāni ca gāhāpetvā gandhamālādihatthā yena buddho, yena dhammo, yena saṅgho, tanninnā tappoṇā tappabbhārā hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā gandhamālādīhi pūjetvā ekamantaṃ nisinnā dhammadesanaṃ sutvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu.
第二天,他们准备好盛大的布施,装饰了都城,又为十力尊(佛陀)即将到来的道路做装饰:在积水的地方填上土,把地面弄平整,铺上像银板一样颜色的白沙,撒上炒米和鲜花,用各种不同颜色的布挂起旗帜和幡,还竖立起芭蕉树和一排排装满水的罐子。那时候,善慧苦行者从自己的草庵飞上空中,在那些人的上方通过空中行走,看见那些人欢欢喜喜、兴高采烈,心想:“这到底是什么缘故呢?”于是从空中降下来,站在一边,问那些人说:“诸位,你们在这里为谁装饰这不平的道路呢?”因此,说了下面的话:巴利
Te punadivase mahādānaṃ sajjetvā nagaraṃ alaṅkaritvā dasabalassa āgamanamaggaṃ alaṅkarontā udakabhinnaṭṭhānesu paṃsuṃ pakkhipitvā samaṃ bhūmitalaṃ katvā rajatapaṭṭavaṇṇaṃ vālukaṃ ākiranti, lāje ceva pupphāni ca vikiranti, nānāvirāgehi vatthehi dhajapaṭāke ussāpenti, kadaliyo ceva puṇṇaghaṭapantiyo ca patiṭṭhāpenti. Tasmiṃ kāle sumedhatāpaso attano assamapadā ākāsaṃ uggantvā, tesaṃ manussānaṃ uparibhāgena ākāsena gacchanto te haṭṭhatuṭṭhe manusse disvā ‘‘kiṃ nu kho kāraṇa’’nti ākāsato oruyha ekamantaṃ ṭhito manusse pucchi – ‘‘ambho, kassa tumhe idha visamaṃ maggaṃ alaṅkarothā’’ti? Tena vuttaṃ –
在边远地区,他们邀请如来之后,
那些满心欢喜的人,为他的到来清扫道路。
那时,我从自己的住处出来后,
那时,我抖动着树皮衣,在空中行走。
看见那些因喜而生、兴高采烈、喜悦万分的人们,
他从天空中降下来,随即问众人:
大众心满意足、欢欣鼓舞,个个喜形于色、雀跃不已。
正在为谁清理大道与通路?巴利
‘‘Paccantadesavisaye , nimantetvā tathāgataṃ; Tassa āgamanaṃ maggaṃ, sodhenti tuṭṭhamānasā. ‘‘Ahaṃ tena samayena, nikkhamitvā sakassamā; Dhunanto vākacīrāni, gacchāmi ambare tadā. ‘‘Vedajātaṃ janaṃ disvā, tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ; Orohitvāna gaganā, manusse pucchi tāvade. ‘‘‘Tuṭṭhahaṭṭho pamudito, vedajāto mahājano; Kassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyana’’’nti.
人们说:“尊者善慧,您不知道吗?燃灯佛是十力正自觉者,证得正觉后,转动无上法轮,游化来到我们的城中,住在善见大寺。我们已经邀请了那位世尊,现在正为那位佛陀、世尊到来的路作装饰。”于是善慧苦行者心想:“‘佛陀’这个称呼,在世间连听到声音都极为难得,更何况佛陀出世。我也应该和这些人一起,为十力装饰道路。”他就对那些人说:“贤者们,如果你们在为佛陀装饰这条路,也请给我一块地方,我也要和你们一起装饰道路。”他们答应说“好”,知道善慧苦行者有神通,就观察了一处被水冲坏的地方,说:“您就装饰这里吧。”善慧以佛陀为所缘,生起喜悦,心想:“我虽然能用神通装饰这块地方,但那样装饰不会让我满意。今天我应该亲身去做服务。”于是他取来泥土,填进那块地方。巴利
Manussā āhaṃsu – ‘‘bhante sumedha, na tvaṃ jānāsi, dīpaṅkaro dasabalo sammāsambuddho sambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko cārikaṃ caramāno amhākaṃ nagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasati. Mayaṃ taṃ bhagavantaṃ nimantayimha, tassetaṃ buddhassa bhagavato āgamanamaggaṃ alaṅkaromā’’ti. Atha sumedhatāpaso cintesi – ‘‘buddhoti kho ghosamattakampi loke dullabhaṃ, pageva buddhuppādo, mayāpi imehi manussehi saddhiṃ dasabalassa maggaṃ alaṅkarituṃ vaṭṭatī’’ti. So te manusse āha – ‘‘sace, bho, tumhe etaṃ maggaṃ buddhassa alaṅkarotha, mayhampi ekaṃ okāsaṃ detha, ahampi tumhehi saddhiṃ maggaṃ alaṅkarissāmī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā ‘‘sumedhatāpaso iddhimā’’ti jānantā udakabhinnokāsaṃ sallakkhetvā – ‘‘tvaṃ imaṃ ṭhānaṃ alaṅkarohī’’ti adaṃsu. Sumedho buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā cintesi – ‘‘ahaṃ imaṃ okāsaṃ iddhiyā alaṅkarituṃ pahomi, evaṃ alaṅkato na maṃ paritosessati, ajja mayā kāyaveyyāvaccaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti paṃsuṃ āharitvā tasmiṃ padese pakkhipi.
善慧苦行者所在的那一段路还没有修好。这时,燃灯十力世尊由四十万位具足六神通、已尽烦恼的大威德比丘围绕;天神们用天界的香、花鬘等供养,奏着天乐,唱着天歌;人们也用世间的香、花鬘和乐器供养。世尊以无与伦比的佛陀威仪,像雄狮在山崖上伸展身体一样,踏上了那条装饰整齐的道路。善慧苦行者睁开眼,看见十力世尊沿着装饰好的道路走来——身具三十二大人相,以八十种随形好庄严,周围环绕着一寻光相,在如宝石般色彩的天空中,像种种闪电般一串串、一对对地放出六色浓密的佛陀光明,身体达到容貌圆满、极为端严。他看后心想:“今天我应该为十力世尊舍弃性命。愿世尊不要踩到泥浆,而像走上宝石桥一样,与四十万漏尽者一起踩着我的背走过去。这将长久成为我的利益和安乐。”于是他把头发解开,将羚羊皮、发髻和树皮衣铺在黑泥上,像宝石桥一样躺在泥面上。因此说道:巴利
Tassa tasmiṃ padese aniṭṭhiteyeva dīpaṅkaradasabalo mahānubhāvānaṃ chaḷabhiññānaṃ khīṇāsavānaṃ catūhi satasahassehi parivuto devatāsu dibbagandhamālādīhi pūjayantāsu dibbaturiyehi vajjantāsu dibbasaṅgītesu pavattentesu manussesu mānusakehi gandhamālādīhi ceva turiyehi ca pūjayantesu anopamāya buddhalīlāya manosilātale vijambhamāno sīho viya taṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ maggaṃ paṭipajji. Sumedhatāpaso akkhīni ummīletvā alaṅkatamaggena āgacchantassa dasabalassa dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ asītiyā anubyañjanehi anurañjitaṃ byāmappabhāya samparivāritaṃ maṇivaṇṇagaganatale nānappakārā vijjulatā viya āveḷāveḷabhūtā ceva yugaḷayugaḷabhūtā ca chabbaṇṇaghanabuddharasmiyo vissajjentaṃ rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā – ‘‘ajja mayā dasabalassa jīvitapariccāgaṃ kātuṃ vaṭṭati, mā bhagavā kalalaṃ akkami, maṇiphalakasetuṃ pana akkamanto viya saddhiṃ catūhi khīṇāsavasatasahassehi mama piṭṭhiṃ maddamāno gacchatu, taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti kese mocetvā ajinacammajaṭāmaṇḍalavākacīrāni kāḷavaṇṇe kalale pattharitvā maṇiphalakasetu viya kalalapiṭṭhe nipajji. Tena vuttaṃ –
他们回答我的提问说:佛陀是世间无上者,
名为燃灯的胜者、世间导师,出现于世。
他的道路正在被清理,就像一条笔直的大道。
一听到“佛陀”这个称呼,喜当下就生起来了。
我一声声念着“佛陀啊,佛陀”,表达了满心的欢喜。
我站在那里,心里既欢喜又震动,这样想着:
我要在这里播下种子,千万别错过这个时机。
如果你们是为佛陀清扫,那就请给我让出一块地方。
我也要来清扫这条正直的大道,这条平坦好走的路。
那时,他们给了我一块地方,让我清扫那段路。
那时,我一边想着“佛陀、佛陀”,一边清扫那条道路。
当我的地面尚未完成时,燃灯大牟尼
由四十万已证六神通、具足忍辱功德的圣者们簇拥着,
胜者已踏上正道,与诸漏尽者、离垢者同行。
迎接的队伍走上前来,许多鼓被敲响。
人和天神都满心欢喜,发出了“善哉”的赞叹声。
天人们看见人,人也看见天神们。
他们俩都双手合掌,跟随在如来身后。
天人们用天界的乐器,人们用人类的乐器;
他们两者都鸣奏着乐器,便跟随如来而行。
天界的曼陀罗花、莲花和波利质多花;
天神们住在虚空中,把东西撒向四面八方。
天界的栴檀粉末,还有那最殊胜的一切妙香;
住在虚空中的天神们,向四面八方撒下。
瞻波花、萨拉拉花、尼波花、龙花、普纳迦花、露兜花,
人们站在大地上,把东西向四面八方抛撒。
我在那里解开头发,舍弃树皮衣和皮革;
铺在泥浆里,我俯身趴下。
佛陀已从我身上踩过,请带着弟子们一起走吧;
别在泥里踩踏他,这对我会有好处。巴利
‘‘Te me puṭṭhā viyākaṃsu, ‘buddho loke anuttaro; Dīpaṅkaro nāma jino, uppajji lokanāyako; Tassa sodhīyati maggo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ’. ‘‘Buddhotivacanaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade; Buddho buddhoti kathayanto, somanassaṃ pavedayiṃ. ‘‘Tattha ṭhatvā vicintesiṃ, tuṭṭho saṃviggamānaso; ‘Idha bījāni ropissaṃ, khaṇo ve mā upaccagā’. ‘‘Yadi buddhassa sodhetha, ekokāsaṃ dadātha me; Ahampi sodhayissāmi, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ. ‘‘Adaṃsu te mamokāsaṃ, sodhetuṃ añjasaṃ tadā; Buddho buddhoti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā. ‘‘Aniṭṭhite mamokāse, dīpaṅkaro mahāmuni; Catūhi satasahassehi, chaḷabhiññehi tādihi; Khīṇāsavehi vimalehi, paṭipajji añjasaṃ jino. ‘‘Paccuggamanā vattanti, vajjanti bheriyo bahū; Āmoditā naramarū, sādhukāraṃ pavattayuṃ. ‘‘Devā manusse passanti, manussāpi ca devatā; Ubhopi te pañjalikā, anuyanti tathāgataṃ. ‘‘Devā dibbehi turiyehi, manussā mānusehi ca; Ubhopi te vajjayantā, anuyanti tathāgataṃ. ‘‘Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ; Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū. ‘‘Dibbaṃ candanacuṇṇañca, varagandhañca kevalaṃ; Disodisaṃ okiranti, ākāsanabhagatā marū. ‘‘Campakaṃ salalaṃ nīpaṃ, nāgapunnāgaketakaṃ; Disodisaṃ ukkhipanti, bhūmitalagatā narā. ‘‘Kese muñcitvāhaṃ tattha, vākacīrañca cammakaṃ; Kalale pattharitvāna, avakujjo nipajjahaṃ. ‘‘Akkamitvāna maṃ buddho, saha sissehi gacchatu; Mā naṃ kalale akkamittha, hitāya me bhavissatī’’ti.
他躺在泥地上,再次睁开双眼,凝视着具足十力的燃灯佛的佛身庄严,心里这样想:“如果我想的话,就能烧尽一切烦恼,以僧团新成员的身份进入那座可爱的城市。但是,以不为人知的身份烧尽烦恼而证得涅槃,对我来说没有这个必要。不如我就像具足十力的燃灯佛那样,证得无上正等正觉,登上法船,把大众从轮回大海中渡过去,然后才般涅槃——这才适合我。”于是他把八种法聚合起来,为成就佛果而发起决意,随即躺下。因此说——巴利
So pana kalalapiṭṭhe nipannakova puna akkhīni ummīletvā dīpaṅkaradasabalassa buddhasiriṃ sampassamāno evaṃ cintesi – ‘‘sace ahaṃ iccheyyaṃ, sabbakilese jhāpetvā saṅghanavako hutvā rammanagaraṃ paviseyyaṃ, aññātakavesena pana me kilese jhāpetvā nibbānappattiyā kiccaṃ natthi, yaṃnūnāhaṃ dīpaṅkaradasabalo viya paramābhisambodhiṃ patvā dhammanāvaṃ āropetvā mahājanaṃ saṃsārasāgarā uttāretvā pacchā parinibbāyeyyaṃ, idaṃ mayhaṃ patirūpa’’nti. Tato aṭṭha dhamme samodhānetvā buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji. Tena vuttaṃ –
我躺在大地上时,心里生起了这样的念头:
只要我愿意,今天就能烧尽我的烦恼。
我已在此证得法,何必以隐姓埋名之身?
证得一切知智之后,我将在有诸天的世间成为佛陀。
以一个已渡过的人,一个看见柱子的男子,于我何用?
证得一切知智之后,我要度脱包括诸天在内的世间。
凭我这份功德,为最胜之人而作;
证得一切知智之后,我要把众多众生渡到彼岸。
斩断轮回的洪流,摧毁三有;
登上法船,我要把连同天神在内的世间众生渡到彼岸。巴利
‘‘Pathaviyaṃ nipannassa, evaṃ me āsi cetaso; ‘Icchamāno ahaṃ ajja, kilese jhāpaye mama. ‘‘‘Kiṃ me aññātavesena, dhammaṃ sacchikatenidha; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, buddho hessaṃ sadevake. ‘‘‘Kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, santāressaṃ sadevakaṃ. ‘‘‘Iminā me adhikārena, katena purisuttame; Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā, tāremi janataṃ bahuṃ. ‘‘‘Saṃsārasotaṃ chinditvā, viddhaṃsetvā tayo bhave; Dhammanāvaṃ samāruyha, santāressaṃ sadevaka’’’nti.
因为,对于想要成就佛果的人来说——巴利
Yasmā pana buddhattaṃ patthentassa –
人的身份、性别的完备、因、遇见导师,
出家、功德成就、资格,以及意愿。
具足这八种法,他的愿行就能成就。巴利
‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti.
只有以人的身份安住时,追求成佛的人的发愿才能成功;如果投生为龙、金翅鸟、天神或帝释,发愿就不能成功。即使得到人的身份,也必须是男人身,发愿才能成功;女人、阉人、非男非女、两性人的发愿不能成功。即使是男人,也必须在那一生中具备了证得阿罗汉果的因缘,他的发愿才能成功;不具备的人不能成功。即使具备了因缘,也必须在活着的佛面前发愿才能成功;如果佛已经般涅槃,在塔庙边或菩提树下发愿,就不能成功。即使在佛面前发愿,也必须是已出家的人才能成功;在家人不能成功。即使出家了,也必须是获得五神通和八等至的人才能成功;不具备这些功德的人不能成功。即使功德具足,也必须是那个把自己的生命献给诸佛的人,以这样的愿行具足愿行的人才能成功;不是这样的人不能成功。即使愿行具足,也必须是那个为了成佛之法而生起大欲求、大精进、大努力和大追求的人才能成功;不是这样的人不能成功。巴利
Manussattabhāvasmiṃyeva hi ṭhatvā buddhattaṃ patthentassa patthanā samijjhati, nāgassa vā supaṇṇassa vā devatāya vā sakkassa vā patthanā no samijjhati. Manussattabhāvepi purisaliṅge ṭhitasseva patthanā samijjhati, itthiyā vā paṇḍakanapuṃsakaubhatobyañjanakānaṃ vā no samijjhati. Purisassapi tasmiṃ attabhāve arahattappattiyā hetusampannasseva patthanā samijjhati, no itarassa. Hetusampannassāpi jīvamānabuddhasseva santike patthentasseva patthanā samijjhati, parinibbute buddhe cetiyasantike vā bodhimūle vā patthentassa na samijjhati. Buddhānaṃ santike patthentassapi pabbajjāliṅge ṭhitasseva samijjhati, no gihiliṅge ṭhitassa. Pabbajitassapi pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhinoyeva samijjhati, na imāya guṇasampattiyā virahitassa. Guṇasampannenapi yena attano jīvitaṃ buddhānaṃ pariccattaṃ hoti, tasseva iminā adhikārena adhikārasampannassa samijjhati, na itarassa. Adhikārasampannassāpi yassa buddhakārakadhammānaṃ atthāya mahanto chando ca ussāho ca vāyāmo ca pariyeṭṭhi ca, tasseva samijjhati, na itarassa.
这里有一个显示“大愿欲”的譬喻:假如有人能凭自己的臂力,游过整个水满成一片的轮围世界,到达彼岸,他就能成佛;或者,有人能拨开、踏平遍布竹丛的整个轮围世界,一步步走到彼岸,他就能成佛;又或者,有人能敲入利矛,让整个轮围世界密密麻麻铺满矛尖,踩着矛尖一步步走到彼岸,他就能成佛;又或者,有人能踩着遍满炽热火炭的整个轮围世界走到彼岸,他就能成佛。对于这些难事,如果有人连一件都不认为对自己是难事,心想“我也能游过或走过去到达彼岸”,这样具备大愿欲、大精勤、大努力、大寻求,他的祈愿才能成功,而不是别人的。因此,善慧苦行者正是汇聚了这八种法之后,为了成佛而发愿,然后躺下。巴利
Tatridaṃ chandamahantatāya opammaṃ – sace hi evamassa yo sakalacakkavāḷagabbhaṃ ekodakībhūtaṃ attano bāhubalena uttaritvā pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ veḷugumbasañchannaṃ viyūhitvā madditvā padasā gacchanto pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ sattiyo ākoṭetvā nirantaraṃ sattiphalasamākiṇṇaṃ padasā akkamamāno pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇāti. Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ vītaccitaṅgārabharitaṃ pādehi maddamāno pāraṃ gantuṃ samattho, so buddhattaṃ pāpuṇātīti. Yo etesu ekampi attano dukkaraṃ na maññati, ‘‘ahaṃ etampi taritvā vā gantvā vā pāraṃ gamissāmī’’ti evaṃ mahantena chandena ca ussāhena ca vāyāmena ca pariyeṭṭhiyā ca samannāgato hoti, etasseva patthanā samijjhati, na itarassa. Tasmā sumedhatāpaso ime aṭṭha dhamme samodhānetvāva buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji.
燃灯世尊也来了,他走到善慧苦行者的头顶上方站定,像打开宝石狮子笼一样,睁开具足五种清净之色的双眼,看见善慧苦行者躺在泥地上。他便发出未来分智,观察思惟:这位苦行者为了成佛而发愿躺在这里,他的祈愿到底能不能实现呢?他了解到:从这时起,经过四不可数劫再加十万劫之后,这个人将成为名叫乔达摩的佛陀。他就站在原地,在大众中授记说:你们看见这位躺在泥地上、勤修苦行的结发苦行者了吗?是的,尊者。他为成佛而发愿躺在这里,他的祈愿将会实现。从这时起,经过四不可数劫再加十万劫之后,他将成为名叫乔达摩的佛陀。在他那一世,将住在迦毗罗卫城,母亲是摩耶天后,父亲是净饭王,上首弟子是名叫优波提舍的长老,第二弟子是名叫拘律陀的,侍奉佛陀的是名叫阿难的,上首女弟子是名叫差摩的长老尼,第二女弟子是名叫莲华色的长老尼。他智慧成熟后,将行大出家,修大精进,在尼拘陀树下接受乳糜,在尼连禅河畔吃完,登上菩提道场,在阿说他树下证得无上正等正觉。因此他说:巴利
Dīpaṅkaropi bhagavā āgantvā sumedhatāpasassa sīsabhāge ṭhatvā maṇisīhapañjaraṃ ugghāṭento viya pañcavaṇṇapasādasampannāni akkhīni ummīletvā kalalapiṭṭhe nipannaṃ sumedhatāpasaṃ disvā ‘‘ayaṃ tāpaso buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno, samijjhissati nu kho etassa patthanā, udāhu no’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā upadhārento – ‘‘ito kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni atikkamitvā ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti ñatvā ṭhitakova parisamajjhe byākāsi – ‘‘passatha no tumhe imaṃ uggatapaṃ tāpasaṃ kalalapiṭṭhe nipanna’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’ti. Ayaṃ buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno, samijjhissati imassa patthanā. Ayañhi ito kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhayeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissati. Tasmiṃ panassa attabhāve kapilavatthu nāma nagaraṃ nivāso bhavissati, māyā nāma devī mātā, suddhodano nāma rājā pitā, aggasāvako upatisso nāma thero, dutiyasāvako kolito nāma, buddhupaṭṭhāko ānando nāma, aggasāvikā khemā nāma therī, dutiyasāvikā uppalavaṇṇā nāma therī bhavissati. Ayaṃ paripakkañāṇo mahābhinikkhamanaṃ katvā mahāpadhānaṃ padahitvā nigrodharukkhamūle pāyāsaṃ paṭiggahetvā nerañjarāya tīre paribhuñjitvā bodhimaṇḍaṃ āruyha assattharukkhamūle abhisambujjhissatīti. Tena vuttaṃ –
燃灯佛,了知世间者,接受供养的人;
他站在我的头边,对我说了这番话。
你们看这个苦行者,留着结发,修着极端的苦行;
从现在算起,过无量劫之后,世间将会出现一位佛陀。
如来离开可爱的迦毗罗卫城后。
精勤修行,做了种种难行的事。
如来坐在阿阇波罗榕树下,
在那里,他捧起乳粥,前往尼连禅河。
在尼连禅河岸边,那位胜者吃了乳粥。
以已备好的殊胜道路,他将前往菩提树的根部。
然后,无上者右绕菩提道场,
在阿说他树下,这位大名闻者将会证悟。
他的生母,将会名叫摩耶。
父亲名为净饭,此人将是乔达摩。
他们已漏尽、离贪,内心寂静,心得安定。
拘律陀与优波提舍,将成为上首弟子;
有个叫阿难的侍者,将会侍奉这位战胜五魔的世尊。
差摩和莲华色将成为上首女弟子;
他们已漏尽、离贪,心得寂静,安住于定。
世尊的那棵菩提树,被称为阿萨陀树。巴利
‘‘Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Ussīsake maṃ ṭhatvāna, idaṃ vacanamabravi. ‘‘‘Passatha imaṃ tāpasaṃ, jaṭilaṃ uggatāpanaṃ; Aparimeyye ito kappe, buddho loke bhavissati. ‘‘‘Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato; Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ. ‘‘‘Ajapālarukkhamūle, nisīditvā tathāgato; Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti. ‘‘‘Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṃ ada so jino; Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti. ‘‘‘Tato padakkhiṇaṃ katvā, bodhimaṇḍaṃ anuttaro; Assattharukkhamūlamhi, bujjhissati mahāyaso. ‘‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati; Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo. ‘‘‘Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā; Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissati taṃ jinaṃ. ‘‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā; Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccatī’’’ti. (bu. vaṃ. 2.60-68);
善慧苦行者听了这话,心想:“看来我的愿望真的要实现了!”他满心欢喜。大众听了燃灯十力者的这番话,也都欢欣鼓舞,心想:“善慧苦行者真是佛的种子、佛的幼芽啊!”他们又这样想:“就像人们过河时,找不到好走的渡口过去,就从下游的渡口过去一样,我们在燃灯十力者的教法里没能证得道果,将来您成佛的时候,我们要在您面前能够证悟道果。”于是他们就这样发愿。燃灯十力者也称赞了菩萨,用八把花供养他,右绕行礼之后离去。那四十万位漏尽者也用香和花供养菩萨,右绕行礼之后离去。天与人同样供养、礼敬之后离去。巴利
Taṃ sutvā sumedhatāpaso – ‘‘mayhaṃ kira patthanā samijjhissatī’’ti somanassappatto ahosi. Mahājano dīpaṅkaradasabalassa vacanaṃ sutvā ‘‘sumedhatāpaso kira buddhabījaṃ buddhaṅkuro’’ti haṭṭhatuṭṭho ahosi. Evañcassa ahosi – ‘‘yathā nāma manussā nadiṃ tarantā ujukena titthena uttarituṃ asakkontā heṭṭhātitthena uttaranti, evameva mayampi dīpaṅkaradasabalassa sāsane maggaphalaṃ alabhamānā anāgate yadā tvaṃ buddho bhavissasi, tadā tava sammukhā maggaphalaṃ sacchikātuṃ samatthā bhaveyyāmā’’ti patthanaṃ ṭhapayiṃsu. Dīpaṅkaradasabalopi bodhisattaṃ pasaṃsitvā aṭṭhapupphamuṭṭhīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tepi catusatasahassasaṅkhā khīṇāsavā bodhisattaṃ gandhehi ca mālāhi ca pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Devamanussā pana tatheva pūjetvā vanditvā pakkantā.
菩萨在所有人都离开后,从卧处起身,心想:“我要来思择诸波罗蜜。”于是便在花堆顶上盘腿坐下。菩萨这样坐下时,遍布一万个轮围世界的天神都发出赞叹,用种种颂词称赞菩萨说:“尊者善慧苦行者!过去诸菩萨盘腿坐下、思择波罗蜜的时候,那些被称为前兆的瑞相都会显现。今天,所有这些瑞相全都出现了。毫无疑问,您必将成佛。我们知道,凡是显现这些瑞相的人,必定是佛陀。您应当坚定精进,努力吧!”因此,有偈颂道:巴利
Bodhisatto sabbesaṃ paṭikkantakāle sayanā vuṭṭhāya ‘‘pāramiyo vicinissāmī’’ti puppharāsimatthake pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. Evaṃ nisinne bodhisatte sakaladasasahassacakkavāḷe devatā sādhukāraṃ datvā ‘‘ayya sumedhatāpasa, porāṇakabodhisattānaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ‘pāramiyo vicinissāmā’ti nisinnakāle yāni pubbanimittāni nāma paññāyanti, tāni sabbānipi ajja pātubhūtāni, nissaṃsayena tvaṃ buddho bhavissasi. Mayametaṃ jānāma ‘yassetāni nimittāni paññāyanti, ekantena so buddho hoti’, tvaṃ attano vīriyaṃ daḷhaṃ katvā paggaṇhā’’ti bodhisattaṃ nānappakārāhi thutīhi abhitthaviṃsu. Tena vuttaṃ –
听了那位无与伦比的大仙(燃灯佛)的这番话之后……
人和天人都极为欢喜,据说这正是成佛的种子。
欢呼声此起彼伏,他们拍手欢笑;
一万个世界连同诸天,都合掌向他敬礼。
如果我们与这位世间主争吵,我们就会谴责教法;
在未来的时候,我们会当面遇见这个人。
就像人们渡河时,错过了正确的渡口;
在下游的渡口抓住之后渡过那条大河。
同样地,如果我放走了这位胜者,
在未来的时候,我们将当面遇见他。
燃灯佛,了知世间的人,接受供养的人。
他称赞了我的业行之后,抬起了右脚。
当时在场的那些胜者之子,全都对我右绕行礼。
人们、龙众和干闼婆众,礼敬之后便离去了。
当我的视线中失去世尊与僧团之后,
那时,我满心欢喜雀跃,从座位上站了起来。
我因为快乐而快乐,因为喜悦而欢喜;
那时我被法喜浸润,盘腿坐了下来。
那时我结跏趺坐之后,就这样思惟:
我在禅那中已经达到自在,已经到达神通的彼岸。
在一万个世间里,没有哪个仙人能和我平起平坐;
在神通法方面无人能比,我得到了这样的快乐。
当我结跏趺坐时,一万个世界的居民(此句原文为残句,译文未完毕)
我们发出巨大的声音:你一定会成佛。
过去诸菩萨在殊胜的结跏趺坐中盘腿而坐
那些征兆正在显现,今天它们显现出来了。
寒冷已经消失,炎热也平息下来;
今天这些瑞相显现出来,你必定会成为佛陀。
一万个世界都变得寂静无声,没有纷扰。
这些景象今天将会显现,你将成为佛陀。
大风不再吹,河流不再奔流;
这些景象今天将会显现,你必定会成为佛陀。
陆生和水生的花,全都在那一刻盛开;
今天它们全都开花了,你必定会成为佛陀。
藤蔓也好,树木也好,那时都挂满了果实;
这些今天全都结了果,你必定会成为佛陀。
住在虚空中的和住在大地上的宝物,那时都放出光明;
就在今天,那些宝珠闪闪发光;你一定会成佛。
人间和天界的乐器,就在那一刻一起奏响;
它们举足欢呼:你必定成佛。
五彩缤纷的花朵从天空中纷纷飘落下来,就在那一刻;
它们今天也降雨,你必定会成为佛陀。
大海翻涌,十千世界震动;
它们同声欢呼:“你必将成佛。”
即使在地狱的一万处,火焰也在那时熄灭;
今天那些火已经熄灭了,你必定会成佛。
太阳变得清净无瑕,所有星辰都显现出来;
那些星辰今天也会显现,你必定会成为佛陀。
没有下雨,水就在那时从大地涌出;
那大地当下就震动,你必定会成为佛陀。
群星闪耀,星宿在苍穹中。
毗舍佉与月亮相伴,你必定会成为佛陀。
住在洞穴和岩缝里的众生,都从自己的住处出来了;
今天它们都离开了巢穴,你必定会成佛。
众生不会有不乐,他们当下就知足了;
今天他们全都知足了,你必定会成佛。
疾病都会平息,饥饿也会消失;
这些征兆已经显现,你一定会成佛。
那时贪变得淡薄,嗔和痴都灭尽了;
今日它们悉皆离去,你必将成佛。
那时将不会有恐惧,如今这个征兆将要显现;
凭这个征兆,我们知道:你一定会成佛。
尘土将向上飞散,今天这现象也将显现。
凭这个征兆,我们知道:你一定会成佛。
难闻的气味散去了,天界的香气飘散开来;
这香气飘散,你必定会成为佛陀。
除了无色界的天人,所有天人都显现出来。
今天它们全都显现出来,你一定会成佛。
凡是叫地狱的地方,那时全都显现出来;
所有出生的都已显现,你一定会成佛。
墙、门扇和岩石,那时都挡不住他;
已成为虚空者,你必定会成佛。
就在那一刹那,死和再生都不存在。
那些瑞相将会显现,你一定会成佛。
要牢牢提起精进,不要退缩,向前冲!
我们也知道这件事,你一定会成佛。巴利
‘‘Idaṃ sutvāna vacanaṃ, asamassa mahesino; Āmoditā naramarū, buddhabījaṃ kira ayaṃ. ‘‘Ukkuṭṭhisaddā vattanti, apphoṭenti hasanti ca; Katañjalī namassanti, dasasahassī sadevakā. ‘‘Yadimassa lokanāthassa, virajjhissāma sāsanaṃ; Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ. ‘‘Yathā manussā nadiṃ tarantā, paṭititthaṃ virajjhiya; Heṭṭhā titthe gahetvāna, uttaranti mahānadiṃ. ‘‘Evameva mayaṃ sabbe, yadi muñcāmimaṃ jinaṃ; Anāgatamhi addhāne, hessāma sammukhā imaṃ. ‘‘Dīpaṅkaro lokavidū, āhutīnaṃ paṭiggaho; Mama kammaṃ pakittetvā, dakkhiṇaṃ pādamuddhari. ‘‘Ye tatthāsuṃ jinaputtā, sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ; Narā nāgā ca gandhabbā, abhivādetvāna pakkamuṃ. ‘‘Dassanaṃ me atikkante, sasaṅghe lokanāyake; Haṭṭhatuṭṭhena cittena, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā. ‘‘Sukhena sukhito homi, pāmojjena pamodito; Pītiyā ca abhissanno, pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā. ‘‘Pallaṅkena nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā; ‘Vasībhūto ahaṃ jhāne, abhiññāpāramiṃ gato. ‘‘‘Dasasahassilokamhi, isayo natthi me samā; Asamo iddhidhammesu, alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ’. ‘‘Pallaṅkābhujane mayhaṃ, dasasahassādhivāsino; Mahānādaṃ pavattesuṃ, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje; Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare. ‘‘Sītaṃ byāpagataṃ hoti, uṇhañca upasammati; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Dasasahassī lokadhātū, nissaddā honti nirākulā; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mahāvātā na vāyanti, na sandanti savantiyo; Tāni ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Thalajā dakajā pupphā, sabbe pupphanti tāvade; Tepajja pupphitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Latā vā yadi vā rukkhā, phalabhārā honti tāvade; Tepajja phalitā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, ratanā jotanti tāvade; Tepajja ratanā jotanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mānusakā ca dibbā ca, turiyā vajjanti tāvade; Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Vicittapupphā gaganā, abhivassanti tāvade; Tepi ajja pavassanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Mahāsamuddo ābhujati, dasasahassī pakampati; Tepajjubho abhiravanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Nirayepi dasasahasse, aggī nibbanti tāvade; Tepajja nibbutā aggī, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Vimalo hoti sūriyo, sabbā dissanti tārakā; Tepi ajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Anovaṭṭhena udakaṃ, mahiyā ubbhijji tāvade; Tampajjubbhijjate mahiyā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Tārāgaṇā virocanti, nakkhattā gaganamaṇḍale; Visākhā candimāyuttā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Bilāsayā darīsayā, nikkhamanti sakāsayā; Tepajja āsayā chuddhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Na hoti arati sattānaṃ, santuṭṭhā honti tāvade; Tepajja sabbe santuṭṭhā, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rogā tadupasammanti, jighacchā ca vinassati; Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rāgo tadā tanu hoti, doso moho vinassati; Tepajja vigatā sabbe, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Bhayaṃ tadā na bhavati, ajjapetaṃ padissati; Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Rajo nuddhaṃsati uddhaṃ, ajjapetaṃ padissati; Tena liṅgena jānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Aniṭṭhagandho pakkamati, dibbagandho pavāyati; Sopajja vāyati gandho, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Sabbe devā padissanti, ṭhapayitvā arūpino; Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Yāvatā nirayā nāma, sabbe dissanti tāvade; Tepajja sabbe dissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Kuṭṭā kavāṭā selā ca, na hontāvaraṇā tadā; Ākāsabhūtā tepajja, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Cutī ca upapatti ca, khaṇe tasmiṃ na vijjati; Tānipajja padissanti, dhuvaṃ buddho bhavissasi. ‘‘Daḷhaṃ paggaṇha vīriyaṃ, mā nivatta abhikkama; Mayampetaṃ vijānāma, dhuvaṃ buddho bhavissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.70-107);
菩萨听了燃灯十力佛和一万个轮围世界的天人们说的话之后,勇气更加增长,心想:“诸佛说的话从不落空,诸佛的言语绝不会有任何改变。就像扔向空中的土块一定会掉下来,有生就一定有死,长夜结束时太阳一定会升起,狮子从洞穴里出来一定会发出狮子吼,怀胎足月的女人一定会卸下重担——这些都是必定会发生、不会落空的事;同样,诸佛说的话也一定是坚固不虚的。我必定会成为佛陀。”因此说:巴利
Bodhisatto dīpaṅkaradasabalassa ca dasasahassacakkavāḷadevatānañca vacanaṃ sutvā bhiyyosomattāya sañjātussāho hutvā cintesi – ‘‘buddhā nāma amoghavacanā, natthi buddhānaṃ kathāya aññathattaṃ. Yathā hi ākāse khittaleḍḍussa patanaṃ dhuvaṃ, jātassa maraṇaṃ, rattikkhaye sūriyuggamanaṃ, āsayā nikkhantasīhassa sīhanādanadanaṃ, garugabbhāya itthiyā bhāramoropanaṃ dhuvaṃ avassambhāvī, evameva buddhānaṃ vacanaṃ nāma dhuvaṃ amoghaṃ, addhā ahaṃ buddho bhavissāmī’’ti. Tena vuttaṃ –
听了佛陀的话,以及这一万个世界中两者的(话)。
那时我满心欢喜、兴高采烈,这样想着。
佛陀说话从无二意,胜者的话语绝不落空;
诸佛没有虚妄,我必定成佛。
就像一块土块被抛向空中,一定会落回大地上;
同样地,诸佛最胜者之语,恒常不变;
诸佛没有虚妄,我必定成佛。
就像一切众生的死亡,是永恒不变的;
同样,最胜佛陀的言语,也是永恒不变的。
就像黑夜结束的时候,太阳必定会升起;
同样,最胜佛陀的言语,也是永恒不变的。
就像狮子从卧处起身后,必定会发出吼声;
同样,诸佛世尊之语,亦是恒常不变。
就像怀孕的众生,必定会卸下重担;
同样,诸佛世尊的话语也是恒常不变的。巴利
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, dasasahassīna cūbhayaṃ; Tuṭṭhahaṭṭho pamodito, evaṃ cintesahaṃ tadā. ‘‘Advejjhavacanā buddhā, amoghavacanā jinā; Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ. ‘‘Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu, dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ; Vitathaṃ natthi buddhānaṃ, dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ. ‘‘Yathāpi sabbasattānaṃ, maraṇaṃ dhuvasassataṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā rattikkhaye patte, sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā nikkhantasayanassa, sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassataṃ. ‘‘Yathā āpannasattānaṃ, bhāramoropanaṃ dhuvaṃ; Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ, vacanaṃ dhuvasassata’’nti. (bu. vaṃ. 2.108-114);
他下定决心:“我必定会成为佛陀。”为了探寻能成就佛陀的诸法,他这样思惟:“成就佛陀的诸法到底在哪里呢?是在上方,还是在下方,还是在四方和四隅呢?”于是他一处一处地遍寻整个法界,看到了过去诸菩萨反复修习的第一布施波罗蜜。见到之后,他这样教诫自己:“善慧,从今往后,你要圆满这第一布施波罗蜜。就像倒扣的水罐,把水全部倒出,一点不剩,也不会再收回来;同样,你不去看重财物、名声、妻儿,乃至身体的任何部分,面对前来乞求的人,无论他们想要什么,你都毫无保留地全部布施。这样在菩提树下安坐之后,你就会成佛。”他就这样坚定地确立了第一布施波罗蜜,立下决意。因此说:巴利
So ‘‘dhuvāhaṃ buddho bhavissāmī’’ti evaṃ katasanniṭṭhāno buddhakārake dhamme upadhāretuṃ – ‘‘kahaṃ nu kho buddhakārakā dhammā, kiṃ uddhaṃ, udāhu adho, disāvidisāsū’’ti anukkamena sakalaṃ dhammadhātuṃ vicinanto porāṇakabodhisattehi āsevitanisevitaṃ paṭhamaṃ dānapāramiṃ disvā evaṃ attānaṃ ovadi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paṭhamaṃ dānapāramiṃ pūreyyāsi. Yathā hi nikkujjito udakakumbho nissesaṃ katvā udakaṃ vamatiyeva, na paccāharati, evameva dhanaṃ vā yasaṃ vā puttadāraṃ vā aṅgapaccaṅgaṃ vā anoloketvā sampattayācakānaṃ sabbaṃ icchiticchitaṃ nissesaṃ katvā dadamāno bodhimūle nisīditvā buddho bhavissasī’’ti paṭhamaṃ dānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
来吧,我要四处探寻能成就佛果的诸法。
上方、下方、十方,直到法界所及之处。
那时我仔细考察,见到了最初的布施波罗蜜。
过去那些大仙们所修行的大道。
你首先要坚定地受持这个,
想要证得菩提,就去修布施波罗蜜吧。
就像一只装满了水的瓶子,不管它属于谁,只要把它倒过来,
把水全部吐出,对那里就不再守护。
就像见到乞讨的人时,无论对方是下等、上等还是中等,
你要毫无保留地布施,就像把瓶子倒过来一样。巴利
‘‘Handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito; Uddhaṃ adho dasa disā, yāvatā dhammadhātuyā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Dānapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi kumbho sampuṇṇo, yassa kassaci adhokato; Vamatevudakaṃ nissesaṃ, na tattha parirakkhati. ‘‘Tatheva yācake disvā, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Dadāhi dānaṃ nissesaṃ, kumbho viya adhokato’’ti. (bu. vaṃ. 2.115-119);
这时他进一步思惟:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是看到了第二个戒波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后你也要圆满戒波罗蜜。就像那种叫遮摩利的鹿,不顾惜自己的生命,只保护自己的尾巴;同样,你从今以后也要不顾惜生命,只管守护戒,这样就能成佛。”他便坚定地立下决心,要修持第二个戒波罗蜜。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato dutiyaṃ sīlapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya sīlapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi camarī migo nāma jīvitaṃ anoloketvā attano vālameva rakkhati, evaṃ tvampi ito paṭṭhāya jīvitampi anoloketvā sīlameva rakkhamāno buddho bhavissasī’’ti dutiyaṃ sīlapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要继续寻找其他能促成觉悟成熟的法。
那时我仔细观察,看到了第二种——戒波罗蜜;
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第二项坚定地受持起来,
想要证得菩提,就去修戒波罗蜜吧。
就像牦牛的尾毛,无论缠挂到什么东西上,
宁可死在那里,也不弄坏尾巴上的毛。
同样地,要在四种地圆满戒行;
永远守护好戒行,就像牦牛守护自己的尾巴一样。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, dutiyaṃ sīlapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Sīlapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi camarī vālaṃ, kismiñci paṭilaggitaṃ; Upeti maraṇaṃ tattha, na vikopeti vāladhiṃ. ‘‘Tatheva catūsu bhūmīsu, sīlāni paripūraya; Parirakkha sadā sīlaṃ, camarī viya vāladhi’’nti. (bu. vaṃ. 2.120-124);
这时他继续思惟:“成佛之法不应该只靠这么一点。”于是进一步观察,看到了第三种出离波罗蜜,心里便这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满出离波罗蜜。就像一个人长期被关在牢狱里,不会对那里产生贪恋,只会厌烦,一心想要离开;同样,你要把一切生死存在都看成牢狱,对一切生死存在心生厌离,想要解脱,一心朝向出离。这样,你将来就会成佛。”于是他坚定地确立了第三种出离波罗蜜,下定决心。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya nekkhammapāramimpi pūreyyāsi. Yathā hi ciraṃ bandhanāgāre vasamāno puriso na tattha sinehaṃ karoti, atha kho ukkaṇṭhatiyeva, avasitukāmo hoti, evameva tvampi sabbabhave bandhanāgārasadise katvā sabbabhavehi ukkaṇṭhito muccitukāmo hutvā nekkhammābhimukhova hohi. Evaṃ buddho bhavissasī’’ti tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我审察着,见到了第三出离波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你先把这第三项牢牢地受持起来;
想要证得菩提,就去修出离波罗蜜吧。
就像一个人被长期关在脚镣牢房里,饱受痛苦煎熬;
在那里他不生起贪爱,只是寻求解脱。
你要同样看待一切生命存在,就像看一间黑暗的牢房。
你要面向出离,为了从三有中解脱。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Nekkhammapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathā andughare puriso, ciravuttho dukhaṭṭito; Na tattha rāgaṃ janeti, muttimeva gavesati. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, passa andugharaṃ viya; Nekkhammābhimukho hohi, bhavato parimuttiyā’’ti. (bu. vaṃ. 2.125-129);
那时,他又进一步想:“不应该只靠这些成佛之法就满足。”于是继续向上观察,看到了第四慧波罗蜜,心里这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满慧波罗蜜。对于下等、中等、上等的一切智者,一个都不要避开,要一一去亲近,向他们请教问题。就像托钵的比丘,不管家族是下等、中等还是上等,都不避开任何一家,挨家挨户次第乞食,就能很快得到维持生活的食物;同样,你亲近一切智者、向他们请教问题,也终将成佛。”他这样坚定地确立第四慧波罗蜜。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato catutthaṃ paññāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya paññāpāramimpi pūreyyāsi. Hīnamajjhimukkaṭṭhesu kañci avajjetvā sabbepi paṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ puccheyyāsi. Yathā hi piṇḍapātiko bhikkhu hīnādibhedesu kulesu kiñci avajjetvā paṭipāṭiyā piṇḍāya caranto khippaṃ yāpanaṃ labhati, evaṃ tvampi sabbapaṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanto buddho bhavissasī’’ti catutthaṃ paññāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要继续寻找其他能成熟觉悟的法。
那时我向右观察探寻,见到了第四慧波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你先把这第四项牢牢地受持起来,
想要证得菩提,就去修慧波罗蜜吧。
就像比丘在乞食时,不管那户人家是低贱、高贵还是中等,
不避开各家,这样就能得到维持生活的东西。
你要像那样,在任何时候都向有智慧的人请教。
修成慧波罗蜜后,你一定会证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, catutthaṃ paññāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Paññāpāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi bhikkhu bhikkhanto, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Kulāni na vivajjento, evaṃ labhati yāpanaṃ. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbakālaṃ, paripucchaṃ budhaṃ janaṃ; Paññāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.130-134);
他心里又想:“成佛之法不应该只有这么一点。”于是继续观察,看到第五个精进波罗蜜后,这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满精进波罗蜜。就像兽王狮子在一切威仪中都有坚固的精进,你也要在一切生存状态、一切威仪中,保持坚固不退的精进,将来必定成佛。”他这样把第五精进波罗蜜坚定地确立下来,并立下决意。因此说道:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato pañcamaṃ vīriyapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya vīriyapāramimpi pūreyyāsi, yathā hi sīho migarājā sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo hoti, evaṃ tvampi sabbabhavesu sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo anolīnavīriyo samāno buddho bhavissasī’’ti pañcamaṃ vīriyapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我观察寻觅,见到了第五精进波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第五种牢牢地受持起来,
想要证得菩提,就要去修精进波罗蜜。
就像兽王狮子,不管是坐着还是经行的时候,
他的精进从不松懈,心始终被策励着。
你要同样地在一切生命轮回中,坚定地提起精进。
修满精进波罗蜜之后,你就会证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, pañcamaṃ vīriyapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Vīriyapāramitaṃ gaccha, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi sīho migarājā, nisajjaṭṭhānacaṅkame; Alīnavīriyo hoti, paggahitamano sadā. ‘‘Tatheva tvaṃ sabbabhave, paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ; Vīriyapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.135-139);
这时他进一步想:“成佛的法门不应该只有这么一点。”于是看到了第六种忍耐波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后,你也要把忍耐波罗蜜修满。无论别人恭敬你还是轻慢你,你都要能忍。就像大地一样,人们把干净的东西或不干净的东西丢在上面,大地不会因此生出贪爱或嗔恨,它只是忍受、承担、安然接纳。同样,你无论遇到恭敬还是轻慢,都能安忍不动,将来才能成佛。”他就这样把第六种忍耐波罗蜜坚定地确立下来,并立下决心。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya khantipāramimpi pūreyyāsi, sammānanepi avamānanepi khamova bhaveyyāsi. Yathā hi pathaviyaṃ nāma sucimpi nikkhipanti asucimpi, na tena pathavī sinehaṃ paṭighaṃ karoti, khamati sahati adhivāsetiyeva, evameva tvampi sammānanepi avamānanepi khamova samāno buddho bhavissasī’’ti chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要继续寻找其他能成熟觉悟的法。
正在探寻时,我见到了第六项——忍耐波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第六个牢牢地确立起来,并受持践行。
在这其中,心不摇摆,你将证得正觉。
就像所谓的大地,无论对干净的东西还是不干净的东西,
他能忍受一切弃置,不会对你生起嗔恨。
同样地,你也要对一切众生,能忍受尊重与轻蔑。
修圆满忍辱波罗蜜之后,你就会证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhamānaso, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, sucimpi asucimpi ca; Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ, na karoti paṭighaṃ tayā. ‘‘Tatheva tvampi sabbesaṃ, sammānāvamānakkhamo; Khantipāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.140-144);
那时,他又进一步思量:“不应该只靠这些成佛之法就满足。”于是看到了第七个波罗蜜——谛波罗蜜,心里这样想:“善慧智者,从今以后,你也要圆满谛波罗蜜。就算霹雳落在头顶上,也绝不能为了财物等,被贪欲等驱使而故意说妄语。就像那颗叫药星的星星,在任何季节都不离开自己的轨道,不会走到别的轨道上去,只沿着自己的轨道运行。同样,你也不能舍弃真实而说妄语,只有这样你才能成佛。”他坚定地确立了第七谛波罗蜜,立下决意。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato sattamaṃ saccapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya saccapāramimpi pūreyyāsi, asaniyā matthake patamānāyapi dhanādīnaṃ atthāya chandādīnaṃ vasena sampajānamusāvādaṃ nāma mā bhāsi. Yathā hi osadhī tārakā nāma sabbautūsu attano gamanavīthiṃ jahitvā aññāya vīthiyā na gacchati, sakavīthiyāva gacchati, evameva tvampi saccaṃ pahāya musāvādaṃ nāma avadantoyeva buddho bhavissasī’’ti sattamaṃ saccapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时,正在观察探寻的人,看见了第七个谛波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第七个牢牢地确立起来,并受持践行。
在其中,你将无疑惑地说出:我将证得正觉。
就像所谓的药草,对包括天神在内的世间来说,是像秤一样公平的;
在适当的时节或雨季,它也不会偏离自己的轨道。
同样地,你也不要偏离诸谛的轨道。
圆满真实波罗蜜之后,你将证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, sattamaṃ saccapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha advejjhavacano, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi osadhī nāma, tulābhūtā sadevake; Samaye utuvasse vā, na vokkamati vīthito. ‘‘Tatheva tvampi saccesu, mā vokkamasi vīthito; Saccapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.145-149);
这时他又进一步想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是观察到了第八种决意波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后,你也要圆满决意波罗蜜。无论你决意什么,都要在那决意上毫不动摇。就像一座山,任凭四面八方的风吹打,也不震动、不移动,只安住在他自己的位置上;同样,你也要在自己的决意上毫不动摇,这样才能成佛。”他坚定地确立了第八种决意波罗蜜,并安住在决意中。因此说道:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya adhiṭṭhānapāramimpi pūreyyāsi, yaṃ adhiṭṭhāsi, tasmiṃ adhiṭṭhāne niccalova bhaveyyāsi. Yathā hi pabbato nāma sabbāsu disāsu vātehi pahaṭo na kampati na calati, attano ṭhāneyeva tiṭṭhati, evameva tvampi attano adhiṭṭhāne niccalo hontova buddho bhavissasī’’ti aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时我审察着,看见了第八决意波罗蜜;
过去那些大仙人们反复亲近、不断修习的。
你先把这第八条坚定地确立起来,并好好受持。
在那里,你只要保持不动摇,就能证得正觉。
就像一座岩石山,稳稳立着,一动不动;
强风也吹不动它,它就稳稳地立在原来的地方。
你也要这样,在决意上永远坚定不移;
修满决意波罗蜜后,你就能证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tattha tvaṃ acalo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pabbato selo, acalo suppatiṭṭhito; Na kampati bhusavātehi, sakaṭṭhāneva tiṭṭhati. ‘‘Tatheva tvampi adhiṭṭhāne, sabbadā acalo bhava; Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.150-154);
那时他又想:“不应该只靠这些成佛之法就够了。”于是继续向上观察,看到第九种慈波罗蜜,心里生起这样的念头:“善慧智者,从今以后你也要圆满慈波罗蜜,对有利的人也好,对不利的人也好,都要保持平等一心。就像水对恶人和善人都一样带来清凉,同样,你也要以慈心对待一切众生,保持平等一心,将来就能成佛。”他这样坚定地确立第九慈波罗蜜,并立下决意。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato navamaṃ mettāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya mettāpāramimpi pūreyyāsi, hitesupi ahitesupi ekacitto bhaveyyāsi. Yathā hi udakaṃ nāma pāpajanassapi kalyāṇajanassapi sītabhāvaṃ ekasadisaṃ katvā pharati, evameva tvampi sabbesu sattesu mettacittena ekacittova honto buddho bhavissasī’’ti navamaṃ mettāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要继续寻找其他能促成觉悟成熟的法。
那时我正仔细寻找,见到了第九慈爱波罗蜜;
过去那些大仙人们反复亲近、不断修习的。
你要先把这第九项牢牢确立起来,并好好受持。
如果你想证得菩提,就要以慈心做到无人能比。
就像水一样,流向善良的人和邪恶的人
清凉平等地遍满,涤除尘垢。
你也要这样,对有利和不利的人,都以慈心平等地修习。
修满慈波罗蜜之后,你就会证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, navamaṃ mettāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ navamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Mettāya asamo hohi, yadi bodhiṃ pattumicchasi. ‘‘Yathāpi udakaṃ nāma, kalyāṇe pāpake jane; Samaṃ pharati sītena, pavāheti rajomalaṃ. ‘‘Tatheva tvampi hitāhite, samaṃ mettāya bhāvaya; Mettāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.155-159);
这时他心里又想:“不应该只靠这些成佛的法就满足。”他继续深入思惟,看到了第十个——舍波罗蜜,于是这样想:“善慧贤者,从今以后,你也要圆满舍波罗蜜。无论遇到快乐还是痛苦,都要保持中舍。就像大地一样,不管人们往上扔干净的东西还是不干净的东西,大地都只是保持中舍;同样,你若能在苦乐之中保持中舍,将来就会成佛。”他坚定地立下决心,要修成这第十个——舍波罗蜜。因此说:巴利
Athassa ‘‘na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabba’’nti uttarimpi upadhārayato dasamaṃ upekkhāpāramiṃ disvā etadahosi – ‘‘sumedhapaṇḍita, tvaṃ ito paṭṭhāya upekkhāpāramimpi pūreyyāsi, sukhepi dukkhepi majjhattova bhaveyyāsi. Yathā hi pathavī nāma sucimpi asucimpi pakkhipamāne majjhattāva hoti, evameva tvampi sukhadukkhesu majjhattova honto buddho bhavissasī’’ti dasamaṃ upekkhāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
这些成佛之法,并不是只有这么一点而已。
我还要探寻其余能成就菩提之法。
那时,我向右观察探寻,见到了第十种舍波罗蜜。
这是过去诸大仙所亲近修习的。
你要先把这第十个牢牢地确立起来,好好受持。
像秤一样稳固坚定之后,你就会证得正觉。
就像大地一样,无论人们把干净还是肮脏的东西丢在它上面,
对这两者都保持舍心,远离了愤怒与偏爱。
你也要这样,在乐与苦中始终保持像天平一样平等。
修成舍波罗蜜后,你一定会证得正觉。巴利
‘‘Na hete ettakāyeva, buddhadhammā bhavissare; Aññepi vicinissāmi, ye dhammā bodhipācanā. ‘‘Vicinanto tadā dakkhiṃ, dasamaṃ upekkhāpāramiṃ; Pubbakehi mahesīhi, āsevitanisevitaṃ. ‘‘Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva, daḷhaṃ katvā samādiya; Tulābhūto daḷho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi. ‘‘Yathāpi pathavī nāma, nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ; Upekkhati ubhopete, kopānunayavajjitā. ‘‘Tatheva tvampi sukhadukkhe, tulābhūto sadā bhava; Upekkhāpāramitaṃ gantvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī’’ti. (bu. vaṃ. 2.160-164);
这时他心想:在这个世界上,菩萨应当修满、能成熟菩提、能成就佛果的法,就只有这么多;除了十波罗蜜之外,再没有别的了。而这十波罗蜜,向上不在虚空,向下不在地底,东方等各个方向也都没有,只有在我自己的心里才真正建立起来。这样看到它们确实建立在自己心中之后,他就把所有这些波罗蜜牢牢确定下来,下定决心,然后一次又一次地反复观照、推究,顺着观、逆着观:抓住末端,推到开端;抓住开端,推到末端;抓住中间,推到两头再放下;抓住两头,推到中间再放下。他推究道:舍弃外在财物,叫布施波罗蜜;舍弃身体肢体,叫布施近波罗蜜;舍弃生命,叫布施最上波罗蜜。就这样,十波罗蜜、十近波罗蜜、十最上波罗蜜,一共三十种波罗蜜,他像转动榨油机一样反复推究,又像以大须弥山为搅拌棒搅动整个轮围大海一样推究。当他这样推究十波罗蜜时,凭着法的威力,这厚达二十四万由旬的大地,就像被大象踩踏的芦苇束,又像被压榨的甘蔗榨机一样,发出巨大的轰鸣,震动、剧烈震动、猛烈震动。它像陶匠的轮子、像榨油机的轮子一样旋转不停。因此说:巴利
Tato cintesi – ‘‘imasmiṃ loke bodhisattehi pūretabbā bodhiparipācanā buddhakārakadhammā ettakāyeva , dasa pāramiyo ṭhapetvā aññe natthi. Imāpi dasa pāramiyo uddhaṃ ākāsepi natthi, heṭṭhā pathaviyampi, puratthimādīsu disāsupi natthi, mayhaṃyeva pana hadayabbhantare patiṭṭhitā’’ti. Evaṃ tāsaṃ hadaye patiṭṭhitabhāvaṃ disvā sabbāpi tā daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya punappunaṃ sammasanto anulomapaṭilomaṃ sammasati, pariyante gahetvā ādiṃ pāpeti, ādimhi gahetvā pariyantaṃ pāpeti, majjhe gahetvā ubhato koṭiṃ pāpetvā osāpeti, ubhato koṭīsu gahetvā majjhaṃ pāpetvā osāpeti. Bāhirakabhaṇḍapariccāgo dānapāramī nāma, aṅgapariccāgo dānaupapāramī nāma, jīvitapariccāgo dānaparamatthapāramī nāmāti dasa pāramiyo dasa upapāramiyo dasa paramatthapāramiyoti samattiṃsa pāramiyo telayantaṃ vinivaṭṭento viya mahāmeruṃ matthaṃ katvā cakkavāḷamahāsamuddaṃ āluḷento viya ca sammasati. Tassevaṃ dasa pāramiyo sammasantassa dhammatejena catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī hatthinā akkantanaḷakalāpo viya, pīḷiyamānaṃ ucchuyantaṃ viya ca mahāviravaṃ viravamānā saṅkampi sampakampi sampavedhi. Kulālacakkaṃ viya telayantacakkaṃ viya ca paribbhami. Tena vuttaṃ –
在这个世间,能令菩提成熟的那一切法,就只是这么多;
在这之上再没有别的,你要在这上面牢牢站稳。
正在如实观照这些法的自性、作用与特相的人,
依靠法的威德之力,大地连同十千世界都震动了。
大地震动轰鸣,就像被挤压的甘蔗榨汁机一样。
就像榨油机里的轮子那样,大地就这样震动了。巴利
‘‘Ettakāyeva te loke, ye dhammā bodhipācanā; Taduddhaṃ natthi aññatra, daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha. ‘‘Ime dhamme sammasato, sabhāvarasalakkhaṇe; Dhammatejena vasudhā, dasasahassī pakampatha. ‘‘Calati ravati pathavī, ucchuyantaṃva pīḷitaṃ; Telayante yathā cakkaṃ, evaṃ kampati medanī’’ti. (bu. vaṃ. 2.165-167);
大地震动的时候,那座可爱城里的居民站都站不住,就像被劫末大风吹倒的大娑罗树一样,昏倒在地。陶壶、陶罐这些器皿翻倒滚落,互相碰撞,碎成了粉末。大众又怕又慌,走到导师面前说:“世尊,这到底是龙卷风,还是鬼怪、夜叉、天神里哪一个掀起的旋风?我们实在不知道。可是这里所有大众都受了惊扰,这世间到底会有什么灾祸,还是有什么好事?请为我们说说这其中的缘由。”于是导师听了他们的话,说道:“你们不要害怕,不要担忧,从这里不会有危险。我今天授记的那位‘须弥陀智者未来将成佛,名叫乔达摩’,他现在正在遍察十波罗蜜。当他遍察、搅动的时候,以法的威力,整个十千世界在同一刹那震动,并发出轰响。”因此这样说道:巴利
Mahāpathaviyā kampamānāya rammanagaravāsino saṇṭhātuṃ asakkontā yugantavātabbhāhatā mahāsālā viya mucchitā papatiṃsu. Ghaṭādīni kulālabhājanāni pavaṭṭantāni aññamaññaṃ paharantāni cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṃ. Mahājano bhītatasito satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘kiṃ nu kho bhagavā nāgāvaṭṭo ayaṃ, bhūtayakkhadevatāsu aññatarāvaṭṭo vāti na hi mayaṃ etaṃ jānāma, apica kho sabbopi ayaṃ mahājano upadduto, kiṃ nu kho imassa lokassa pāpakaṃ bhavissati, udāhu kalyāṇaṃ, kathetha no etaṃ kāraṇa’’nti āha. Atha satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘tumhe mā bhāyatha, mā cintayittha, natthi vo itonidānaṃ bhayaṃ. Yo so mayā ajja ‘sumedhapaṇḍito anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’ti byākato, so idāni dasa pāramiyo sammasati, tassa sammasantassa viloḷentassa dhammatejena sakaladasasahassī lokadhātu ekappahārena kampati ceva ravati cā’’ti āha. Tena vuttaṃ –
凡在佛陀分食处的大众。
她浑身发抖,当场昏了过去,倒在地上。
成千上万个陶罐,还有数百个水瓶;
在那里被碾碎、捣烂,互相撞击。
惊慌、战栗、恐惧,心神震荡不安;
大众聚集到一起,来到燃灯佛跟前。
世间将会怎样,是善还是恶?
整个世间都受到逼迫,具眼者啊,请你消除它。
那时,燃灯大牟尼让他们明白了。
你们要安心,不要害怕,在这大地震动的时候。
今天我所授记的“他将在世间成佛”,
他正念于法,那是往昔胜者所修习的。
当他无余地思惟佛地之法时
此大地震动,连同一万世界及其天神一同。巴利
‘‘Yāvatā parisā āsi, buddhassa parivesane; Pavedhamānā sā tattha, mucchitā sesi bhūmiyā. ‘‘Ghaṭānekasahassāni, kumbhīnañca satā bahū; Sañcuṇṇamathitā tattha, aññamaññaṃ paghaṭṭitā. ‘‘Ubbiggā tasitā bhītā, bhantā byathitamānasā; Mahājanā samāgamma, dīpaṅkaramupāgamuṃ. ‘‘Kiṃ bhavissati lokassa, kalyāṇamatha pāpakaṃ; Sabbo upadduto loko, taṃ vinodehi cakkhuma. ‘‘Tesaṃ tadā saññāpesi, dīpaṅkaro mahāmuni; Vissatthā hotha mā bhātha, imasmiṃ pathavikampane. ‘‘Yamahaṃ ajja byākāsiṃ, ‘buddho loke bhavissati’; Eso sammasati dhammaṃ, pubbakaṃ jinasevitaṃ. ‘‘Tassa sammasato dhammaṃ, buddhabhūmiṃ asesato; Tenāyaṃ kampitā pathavī, dasasahassī sadevake’’ti. (bu. vaṃ. 2.168-174);
大众听了如来的话,满心欢喜,拿着花鬘、香和涂香,从可爱城出来,走到菩萨跟前,用花鬘、香等供养菩萨,顶礼、右绕之后,又回到了可爱城。菩萨也仔细思量了十波罗蜜,坚定精进,立下决意,从座位上起身。因此说:巴利
Mahājano tathāgatassa vacanaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭho mālāgandhavilepanaṃ ādāya rammanagarā nikkhamitvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā mālāgandhādīhi pūjetvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā rammanagarameva pāvisi. Bodhisattopi dasa pāramiyo sammasitvā vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nisinnāsanā vuṭṭhāsi. Tena vuttaṃ –
听了佛陀的话,心当下就寂静了。
他们全都来到我面前,又一次向我顶礼。
受持佛陀的功德,让心变得坚定之后;
那时,我礼敬了燃灯佛,就从座位上起身。巴利
‘‘Buddhassa vacanaṃ sutvā, mano nibbāyi tāvade; Sabbe maṃ upasaṅkamma, punāpi abhivandisuṃ. ‘‘Samādiyitvā buddhaguṇaṃ, daḷhaṃ katvāna mānasaṃ; Dīpaṅkaraṃ namassitvā, āsanā vuṭṭhahiṃ tadā’’ti. (bu. vaṃ. 2.175-176);
这时,菩萨从座位上站起来,遍布一万个轮围世界的众天神都聚集过来,用天界的花鬘和香料供养、礼敬他,然后说:“尊者善慧苦行者,今天您在燃灯十力世尊足下发下了宏大的誓愿。愿这个誓愿毫无障碍地实现,愿您没有恐惧,没有惊慌,愿您身上连一点点小病都不要生起。愿您快快圆满诸波罗蜜,证悟无上正等正觉。就像应时开花、应时结果的树,到了时候就开花结果一样,愿您也不要错过那个时机,快快证得最上的正觉。”他们说了这些赞叹和吉祥的话。这样称扬之后,众天神各自回到了自己的天界住处。菩萨受到众天神的赞叹,更加坚定了精进之心,下定决心:“我要圆满十波罗蜜,经过四大阿僧祇劫又十万劫之后,成为佛陀。”于是他腾空而起,径直向雪山飞去。因此说:巴利
Atha bodhisattaṃ āsanā vuṭṭhahantaṃ sakaladasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā dibbehi mālāgandhehi pūjetvā vanditvā ‘‘ayya sumedhatāpasa, tayā ajja dīpaṅkaradasabalassa pādamūle mahatī patthanā patthitā, sā te anantarāyena samijjhatu, mā te bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā ahosi, sarīre appamattakopi rogo mā uppajjatu, khippaṃ pāramiyo pūretvā sammāsambodhiṃ paṭivijjha. Yathā pupphūpagaphalūpagarukkhā samaye pupphanti ceva phalanti ca, tatheva tvampi taṃ samayaṃ anatikkamitvā khippaṃ sambodhimuttamaṃ phusassū’’tiādīni thutimaṅgalāni payirudāhaṃsu. Evañca payirudāhitvā attano attano devaṭṭhānameva agamaṃsu. Bodhisattopi devatāhi abhitthavito – ‘‘ahaṃ dasa pāramiyo pūretvā kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake buddho bhavissāmī’’ti vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nabhaṃ abbhuggantvā himavantameva agamāsi. Tena vuttaṃ –
天界之花及人间花,诸天与众人两者,
他从座位上起身时,众天神纷纷撒下花朵。
天人们和人类这两类众生都向你祝福平安。
你所渴望的广大愿求,愿你如愿得到它。
愿一切灾祸都远离,忧愁和疾病都消失;
愿障碍不要出现在你身上,愿你快快触证无上菩提。
就像到了时节,开花的树就纷纷绽放;
大雄,你本就是这样,以佛陀之智绽放。
就像任何一位正自觉者,都曾圆满十波罗蜜;
同样地,大雄,请你圆满十波罗蜜。
正如一切正自觉者,于菩提道场觉悟;
同样地,大雄啊,你也要在胜者菩提中觉悟。
就像任何正自觉者们转动法轮那样,
大雄啊,就请你如此转动法轮吧。
就像月圆之夜,一轮清净的明月光辉照耀;
就像那样,愿你这位心圆满者在十千世界中光耀。
就像太阳摆脱了罗睺的遮蔽,凭它的炽热光芒而格外耀眼。
就像这样,你解脱了世间之后,以自己的光辉照耀吧。
就像每一条河流,都会流入大海;
就像这样,愿含天神的世间都归向您的跟前。
他被那些人称赞颂扬,受持了十种法;
他圆满着这些法,就在那时走进了森林。巴利
‘‘Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ, devā mānusakā ubho; Samokiranti pupphehi, vuṭṭhahantassa āsanā. ‘‘Vedayanti ca te sotthiṃ, devā mānusakā ubho; Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ, taṃ labhassu yathicchitaṃ. ‘‘Sabbītiyo vivajjantu, soko rogo vinassatu; Mā te bhavantvantarāyā, phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ. ‘‘Yathāpi samaye patte, pupphanti pupphino dumā; Tatheva tvaṃ mahāvīra, buddhañāṇena pupphasu. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, pūrayuṃ dasa pāramī; Tatheva tvaṃ mahāvīra, pūraya dasa pāramī. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, bodhimaṇḍamhi bujjhare; Tatheva tvaṃ mahāvīra, bujjhassu jinabodhiyaṃ. ‘‘Yathā ye keci sambuddhā, dhammacakkaṃ pavattayuṃ; Tatheva tvaṃ mahāvīra, dhammacakkaṃ pavattaya. ‘‘Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati; Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ. ‘‘Rāhumutto yathā sūriyo, tāpena atirocati; Tatheva lokā muccitvā, viroca siriyā tuvaṃ. ‘‘Yathā yā kāci nadiyo, osaranti mahodadhiṃ; Evaṃ sadevakā lokā, osarantu tavantike. ‘‘Tehi thutappasattho so, dasa dhamme samādiya; Te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisī tadā’’ti. (bu. vaṃ. 2.177-187);
住在可爱城的人们也进了城,向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施。导师为他们说法,让大众安立在皈依等善法中之后,就离开了可爱城。此后,他尽其寿命住世,做完了所有佛陀该做的事,逐渐在无余涅槃界般涅槃。那里应当详细说明的内容,都要按照《佛种姓》里所说的方式展开。因为在那里面已经这样说过——巴利
Rammanagaravāsinopi kho nagaraṃ pavisitvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu. Satthā tesaṃ dhammaṃ desetvā mahājanaṃ saraṇādīsu patiṭṭhapetvā rammanagarā nikkhami. Tato uddhampi yāvatāyukaṃ tiṭṭhanto sabbaṃ buddhakiccaṃ katvā anukkamena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ buddhavaṃse vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Vuttañhi tattha –
那时,供养了他们和僧团、世间导师之后,
他们前去皈依了那位导师——燃灯佛。
如来让某人安住在皈依中,
一些人安住于五戒,另一些人安住于十种更高的戒。
他给某人布施沙门性,以及四种无上的果。
他于无与伦比之法中,给予某人无碍解。
人中牛王授予某人八种殊胜等至;
他授予某人三明,并传授六神通。
大牟尼以这种方式教导大众;
因此,世间怙主的教法广为流传。
他有着宽大的下巴和公牛般的肩膀,名字叫燃灯。
他度化了许多人,让他们从恶趣中解脱出来。
看见应当被觉悟的众生,哪怕他们在百千由旬之外;
就在刹那间前去,大牟尼让那个人觉悟。
在第一次现观时,佛陀让一百俱胝众生觉悟。
第二次现观时,世尊未让九十俱胝众生觉悟。
当佛陀在天宫说法的时候,
九万俱胝众生的第三次现观发生了。
燃灯佛世尊有过三次集会。
第一次集会有百千俱胝之多。
又有一次,在那一罗陀峰,当胜者独自住在远离处时,
诸漏已尽、远离尘垢的十亿位漏尽者聚集在一起。
当大雄在善见山顶的岩石上时,
大牟尼与九千亿比丘一起举行了自恣。
那时,我是结发苦行者郁伽答巴那;
空中行走者,于五神通已达彼岸者。
一万两万众生当时现观了法。
一人一人现观,按数目算不可胜数。
那时,它广泛传播,深入大众,繁荣昌盛,富足丰饶。
燃灯佛世尊的教法,已经彻底清净。
四十万位比丘,具足六种神通,拥有大神力;
他们恒常围绕世间解燃灯佛。
凡是那时舍弃人间生命状态的众生,
那些尚未证得阿罗汉果的有学,就成了受呵责的人。
这教法如鲜花般盛放,由那些阿罗汉、诸如此类者所说……
一切时候都因为那些漏尽、无垢的阿拉汉们而显得庄严。
有一座城叫可爱城,有一位刹帝利叫善天。
须弥陀是燃灯导师的母亲。
他在家生活了一万年。
天鹅、鹭和孔雀,这三座殊胜的宫殿。
三十万位盛装打扮的女子,
那位名叫莲花的女子,她的儿子肩膀宽阔如牛王。
看见四种相之后,他乘着象车出了城。
整整十个月里,胜者一直在精勤修行。
修行了精勤之行后,牟尼证知了心。
被梵天劝请的燃灯大牟尼
大雄在欢喜园中的吉祥精舍里,转动了法轮。
他坐在阔荚合欢树下,摧伏了外道。
善吉祥和提舍,都曾是他的上首弟子。
燃灯导师的侍者,名叫莎伽陀。
苏难陀和难陀,以及苏难陀,都成了上首女弟子。
世尊的那棵菩提树,叫做毕波罗。
有两位名叫多婆富沙和跋利迦的上首侍者。
西利玛和柯纳,是燃灯佛世尊的侍者。
燃灯大牟尼,身高八十肘;
他如灯树般照耀,又如盛开的娑罗树王。
他的光芒向四周流散,远达十二由旬。
那位大仙的寿命有十万年。
他住世如此之久,度脱了众多众生。
照亮了正法,帮助大众渡过之后,
就像火聚燃烧之后,他和弟子们一起归于寂灭。
他的神通、他的名望,还有他脚底下的轮宝,
这一切全都消失了,一切诸行难道不是空的吗?
燃灯胜者、导师,在难达园入了般涅槃;
在那里,这位胜者的舍利塔高三十六由旬。巴利
‘‘Tadā te bhojayitvāna, sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Saraṇagamane kañci, nivesesi tathāgato; Kañci pañcasu sīlesu, sīle dasavidhe paraṃ. ‘‘Kassaci deti sāmaññaṃ, caturo phalamuttame; Kassaci asame dhamme, deti so paṭisambhidā. ‘‘Kassaci varasamāpattiyo, aṭṭha deti narāsabho; Tisso kassaci vijjāyo, chaḷabhiññā pavecchati. ‘‘Tena yogena janakāyaṃ, ovadati mahāmuni; Tena vitthārikaṃ āsi, lokanāthassa sāsanaṃ. ‘‘Mahāhanūsabhakkhandho, dīpaṅkarasanāmako; Bahū jane tārayati, parimoceti duggatiṃ. ‘‘Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā, satasahassepi yojane; Khaṇena upagantvāna, bodheti taṃ mahāmuni. ‘‘Paṭhamābhisamaye buddho, koṭisatamabodhayi; Dutiyābhisamaye nātho, navutikoṭimabodhayi. ‘‘Yadā ca devabhavanamhi, buddho dhammamadesayi; Navutikoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahu. ‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, dīpaṅkarassa satthuno; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo. ‘‘Puna nāradakūṭamhi, pavivekagate jine; Khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo. ‘‘Yamhi kāle mahāvīro, sudassanasiluccaye; Navutikoṭisahassehi, pavāresi mahāmuni. ‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo uggatāpano; Antalikkhamhi caraṇo, pañcābhiññāsu pāragū. ‘‘Dasavīsasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahu; Ekadvinnaṃ abhisamayā, gaṇanato asaṅkhiyā. ‘‘Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ, iddhaṃ phītaṃ ahū tadā; Dīpaṅkarassa bhagavato, sāsaraṃ suvisodhitaṃ. ‘‘Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā; Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ parivārenti sabbadā. ‘‘Ye keci tena samayena, jahanti mānusaṃ bhavaṃ; Appattamānasā sekhā, garahitā bhavanti te. ‘‘Supupphitaṃ pāvacanaṃ, arahantehi tādibhi; Khīṇāsavehi vimalehi, upasobhati sabbadā. ‘‘Nagaraṃ rammavatī nāma, sudevo nāma khattiyo; Sumedhā nāma janikā, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Dasavassasahassāni, agāraṃ ajjha so vasi; Haṃsā koñcā mayūrā ca, tayo pāsādamuttamā. ‘‘Tīṇi satasahassāni, nāriyo samalaṅkatā; Padumā nāma sā nārī, usabhakkhandho atrajo. ‘‘Nimitte caturo disvā, hatthiyānena nikkhami; Anūnadasamāsāni, padhāne padahī jino. ‘‘Padhānacāraṃ caritvāna, abujjhi mānasaṃ muni; Brahmunā yācito santo, dīpaṅkaro mahāmuni. ‘‘Vatti cakkaṃ mahāvīro, nandārāme sirīghare; Nisinno sirīsamūlamhi, akāsi titthiyamaddanaṃ. ‘‘Sumaṅgalo ca tisso ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sāgato nāmupaṭṭhāko, dīpaṅkarassa satthuno. Sunandā ca‘‘nandā ceva sunandā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pipphalīti pavuccati. ‘‘Tapussabhallikā nāma, ahesuṃ aggupaṭṭhakā; Sirimā koṇā upaṭṭhikā, dīpaṅkarassa satthuno. ‘‘Asītihatthamubbedho, dīpaṅkaro mahāmuni; Sobhati dīparukkhova, sālarājāva phullito. ‘‘Pabhā vidhāvati tassa, samantā dvādasa yojane; Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ. ‘‘Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā mahājanaṃ; Jalitvā aggikhandhova, nibbuto so sasāvako. ‘‘Sā ca iddhi so ca yaso, tāni ca pādesu cakkaratanāni; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārāti. ‘‘Dīpaṅkaro jino satthā, nandārāmamhi nibbuto; Tatthetassa jinathūpo, chattiṃsubbedhayojano’’ti. (bu. vaṃ. 3.1-31);
燃灯世尊之后,又过了整整一阿僧祇劫,出现了一位名叫衮丹雅的导师。他也有过三次弟子集会。第一次集会时,有十万亿弟子;第二次时,有十亿;第三次时,有九亿。那时,菩萨是名叫胜利的转轮王,向以佛陀为首的十万亿比丘僧团行了盛大的布施。导师为菩萨授记说“你将来会成佛”,并为他说法。菩萨听完导师说法后,交出王位,出家修行。他学通了三藏,修成八等至和五神通,禅定从不退失,命终后转生到梵天界。衮丹雅佛的都城叫快乐城,父亲是刹帝利善喜,母亲是善生王后,两位上首弟子是贤者和妙贤,侍者是阿那律,两位上首女弟子是提舍和优波提舍,菩提树是白玫瑰树,佛身高八十八肘,寿命十万年。巴利
Dīpaṅkarassa pana bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ, dutiye koṭisahassaṃ , tatiye navutikoṭiyo. Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Satthā bodhisattaṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākaritvā dhammaṃ desesi. So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyātetvā pabbaji. So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo ca pañca abhiññāyo ca uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Koṇḍaññabuddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ, sunando nāma khattiyo pitā, sujātā nāma devī mātā, bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā, anuruddho nāmupaṭṭhāko, tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā, sālakalyāṇirukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi.
燃灯佛之后,有一位名叫衮丹雅的导师。
他的威光无边无际,名声无可限量,无法衡量,谁也难以接近。巴利
‘‘Dīpaṅkarassa aparena, koṇḍañño nāma nāyako; Anantatejo amitayaso, appameyyo durāsado’’.
后来,又经过了一阿僧祇劫,在同一个劫里,有四位佛陀出现:吉祥佛、善意佛、离婆多佛、索毗达佛。吉祥世尊有过三次弟子集会。第一次集会时,有一万亿比丘;第二次也有一万亿;第三次有九亿。据说,他有一位异母弟弟叫阿难王子,带着九亿随众来到导师身边听法。导师为他依次说法,他和随众一起具足无碍解证得阿罗汉果。导师观察这些善男子过去的修行,看到他们有获得神通所成衣钵的因缘,就伸出右手说:“来吧,比丘们。”他们当下全都披上神通所成的衣钵,威仪具足,像六十腊龄的长老一样。他们礼敬导师,围绕在他身边。这就是他的第三次弟子集会。巴利
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃ kappeyeva cattāro buddhā nibbattiṃsu – maṅgalo, sumano, revato, sobhitoti. Maṅgalassa bhagavato tīsu sāvakasannipātesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye koṭisatasahassaṃ, tatiye navuṭikoṭiyo. Vemātikabhātā kirassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhāya parisāya saddhiṃ dhammassavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tassa anupubbikathaṃ kathesi. So saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacaritaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo’’ti āha. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikatherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu. Ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi.
不过,其他诸佛的身光通常只遍及周围八十肘的范围,这位世尊却不一样。这位世尊的身光恒常遍满一万个世界。树木、大地、山岳、大海,乃至锅碗等一切事物,都像是被包上了一层金箔。他的寿命是九万年。在这段时间里,日月等自身的光芒都无法显现,昼夜的分别也看不出来。众生就像白天靠太阳的光明那样,始终在佛陀的光明中活动。到了傍晚,人们靠花朵开放、清晨靠鸟儿鸣叫等迹象,才分辨出昼夜的更替。巴利
Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā ahosi, na evaṃ tassa. Tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. Rukkhapathavīpabbatasamuddādayo antamaso ukkhaliyādīni upādāya suvaṇṇapaṭṭapariyonaddhā viya ahesuṃ. Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi. Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu, rattindivaparicchedo na paññāyittha. Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu. Sāyaṃ pupphitakusumānaṃ pāto ca ravanakasakuṇādīnañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi.
难道其他诸佛就没有这样的威神力吗?不是没有。他们如果愿意,也能用光明遍满一万个世界,甚至比这更广。可是吉祥世尊因为过去世的祈愿之力,他的身光如同其他诸佛的丈光那样,永远遍满一万个世界安住着。据说,他在修菩萨行的时候,曾投生为像须大拏那样的身体,带着妻儿住在一座像曲山一样的山上。那时有一个叫剑齿的夜叉,听说了这位大士乐于布施的心志,就化作婆罗门的模样走近他,向大士讨要两个孩子。大士说:“婆罗门,我把孩子给你。”说完满心欢喜踊跃,大地震动直到水边,他把两个孩子都交了出去。夜叉靠在经行道尽头的栏杆板上站着,当着大士的面,像嚼一束藕根一样把两个孩子吃掉了。大士看着夜叉,见它张开嘴时像火焰一样的血流喷涌而出,可即便看到那张嘴,他心里连一根头发尖那么大的忧恼都没有生起。他心想:“我这次的布施真是布施得好啊!”于是全身生起了极大的喜悦和满足。他发愿说:“愿以这次布施的果报,在未来世,我的身体也能以这样的方式放出光明。”正是依靠这个愿力,他成佛时,身上的光明便遍满了这么大的范围。巴利
Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti? No natthi. Tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassilokadhātuṃ vā tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ. Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi. So kira bodhisattacariyacaraṇakāle vessantarasadise attabhāveṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi. Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci. Mahāsatto ‘‘dadāmi, brāhmaṇa, puttake’’ti vatvā haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ mahāpathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi. Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa mulālakalāpaṃ viya dārake khādi. Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā mukhe vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ na uppajji. ‘‘Sudinnaṃ vata me dāna’’nti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassaṃ udapādi. So ‘‘imassa me dānassa nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū’’ti patthanaṃ akāsi. Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu.
他过去还有另一段修行事迹。据说,他在还是菩萨的时候,看见一位佛陀的塔庙,心里想:“为了这位佛陀,我应该舍弃自己的生命。”于是他以缠绕棒灯的方式把整个身体缠起来,又拿一只以宝珠为芯、价值十万的金钵,装满酥油,在里面点起一千盏灯,然后把钵顶在头上,点燃整个身体,右绕塔庙,就这样过了整整一夜。他这样精勤努力,直到天亮,身上连毛孔那么小的一点热感都没有生起,就好像进入了莲花苞里面一样。法确实会保护那些保护自身的人。因此世尊说:巴利
Aparampissa pubbacariyaṃ atthi. So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī’’ti daṇḍakadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakuḷaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jāletvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ vītināmeti. Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi. Padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi. Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati. Tenāha bhagavā –
法确实会守护依法而行的人,善修法能带来安乐。
这就是善修法的功德:依法而行的人,不会堕入恶道。巴利
‘‘Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī’’ti. (theragā. 303; jā. 1.10.102) –
依靠这个业力的果报,那位世尊的身体光明遍满一万个世界,然后停驻在那里。巴利
Imassapi kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi.
那时,我们的菩萨是一位名叫苏卢支的婆罗门。他心想“我要邀请导师”,便走上前去,听了甘甜的法语后说:“尊者,明天请接受我的供养。”导师问:“婆罗门,你需要多少比丘?”他反问:“尊者,您的随行比丘有多少?”那时正好是导师的第一次集会,所以导师说:“一万亿。”他说:“尊者,请连同所有比丘一起接受我的供养。”导师默然应允。婆罗门约定好明天的供养后,在回家路上心想:“我能为这么多比丘提供粥、饭、衣物等,可是坐的地方该怎么办呢?”巴利
Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘satthāraṃ nimantessāmī’’ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante’’ti āha. ‘‘Brāhmaṇa, kittakehi te bhikkhūhi attho’’ti? ‘‘Kittakā pana vo, bhante, parivārabhikkhū’’ti āha. Tadā satthu paṭhamasannipātoyeva hoti, tasmā ‘‘koṭisatasahassa’’nti āha. ‘‘Bhante, sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti. Satthā adhivāsesi. Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi – ‘‘ahaṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ sakkomi, nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī’’ti?
他那个念头,让坐在八万四千由旬之上的天王那黄色毛毯石座发起热来。帝释天用天眼观察:“是谁想把我从这个位置上赶走?”看见那位大人后,心想:“有个叫苏卢支的婆罗门,邀请了以佛陀为首的比丘僧团,正为坐处的事操心。我也该去那里,拿一份福报。”于是他化作一个木匠的模样,手里拿着斧头和凿子,出现在那位大人面前。他问道:“有没有谁需要雇人做工的?”那位大人看见他,问:“你会做什么活?”他说:“没有我没学过的技艺。不管是建房子还是搭厅堂,谁要造什么,我都能做。”大人说:“那正好,我有活要干。”他问:“什么事,主人?”大人说:“我明天邀请了一万亿位比丘。你能给他们搭一座坐席的厅堂吗?”木匠说:“我能搭,只要你们付得起我的工钱。”大人说:“付得起,贤友。”木匠说:“好,我来搭。”他去勘察了一处地方。那片地有十二由旬那么大,平坦得像一面擦净的圆镜。他心想:“愿这地方涌出一座七宝所成的厅堂”,便凝神观想。刹那间,大地裂开,厅堂涌了出来。堂中金柱的柱头是银的,银柱的柱头是金的,宝珠柱的柱头是珊瑚的,珊瑚柱的柱头是宝珠的,七宝柱的柱头也都是七宝所成。接着他又想:“愿厅堂各处之间垂下铃网。”刚一观想,铃网就垂了下来。微风吹动时,发出像五种乐器合奏一样美妙的声音,就像天乐演奏的时候一样。他心想“愿各处之间垂下香鬘和花鬘”,花鬘便垂了下来。他又想:“愿供一万亿位比丘用的座具和支架从地涌出”,它们立刻涌了出来。他又想:“愿每个角落各涌出一只水瓮”,水瓮也涌了出来。巴利
Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi. Sakko ‘‘ko nu kho maṃ imamhā ṭhānā cāvetukāmo’’ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘suruci nāma brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi, mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi. ‘‘Atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabbakicca’’nti āha. Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ kammaṃ karissasī’’ti āha. ‘‘Mama ajānanasippaṃ nāma natthi, gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti, tassa taṃ kātuṃ jānāmī’’ti. ‘‘Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthī’’ti. ‘‘Kiṃ, ayyā’’ti? ‘‘Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā. Tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasī’’ti? ‘‘Ahaṃ nāma kareyyaṃ sace me bhatiṃ dātuṃ sakkhissathā’’ti. ‘‘Sakkhissāmi, tātā’’ti. ‘‘Sādhu karissāmī’’ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi. Dvādasaterasayojanappamāṇo padeso kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi. So ‘‘ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi. Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi. Tassa sovaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ, rajatamayesu sovaṇṇamayā, maṇimayesu thambhesu pavāḷamayā, pavāḷamayesu maṇimayā, sattaratanamayesu thambhesu sattaratanamayā ghaṭakā ahesuṃ. Tato ‘‘maṇḍapassa antarantare kiṅkaṇikajālaṃ olambatū’’ti olokesi. Saha olokaneneva jālaṃ olambi. Yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niccharati. Dibbasaṅgītivattanakālo viya ahosi. ‘‘Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū’’ti cintentassa mālādāmāni olambiṃsu. ‘‘Koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū’’ti cintesi, tāvadeva uṭṭhahiṃsu. ‘‘Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū’’ti cintesi, udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu.
他这样变现出厅堂之后,走到婆罗门跟前说:“来吧,尊者,去看看您的厅堂,然后把我的工钱付给我。”这位大人便走过去看那厅堂。就在他看的时候,全身刹那间被五种颜色的喜悦遍满,没有一丝空隙。看完厅堂后,他心里这样想:“这座厅堂绝不是凡人能造出来的。一定是我的意愿和我的德行,使得帝释天王的宫殿发热,所以帝释天王才造了这座厅堂。”接着他又想:“在这样一座厅堂里只布施一天,对我来说实在不合适。我要布施七天。”因为仅仅布施外在的东西,哪怕再多,也无法让菩萨感到满足。只有像割下自己装饰过的头、挖出涂了眼膏的眼睛、或者掏出心脏的肉来布施的时候,菩萨才会因为舍心而感到真正的满足。比如在我们的菩萨身为尸毗王的本生故事里,他每天在四座城门和城中央布施五十万钱,那样的布施也没能让他生起舍心的满足。可是当帝释天王化作婆罗门前来向他乞讨双眼时,他把眼睛挖出来布施的那一刻,心里却生起了欢喜,连一根头发尖那么大的心念动摇都没有。像这样布施,菩萨是永远不会满足的。所以这位大人也想:“我应该为上亿位比丘布施七天。”于是他请比丘们在那座厅堂里坐下,连续七天供养了叫做“牛饮”的食物。所谓“牛饮”,就是把一口口大锅装满牛奶,放到灶上煮成浓稠的熟奶,再放进少量米,用熟蜜、砂糖、粉末和酥油调和做成的食物。可是单靠人力根本没办法供斋,诸天也穿插着来帮忙分送。那方圆十二三由旬的地方,本来根本容不下这些比丘,但那些比丘都靠自己的威神力坐了下来。到了最后一天,他让人洗净所有比丘的钵,为了作药用,把钵装满了酥油、鲜奶油、油、蜜和糖浆,连同三衣一起供养。僧团中新受戒的比丘分到的衣布,每件都价值十万钱。巴利
So ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ehi, ayya, tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī’’ti āha. Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi. Olokentasseva ca sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Athassa maṇḍapaṃ oloketvā etadahosi – ‘‘nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato, mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkabhavanaṃ uṇhaṃ bhavissati. Tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī’’ti. ‘‘Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ, sattāhaṃ dassāmī’’ti cintesi. Bāhirakadānañhi tattakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti, alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā hadayamaṃsaṃ vā ubbaṭṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti. Amhākampi hi bodhisattassa sivirājajātake devasikaṃ pañcakahāpaṇasatasahassāni vissajjetvā catūsu dvāresu nagaramajjhe ca dānaṃ dentassa taṃ dānaṃ cāgatuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi. Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci, tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji, kesaggamattampi cittaṃ aññathattaṃ nāhosi. Evaṃ dinnadānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi. Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma adāsi. Gavapānanti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkaracuṇṇasappīhi abhisaṅkhatabhojanaṃ vuccati. Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu. Devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu. Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahosiyeva , te pana bhikkhū attano ānubhāvena nisīdiṃsu. Pariyosānadivase pana sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītatelamadhuphāṇitānaṃ pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi, saṅghanavakabhikkhunā laddhacīvarasāṭakā satasahassagghanikā ahesuṃ.
导师在随喜时,心里观察:“这个人做了这样广大的布施,将来会成为什么呢?”他看到:“在未来,经过两大阿僧祇劫再加百千劫之后,他会成为一尊名叫乔达摩的佛。”于是导师把这位大人叫来,给他授记说:“你在经过这么漫长的时间之后,会成为一尊名叫乔达摩的佛。”这位大人听了授记之后,心想:“原来我会成佛啊,那我在家过日子还有什么意义?我要出家。”于是他把那样的富贵成就像吐口水一样丢掉,在导师身边出家,学习佛陀的教法,修成了神通和禅定。命终之后,他投生到了梵天界。巴利
Satthā anumodanaṃ karonto – ‘‘ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi, ko nu kho bhavissatī’’ti upadhārento – ‘‘anāgate kappasatasahassādhikānaṃ dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī’’ti byākāsi. Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ahaṃ kira buddho bhavissāmi, ko me gharāvāsena attho, pabbajissāmī’’ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbajitvā buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññāyo ca samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbatti.
吉祥世尊的城名叫北城,父亲是名叫北的刹帝利,母亲是名叫北的王后。两位上首弟子是善天和法军,侍者名叫护,两位上首女弟子是希瓦利和无忧。他的菩提树是龙树,身高八十八肘。吉祥世尊住世九万年。当他般涅槃时,就在那一刹那,一万个轮围世界同时陷入一片黑暗。所有轮围世界中的人们发出了巨大的哀泣与悲叹。巴利
Maṅgalassa pana bhagavato nagaraṃ uttaraṃ nāma ahosi, pitāpi uttaro nāma khattiyo, mātāpi uttarā nāma devī, sudevo ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, pālito nāmupaṭṭhāko, sīvalī ca asokā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi. Navuti vassasahassāni ṭhatvā parinibbute pana tasmiṃ ekappahāreneva dasa cakkavāḷasahassāni ekandhakārāni ahesuṃ. Sabbacakkavāḷesu manussānaṃ mahantaṃ ārodanaparidevanaṃ ahosi.
在憍陈如佛之后,有一位名叫吉祥的导师;
他在世间灭除了黑暗,高举法炬。巴利
‘‘Koṇḍaññassa aparena, maṅgalo nāma nāyako; Tamaṃ loke nihantvāna, dhammokkamabhidhārayī’’ti. (bu. vaṃ. 5.1);
那位世尊让一万个世界陷入黑暗之后般涅槃。在他之后,世间出现了一位名叫善意的导师。这位导师也有三次弟子集会。第一次集会时,有十万俱胝比丘;第二次在金山,有九万俱胝;第三次有八万俱胝。那时,大士是一位名叫无上的龙王,拥有大神通、大威力。他听说“佛陀出世了”,就在亲族大众的围绕下,从龙宫出来,来到那位被十万俱胝比丘围绕的世尊面前,用天乐供养,举办大布施,给每位比丘一套衣服,然后皈依三宝。那位导师也为他授记:“未来你会成佛。”那位世尊的都城叫腰带城,父亲是善施王,母亲是吉祥妃,两位上首弟子是皈依和修定,侍者名叫上生,两位上首女弟子是索纳和近索纳,菩提树是龙树,佛身高九十肘,寿命正好九万年。巴利
Evaṃ dasasahassilokadhātuṃ andhakāraṃ katvā parinibbutassa tassa bhagavato aparabhāge sumano nāma satthā loke udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ. Dutiye kañcanapabbatamhi navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā ahosi mahiddhiko mahānubhāvo. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ñātisaṅghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koṭisatasahassabhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbatūriyehi upahāraṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā paccekaṃ dussayugāni datvā saraṇesu patiṭṭhāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato nagaraṃ mekhalaṃ nāma ahosi, sudatto nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā devī, saraṇo ca bhāvitatto ca dve aggasāvakā, udeno nāmupaṭṭhāko, soṇā ca upasoṇā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, navutihatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navutiyeva vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi.
在吉祥佛之后,有一位名叫善意的导师。
他在一切法中无人能比,是一切众生中最尊贵的。巴利
‘‘Maṅgalassa aparena, sumano nāma nāyako; Sabbadhammehi asamo, sabbasattānamuttamo’’ti. (bu. vaṃ. 6.1);
在他之后,出现了一位名叫离婆多的导师。他也有三次弟子集会。第一次集会时,人数无法计算;第二次有百亿比丘,第三次也一样。那时,菩萨是一位名叫超天的婆罗门,听了导师说法后,皈依三宝,把双手合掌举到头顶。他听到那位导师赞叹断除烦恼,就用上衣作了供养。那位导师也为他授记:你将成为佛。那位世尊的都城叫善谷物城,父亲是名叫广大的刹帝利,母亲叫广大妃;两位上首弟子是婆楼那和梵天,侍者名叫发生;两位上首女弟子是贤善和极贤善;菩提树是龙树;佛身有八十肘高,寿命六万年。巴利
Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte gaṇanā natthi, dutiye koṭisatasahassabhikkhū ahesuṃ, tathā tatiye. Tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya sirasi añjaliṃ ṭhapetvā tassa satthuno kilesappahāne vaṇṇaṃ sutvā uttarāsaṅgena pūjaṃ akāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhaññavatī nāma ahosi, pitā vipulo nāma khattiyo, mātā vipulā nāma, varuṇo ca brahmadevo ca dve aggasāvakā, sambhavo nāmupaṭṭhāko, bhaddā ca subhaddā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu saṭṭhi vassasahassānīti.
在苏摩那之后,有一位名叫离婆多的导师。
他无可比拟,没有相似者,无与伦比,是至高无上的胜者。巴利
‘‘Sumanassa aparena, revato nāma nāyako; Anūpamo asadiso, atulo uttamo jino’’ti. (bu. vaṃ. 7.1);
在他之后,有一位名叫索毗塔(Sobhita)的导师出现于世。他也有三次弟子集会:第一次集会时有十亿比丘,第二次有九亿,第三次有八亿。那时,菩萨是一位名叫阿耆多(Ajita)的婆罗门,他听了导师说法之后,皈依了三宝,向以佛陀为首的比丘僧团作了大布施。那位佛也给他授记:“将来会成佛。”那位世尊的城名叫善法(Sudhamma),父王名叫善法,母后也名叫善法;无等(Asama)和善眼(Sunetta)是两位上首弟子,侍者名叫无上(Anoma),那俱罗(Nakulā)和善生(Sujātā)是两位上首女弟子;菩提树是龙树;身高五十八肘,寿量九万岁。巴利
Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisataṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaṇo hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato nagaraṃ sudhammaṃ nāma ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātāpi sudhammā nāma devī, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāmupaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi , aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyuppamāṇanti.
继离婆多之后,有一位名为光耀的导师;
他内心安定,心寂静,无与伦比,无人能与之匹敌。巴利
‘‘Revatassa aparena, sobhito nāma nāyako; Samāhito santacitto, asamo appaṭipuggalo’’ti. (bu. vaṃ. 8.1);
他在后来,越过一个不可数劫之后,在一个劫里有三尊佛出世:无比见佛、莲华佛、那罗陀佛。无比见世尊有三次声闻弟子集会:第一次有八十万比丘,第二次有七十万,第三次有六十万。那时,菩萨是一个夜叉将军,有大神通、大威力,是无数俱胝百千夜叉的首领。他听说“佛陀出世了”,就前来,向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施。那位导师也为他授记:“未来将会成佛。”无比见世尊的都城叫月城,父亲是名望王,母亲是名望护王后,两位上首弟子是牛王和无上,侍者叫水神,两位上首女弟子是善美和善意,菩提树是阿周那树。他的身量有五十八肘高,寿量是十万岁。巴利
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhayeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃ kappe tayo buddhā nibbattiṃsu anomadassī, padumo, nāradoti. Anomadassissa bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhame aṭṭha bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye satta, tatiye cha. Tadā bodhisatto eko yakkhasenāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo, anekakoṭisatasahassānaṃ yakkhānaṃ adhipati. So ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā āgantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Anomadassissa pana bhagavato candavatī nāma nagaraṃ ahosi, yasavā nāma rājā pitā, yasodharā nāma mātā devī, nisabho ca anomo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, sundarī ca sumanā ca dve aggasāvikā, ajjunarukkho bodhi, aṭṭhapaññāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyuppamāṇanti.
在庄严佛之后,另一位正自觉者出现了,他是两足众生中最尊贵的一位。
无比见佛,名声无量,威光炽盛,难以超越。巴利
‘‘Sobhitassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Anomadassī amitayaso, tejassī duratikkamo’’ti. (bu. vaṃ. 9.1);
莲花佛
Padumo:莲花,这位佛陀称为莲花佛巴利
Padumo buddho
后来,出现了一位名叫莲花的导师。他也有过三次弟子集会:第一次集会有十万亿比丘,第二次有三十万,第三次有二十万,都是住在远离村庄的森林大丛林里的比丘。那时,菩萨投生为狮子,看见导师进入灭尽定,心生净信,便礼拜、右绕,充满喜悦和欢欣,三次发出狮子吼。七天里,他一直以佛陀为所缘,喜悦不曾间断,只以这种喜悦为食,不另寻食物,甚至不惜舍弃生命,恭敬地侍立在世尊身边。七天过后,导师从灭尽定中出来,看着狮子,心想:“他若也能对僧团生起净信,就会礼敬僧团。”于是动念:“让比丘僧团来吧。”比丘们立刻就到了。狮子果然也对比丘僧团生起了净信。导师观察他的心意后,授记说:“未来他将成佛。”那位莲花世尊的都城叫瞻波,父亲是阿萨摩王,母亲是阿萨摩天妃,萨罗和优萨罗是两位上首弟子,侍者叫婆楼那,罗玛和苏罗玛是两位上首女弟子,菩提树是索那树。他的身高五十八肘,寿命十万年。巴利
Tassa aparabhāge padumo nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye tīṇi satasahassāni, tatiye agāmake araññe mahāvanasaṇḍavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ dve satasahassāni. Tadā bodhisatto sīho hutvā satthāraṃ nirodhasamāpattiṃ samāpannaṃ disvā pasannacitto vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pītisomanassajāto tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā sattāhaṃ buddhārammaṇaṃ pītiṃ avijahitvā pītisukheneva gocarāya apakkamitvā jīvitapariccāgaṃ katvā bhagavantaṃ payirupāsamāno aṭṭhāsi. Satthā sattāhaccayena nirodhā vuṭṭhito sīhaṃ oloketvā ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādetvā saṅghaṃ vandissatī’’ti ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Bhikkhū tāvadeva āgamiṃsu. Sīhopi bhikkhusaṅghe cittaṃ pasādeti. Satthā tassa manaṃ oloketvā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Padumassa pana bhagavato campakaṃ nāma nagaraṃ ahosi, asamo nāma rājā pitā, mātā asamā nāma devī, sālo ca upasālo ca dve aggasāvakā, varuṇo nāmupaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, soṇarukkho nāma bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, āyu vassasatasahassanti.
在无相见佛之后,又出现了一位正自觉者,他是两足者中最殊胜的。
他以“莲花”为名,无人能比,也没有对手。巴利
‘‘Anomadassissa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Padumo nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo’’ti. (bu. va. 10.1);
后来,有一位名叫那罗陀的导师出现于世。他也有三次弟子集会:第一次集会时有万亿比丘,第二次有九千亿,第三次有八千亿。那时,菩萨出家成为仙人,在五神通和八等至中修得自在,向以佛陀为首的比丘僧众行了广大布施,并用赤栴檀香作了供养。那位导师也为他授记说:“未来你会成佛。”那位世尊的都城叫有谷城,父亲是刹帝利善天,母亲是无譬王后,两位上首弟子是贤祥与胜友,侍者名叫婆施咤,两位上首女弟子是上胜与弗伽尼,菩提树叫大首那树,身高八十八肘,寿命九万岁。巴利
Tassa aparabhāge nārado nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcasu abhiññāsu aṭṭhasu ca samāpattīsu ciṇṇavasī hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā lohitacandanena pūjaṃ akāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato dhaññavatī nāma nagaraṃ ahosi, sudevo nāma khattiyo pitā, anomā nāma mātā devī, bhaddasālo ca jitamitto ca dve aggasāvakā, vāseṭṭho nāmupaṭṭhāko, uttarā ca phaggunī ca dve aggasāvikā, mahāsoṇarukkho nāma bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.
在莲华佛之后,有一位正等正觉者、两足中最尊贵的人;
他名叫那罗陀,无人能比,无人能与之匹敌。巴利
‘‘Padumassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Nārado nāma nāmena, asamo appaṭipuggalo’’ti. (bu. vaṃ. 11.1);
那罗陀佛之后,距今十万劫之前,在某一劫中,只出现了一位名叫莲华上的佛陀。他也有三次弟子集会。第一次集会时,有一万亿比丘;第二次在毗婆罗山,有九千亿;第三次有八千亿。那时,菩萨是一位名叫结发的大国贵族,他向以佛陀为首的比丘僧团布施了包括袈裟在内的供养。那位导师也为他授记说:“未来他将成佛。”在莲华上世尊的时代,并没有所谓的外道,一切天和人都只皈依佛陀。他的都城名叫天鹅城,父亲是名叫庆喜的刹帝利,母亲是名叫善生的王后,两位上首弟子是提婆罗和善生,侍者名叫善意,两位上首女弟子是无量和无等,菩提树是娑罗树,佛身高五十八肘,身体的光明遍照周围十二由旬,寿命十万岁。巴利
Nāradabuddhassa pana aparabhāge ito satasahassakappamatthake ekasmiṃ kappe ekova padumuttaro nāma buddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame sannipāte koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye vebhārapabbate navutikoṭisahassāni, tatiye asītikoṭisahassāni. Tadā bodhisatto jaṭilo nāma mahāraṭṭhiyo hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghasa sacīvaraṃ dānaṃ adāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Padumuttarassa pana bhagavato kāle titthiyā nāma nāhesuṃ. Sabbadevamanussā buddhameva saraṇaṃ agamaṃsu. Tassa nagaraṃ haṃsavatī nāma ahosi, pitā ānando nāma khattiyo, mātā sujātā nāma devī, devalo ca sujāto ca dve aggasāvakā, sumano nāmupaṭṭhāko, amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, sālarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato dvādasayojanāni gaṇhi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在那罗陀佛之后,又出现了一位正自觉者、两足中最尊贵的人。
名为莲华上的胜者,像大海一样不可动摇。巴利
‘‘Nāradassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Padumuttaro nāma jino, akkhobho sāgarūpamo’’ti. (bu. vaṃ. 12.1);
在他之后,经过三万劫,在同一个劫里,善慧和善生两位佛陀出世了。善慧佛也有三次弟子集会。第一次集会在善见城,有十亿漏尽者;第二次有九亿;第三次有八亿。那时,菩萨是一位名叫上胜的青年,他把长久积攒下来的八亿财富全都布施出去,向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,听完佛法后,皈依三宝并出家。那位导师也为他授记说:“未来他会成佛。”善慧世尊的都城叫善见,父亲是善施国王,母亲是善施王后;两位上首弟子是皈依和一切欲,侍者叫海,两位上首女弟子是罗摩和苏罗摩;菩提树是大尼帕树,身高八十八肘,寿命九万岁。巴利
Tassa aparabhāge tiṃsa kappasahassāni atikkamitvā sumedho ca sujāto cāti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Sumedhassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte sudassananagare koṭisataṃ khīṇāsavā ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uttaro nāma māṇavo hutvā nidahitvā ṭhapitaṃyeva asītikoṭidhanaṃ vissajjetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya nikkhamitvā pabbaji. Sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Sumedhassa bhagavato sudassanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sudatto nāma rājā pitā, mātāpi sudattā nāma devī, saraṇo ca sabbakāmo ca dve aggasāvakā, sāgaro nāmupaṭṭhāko, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, mahānīparukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ahosi, āyu navuti vassasahassanti.
在莲华上佛之后,有一位名叫善慧的导师。
难以接近,威猛炽盛,是一切出世间最上的牟尼。巴利
‘‘Padumuttarassa aparena, sumedho nāma nāyako; Durāsado uggatejo, sabbalokuttamo munī’’ti. (bu. vaṃ. 13.1);
在他之后,有一位名叫善生的导师出现于世。他也有三次弟子集会。第一次集会有六百万比丘,第二次有五百万,第三次有四百万。那时,菩萨是一位转轮王,听说“佛陀出现了”,就去拜见那位导师,听了法之后,连同七宝一起,把四大洲的统治权供养给以佛陀为首的比丘僧团,并在导师面前出家。全国居民也收取王国物产,承担净人的事务,经常对以佛陀为首的比丘僧团做大布施。那位导师也为他授记说:“未来你会成佛。”那位世尊的都城叫善吉祥,父亲是名叫高出的国王,母亲是名叫光耀的王后,两位上首弟子是善见和善天,侍者名叫那罗陀,两位上首女弟子是龙和龙鬘,菩提树是大竹树。据说那棵树孔洞稀疏,树干粗壮,向上伸出的大枝像一束孔雀尾羽那样光彩夺目。那位世尊的身高有五十肘,寿命是九万岁。巴利
Tassa aparabhāge sujāto nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte saṭṭhi bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye paññāsaṃ, tatiye cattālīsaṃ. Tadā bodhisatto cakkavattirājā hutvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa saddhiṃ sattahi ratanehi catumahādīparajjaṃ datvā satthu santike pabbaji. Sakalaraṭṭhavāsino raṭṭhuppādaṃ gahetvā ārāmikakiccaṃ sādhentā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niccaṃ mahādānaṃ adaṃsu. Sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato nagaraṃ sumaṅgalaṃ nāma ahosi, uggato nāma rājā pitā, pabhāvatī nāma mātā, sudassano ca sudevo ca dve aggasāvakā, nārado nāmupaṭṭhāko, nāgā ca nāgasamālā ca dve aggasāvikā, mahāveḷurukkho bodhi. So kira mandacchiddo ghanakkhandho upari niggatāhi mahāsākhāhi morapiñchakalāpo viya virocittha. Tassa bhagavato sarīraṃ paṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, āyu navuti vassasahassanti.
就在那个曼陀劫里,有一位名叫善生的导师。
他有狮子一样的下巴、公牛一样的肩膀,无法衡量,难以接近。巴利
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, sujāto nāma nāyako; Sīhahanūsabhakkhandho, appameyyo durāsado’’ti. (bu. vaṃ. 14.1);
在他之后,经过十八百劫,在其中一个劫里,有喜见佛、见义佛、见法佛这三尊佛出世。喜见世尊也有三次弟子集会:第一次有一百千俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位名叫迦叶的婆罗门青年,通达三部吠陀,听了世尊说法后,布施一百千俱胝的财富,建了一座僧园,并安住在皈依和戒律中。于是世尊为他授记:“过十八百劫后,你将成佛。”那位世尊的都城叫阿诺摩,父亲是善施王,母亲是月光,两位上首弟子是巴利陀和一切见,侍者名叫苏毗多,两位上首女弟子是善生和法乐,菩提树是迦拘陀树,佛身高八十肘,寿命九万岁。巴利
Tassa aparabhāge ito aṭṭhārasakappasatamatthake ekasmiṃ kappe piyadassī, atthadassī, dhammadassīti tayo buddhā nibbattiṃsu. Piyadassissapi bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhame koṭisatasahassaṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto kassapo nāma māṇavo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgato hutvā satthu dhammadesanaṃ sutvā koṭisatasahassadhanapariccāgena saṅghārāmaṃ kāretvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāsi. Atha naṃ satthā ‘‘aṭṭhārasakappasataccayena buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudinno nāma rājā, mātā candā nāma, pālito ca sabbadassī ca dve aggasāvakā, sobhito nāmupaṭṭhāko, sujātā ca dhammadinnā ca dve aggasāvikā, kakudharukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassaṃ āyūti.
在善生佛之后,是那位自生者、世间导师;
难以被战胜,无人能与他相比,他叫喜见,名声广大。巴利
‘‘Sujātassa aparena, sayambhū lokanāyako; Durāsado asamasamo, piyadassī mahāyaso’’ti. (bu. vaṃ. 15.1);
后来,见义佛世尊出现了。他也有三次弟子集会。第一次有九百八十万比丘,第二次有八百八十万,第三次同样如此。那时,菩萨是一位名叫须深、有大神通的苦行者,他从天界取来曼陀罗花伞供养导师,那位世尊也为他授记:“未来你将成佛。”那位世尊的都城叫庄严城,父亲是海王,母亲是善见,两位上首弟子是寂静和近寂,侍者名叫无畏,两位上首女弟子是法和善法,菩提树是瞻波树,佛身高达八十肘,身光恒常遍照一由旬,寿命为十万岁。巴利
Tassa aparabhāge atthadassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame aṭṭhanavuti bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye aṭṭhāsītisatasahassāni, tathā tatiye. Tadā bodhisatto susīmo nāma mahiddhiko tāpaso hutvā devalokato mandāravapupphacchattaṃ āharitvā satthāraṃ pūjesi, sopi naṃ ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato sobhanaṃ nāma nagaraṃ ahosi, sāgaro nāma rājā pitā, sudassanā nāma mātā, santo ca upasanto ca dve aggasāvakā, abhayo nāmupaṭṭhāko, dhammā ca sudhammā ca dve aggasāvikā, campakarukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā samantato sabbakālaṃ yojanamattaṃ pharitvā aṭṭhāsi, āyu vassasatasahassanti.
就在那个曼陀罗劫中,见义佛是人中牛王;
摧毁了那巨大的黑暗,证得了无上正觉。巴利
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, atthadassī narāsabho; Mahātamaṃ nihantvāna, patto sambodhimuttama’’nti. (bu. vaṃ. 16.1);
后来,有一位名叫见法的导师出现于世。他也有过三次弟子集会:第一次有一百俱胝比丘,第二次有九十俱胝,第三次有八十俱胝。那时,菩萨是帝释天王,用天界的香花和天界的音乐供养这位导师,这位导师也为他授记说:“未来你会成佛。”那位世尊的都城叫皈依城,父亲是皈依王,母亲是善喜妃,莲花和弗沙天是他的两位上首弟子,善眼是侍者,安稳和一切名是两位上首女弟子,红嫩芽树是他的菩提树,也叫“频毗娑罗树”,他的身高八十肘,寿命十万岁。巴利
Tassa aparabhāge dhammadassī nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhame koṭisataṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto sakko devarājā hutvā dibbagandhapupphehi ca dibbatūriyehi ca pūjaṃ akāsi, sopi naṃ satthā ‘‘anāgate buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato saraṇaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā saraṇo nāma rājā, mātā sunandā nāma devī, padumo ca phussadevo ca dve aggasāvakā, sunetto nāmupaṭṭhāko, khemā ca sabbanāmā ca dve aggasāvikā, rattaṅkurarukkho bodhi, ‘‘bimbijālo’’tipi vuccati, sarīraṃ panassa asītihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
就在那个曼陀劫里,名声广大的见法佛;
驱散了那片黑暗之后,他光芒普照,连同诸天世界。巴利
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, dhammadassī mahāyaso; Tamandhakāraṃ vidhamitvā, atirocati sadevake’’ti. (bu. vaṃ. 17.1);
在他之后,距今九十四劫之前的那一劫里,只出现了一位名叫悉达多的正自觉者。他也有三次弟子集会:第一次集会时,有一百俱胝位比丘;第二次有九十俱胝位;第三次有八十俱胝位。那时,菩萨具足大威力和神通,转生为一位名叫吉祥的苦行者,他取来大阎浮果,献给了如来。导师受用那个果子后,授记说:“九十四劫之后,你将成为佛。”那位世尊的都城叫卫婆罗,父亲是名叫胜军的国王,母亲是名叫善触的王后,两位上首弟子是𩙥摩和善意,侍者是名叫离瓦多的人,两位上首女弟子是尸婆罗和须罗摩,菩提树是迦尼迦罗树,身高六十肘,寿命十万年。巴利
Tassa aparabhāge ito catunavutikappamatthake ekasmiṃ kappe ekova siddhattho nāma sammāsambuddho udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte koṭisataṃ bhikkhū ahesuṃ, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto uggatejo abhiññābalasampanno maṅgalo nāma tāpaso hutvā mahājambuphalaṃ āharitvā tathāgatassa adāsi. Satthā taṃ phalaṃ paribhuñjitvā ‘‘catunavutikappamatthake buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato nagaraṃ vebhāraṃ nāma ahosi, pitā jayaseno nāma rājā, mātā suphassā nāma devī, sambalo ca sumitto ca dve aggasāvakā, revato nāmupaṭṭhāko, sīvalā ca surāmā ca dve aggasāvikā , kaṇikārarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在见法佛之后,还有一位名叫悉达多的世间引导者;
就像太阳升起,驱散了一切黑暗。巴利
‘‘Dhammadassissa aparena, siddhattho lokanāyako; Nihanitvā tamaṃ sabbaṃ, sūriyo abbhuggato yathā’’ti. (bu. vaṃ. 18.1);
后来,在距今九十二劫之前,有一劫中出现了两位佛陀:底沙和弗沙。底沙世尊有过三次弟子集会。第一次集会时,比丘有百俱胝;第二次有九十俱胝;第三次有八十俱胝。那时,菩萨是一位大富大贵、名声远扬的刹帝利,名叫善生,他出家做了仙人修行者,获得大神通之后,听说“佛陀出现了”,就拿来天界的曼陀罗花、莲花和巴利恰答咖花,在四众当中供养正在行走的如来,还在空中化出花帐。那位导师也为他授记说:“从今往后九十二劫之后,你将成佛。”底沙世尊的都城叫安隐,父亲是刹帝利阇那散陀,母亲是莲花夫人,两位上首弟子是梵天和优陀,侍者是善意,两位上首女弟子是弗沙和善施,菩提树是阿沙那树,佛身高六十肘,寿命十万年。巴利
Tassa aparabhāge ito dvānavutikappamatthake tisso phussoti ekasmiṃ kappe dve buddhā nibbattiṃsu. Tissassa bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte bhikkhūnaṃ koṭisataṃ ahosi, dutiye navutikoṭiyo, tatiye asītikoṭiyo. Tadā bodhisatto mahābhogo mahāyaso sujāto nāma khattiyo hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā mahiddhikabhāvaṃ patvā ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā dibbamandāravapadumapāricchattakapupphāni ādāya catuparisamajjhe gacchantaṃ tathāgataṃ pūjesi, ākāse pupphavitānaṃ akāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito dvenavutikappamatthake buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā janasandho nāma khattiyo, mātā padumā nāma devī, brahmadevo ca udayo ca dve aggasāvakā, sumano nāmupaṭṭhāko, phussā ca sudattā ca dve aggasāvikā, asanarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, vassasatasahassaṃ āyūti.
在悉达多佛之后,还有一位无与伦比、无可匹敌的佛陀。
具有无边威神、无量名声,是三界最高导师。巴利
‘‘Siddhatthassa aparena, asamo appaṭipuggalo; Anantatejo amitayaso, tisso lokagganāyako’’ti. (bu. vaṃ. 19.1);
在他之后,有一位名叫弗沙的导师出现于世。他也有三次弟子集会。第一次集会有六百万比丘,第二次有五百万,第三次有三百二十万。那时,菩萨是一位名叫胜伏的刹帝利,他舍弃了大王国,在导师座下出家,学通了三藏,为大众讲说佛法,并圆满了戒波罗蜜。那位导师也为他授记:“你将成为佛陀。”那位世尊的都城叫迦尸,父亲是胜军王,母亲是吉祥,善护和法军是两位上首弟子,侍者是萨毗耶,遮拉和优波遮罗是两位上首女弟子,菩提树是余甘子树,身高五十八肘,寿命九万年。巴利
Tassa aparabhāge phusso nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte saṭṭhi bhikkhusatasahassāni ahesuṃ, dutiye paṇṇāsa, tatiye dvattiṃsa. Tadā bodhisatto vijitāvī nāma khattiyo hutvā mahārajjaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā tīṇi piṭakāni uggahetvā mahājanassa dhammakathaṃ kathesi, sīlapāramiñca pūresi. Sopi naṃ ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato kāsi nāma nagaraṃ ahosi, jayaseno nāma rājā pitā, sirimā nāma mātā, surakkhito ca dhammaseno ca dve aggasāvakā, sabhiyo nāmupaṭṭhāko, cālā ca upacālā ca dve aggasāvikā, āmalakarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, navuti vassasahassāni āyūti.
就在那个曼陀劫里,出现了一位无上的导师。
他是无可比拟、无与伦比的,是世间最上导师弗沙佛。巴利
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, ahu satthā anuttaro; Anūpamo asamasamo, phusso lokagganāyako’’ti. (bu. vaṃ. 20.1);
后来,过了九十一劫,有一位名叫毗婆尸的世尊出现在世间。他也有三次弟子集会:第一次集会时有八百六十万比丘,第二次有十万,第三次有八万。那时,菩萨是一位有大神通、大威力的龙王,名叫无等。他给世尊献上一座镶满七宝的黄金大宝座。那位世尊也为他授记:“再过九十一劫,你将成佛。”那位世尊的都城叫槃头摩帝,父亲是槃头摩王,母亲是槃头摩帝。犍陀和帝沙是两位上首弟子,无忧是侍者,旃陀和旃陀蜜多是两位上首女弟子。菩提树是波咤厘树。佛身高达八十肘,身光恒常遍照七由旬,寿命八万岁。巴利
Tassa aparabhāge ito ekanavutikappe vipassī nāma bhagavā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte aṭṭhasaṭṭhi bhikkhusatasahassaṃ ahosi, dutiye ekasatasahassaṃ, tatiye asītisahassāni. Tadā bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā sattaratanakhacitaṃ sovaṇṇamayaṃ mahāpīṭhaṃ bhagavato adāsi. Sopi naṃ ‘‘ito ekanavutikappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato bandhumatī nāma nagaraṃ ahosi, bandhumā nāma rājā pitā, bandhumatī nāma mātā, khaṇḍo ca tisso ca dve aggasāvakā, asoko nāmupaṭṭhāko, candā ca candamittā ca dve aggasāvikā, pāṭalirukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā sadā satta yojanāni pharitvā aṭṭhāsi, asīti vassasahassāni āyūti.
在弗沙佛之后,还有一位正自觉者、两足中的至尊;
毗婆尸佛,名字叫毗婆尸,作为具眼者出现在世间。巴利
‘‘Phussassa ca aparena, sambuddho dvipaduttamo; Vipassī nāma nāmena, loke uppajji cakkhumā’’ti. (bu. vaṃ. 21.1);
他在此前,从这时起三十一劫之前,有尸弃佛和毗舍婆佛两位佛陀出世。尸弃世尊也有三次弟子集会。第一次集会时有十万比丘,第二次有八万,第三次有七万。那时,菩萨是一位名叫伏敌的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团作了包括衣物的广大布施,布施了一头用七宝装饰的象宝,做成与象身等量之物,作为允许使用的物品送了出去。那位导师也为他授记说:“从这时起三十一劫之后,你将成为佛陀。”而那位世尊的都城叫阿卢那跋提,父亲是名叫阿卢那的刹帝利,母亲名叫光耀,两位上首弟子是阿毗布和生,侍者名叫安稳者,两位上首女弟子是友善和莲花,菩提树是白莲树,身高七十肘,身光遍照三由旬,寿命七万岁。巴利
Tassa aparabhāge ito ekattiṃsakappe sikhī ca vessabhūcāti dve buddhā ahesuṃ. Sikhissāpi bhagavato tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte bhikkhusatasahassaṃ ahosi, dutiye asītisahassāni, tatiye sattatisahassāni. Tadā bodhisatto arindamo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ pavattetvā sattaratanapaṭimaṇḍitaṃ hatthiratanaṃ datvā hatthippamāṇaṃ katvā kappiyabhaṇḍaṃ adāsi. Sopi naṃ satthā ‘‘ito ekattiṃsakappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato aruṇavatī nāma nagaraṃ ahosi, aruṇo nāma khattiyo pitā, pabhāvatī nāma mātā, abhibhū ca sambhavo ca dve aggasāvakā, khemaṅkaro nāmupaṭṭhāko, sakhilā ca padumā ca dve aggasāvikā, puṇḍarīkarukkho bodhi, sarīraṃ sattatihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā yojanattayaṃ pharitvā aṭṭhāsi, sattati vassasahassāni āyūti.
毗婆尸佛之后,是那位正自觉者、两足中最尊贵的人;
尸弃是胜者,无与伦比,无人能及。巴利
‘‘Vipassissa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Sikhivhayo āsi jino, asamo appaṭipuggalo’’ti. (bu. vaṃ. 22.1);
后来,有一位名叫毗舍婆的导师出现在世间。他也有过三次弟子大集会:第一次集会有八万名比丘,第二次有七万,第三次有六万。那时,菩萨是一位名叫善见的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团布施了附带袈裟的大供养,随后在毗舍婆佛身边出家,具足戒行与德行,对佛宝充满恭敬和欢喜。那位世尊也为他授记:“再过三十一劫,你将成佛。”那位世尊的都城叫无上,父王叫善悦,母后叫具称,两位上首弟子是索那和上胜,侍者叫已寂静,两位上首女弟子是罗摩和善罗摩,他的菩提树是沙罗树,佛身高六十肘,寿命六万岁。巴利
Tassa aparabhāge vessabhū nāma satthā udapādi. Tassāpi tayo sāvakasannipātā. Paṭhamasannipāte asīti bhikkhusahassāni ahesuṃ, dutiye sattati, tatiye saṭṭhi. Tadā bodhisatto sudassano nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sacīvaraṃ mahādānaṃ datvā tassa santike pabbajitvā ācāraguṇasampanno buddharatane cittīkārapītibahulo ahosi. Sopi naṃ bhagavā ‘‘ito ekattiṃsakappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa pana bhagavato anomaṃ nāma nagaraṃ ahosi, suppatīto nāma rājā pitā, yasavatī nāma mātā, soṇo ca uttaro ca dve aggasāvakā, upasanto nāmupaṭṭhāyo, rāmā ca surāmā ca dve aggasāvikā, sālarukkho bodhi, sarīraṃ saṭṭhihatthubbedhaṃ ahosi, saṭṭhi vassasahassāni āyūti.
就在那个曼达劫中,他是无与伦比、无可匹敌的圣者。
有个名叫毗舍婆的胜者,出现在世间。巴利
‘‘Tattheva maṇḍakappamhi, asamo appaṭipuggalo; Vessabhū nāma nāmena, loke uppajji so jino’’ti. (bu. vaṃ. 23.1);
在这之后,在这个贤劫里,有四位佛陀出现:拘留孙佛、拘那含佛、迦叶佛,以及我们的世尊。拘留孙世尊只有一次弟子集会,当时有四万名比丘聚集。那时,菩萨是一位名叫安稳的国王,他向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,供养了袈裟和眼药等药品,听了导师说法之后就出家了。那位导师也为他授记说:“他将来会成佛。”拘留孙世尊的都城叫安稳城,父亲是一位名叫火授的婆罗门,母亲是一位名叫毗舍佉的婆罗门女。两位上首弟子是维都罗和珊耆婆,侍者名叫佛生;两位上首女弟子是萨摩和瞻波。他的菩提树是大阔荚合欢树,身高四十肘,寿命四万岁。巴利
Tassa aparabhāge imasmiṃ kappe cattāro buddhā nibbattā kakusandho, koṇāgamano, kassapo, amhākaṃ bhagavāti. Kakusandhassa bhagavato ekova sāvakasannipāto, tattha cattālīsa bhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto khemo nāma rājā hutvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sapattacīvaraṃ mahādānañceva añjanādibhesajjāni ca datvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbaji. Sopi naṃ satthā ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Kakusandhassa pana bhagavato khemaṃ nāma nagaraṃ ahosi, aggidatto nāma brāhmaṇo pitā, visākhā nāma brāhmaṇī mātā, vidhuro ca sañjīvo ca dve aggasāvakā, buddhijo nāmupaṭṭhāko, sāmā ca campā ca dve aggasāvikā, mahāsirīsarukkho bodhi, sarīraṃ cattālīsahatthubbedhaṃ ahosi, cattālīsa vassasahassāni āyūti.
继毗舍婆佛之后,有一位正自觉者、两足中最尊贵的人;
名叫拘留孙,无可衡量,难以接近。巴利
‘‘Vessabhussa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Kakusandho nāma nāmena, appameyyo durāsado’’ti. (bu. vaṃ. 24.1);
后来,有一位名叫拘那含的导师出世。他也只有一次弟子集会,当时有三万名比丘。那时,菩萨是一位名叫“山”的国王,他在大臣们的簇拥下来到导师那里,听完说法后,邀请以佛陀为首的比丘僧团,举行大布施,供养了亚麻布、中国布、丝绸、毛毯、细棉布以及金板,然后在导师身边出家。那位导师也为他授记:“你将成为佛陀。”那位世尊的都城叫索婆伐底,父亲是名叫耶答达的婆罗门,母亲是名叫乌答拉的婆罗门女,两位上首弟子是比优沙和乌答拉,侍者名叫索提佳,两位上首女弟子是萨姆达和乌答拉,菩提树是乌敦跋罗树,身量三十肘,寿命三万岁。巴利
Tassa aparabhāge koṇāgamano nāma satthā udapādi. Tassāpi ekova sāvakasannipāto, tattha tiṃsa bhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto pabbato nāma rājā hutvā amaccagaṇaparivuto satthu santikaṃ gantvā dhammadesanaṃ sutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā mahādānaṃ pavattetvā pattuṇṇacīnapaṭakoseyyakambaladukūlāni ceva suvaṇṇapaṭikañca datvā satthu santike pabbaji. Sopi naṃ satthā ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro ca dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsa vassasahassāni āyūti.
拘留孙佛之后,又有一位正等正觉者、两足中最尊贵的人。
名叫拘那含的胜者,是世间最尊贵的人中牛王。巴利
‘‘Kakusandhassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Koṇāgamano nāma jino, lokajeṭṭho narāsabho’’ti. (bu. vaṃ. 25.1);
后来,有一位名叫迦叶的导师出现于世。他也只有一次弟子集会,当时有两万名比丘。那时,菩萨是一位名叫护明的青年,通晓三部吠陀,在大地和天空中都很出名,和陶匠嘎帝咖拉是朋友。他和陶匠一起去见导师,听了法之后出家,精勤努力,学通了三藏,以行仪圆满让佛陀的教法光彩照耀。那位导师也为他授记说:“他会成佛。”那位世尊出生的城市叫波罗奈,父亲是一位名叫梵授的婆罗门,母亲是一位名叫达那瓦提的婆罗门女,两位上首弟子是帝沙和婆罗堕阇,侍者名叫萨巴弥陀,两位上首女弟子是阿奴拉和乌鲁韦拉,菩提树是尼拘罗树,身量二十肘,寿命两万岁。巴利
Tassa aparabhāge kassapo nāma satthā udapādi. Tassāpi ekova sāvakasannipāto, tattha vīsati bhikkhusahassāni ahesuṃ. Tadā bodhisatto jotipālo nāma māṇavo hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū bhūmiyañceva antalikkhe ca pākaṭo ghaṭikārassa kumbhakārassa mitto ahosi. So tena saddhiṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammakathaṃ sutvā pabbajitvā āraddhavīriyo tīṇi piṭakāni uggahetvā vattāvattasampattiyā buddhasāsanaṃ sobhesi. Sopi naṃ satthā ‘‘buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tassa bhagavato jātanagaraṃ bārāṇasī nāma ahosi, brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā, dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā, tisso ca bhāradvājo ca dve aggasāvakā, sabbamitto nāmupaṭṭhāko, anuḷā ca uruveḷā ca dve aggasāvikā, nigrodharukkho bodhi, sarīraṃ vīsatihatthubbedhaṃ ahosi, vīsati vassasahassāni āyūti.
在拘那含佛之后,又有一位正自觉者、两足尊出现。
他族姓迦叶,是法王,是放光者。巴利
‘‘Koṇāgamanassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Kassapo nāma gottena, dhammarājā pabhaṅkaro’’ti. (bu. vaṃ. 26.1);
在燃灯十力佛出现的那一劫里,还有另外三尊佛出世。菩萨在他们面前没有得到授记,所以这里没有列出他们。不过在义注里,为了把从爱作佛开始的所有佛陀都列出来,才说了下面这段话——巴利
Yasmiṃ pana kappe dīpaṅkaradasabalo udapādi, tasmiṃ aññepi tayo buddhā ahesuṃ. Tesaṃ santike bodhisattassa byākaraṇaṃ natthi, tasmā te idha na dassitā. Aṭṭhakathāyaṃ pana taṇhaṅkarato paṭṭhāya sabbepi buddhe dassetuṃ idaṃ vuttaṃ –
渴爱佛、智慧佛,还有皈依佛;
燃灯佛是正等正觉者,衮丹雅佛是两足中最尊贵的。
吉祥佛、善意佛,离婆多佛、庄严牟尼;
无比见佛、莲华佛,那罗陀佛、莲华上佛。
善慧佛、善生佛,喜见佛、大名称佛;
见义者、见法者,悉达多、世间导者。
提舍佛、弗沙佛是正等觉者,毗婆尸佛、尸弃佛、毗舍婆佛;
拘留孙佛、拘那含牟尼佛,还有迦叶导师。
这些曾是大觉者,已离贪,心得安定;
就像太阳升起,驱散巨大的黑暗;
就像火焰聚猛烈燃烧之后,他们和弟子们一起都寂灭了。巴利
‘‘Taṇhaṅkaro medhaṅkaro, athopi saraṇaṅkaro; Dīpaṅkaro ca sambuddho, koṇḍañño dvipaduttamo. ‘‘Maṅgalo ca sumano ca, revato sobhito muni; Anomadassī padumo, nārado padumuttaro. ‘‘Sumedho ca sujāto ca, piyadassī mahāyaso; Atthadassī dhammadassī, siddhattho lokanāyako. ‘‘Tisso phusso ca sambuddho, vipassī sikhī vessabhū; Kakusandho koṇāgamano, kassapo cāpi nāyako. ‘‘Ete ahesuṃ sambuddhā, vītarāgā samāhitā; Sataraṃsīva uppannā, mahātamavinodanā; Jalitvā aggikhandhāva, nibbutā te sasāvakā’’ti.
在这里,我们的菩萨在燃灯佛等二十四位佛陀面前积集善业,经历了四大阿僧祇劫又十万劫。然而,在迦叶世尊之后,除了这位正自觉者,就没有别的佛陀了。就这样,在燃灯佛等二十四位佛陀面前获得授记的菩萨,经由——巴利
Tattha amhākaṃ bodhisatto dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike adhikāraṃ karonto kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni āgato. Kassapassa pana bhagavato orabhāge ṭhapetvā imaṃ sammāsambuddhaṃ añño buddho nāma natthi. Iti dīpaṅkarādīnaṃ catuvīsatiyā buddhānaṃ santike laddhabyākaraṇo pana bodhisatto yenena –
人的身份、具备男根、因、亲见导师;
出家、功德圆满、资格,以及意愿。
八法齐备时,所发的愿就能圆满成就。巴利
‘‘Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatī’’ti. (bu. vaṃ. 2.59) –
把这些八法汇聚起来之后,他在燃灯佛足下发过愿,又以“来吧,我要从这边那边去探寻成佛之法”这样的话提起干劲,在探寻时,最先看到的是布施波罗蜜。从布施波罗蜜等成佛之法开始,他一路圆满,直到转生为须大拏之身。而在他一路行来的过程中,那些已发愿的菩萨们所获得的功德利益,曾被这样赞叹——巴利
Ime aṭṭha dhamme samodhānetvā dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārena ‘‘handa buddhakare dhamme, vicināmi ito cito’’ti ussāhaṃ katvā ‘‘vicinanto tadā dakkhiṃ, paṭhamaṃ dānapārami’’nti dānapāramitādayo buddhakārakadhammā diṭṭhā, pūrentoyeva yāva vessantarattabhāvo āgami. Āgacchanto ca ye te katābhinīhārānaṃ bodhisattānaṃ ānisaṃsā saṃvaṇṇitā –
像这样具足一切支分、于菩提决定不退的人们,
在漫长的轮回中流转,哪怕历经十亿劫,
他们不会投生到阿鼻地狱,也不会投生到世界之间的缝隙里;
烧渴者与饥渴者并不是黑齿鬼。
即使微小的生命投生到恶趣,也不会有;
投生到人间的人,不会天生就是盲人。
没有耳聋,也没有哑巴或跛脚。
双性人与阉人不会投生为女性。
这些人不存在于三界之内,是决定趋向菩提的人。
已从无间业中解脱,在一切处都行于清净的境界。
他们不亲近邪见,因为他们看清了业与行为的作用。
即使他们住在天界,也不会投生到无想天。
在净居天诸天之中,并不存在所谓的“因”。
善士们的心倾向于出离,已从一再诸有中解脱出来。
他们行持利益世间的事业,圆满一切波罗蜜。巴利
‘‘Evaṃ sabbaṅgasampannā, bodhiyā niyatā narā; Saṃsaraṃ dīghamaddhānaṃ, kappakoṭisatehipi. ‘‘Avīcimhi nuppajjanti, tathā lokantaresu ca; Nijjhāmataṇhā khuppipāsā, na honti kālakañjikā. ‘‘Na honti khuddakā pāṇā, uppajjantāpi duggatiṃ; Jāyamānā manussesu, jaccandhā na bhavanti te. ‘‘Sotavekallatā natthi, na bhavanti mūgapakkhikā; Itthibhāvaṃ na gacchanti, ubhatobyañjanapaṇḍakā. ‘‘Na bhavanti pariyāpannā, bodhiyā niyatā narā; Muttā ānantarikehi, sabbattha suddhagocarā. ‘‘Micchādiṭṭhiṃ na sevanti, kammakiriyadassanā; Vasamānāpi saggesu, asaññaṃ nupapajjare. ‘‘Suddhāvāsesu devesu, hetu nāma na vijjati; Nekkhammaninnā sappurisā, visaṃyuttā bhavābhave; Caranti lokatthacariyāyo, pūrenti sabbapāramī’’ti.
他正是得到了那些功德利益之后才来的。而他在圆满诸波罗蜜的过程中,做过阿吉提婆罗门、螺婆罗门、财胜王、大善见王、大典尊、尼弥大王、月童子、维萨伊哈长者、尸毗王、须大拏王等,以布施波罗蜜圆满自身的次数,根本数不清。然而,在他的《兔子本生》中,确实……巴利
Te ānisaṃse adhigantvāva āgato. Pāramiyo pūrentassa cassa akittibrāhmaṇakāle, saṅkhabrāhmaṇakāle, dhanañcayarājakāle, mahāsudassanarājakāle, mahāgovindakāle, nimimahārājakāle, candakumārakāle, visayhaseṭṭhikāle, sivirājakāle, vessantararājakāleti dānapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sasapaṇḍitajātake –
看到有人来乞食,就把自己舍了出去。
在布施这方面,没有人能和我相比,这就是我的布施波罗蜜。巴利
‘‘Bhikkhāya upagataṃ disvā, sakattānaṃ pariccajiṃ; Dānena me samo natthi, esā me dānapāramī’’ti. (cariyā. 1.tassuddāna) –
他这样舍弃自身时,布施波罗蜜就成了所谓的“究竟波罗蜜”。同样,在戒象龙王、瞻波耶龙王、富利达多龙王、六牙龙王、胜利王子、阿利那萨度童子等那些生世里,他以戒波罗蜜圆满自身的次数,根本数不清。不过,在《螺护龙王本生》中,他确实——巴利
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa dānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā sīlavanāgarājakāle, campeyyanāgarājakāle, bhūridattanāgarājakāle, chaddantanāgarājakāle, jayaddisarājaputtakāle, alīnasattukumārakāleti sīlapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa saṅkhapālajātake –
即使被尖刺刺穿,即使被刀剑砍削,
我不对婆耆的儿子生气,这就是我的持戒波罗蜜。巴利
‘‘Sūlehi vijjhayantopi, koṭṭiyantopi sattibhi; Bhojaputte na kuppāmi, esā me sīlapāramī’’ti. (cariyā. 2.91) –
他这样舍身修行时,他的戒波罗蜜就成了所谓的“究竟波罗蜜”。同样,在喜悦童子那一世、护象童子那一世、铁屋智者那一世等,他舍弃了大王位、以出离波罗蜜圆满自身的那些生,数量根本数不清。不过,在《小须陀须摩本生》中,他确实——巴利
Evaṃ attapariccāgaṃ karontassa sīlapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā somanassakumārakāle, hatthipālakumārakāle, ayogharapaṇḍitakāleti mahārajjaṃ pahāya nekkhammapāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa cūḷasutasomajātake –
我把到手的庞大王国像吐掉一口唾沫那样扔掉了。
舍弃时心里没有黏着,这就是我的出离波罗蜜。巴利
‘‘Mahārajjaṃ hatthagataṃ, kheḷapiṇḍaṃva chaḍḍayiṃ; Cajato na hoti lagganaṃ, esā me nekkhammapāramī’’ti. –
就这样,当他以无所执著的心舍弃王位、出家离去时,他的出离波罗蜜就成了被称为“究竟波罗蜜”的东西。同样,在维杜罗智者那一世、大典尊智者那一世、锄头智者那一世、阿罗迦智者那一世、菩提游方者那一世、大药智者那一世,他以慧波罗蜜圆满自身的那些生世,数量根本数不清。不过,在《萨度巴斯塔本生》中,当他身为塞那迦智者的时候——巴利
Evaṃ nissaṅgatāya rajjaṃ chaḍḍetvā nikkhamantassa nekkhammapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā vidhurapaṇḍitakāle, mahāgovindapaṇḍitakāle, kuddālapaṇḍitakāle, arakapaṇḍitakāle, bodhiparibbājakakāle, mahosadhapaṇḍitakāleti paññāpāramitāya pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa sattubhastajātake senakapaṇḍitakāle –
我用智慧去辨别,婆罗门啊,我被从苦中救了出来;
在我的智慧面前,没有谁能与我相等,这就是我的慧波罗蜜。巴利
‘‘Paññāya vicinantohaṃ, brāhmaṇaṃ mocayiṃ dukhā; Paññāya me samo natthi, esā me paññāpāramī’’ti. –
当他展示装在布袋里的蛇时,他的慧波罗蜜就成了所谓的究竟波罗蜜。同样,精进波罗蜜等圆满之身的数量也是没有的。然而,在《大生本生》中——巴利
Antobhastagataṃ sappaṃ dassentassa paññāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Tathā vīriyapāramitādīnampi pūritattabhāvānaṃ parimāṇaṃ nāma natthi. Ekantena panassa mahājanakajātake –
看不见岸边,身处大海中央,所有人都丧了命。
我的心没有别的变化,这就是我的精进波罗蜜。巴利
‘‘Atīradassī jalamajjhe, hatā sabbeva mānusā; Cittassa aññathā natthi, esā me vīriyapāramī’’ti. –
当他这样横渡大海时,精进波罗蜜就成了所谓的“究竟波罗蜜”。在《忍辱说示本生》中——巴利
Evaṃ mahāsamuddaṃ tarantassa vīriyapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Khantivādijātake –
就像有人用锋利的斧头砍我,把我当成没有知觉的木头一样;
就算对迦尸国王,我也不生嗔怒,这就是我的忍耐波罗蜜。巴利
‘‘Acetanaṃva koṭṭente, tiṇhena pharasunā mamaṃ; Kāsirāje na kuppāmi, esā me khantipāramī’’ti. –
就这样,当他像没有知觉一样忍受巨大痛苦时,他的忍耐波罗蜜就成了所谓的究竟波罗蜜。在《大须陀索摩本生》中——巴利
Evaṃ acetanabhāvena viya mahādukkhaṃ adhivāsentassa khantipāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Mahāsutasomajātake –
为了守护自己说出的真话,我舍弃了自己的性命;
我释放了一百位刹帝利,这就是我的真实波罗蜜。巴利
‘‘Saccavācaṃ anurakkhanto, cajitvā mama jīvitaṃ; Mocesiṃ ekasataṃ khattiye, esā me saccapāramī’’ti. –
他这样舍弃生命、护持真理之后,他的真理波罗蜜就成了被称为究竟波罗蜜的东西。在《哑跛本生》中——巴利
Evaṃ jīvitaṃ cajitvā saccamanurakkhantassa saccapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Mūgapakkhajātake –
父母并不是我讨厌的人,大名望也不是我讨厌的。
一切知智是我所珍爱的,所以我坚定了这个誓愿。巴利
‘‘Mātāpitā na me dessā, napi dessaṃ mahāyasaṃ; Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā vatamadhiṭṭhahi’’nti. (cariyā. 3.65) –
就这样,连性命都舍弃、坚定持守誓愿的时候,他的决意波罗蜜就成了所谓的究竟波罗蜜。在《金佳马本生》中——巴利
Evaṃ jīvitampi cajitvā vataṃ adhiṭṭhahantassa adhiṭṭhānapāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Suvaṇṇasāmajātake –
没有任何人会害怕我,我也不害怕任何人。
那时,我依靠慈心的力量,快乐地住在森林里。巴利
‘‘Na maṃ koci uttasati, napihaṃ bhāyāmi kassaci; Mettābalenupatthaddho, ramāmi pavane tadā’’ti. (cariyā. 3.113) –
他连自己的性命都不顾,就这样修习慈心,他的慈波罗蜜便成了究竟波罗蜜。在《毛发竖立本生》中——巴利
Evaṃ jīvitampi anoloketvā mettāyantassa mettāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Lomahaṃsajātake –
我在坟场里铺好床卧,把一具骸骨放在身边。
村里的顽童们走过来,露出不少(身体)的样子。巴利
‘‘Susāne seyyaṃ kappemi, chavaṭṭhikaṃ upanidhāyahaṃ; Gāmaṇḍalā upāgantvā, rūpaṃ dassentinappaka’’nti. (cariyā. 3.119) –
当乡村孩子们用吐口水等方式,还有用花环、香等来供养,让他产生快乐或痛苦时,他仍然没有超越舍心,他的舍波罗蜜就成为“究竟波罗蜜”。这是这里的简要说明。至于详细的意义,应当从《行藏》中获取。如此圆满诸波罗蜜后,当他处于须大拏的转世时——巴利
Evaṃ gāmadārakesu niṭṭhubhanādīhi ceva mālāgandhūpahārādīhi ca sukhadukkhaṃ uppādentesupi upekkhaṃ anativattentassa upekkhāpāramitā paramatthapāramī nāma jātā. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato panesa attho cariyāpiṭakato gahetabboti. Evaṃ pāramiyo pūretvā vessantarattabhāve ṭhito –
无心识的大地,对乐和苦都没有知觉;
它也因为我的布施之力,震动了七次。巴利
‘‘Acetanāyaṃ pathavī, aviññāya sukhaṃ dukhaṃ; Sāpi dānabalā mayhaṃ, sattakkhattuṃ pakampathā’’ti. (cariyā. 1.124) –
他这样做了大地震动等大福德之后,在寿命终结时从那里死去,投生到兜率天宫。应当知道,从燃灯佛足下开始,直到投生到这座兜率天城为止,这一整段过程就叫作“远因缘”。巴利
Evaṃ mahāpathavikampanādīni mahāpuññāni karitvā āyupariyosāne tato cuto tusitabhavane nibbatti. Iti dīpaṅkarapādamūlato paṭṭhāya yāva ayaṃ tusitapure nibbatti, ettakaṃ ṭhānaṃ dūrenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
二、近因缘的故事巴利
2. Avidūrenidānakathā
菩萨还住在兜率天的时候,世间出现了所谓的“佛喧嚷”。要知道,世间会生起三种大喧嚷:劫喧嚷、佛喧嚷、转轮王喧嚷。其中,欲界有一类叫“世间群”的天神,当劫要坏灭时,他们披散头发、泪流满面,用手擦着眼泪,身穿红衣,打扮得极其怪异,在人间的道路上边走边宣告:“诸位朋友,十万年之后,劫就要坏灭了。这个世界将会毁灭,大海也会干枯,大地和须弥山王都会燃烧、毁灭,世界的毁灭一直会波及梵天界。诸位朋友,你们要修习慈心!诸位朋友,要修习悲心、喜心、舍心!要侍奉母亲,侍奉父亲,在家族中要恭敬年长者。”这就叫劫喧嚷。护世的天神们则高声宣告,四处游走:“诸位朋友,一千年之后,全知佛陀将出现于世间!”这就叫佛喧嚷。又有天神们高声宣告,四处游走:“诸位朋友,十万年之后,转轮王将出现于世间!”这就叫转轮王喧嚷。这三种喧嚷,声势浩大。巴利
Tusitapure vasanteyeva pana bodhisatte buddhakolāhalaṃ nāma udapādi. Lokasmiñhi tīṇi kolāhalāni mahantāni uppajjanti kappakolāhalaṃ, buddhakolāhalaṃ, cakkavattikolāhalanti. Tattha ‘‘vassasatasahassaccayena kappuṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti lokabyūhā nāma kāmāvacaradevā muttasirā vikiṇṇakesā rudamukhā assūni hatthehi puñchamānā rattavatthanivatthā ativiya virūpavesadhārino hutvā manussapathe vicarantā evaṃ ārocenti – ‘‘mārisā, ito vassasatasahassaccayena kappuṭṭhānaṃ bhavissati, ayaṃ loko vinassissati, mahāsamuddopi sussissati, ayañca mahāpathavī sineru ca pabbatarājā uḍḍayhissanti vinassissanti, yāva brahmalokā lokavināso bhavissati, mettaṃ mārisā, bhāvetha, karuṇaṃ, muditaṃ, upekkhaṃ mārisā, bhāvetha, mātaraṃ upaṭṭhahatha, pitaraṃ upaṭṭhahatha, kule jeṭṭhāpacāyino hothā’’ti. Idaṃ kappakolāhalaṃ nāma. ‘‘Vassasahassaccayena pana sabbuññubuddho loke uppajjissatī’’ti lokapāladevatā ‘‘ito, mārisā, vassasahassaccayena sabbaññubuddho loke uppajjissatī’’ti ugghosentiyo āhiṇḍanti. Idaṃ buddhakolāhalaṃ nāma. ‘‘Vassasatassaccayena cakkavattirājā uppajjissatī’’ti devatāyo ‘‘ito mārisā vassasataccayena cakkavattirājā loke uppajjissatī’’ti ugghosentiyo āhiṇḍanti. Idaṃ cakkavattikolāhalaṃ nāma. Imāni tīṇi kolāhalāni mahantāni honti.
在它们当中,那些天神听到佛陀出世的喧嚷声后,整个十千轮围世界的天神就聚到一处,知道“某某众生将要成佛”,便前往那位菩萨那里劝请。她们劝请时,是在前兆已经出现的情况下劝请的。而那时,所有那些天神——每一个轮围世界里,都有四大天王、帝释、夜摩、兜率、化乐、他化自在诸天以及大梵天——聚在同一个轮围世界里,来到兜率天宫菩萨面前,请求说:朋友,您圆满十波罗蜜,并不是为了求帝释的成就,也不是为了求魔王、梵天或转轮王的成就,而是为了救度世间、为了证得一切知智才圆满的。朋友,现在正是您成佛的时候了;朋友,正是您成佛的时机了。巴利
Tesu buddhakolāhalasaddaṃ sutvā sakaladasasahassacakkavāḷadevatā ekato sannipatitvā ‘‘asuko nāma satto buddho bhavissatī’’ti ñatvā taṃ upasaṅkamitvā āyācanti. Āyācamānā ca pubbanimittesu uppannesu āyācanti. Tadā pana sabbāpi tā ekekacakkavāḷe cātumahārājasakkasuyāmasantusitasunimmitavasavattimahābrahmehi saddhiṃ ekacakkavāḷe sannipatitvā tusitabhavane bodhisattassa santikaṃ gantvā ‘‘mārisa, tumhehi dasa pāramiyo pūrentehi na sakkasampattiṃ, na mārabrahmacakkavattisampattiṃ patthentehi pūritā, lokanittharaṇatthāya pana sabbaññutaṃ patthentehi pūritā, so vo dāni kālo, mārisa, buddhattāya, samayo, mārisa, buddhattāyā’’ti yāciṃsu.
这时,大士没有先答应天神的请求,而是按照时间、洲岛、地区、家族、母亲和寿命的限制,进行了所谓的五种大观察。其中,他先观察时间:“现在是合适的时候,还是不合适的时候?”在这里,寿命超过十万岁的时期不算合适的时候。为什么呢?因为那时众生的生、老、死还不明显。而且诸佛的教法离不开三相。当他们讲说“无常、苦、无我”时,众生会想:“他们到底在说什么?”既不肯听,也不肯信。这样一来就无法证悟。没有证悟,教法就不能引导人出离。所以那时是不合适的时候。寿命不到百岁的时期也不算合适的时候。为什么呢?因为那时众生烦恼极为炽盛,对烦恼炽盛的众生给予教诫,教诫站不住脚,就像在水上划棍子,痕迹很快就消失。所以那时也是不合适的时候。从十万岁往下、从百岁往上,这中间的寿命时期才算合适的时候。而当时正是人寿百岁的时候,于是大士看到“这是应当受生的时间”,便确定了时间。巴利
Atha mahāsatto devatānaṃ paṭiññaṃ adatvāva kāladīpadesakulajanettiāyuparicchedavasena pañcamahāvilokanaṃ nāma vilokesi. Tattha ‘‘kālo nu kho, akālo nu kho’’ti paṭhamaṃ kālaṃ vilokesi. Tattha vassasatasahassato uddhaṃ vaḍḍhitaāyukālo kālo nāma na hoti. Kasmā? Tadā hi sattānaṃ jātijarāmaraṇāni na paññāyanti. Buddhānañca dhammadesanā tilakkhaṇamuttā nāma natthi. Tesaṃ ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti kathentānaṃ ‘‘kiṃ nāmetaṃ kathentī’’ti neva sotabbaṃ na saddhātabbaṃ maññanti, tato abhisamayo na hoti, tasmiṃ asati aniyyānikaṃ sāsanaṃ hoti. Tasmā so akālo. Vassasatato ūnaāyukālopi kālo nāma na hoti. Kasmā? Tadā hi sattā ussannakilesā honti, ussannakilesānañca dinno ovādo ovādaṭṭhāne na tiṭṭhati, udake daṇḍarāji viya khippaṃ vigacchati. Tasmā sopi akālo. Vassasatasahassato pana paṭṭhāya heṭṭhā, vassasatato paṭṭhāya uddhaṃ āyukālo kālo nāma. Tadā ca vassasatāyukālo, atha mahāsatto ‘‘nibbattitabbakālo’’ti kālaṃ passi.
随后,他观察洲岛,与随从一起看清了四大洲,发现诸佛不在其他三洲出世,只在赡部洲出世。巴利
Tato dīpaṃ vilokento saparivāre cattāro dīpe oloketvā ‘‘tīsu dīpesu buddhā na nibbattanti, jambudīpeyeva nibbattantī’’ti dīpaṃ passi.
接着,他观察地点,心想:“阎浮提洲那么大,方圆一万由旬,诸佛到底在哪个地方出世呢?”于是他看到了中区。中区就是律藏(《大品》259)里所说的那个区域:“东边有个叫伽姜伽罗的集镇,过了这个镇就是大娑罗树林,再过去就是边地,以内才是中区。东南边有条叫萨罗瓦帝的河,过了那条河就是边地,以内才是中区。南边有个叫白耳村的集镇,过了那个镇就是边地,以内才是中区。西边有个叫土那的婆罗门村,过了那个村就是边地,以内才是中区。北边有座叫优西拉达贾的山,过了那座山就是边地,以内才是中区。”这个区域纵长三百由旬,横宽二百五十由旬,周围九百由旬。只有在这个区域里,才会有佛陀、独觉佛、上首弟子、八十位大弟子、转轮王,以及其他有大威势的刹帝利、婆罗门和巨富长者出世。他心里确定:“就在这个区域里,有一座叫迦毗罗卫的城,我应该在那里受生。”巴利
Tato ‘‘jambudīpo nāma mahā, dasayojanasahassaparimāṇo, katarasmiṃ nu kho padese buddhā nibbattantī’’ti okāsaṃ vilokento majjhimadesaṃ passi. Majjhimadeso nāma ‘‘puratthimāya disāya gajaṅgalaṃ nāma nigamo, tassa parena mahāsālā, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Puratthimadakkhiṇāya disāya sallavatī nāma nadī, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Dakkhiṇāya disāya setakaṇṇikaṃ nāma nigamo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Pacchimāya disāya thūṇaṃ nāma brāhmaṇagāmo, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe. Uttarāya disāya usīraddhajo nāma pabbato, tato parā paccantimā janapadā, orato majjhe’’ti evaṃ vinaye (mahāva. 259) vutto padeso . So āyāmato tīṇi yojanasatāni, vitthārato aḍḍhateyyāni, parikkhepato nava yojanasatānīti etasmiṃ padese buddhā, paccekabuddhā, aggasāvakā, asīti mahāsāvakā, cakkavattirājāno, aññe ca mahesakkhā khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālā uppajjanti. Idañcettha kapilavatthu nāma nagaraṃ, tattha mayā nibbattitabbanti niṭṭhaṃ agamāsi.
接着,他观察家族,心想:“诸佛不会出生在吠舍种姓或首陀罗种姓的家族里,只会出生在被世间公认的刹帝利家族或婆罗门家族这两种家族中。如今刹帝利家族正是被世间公认的,我要出生在那里。有一位名叫净饭的国王,将成为我的父亲。”他这样选定了家族。巴利
Tato kulaṃ vilokento ‘‘buddhā nāma vessakule vā suddakule vā na nibbattanti. Lokasammate pana khattiyakule vā brāhmaṇakule vāti dvīsuyeva kulesu nibbattanti. Idāni ca khattiyakulaṃ lokasammataṃ, tattha nibbattissāmi. Suddhodano nāma rājā me pitā bhavissatī’’ti kulaṃ passi.
接着,他观察母亲,看到:“所谓佛母,绝不是轻浮、贪酒、放荡的女人,而是从结生之初起,五戒始终没有破损,且在百千劫中圆满修习了波罗蜜。这位名叫摩诃摩耶的王后正是这样的人,她将成为我的母亲。那么她的寿命还有多长呢?十月之后,再加七天。”他如此观察。巴利
Tato mātaraṃ vilokento ‘‘buddhamātā nāma lolā surādhuttā na hoti, kappasatasahassaṃ pana pūritapāramī jātito paṭṭhāya akhaṇḍapañcasīlāyeva hoti. Ayañca mahāmāyā nāma devī edisī, ayaṃ me mātā bhavissati. Kittakaṃ panassā āyūti dasannaṃ māsānaṃ upari satta divasānī’’ti passi.
他这样完成五种大观察之后,为了摄受天神们,便答应道:“诸位贤友,我成佛的时机到了。”随后打发那些天神说:“你们去吧。”他在兜率天众的围绕下,进入兜率天的欢喜林。其实一切天界都有欢喜林。在那里,天神们游走,提醒他过去所造善业的机会:“从这里命终,去往善趣;从这里命终,去往善趣。”他就在这些以善业提醒他的天神围绕中游走,然后从那里命终,入于摩诃摩耶王后的母胎中结生。巴利
Iti imaṃ pañcamahāvilokanaṃ viloketvā ‘‘kālo me, mārisā, buddhabhāvāyā’’ti devatānaṃ saṅgahaṃ karonto paṭiññaṃ datvā ‘‘gacchatha, tumhe’’ti tā devatā uyyojetvā tusitadevatāhi parivuto tusitapure nandanavanaṃ pāvisi. Sabbadevalokesu hi nandanavanaṃ atthiyeva. Tattha naṃ devatā ‘‘ito cuto sugatiṃ gaccha, ito cuto sugatiṃ gacchā’’ti pubbe katakusalakammokāsaṃ sārayamānā vicaranti. So evaṃ devatāhi kusalaṃ sārayamānāhi parivuto tattha vicarantoyeva cavitvā mahāmāyāya deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi.
为了让这件事清楚显现,下面按顺序讲述:据说那时迦毗罗卫城里正热闹地庆祝阿沙荼月的星宿节,大众都在欢度节庆。摩诃摩耶王后从满月前的第七天开始,就戒了酒,身上装饰着花环、香花,享受着节庆的欢乐。到了第七天清晨,她早早起来,用香水沐浴,拿出四十万财宝广行大布施,佩戴好一切装饰,吃了上等饮食,受持布萨戒。然后她走进装饰整齐的吉祥寝宫,躺在吉祥床上,正要入睡时,做了这样一个梦:有四位大王连床一起把她抬起,带到雪山,放在一片六十由旬大的雌黄石台上,台上有棵七由旬高的大娑罗树,四位大王把她放在树下,然后站在一旁。接着,他们的天女们来了,把王后带到阿耨达池,为了除去她身上的尘垢而给她沐浴,给她穿上天衣,涂上妙香,佩戴天花。离那里不远有一座银山,山里面有一座金殿。她们在里面铺了一张头朝东的天床,让她躺下。这时,菩萨化作一头白象王,先在附近一座金山上游走,然后从那里下来,登上银山,从北方过来,用银链般颜色的长鼻卷起一朵白莲,发出如仙鹤鸣叫般的声音,进入金殿,围绕母后的床右绕三圈,然后从右侧破入,像是进入了她的腹中。就这样,在阿沙荼月的星宿节,他结生了。巴利
Tassa āvibhāvatthaṃ ayaṃ anupubbikathā – tadā kira kapilavatthunagare āsāḷhinakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi, mahājano nakkhattaṃ kīḷati. Mahāmāyāpi devī pure puṇṇamāya sattamadivasato paṭṭhāya vigatasurāpānaṃ mālāgandhavibhūtisampannaṃ nakkhattakīḷaṃ anubhavamānā sattame divase pātova uṭṭhāya gandhodakena nhāyitvā cattāri satasahassāni vissajjetvā mahādānaṃ datvā sabbālaṅkāravibhūsitā varabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya alaṅkatapaṭiyattaṃ sirigabbhaṃ pavisitvā sirisayane nipannā niddaṃ okkamamānā imaṃ supinaṃ addasa – cattāro kira naṃ mahārājāno sayaneneva saddhiṃ ukkhipitvā himavantaṃ netvā saṭṭhiyojanike manosilātale sattayojanikassa mahāsālarukkhassa heṭṭhā ṭhapetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha nesaṃ deviyo āgantvā deviṃ anotattadahaṃ netvā manussamalaharaṇatthaṃ nhāpetvā dibbavatthaṃ nivāsāpetvā gandhehi vilimpāpetvā dibbapupphāni piḷandhāpetvā tato avidūre eko rajatapabbato atthi, tassa anto kanakavimānaṃ atthi, tattha pācīnasīsakaṃ dibbasayanaṃ paññāpetvā nipajjāpesuṃ. Atha bodhisatto setavaravāraṇo hutvā tato avidūre eko suvaṇṇapabbato atthi, tattha vicaritvā tato oruyha rajatapabbataṃ abhiruhitvā uttaradisato āgamma rajatadāmavaṇṇāya soṇḍāya setapadumaṃ gahetvā koñcanādaṃ naditvā kanakavimānaṃ pavisitvā mātusayanaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā dakkhiṇapassaṃ phāletvā kucchiṃ paviṭṭhasadiso ahosīti. Evaṃ uttarāsāḷhanakkhattena paṭisandhiṃ gaṇhi.
第二天,王后醒来后,把那个梦告诉了国王。国王叫人请来大约六十四位婆罗门首领,让人把地面涂上牛粪和青草泥,撒上炒米等吉祥供物,铺设了贵重的座位,请他们坐下。然后,国王把用酥油、蜂蜜和糖调制成的上等乳糜盛满金钵和银钵,又用同样的金钵银钵盖上盖子,亲手供养这些婆罗门;此外还拿新的衣服、黄牛等物品送给他们,让他们十分满意。等婆罗门们被各种好东西供养得心满意足之后,国王把梦告诉他们,问道:“这会怎么样?”婆罗门们回答说:“大王,不必忧虑。王后胎中已经怀上了胎儿,而且是个男孩,不是女孩,您会得到一个儿子。这个孩子如果在家生活,就会成为转轮王;如果离开家去出家修行,就会成为在世间揭开一切遮蔽的佛陀。”巴利
Punadivase pabuddhā devī taṃ supinaṃ rañño ārocesi. Rājā catusaṭṭhimatte brāhmaṇapāmokkhe pakkosāpetvā gomayaharitūpalittāya lājādīhi katamaṅgalasakkārāya bhūmiyā mahārahāni āsanāni paññāpetvā tattha nisinnānaṃ brāhmaṇānaṃ sappimadhusakkharābhisaṅkhatassa varapāyāsassa suvaṇṇarajatapātiyo pūretvā suvaṇṇarajatapātīhiyeva paṭikujjitvā adāsi, aññehi ca ahatavatthakapilagāvidānādīhi te santappesi. Atha nesaṃ sabbakāmehi santappitānaṃ brāhmaṇānaṃ supinaṃ ārocāpetvā ‘‘kiṃ bhavissatī’’ti pucchi. Brāhmaṇā āhaṃsu – ‘‘mā cintayi, mahārāja, deviyā te kucchimhi gabbho patiṭṭhito, so ca kho purisagabbho, na itthigabbho, putto te bhavissati, so sace agāraṃ ajjhāvasissati, rājā bhavissati cakkavattī. Sace agārā nikkhamma pabbajissati, buddho bhavissati loke vivaṭacchado’’ti.
菩萨入母胎、取得结生的那一刹那,整个一万个世界同时震动、强烈震动、剧烈震动。三十二种前兆显现出来:在一万个轮围世界里,无量光芒遍照。仿佛那些众生想要亲眼看见菩萨的祥瑞,盲人恢复了视力,聋人听见了声音,哑巴开口说话了,驼背的人身体变直了,跛脚的人能迈步走路了,一切被捆绑的众生都从镣铐、绳索等束缚中解脱出来。所有地狱里的火都熄灭了,饿鬼界的饥渴止息了,畜生道的众生不再恐惧,一切众生的疾病都消退了,所有众生都说话柔和。马儿发出悦耳的嘶鸣,大象高声吼叫,各种乐器不奏自响,各自发出自己的声音;人们手上佩戴的手镯、臂环等饰物不用碰触就自己发出响声。一切方向都变得清净明澈。一阵柔和清凉的风吹起,给众生带来安乐;不合时节的云降下了雨;大地也涌出水来流淌。飞鸟不再飞向天空,河流停止流动,大海的水变得甘甜。到处都被五色莲花覆盖了地面,陆上、水中等一切花都盛开了。树干上开出树干莲,树枝上开出树枝莲,藤蔓上开出藤蔓莲。坚硬的石板裂开,一层又一层百叶莲花从下面长出来,叫做茎干莲;空中也出现了悬垂莲,四面八方降下花雨。空中响起了天界的乐器声。整个一万个世界,就像被卷起来又松开的花球,像被挤压的扎紧花束,像装饰整齐的花座,变成了一串花环,闪烁着牦尾扇,弥漫着花香和熏香的气味,达到了极其美妙的境界。巴利
Bodhisattassa pana mātukucchimhi paṭisandhiggahaṇakkhaṇeyeva ekappahāreneva sakaladasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi. Dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ – dasasu cakkavāḷasahassesu appamāṇo obhāso phari. Tassa taṃ siriṃ daṭṭhukāmā viya andhā cakkhūni paṭilabhiṃsu, badhirā saddaṃ suṇiṃsu, mūgā samālapiṃsu, khujjā ujugattā ahesuṃ, paṅgulā padasā gamanaṃ paṭilabhiṃsu, bandhanagatā sabbasattā andubandhanādīhi mucciṃsu, sabbanirayesu aggī nibbāyiṃsu, pettivisayesu khuppipāsā vūpasamiṃsu, tiracchānānaṃ bhayaṃ nāhosi, sabbasattānaṃ rogo vūpasami, sabbasattā piyaṃvadā ahesuṃ, madhurenākārena assā hasiṃsu, vāraṇā gajjiṃsu, sabbatūriyāni sakaṃ sakaṃ ninnādaṃ muñciṃsu, aghaṭṭitāniyeva manussānaṃ hatthūpagādīni ābharaṇāni viraviṃsu, sabbā disā vippasannā ahesuṃ, sattānaṃ sukhaṃ uppādayamāno mudusītalo vāto vāyi, akālamegho vassi, pathavitopi udakaṃ ubbhijjitvā vissandi, pakkhino ākāsagamanaṃ vijahiṃsu, nadiyo asandamānā aṭṭhaṃsu, mahāsamuddo madhurodako ahosi, sabbatthakameva pañcavaṇṇehi padumehi sañchannatalo ahosi, thalajajalajādīni sabbapupphāni pupphiṃsu, rukkhānaṃ khandhesu khandhapadumāni, sākhāsu sākhāpadumāni, latāsu latāpadumāni pupphiṃsu, ghanasilātalāni bhinditvā uparūpari satapattāni hutvā daṇḍapadumāni nāma nikkhamiṃsu, ākāse olambakapadumāni nāma nibbattiṃsu, samantato pupphavassāni vassiṃsu. Ākāse dibbatūriyāni vajjiṃsu, sakaladasasahassī lokadhātu vaṭṭetvā vissaṭṭhamālāguḷo viya, uppīḷetvā baddhamālākalāpo viya, alaṅkatapaṭiyattamālāsanaṃ viya ca ekamālāmālinī vipphurantavāḷabījanī pupphadhūpagandhaparivāsitā paramasobhaggappattā ahosi.
菩萨入胎、取得结生的那一刻起,就有四位手持利剑的天子来守护,为的是保护菩萨和他的母亲不受伤害。菩萨的母亲对任何男子都不再生起贪欲之心;她获得了最殊胜的利养和名声,身心快乐,身体从不疲倦。她还能看见腹中的菩萨,就像透过清净的摩尼宝珠看见穿在里面的金色丝线一样。而且,菩萨住过的母胎就像塔庙的内室,别的众生不能住进去,也不能享用。所以,菩萨的母亲在生下菩萨七天之后就去世了,往生到兜率天。别的女人有的不到十个月就生产,有的超过十个月才生,有的坐着生,有的躺着生,菩萨的母亲不是这样。她怀了菩萨满十个月,站着就把菩萨生下来了。这就是菩萨母亲的天性。巴利
Evaṃ gahitapaṭisandhikassa bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya bodhisattassa ceva bodhisattamātuyā ca upaddavanivāraṇatthaṃ khaggahatthā cattāro devaputtā ārakkhaṃ gaṇhiṃsu. Bodhisattassa mātuyā purisesu rāgacittaṃ nuppajji, lābhaggayasaggappattā ca ahosi sukhinī akilantakāyā. Bodhisattañca antokucchigataṃ vippasanne maṇiratane āvutapaṇḍusuttaṃ viya passati. Yasmā ca bodhisattena vasitakucchi nāma cetiyagabbhasadisā hoti, na sakkā aññena sattena āvasituṃ vā paribhuñjituṃ vā, tasmā bodhisattamātā sattāhajāte bodhisatte kālaṃ katvā tusitapure nibbatti. Yathā ca aññā itthiyo dasamāse appatvāpi atikkamitvāpi nisinnāpi nipannāpi vijāyanti, na evaṃ bodhisattamātā. Sā pana bodhisattaṃ dasamāse kucchinā pariharitvā ṭhitāva vijāyati. Ayaṃ bodhisattamātudhammatā.
摩耶王后怀菩萨十个月,就像用钵盛油一样小心守护。怀孕期满,她想回娘家,就禀告净饭大王说:“大王,我想回娘家的天臂城。”国王答应说“好”,就下令把从迦毗罗卫到天臂城之间的路修平,用芭蕉树、满水罐、幢幡等种种装饰布置沿途。然后请王后坐上金轿,让一千名大臣抬轿,以庞大的随从队伍护送她出发。两座城之间有一片蓝毗尼园,是两城居民都喜爱的吉祥娑罗树林。那时候,整棵树从树根到最顶端的树枝全都开满了花,没有一处不是繁花盛开。枝叶之间、花朵丛中,五色蜂群和各种鸟儿发出甜美的鸣叫声,飞来飞去。整座蓝毗尼园就像天上的心怡园一样美丽,又像一位大威德之王精心布置的宴乐厅堂。王后看到这番景象,心里生起想在娑罗林中游玩的愿望。大臣们就带着王后进入娑罗林。她走到一棵吉祥娑罗树下,想抓住一根娑罗树枝。那根树枝就像被火烤软的藤条一样弯垂下来,伸到王后手边。她伸手抓住了树枝。就在那一刻,她的产痛发动了。于是众人赶紧为她围起布幕,退到一旁。她就那样抓着娑罗树枝站着,生下了孩子。就在那一刹那,四位心地清净的大梵天拿着金色网帐来到跟前。他们用那金色网帐接住菩萨,站在母亲面前说:“大王后,请欢喜吧,您生了一个有大威力的儿子。”巴利
Mahāmāyāpi devī pattena telaṃ viya dasamāse kucchinā bodhisattaṃ pariharitvā paripuṇṇagabbhā ñātigharaṃ gantukāmā suddhodanamahārājassa ārocesi – ‘‘icchāmahaṃ, deva, kulasantakaṃ devadahanagaraṃ gantu’’nti. Rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā kapilavatthuto yāva devadahanagarā maggaṃ samaṃ kāretvā kadalipuṇṇaghaṭadhajapaṭākādīhi alaṅkārehi alaṅkārāpetvā deviṃ sovaṇṇasivikāya nisīdāpetvā amaccasahassena ukkhipāpetvā mahantena parivārena pesesi. Dvinnaṃ pana nagarānaṃ antare ubhayanagaravāsīnampi lumbinīvanaṃ nāma maṅgalasālavanaṃ atthi. Tasmiṃ samaye mūlato paṭṭhāya yāva aggasākhā sabbaṃ ekapāliphullaṃ ahosi, sākhantarehi ceva pupphantarehi ca pañcavaṇṇā bhamaragaṇā nānappakārā ca sakuṇasaṅghā madhurassarena vikūjantā vicaranti. Sakalaṃ lumbinīvanaṃ cittalatāvanasadisaṃ, mahānubhāvassa rañño susajjitaāpānamaṇḍalaṃ viya ahosi. Deviyā taṃ disvā sālavane kīḷitukāmatā udapādi. Amaccā deviṃ gahetvā sālavanaṃ pavisiṃsu. Sā maṅgalasālamūlaṃ upagantvā sālasākhaṃ gaṇhitukāmā ahosi, sālasākhā suseditavettaggaṃ viya oṇamitvā deviyā hatthasamīpaṃ upagañchi. Sā hatthaṃ pasāretvā sākhaṃ aggahesi. Tāvadeva ca deviyā kammajavātā caliṃsu, athassā sāṇiṃ parikkhipāpetvā mahājano paṭikkami, sālasākhaṃ gahetvā tiṭṭhamānāya eva cassā gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Taṅkhaṇaññeva cattāro visuddhacittā mahābrahmāno suvaṇṇajālaṃ ādāya sampattā. Te tena suvaṇṇajālena bodhisattaṃ sampaṭicchitvā mātu purato ṭhatvā ‘‘attamanā, devi, hohi, mahesakkho te putto uppanno’’ti āhaṃsu.
不过,别的众生从母胎出来时,都是被肮脏污秽的东西沾着出来的,菩萨却不是这样。他就像讲法的人从法座上走下来,又像一个人从梯子上走下来,伸出双手双脚,站着就出生了,没有被母胎里任何不干净的东西沾到,清净光洁,就像迦尸布上放着的摩尼宝珠一样闪闪发光,从母胎中出来。即便如此,为了表示对菩萨和菩萨母亲的恭敬,虚空中降下两道水流,让菩萨和菩萨母亲身上的冷热变得调和。巴利
Yathā pana aññe sattā mātukucchito nikkhamantā paṭikūlena asucinā makkhitā nikkhamanti, na evaṃ bodhisatto. So pana dhammāsanato otaranto dhammakathiko viya, nisseṇito otaranto puriso viya ca dve hatthe dve ca pāde pasāretvā ṭhitakova mātukucchisambhavena kenaci asucinā amakkhito suddho visado kāsikavatthe nikkhittamaṇiratanaṃ viya jotento mātukucchito nikkhami. Evaṃ santepi bodhisattassa ca bodhisattamātuyā ca sakkāratthaṃ ākāsato dve udakadhārā nikkhamitvā bodhisattassa ca bodhisattamātuyā ca sarīre utuṃ gāhāpesuṃ.
这时,四大天王从以金网接住他而站立的梵天手中,用公认吉祥、触感舒适的鹿皮垫接过他;人们又从四大天王手中,用细布垫接过他。他从人们手中脱出,站在大地上,向东方望去,数千个世界顿时变得平坦开阔。那里的天与人用香、花等供养他,说:“大人,这里没有谁和您相等,哪里还有更超胜的呢?”他就这样观察了四方、四隅、下方和上方,共十个方向,没看到任何与自己相等的人,便说“这是北方”,以七步的步幅走去。大梵天为他举着白伞盖,善夜摩天为他摇拂尘,其余天众手持其他王者的仪仗器物跟随在后。走到第七步时,他站定,发出“我是世间最上者……”等如狮子吼般的无畏之言。巴利
Atha naṃ suvaṇṇajālena paṭiggahetvā ṭhitānaṃ brahmānaṃ hatthato cattāro mahārājāno maṅgalasammatāya sukhasamphassāya ajinappaveṇiyā gaṇhiṃsu, tesaṃ hatthato manussā dukūlacumbaṭakena gaṇhiṃsu, manussānaṃ hatthato muccitvā pathaviyaṃ patiṭṭhāya puratthimadisaṃ olokesi, anekāni cakkavāḷasahassāni ekaṅgaṇāni ahesuṃ. Tattha devamanussā gandhamālādīhi pūjayamānā ‘‘mahāpurisa, idha tumhehi sadiso añño natthi, kutettha uttaritaro’’ti āhaṃsu. Evaṃ catasso disā , catasso anudisā ca heṭṭhā, uparīti dasapi disā anuviloketvā attanā sadisaṃ kañci adisvā ‘‘ayaṃ uttarādisā’’ti sattapadavītihārena agamāsi mahābrahmunā setacchattaṃ dhārayamānena, suyāmena vāḷabījaniṃ, aññāhi ca devatāhi sesarājakakudhabhaṇḍahatthāhi anugammamāno. Tato sattamapade ṭhito ‘‘aggohamasmi lokassā’’tiādikaṃ āsabhiṃ vācaṃ nicchārento sīhanādaṃ nadi.
菩萨确实在三种生命形态中,都是刚出母胎就开口说话:大药那一世、须大拏那一世,以及这一世。据说在大药那一世,他刚出母胎时,帝释天王就来了,把一段檀香木心放在他手里才离开。他握着那木心就出来了。母亲问他:“孩子,你带了什么回来?”他说:“药,母亲。”因为他带着药来的,大家就给他取名叫“药童”。他们把那些药放进罐子里,凡是来的盲人、聋人等,那药就成了能治好一切病的药。后来大家纷纷说“这药真大,这药真大”,由此就给他取名叫“大药”。而在须大拏那一世,他出母胎时伸出右手,说着“母亲,家里有什么可以布施的吗?我要布施”就出来了。他母亲说:“孩子,你生在有钱人家。”然后把儿子的手放在自己手掌上,让人放上一千金囊。而在这一世,他一出生就发出了这样的狮子吼。菩萨就是这样,在三种生命形态中都是刚出母胎就开口说话。不仅入胎结生的那一刻如此,他出生那一刻也出现了三十二种前兆。而且,我们的菩萨在蓝毗尼园降生的同一时刻,罗睺罗的母亲妃子、阿难长老、阐那大臣、迦留陀夷大臣、犍陀马王、大菩提树,还有四个宝藏罐,也都同时出现了。其中,一个宝藏罐有一俱卢舍那么大,一个有半由旬那么大,一个有三俱卢舍那么大,一个有一由旬那么大。深度都一直到大地的尽头。这些就叫作七种同生。巴利
Bodhisatto hi tīsu attabhāvesu mātukucchito nikkhantamattova vācaṃ nicchāresi mahosadhattabhāve, vessantarattabhāve, imasmiṃ attabhāve cāti. Mahosadhattabhāve kirassa mātukucchito nikkhamantasseva sakko devarājā āgantvā candanasāraṃ hatthe ṭhapetvā gato. So taṃ muṭṭhiyaṃ katvāva nikkhanto. Atha naṃ mātā ‘‘tāta, kiṃ gahetvā āgatosī’’ti pucchi. ‘‘Osadhaṃ, ammā’’ti. Iti osadhaṃ gahetvā āgatattā ‘‘osadhadārako’’tvevassa nāmaṃ akaṃsu. Taṃ osadhaṃ gahetvā cāṭiyaṃ pakkhipiṃsu, āgatāgatānaṃ andhabadhirādīnaṃ tadeva sabbarogavūpasamāya bhesajjaṃ ahosi. Tato ‘‘mahantaṃ idaṃ osadhaṃ, mahantaṃ idaṃ osadha’’nti uppannavacanaṃ upādāya ‘‘mahosadho’’tvevassa nāmaṃ jātaṃ. Vessantarattabhāve pana mātukucchito nikkhamanto dakkhiṇahatthaṃ pasāretvāva ‘‘atthi nu kho, amma, kiñci gehasmiṃ, dānaṃ dassāmī’’ti vadanto nikkhami. Athassa mātā ‘‘sadhane kule nibbattosi, tātā’’ti puttassa hatthaṃ attano hatthatale katvā sahassatthavikaṃ ṭhapāpesi. Imasmiṃ pana attabhāve imaṃ sīhanādaṃ nadīti evaṃ bodhisatto tīsu attabhāvesu mātukucchito nikkhantamattova vācaṃ nicchāresi. Yathā ca paṭisandhiggahaṇakkhaṇe tathā jātikkhaṇepissa dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ. Yasmiṃ pana samaye amhākaṃ bodhisatto lumbinīvane jāto, tasmiṃyeva samaye rāhulamātādevī, ānandatthero,channo amacco, kāḷudāyī amacco, kaṇḍako assarājā, mahābodhirukkho, catasso nidhikumbhiyo ca jātā. Tattha ekā nidhikumbhī gāvutappamāṇā, ekā aḍḍhayojanappamāṇā, ekā tigāvutappamāṇā, ekā yojanappamāṇā. Gambhīrato pathavīpariyantā eva ahosīti. Ime satta sahajātā nāma.
两座城的居民带着菩萨,回到了迦毗罗卫城。就在那一天,在三十三天界,天众们满心欢喜,互相说:“迦毗罗卫城里,净饭大王的儿子出生了,这位王子将来会在菩提树下成佛!”他们一边这样想着,一边抛衣欢呼,尽情嬉戏庆祝。那时,净饭大王的家族祭司、已证得八定的苦行者迦罗达瓦,吃完饭后,为了日间安住,去了三十三天界。他在那里坐下,看见那些天神这样嬉戏,就问:“你们为什么这么高兴地嬉戏?也把这个原因告诉我吧。”天神们回答说:“朋友,净饭大王的儿子出生了,他将来会在菩提座上成佛,转动法轮。我们想着‘我们能见到他无边的佛行,还能听闻正法’,就是因为这个才这么高兴。”苦行者听完他们的话,很快从天界下来,进入王宫,在准备好的座位上坐下,说:“大王,听说您的儿子出生了,我想见见他。”国王便让人把打扮得整整齐齐的王子抱来,要让他向苦行者行礼。可是菩萨的双脚却翻转过来,落在了苦行者的发髻上。因为菩萨在那一生中,根本没有谁值得他礼拜。如果有不知情的人把菩萨的头按到苦行者脚边,苦行者的头就会裂成七块。苦行者心想:“我不该毁了自己。”于是从座位上起身,向菩萨合掌致敬。国王看到这件奇事,便向自己的儿子行礼。巴利
Ubhayanagaravāsino bodhisattaṃ gahetvā kapilavatthunagarameva agamaṃsu. Taṃ divasaṃyeva ca ‘‘kapilavatthunagare suddhodanamahārājassa putto jāto, ayaṃ kumāro bodhimūle nisīditvā buddho bhavissatī’’ti tāvatiṃsabhavane haṭṭhatuṭṭhā devasaṅghā celukkhepādīni pavattentā kīḷiṃsu. Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājassa kulūpako aṭṭhasamāpattilābhī kāladevalo nāma tāpaso bhattakiccaṃ katvā divāvihāratthāya tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā tattha divāvihāraṃ nisinno tā devatā tathā kīḷamānā disvā ‘‘kiṃ kāraṇā tumhe evaṃ tuṭṭhamānasā kīḷatha, mayhampetaṃ kāraṇaṃ kathethā’’ti pucchi. Devatā āhaṃsu – ‘‘mārisa, suddhodanamahārājassa putto jāto, so bodhimaṇḍe nisīditvā buddho hutvā dhammacakkaṃ pavattessati, ‘tassa anantaṃ buddhalīḷaṃ daṭṭhuṃ, dhammañca sotuṃ lacchāmā’ti iminā kāraṇena tuṭṭhāmhā’’ti. Tāpaso tāsaṃ vacanaṃ sutvā khippaṃ devalokato oruyha rājanivesanaṃ pavisitvā paññattāsane nisinno ‘‘putto kira te, mahārāja, jāto, passissāmi na’’nti āha. Rājā alaṅkatapaṭiyattaṃ kumāraṃ āharāpetvā tāpasaṃ vandāpetuṃ abhihari. Bodhisattassa pādā parivattitvā tāpasassa jaṭāsu patiṭṭhahiṃsu. Bodhisattassa hi tenattabhāvena vanditabbayuttako nāma añño natthi. Sace hi ajānantā bodhisattassa sīsaṃ tāpasassa pādamūle ṭhapeyyuṃ, sattadhā tassa muddhā phaleyya. Tāpaso ‘‘na me attānaṃ nāsetuṃ yutta’’nti uṭṭhāyāsanā bodhisattassa añjaliṃ paggahesi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā attano puttaṃ vandi.
这位苦行者能忆念过去四十劫,以及未来四十劫,总共八十劫的事。他看见菩萨具足相好,就观察思量:“他到底会不会成佛呢?”当他确认“毫无疑问,一定会成佛”之后,知道“这真是一位稀有难得的人”,便微笑起来。接着他又观察:“我能不能见到这位稀有难得的人成佛呢?”结果发现:“我见不到。我会在这之前就死去,转生到无色界;到了那里,即使百佛、千佛前去,也无法使他觉悟。”他想到“我竟然见不到这样稀有难得的人成佛,我的损失实在太大了”,就哭了起来。巴利
Tāpaso atīte cattālīsa kappe, anāgate cattālīsāti asīti kappe anussarati. Bodhisattassa lakkhaṇasampattiṃ disvā ‘‘bhavissati nu kho buddho, udāhu no’’ti āvajjetvā upadhārento ‘‘nissaṃsayena buddho bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘acchariyapuriso aya’’nti sitaṃ akāsi. Tato ‘‘ahaṃ imaṃ acchariyapurisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ labhissāmi nu kho, no’’ti upadhārento ‘‘na labhissāmi, antarāyeva kālaṃ katvā buddhasatenapi buddhasahassenapi gantvā bodhetuṃ asakkuṇeyye arūpabhave nibbattissāmī’’ti disvā ‘‘evarūpaṃ nāma acchariyapurisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ na labhissāmi, mahatī vata me jāni bhavissatī’’ti parodi.
人们看见后问他:“我们的尊者刚才还在笑,接着又哭了起来,这是怎么回事?尊者,我们的王子会有什么灾祸吗?”他回答说:“他不会有什么灾祸,毫无疑问,他一定会成佛。”大家又问:“那您为什么哭呢,尊者?”他说:“我以后没机会见到这样一个人成佛了,想到‘我的损失实在太大了’,我是在为自己悲伤,所以哭了。”接着他想:“在我的亲戚当中,有没有谁能见到他成佛呢?”他这样观察时,看到了自己的外甥——那拉卡童子。于是他去妹妹家问:“你的儿子那拉卡在哪里?”妹妹说:“在家里,尊者。”他说:“把他叫来。”把那个孩子叫到身边后,他对孩子说:“孩子,净饭大王家里出生了一位王子,这是一位未来的佛,再过三十五年他就会成佛。你能够见到他。今天你就出家吧。”这个孩子虽然出生在拥有八十七俱胝财富的家庭,心里却想:“舅舅不会让我做没有意义的事。”他立刻让人从集市取来袈裟和陶钵,剃掉头发和胡须,穿上袈裟,朝着菩萨的方向合掌,以五体投地的方式礼拜,心想:“我是为了世间最上之人而出家的。”他把钵放进钵囊,挂在肩上,进入雪山,修习沙门之行。后来,他去亲近已经证得无上正等正觉的如来,请如来说示那拉卡的行道,然后又回到雪山,证得阿罗汉果,行持最上精勤之行,只护持寿命七个月,就依着一座金山站立,以无余涅槃界般涅槃了。巴利
Manussā disvā ‘‘amhākaṃ ayyo idāneva hasitvā puna paroditvā patiṭṭhito, kiṃ nu kho, bhante, amhākaṃ ayyaputtassa koci antarāyo bhavissatī’’ti taṃ pucchiṃsu. ‘‘Natthetassa antarāyo, nissaṃsayena buddho bhavissatī’’ti. ‘‘Atha kasmā, bhante, paroditthā’’ti? ‘‘Evarūpaṃ purisaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ na labhissāmi, ‘mahatī vata me jāni bhavissatī’ti attānaṃ anusocanto rodāmī’’ti āha. Tato so ‘‘kiṃ nu kho me ñātakesu koci ekaṃ buddhabhūtaṃ daṭṭhuṃ labhissatī’’ti upadhārento attano bhāgineyyaṃ nālakadārakaṃ addasa. So bhaginiyā gehaṃ gantvā ‘‘kahaṃ te putto nālako’’ti? ‘‘Atthi gehe, ayyā’’ti. ‘‘Pakkosāhi na’’nti pakkosāpetvā attano santikaṃ āgataṃ kumāraṃ āha – ‘‘tāta, suddhodanamahārājassa kule putto jāto, buddhaṅkuro eso, pañcatiṃsa vassāni atikkamitvā buddho bhavissati, tvaṃ etaṃ daṭṭhuṃ labhissasi, ajjeva pabbajāhī’’ti. Sattāsītikoṭidhane kule nibbattadārakopi ‘‘na maṃ mātulo anatthe niyojessatī’’ti cintetvā tāvadeva antarāpaṇato kāsāyāni ceva mattikāpattañca āharāpetvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā ‘‘yo loke uttamapuggalo, taṃ uddissa mayhaṃ pabbajjā’’ti bodhisattābhimukhaṃ añjaliṃ paggayha pañcapatiṭṭhitena vanditvā pattaṃ thavikāya pakkhipitvā aṃsakūṭe olaggetvā himavantaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ akāsi. So paramābhisambodhippattaṃ tathāgataṃ upasaṅkamitvā nālakapaṭipadaṃ kathāpetvā puna himavantaṃ pavisitvā arahattaṃ patvā ukkaṭṭhapaṭipadaṃ paṭipanno satteva māse āyuṃ pāletvā ekaṃ suvaṇṇapabbataṃ nissāya ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.
菩萨出生第五天,他们给他洗了头,心想“我们将举行取名”,于是用四种名香涂遍王宫,撒上炒米等五种花,备好纯净的乳粥,邀请一百零八位通达三吠陀的婆罗门,请他们在王宫中就座,供养美味佳肴,极尽尊崇,又让他们观察种种相,看“将来究竟会怎样”。在这些婆罗门中——巴利
Bodhisattampi kho pañcamadivase sīsaṃ nhāpetvā ‘‘nāmaggahaṇaṃ gaṇhissāmā’’ti rājabhavanaṃ catujjātiyagandhehi vilimpetvā lājapañcamakāni pupphāni vikiritvā asambhinnapāyāsaṃ sampādetvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṅgate aṭṭhasataṃ brāhmaṇe nimantetvā rājabhavane nisīdāpetvā subhojanaṃ bhojāpetvā mahāsakkāraṃ katvā ‘‘kiṃ nu kho bhavissatī’’ti lakkhaṇāni pariggahāpesuṃ. Tesu –
罗摩、幢、相、曼提,还有祭典、善食、须夜摩、须达多;
那时,这八位具备六支的婆罗门,解说咒语。巴利
‘‘Rāmo dhajo lakkhaṇo cāpi mantī, yañño subhojo suyāmo sudatto; Ete tadā aṭṭha ahesuṃ brāhmaṇā, chaḷaṅgavā mantaṃ viyākariṃsū’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.284) –
当时,正是这八位婆罗门担任了看相的人。在菩萨结生的那一天,梦境也是由他们来观察解读的。其中七个人竖起两根手指,给出了两种判断:“具足这些相好的人,如果留在家里,就会成为转轮王;如果出家,就会成佛。”他们还把转轮王的一切荣华富贵都讲了一遍。但他们当中最年轻的那位,出身憍陈如族的青年,看了菩萨殊胜圆满的相好之后,心想:“这个人不可能留在家里,他一定会成为揭开一切遮蔽的佛陀。”于是他只竖起一根手指,作出了确定无疑的判断。因为这位青年过去世已经积集了很多修行功德,是最后一生受生的有情,智慧超过其他七个人,他看出具足这些相好的菩萨只有成佛这一条路,所以竖起一根手指,这样作出了判断。后来给他取名时,因为他能成就一切世间的利益,就取名为“悉达多”。巴利
Ime aṭṭheva brāhmaṇā lakkhaṇapariggāhakā ahesuṃ. Paṭisandhiggahaṇadivase supinopi eteheva pariggahito . Tesu satta janā dve aṅguliyo ukkhipitvā dvidhā naṃ byākariṃsu – ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato sace agāraṃ ajjhāvasissati, rājā bhavissati cakkavattī, sace pabbajissati, buddho bhavissatī’’ti sabbaṃ cakkavattirañño sirivibhavaṃ ācikkhiṃsu. Tesaṃ pana sabbadaharo gottato koṇḍañño nāma māṇavo bodhisattassa varalakkhaṇasampattiṃ oloketvā ‘‘imassa agāramajjhe ṭhānakāraṇaṃ natthi, ekantenesa vivaṭacchado buddho bhavissatī’’ti ekameva aṅguliṃ ukkhipitvā ekaṃsabyākaraṇaṃ byākāsi. Ayañhi katādhikāro pacchimabhavikasatto paññāya itare satta jane abhibhavitvā imehi lakkhaṇehi samannāgatassa bodhisattassa ekantabuddhabhāvasaṅkhātaṃ ekameva gahiṃ addasa, tasmā ekaṃ aṅguliṃ ukkhipitvā evaṃ byākāsi. Athassa nāmaṃ gaṇhantā sabbalokassa atthasiddhikarattā ‘‘siddhattho’’ti nāmaṃ akaṃsu.
于是那些婆罗门各自回到自己家中,对儿子们说:“孩子们,我们年纪大了,净饭大王的儿子证得一切知智时,我们能不能恭敬承事他,还说不定。你们要在那位童子证得一切知智后,在他的教法里出家。”那七个人各自活到寿命尽头,随业而去,只有憍陈如青年仍然健康存活。大士长大后,在大出离时出家,渐次来到优楼频螺,心想:“这个地方真是宜人,对于志在精勤的善男子修习精勤,确实足够。”他在那里住下后,听说“大士已经出家”,就来到那些婆罗门的儿子们那里,这样说:“据说悉达多太子已经出家,他一定会成佛。如果你们的父亲们还健在,今天就会出家。如果你们也愿意,来吧,我们跟随那位大士出家。”他们没能全体同心,其中三个人没有出家,以憍陈如婆罗门为上首,其余四个人出了家。这五个人便被称为五群长老。巴利
Atha kho te brāhmaṇā attano attano gharāni gantvā putte āmantayiṃsu – ‘‘tātā, amhe mahallakā, suddhodanamahārājassa puttaṃ sabbaññutaṃ pattaṃ mayaṃ sambhāveyyāma vā no vā, tumhe tasmiṃ kumāre sabbaññutaṃ patte tassa sāsane pabbajeyyāthā’’ti. Te sattapi janā yāvatāyukaṃ ṭhatvā yathākammaṃ gatā, koṇḍaññamāṇavoyeva pana arogo ahosi. So mahāsatte vuddhimanvāya mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbajitvā anakkamena uruvelaṃ gantvā ‘‘ramaṇīyo vata ayaṃ bhūmibhāgo, alaṃ vatidaṃ padhānatthikassa kulaputtassa padhānāyā’’ti cittaṃ uppādetvā tattha vāsaṃ upagate ‘‘mahāpuriso pabbajito’’ti sutvā tesaṃ brāhmaṇānaṃ putte upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘siddhatthakumāro kira pabbajito, so nissaṃsayena buddho bhavissati. Sace tumhākaṃ pitaro arogā assu, ajja nikkhamitvā pabbajeyyuṃ. Sace tumhepi iccheyyātha, etha, mayaṃ taṃ mahāpurisaṃ anupabbajissāmā’’ti. Te sabbe ekacchandā bhavituṃ nāsakkhiṃsu, tesu tayo janā na pabbajiṃsu, koṇḍaññabrāhmaṇaṃ jeṭṭhakaṃ katvā itare cattāro pabbajiṃsu. Te pañcapi janā pañcavaggiyattherā nāma jātā.
那时,净饭王问:“我的儿子见到了什么才会出家?”回答说:“四种前兆。”又问:“是哪四种?”回答说:“老人、病人、死人、出家人。”国王说:“从今以后,不许这类人靠近我儿子身边。我的儿子没必要成佛,我想看到我的儿子拥有自在主权,统治四大洲和周围两千小岛,成为转轮王,被三十六由旬的随从围绕,在空中游行。”这样说完之后,为了阻止这四种前兆出现在太子眼前,他在四个方向每隔一由旬就布置了守卫。那一天,在吉祥场所聚集的八万亲族家庭中,每一家都答应交出一个儿子:“不管他成佛还是成为国王,我们都各交出一个儿子。如果他成佛,就由刹帝利沙门众围绕而行;如果他成为国王,就由刹帝利青年们前后簇拥而行。”国王也为菩萨安排了容貌最胜、断除一切过失的乳母们来照料。菩萨在庞大的随从和盛大的祥瑞威光中成长。巴利
Tadā pana suddhodanarājā – ‘‘kiṃ disvā mayhaṃ putto pabbajissatī’’ti pucchi. ‘‘Cattāri pubbanimittānī’’ti. ‘‘Katarañca katarañcā’’ti? ‘‘Jarājiṇṇaṃ, byādhitaṃ, mataṃ, pabbajita’’nti. Rājā ‘‘ito paṭṭhāya evarūpānaṃ mama puttassa santikaṃ upasaṅkamituṃ mā adattha, mayhaṃ puttassa buddhabhāvena kammaṃ natthi, ahaṃ mama puttaṃ dvisahassadīpaparivārānaṃ, catunnaṃ mahādīpānaṃ, issariyādhipaccaṃ cakkavattirajjaṃ karontaṃ chattiṃsayojanaparimaṇḍalāya parisāya parivutaṃ gaganatale vicaramānaṃ passitukāmo’’ti. Evañca pana vatvā imesaṃ catuppakārānaṃ nimittānaṃ kumārassa cakkhupathe āgamananivāraṇatthaṃ catūsu disāsu gāvute gāvute ārakkhaṃ ṭhapesi. Taṃ divasañca maṅgalaṭṭhāne sannipatitesu asītiyā ñātikulasahassesu ekameko ekamekaṃ puttaṃ paṭijāni – ‘‘ayaṃ buddho vā hotu rājā vā, mayaṃ ekametaṃ puttaṃ dassāma. Sacepi buddho bhavissati, khattiyasamaṇagaṇeheva parivārito vicarissati. Sacepi rājā bhavissati, khattiyakumāreheva purakkhataparivārito vicarissatī’’ti. Rājāpi bodhisattassa uttamarūpasampannā vigatasabbadosā dhātiyo paccupaṭṭhāpesi. Bodhisatto mahantena parivārena mahantena sirisobhaggena vaḍḍhati.
有一天,国王举行了一个叫“播种吉祥”的仪式。那天,整座王城被装饰得像天宫一样。所有奴仆、佣工等人都穿上新衣服,佩戴香花鬘等饰物,聚集到王宫里。他们为国王的耕作备好一千具犁。但那天,连同牛轭和缰绳在内,有七百九十九具犁是银制的,而国王自己扶的那具犁则是赤金制的。牛角、缰绳和刺棒也都是金制的。国王在庞大的随从簇拥下出发时,把王子也一起带上了。到了耕作的地方,有一棵榴树,枝叶茂密,树荫浓密。人们在树下为王子铺好卧具,在上面挂起镶有金色星星的华盖,四周用布幔围起来,并安排了守卫。然后,国王佩戴好一切装饰,由大臣们围绕,前往耕作之处。到了那里,国王拿起金犁,大臣们拿起七百九十九具银犁,农夫们拿起其余的犁。他们拿着这些犁,来回耕作。国王则从这一边耕到那一边,又从那一边耕回这一边。巴利
Athekadivasaṃ rañño vappamaṅgalaṃ nāma ahosi. Taṃ divasaṃ sakalanagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkaronti, sabbe dāsakammakarādayo ahatavatthanivatthā gandhamālādipaṭimaṇḍitā rājakule sannipatanti, rañño kammante naṅgalasahassaṃ yojayanti, tasmiṃ pana divase ekenūnaaṭṭhasatanaṅgalāni saddhiṃ balibaddarasmiyottehi rajataparikkhatāni honti. Rañño ālambananaṅgalaṃ pana rattasuvaṇṇaparikkhataṃ hoti. Balibaddānaṃ siṅgarasmipatodāpi suvaṇṇaparikkhatāva honti. Rājā mahāparivārena nikkhamanto puttaṃ gahetvāva agamāsi. Kammantaṭṭhāne eko jamburukkho bahalapalāso sandacchāyo ahosi. Tassa heṭṭhā kumārassa sayanaṃ paññāpetvā upari suvaṇṇatārakakhacitavitānaṃ bandhāpetvā sāṇipākārena parikkhipāpetvā ārakkhaṃ ṭhapetvā rājā sabbālaṅkāraṃ alaṅkaritvā amaccagaṇaparivuto naṅgalakaraṇaṭṭhānaṃ agamāsi. Tattha rājā suvaṇṇanaṅgalaṃ gaṇhāti, amaccā ekenūnaaṭṭhasatarajatanaṅgalāni, kassakā sesanaṅgalāni. Te tāni gahetvā ito cito ca kasanti. Rājā pana orato vā pāraṃ gacchati, pārato vā oraṃ āgacchati.
就在这时,出现了盛大的排场。围坐在菩萨身边的乳母们,为了去看国王的排场,从布幔里走了出去。菩萨环顾四周,见没有一个人,就迅速起身,盘腿而坐,专注入出息,证入了初禅。乳母们在各种吃的喝的之间忙来忙去,耽搁了一会儿。其他树的树荫都已经移走了,可那棵阎浮树的树荫却保持圆形,停在那里不动。乳母们心想“小王子一个人在那儿”,赶紧掀起布幔走进去,看见菩萨在卧具上盘腿坐着,又看到那个神奇景象,就跑去禀告国王:“大王,王子这样坐着呢,别的树的树荫都移走了,只有阎浮树的树荫还是圆圆的,停在那儿不动。”国王赶紧赶来,看到这个神奇景象,就对儿子行礼说:“孩子,这是对你的第二次礼敬。”巴利
Etasmiṃ ṭhāne mahāsampatti ahosi. Bodhisattaṃ parivāretvā nisinnā dhātiyo ‘‘rañño sampattiṃ passāmā’’ti antosāṇito bahi nikkhantā. Bodhisatto ito cito ca olokento kañci adisvāva vegena uṭṭhāya pallaṅkaṃ ābhujitvā ānāpāne pariggahetvā paṭhamajjhānaṃ nibbattesi. Dhātiyo khajjabhojjantare vicaramānā thokaṃ cirāyiṃsu. Sesarukkhānaṃ chāyā vītivattā, tassa pana jamburukkhassa chāyā parimaṇḍalā hutvā aṭṭhāsi. Dhātiyo ‘‘ayyaputto ekako’’ti vegena sāṇiṃ ukkhipitvā anto pavisamānā bodhisattaṃ sayane pallaṅkena nisinnaṃ tañca pāṭihāriyaṃ disvā gantvā rañño ārocesuṃ – ‘‘deva, kumāro evaṃ nisinno, aññesaṃ rukkhānaṃ chāyā vītivattā, jamburukkhassa pana chāyā parimaṇḍalā ṭhitā’’ti. Rājā vegenāgantvā pāṭihāriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ te, tāta, dutiyavandanā’’ti puttaṃ vandi.
后来,菩萨渐渐长大,到了十六岁。国王为菩萨建了三座适合三个季节的宫殿:一座九层,一座七层,一座五层,还安排了四万名舞女来侍奉。菩萨就像天人被天女众围绕一样,被盛装的舞女们环绕,伴随着没有男子参与的乐器演奏,享受着大福报,随着季节变换,轮流住在三座宫殿里。而罗睺罗的母亲,则成了他的正妃。巴利
Atha anukkamena bodhisatto soḷasavassuddesiko jāto. Rājā bodhisattassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kāresi – ekaṃ navabhūmikaṃ, ekaṃ sattabhūmikaṃ, ekaṃ pañcabhūmikaṃ, cattālīsasahassā ca nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesi. Bodhisatto devo viya accharāsaṅghaparivuto alaṅkatanāṭakitthīhi parivuto nippurisehi tūriyehi paricāriyamāno mahāsampattiṃ anubhavanto utuvārena tīsu pāsādesu vihāsi. Rāhulamātā panassa devī aggamahesī ahosi.
菩萨就这样享受着极大的荣华富贵。有一天,在亲族聚会中,大家议论起来:“悉达多整天只顾着玩乐,什么技艺都不学,万一打起仗来,他怎么办?”国王便把菩萨叫来,说:“孩子,你的亲族们说‘悉达多不学任何技艺,只顾着玩乐’,如果敌人来了,你打算怎么办?”菩萨回答:“大王,我没有什么技艺需要学的。请派人到城里击鼓宣告,第七天我会向亲族们展示我的技艺。”国王照办了。菩萨召集了刹那射手和穿毛射手等弓箭手,在大众面前,向亲族们展示了别人无法相比的十二种技艺。这件事应当依据《萨拉邦伽本生》中所说的方式来理解。那时,亲族大众才没有了疑惑。巴利
Tassevaṃ mahāsampattiṃ anubhavantassa ekadivasaṃ ñātisaṅghassa abbhantare ayaṃ kathā udapādi – ‘‘siddhattho kīḷāpasutova vicarati, na kiñci sippaṃ sikkhati, saṅgāme paccupaṭṭhite kiṃ karissatī’’ti? Rājā bodhisattaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, tava ñātakā ‘siddhattho kiñci sippaṃ asikkhitvā kīḷāpasutova vicaratī’ti vadanti, ettha kiṃ sattu pattakāle maññasī’’ti? ‘‘Deva, mama sippaṃ sikkhanakiccaṃ natthi, nagare mama sippadassanatthaṃ bheriṃ carāpetha ‘ito sattame divase ñātakānaṃ sippaṃ dassessāmī’’’ti. Rājā tathā akāsi. Bodhisatto akkhaṇavedhivālavedhidhanuggahe sannipātāpetvā mahājanassa majjhe aññehi dhanuggahehi asādhāraṇaṃ ñātakānaṃ dvādasavidhaṃ sippaṃ dassesi. Taṃ sarabhaṅgajātake āgatanayeneva veditabbaṃ. Tadā tassa ñātisaṅgho nikkaṅkho ahosi.
有一天,菩萨想去游乐园,就叫来车夫说:“把车准备好。”车夫答应一声“好”,就把一辆极其贵重、最上等的宝车用各种装饰打扮好,又套上四匹毛色像睡莲叶子一样的吉祥良马,然后禀报菩萨。菩萨登上那辆像天宫一样的宝车,朝游乐园方向去了。天神们心想:“悉达多太子觉悟成佛的时候快到了,我们来给他显示前兆吧。”于是让一位天子变化成一个老人:牙齿残缺,头发花白,弯腰驼背,身体佝偻,手拄拐杖,颤颤巍巍。菩萨和车夫都看见了。于是菩萨按照《大本行经》里所说的方式问车夫:“朋友,这个人叫什么?他的头发怎么和别人不一样?”听了车夫的回答后,他心里大为震动:“唉,出生这件事真是可厌!因为一旦出生,衰老就一定会出现。”他当场就从那里折返,直接回到了宫殿。国王问:“我儿子为什么这么快就回来了?”侍从回答:“因为看见了一个老人,大王。”国王说:“都说看见老人他就会出家。你们为什么害我?赶紧给我儿子准备歌舞娱乐,让他尽情享受荣华富贵,这样他就不会想着出家了。”说完,就加派守卫,在每个方向的每隔半由旬处都设了岗哨。巴利
Athekadivasaṃ bodhisatto uyyānabhūmiṃ gantukāmo sārathiṃ āmantetvā ‘‘rathaṃ yojehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā mahārahaṃ uttamarathaṃ sabbālaṅkārena alaṅkaritvā kumudapattavaṇṇe cattāro maṅgalasindhave yojetvā bodhisattassa paṭivedesi. Bodhisatto devavimānasadisaṃ rathaṃ abhiruhitvā uyyānābhimukho agamāsi. Devatā ‘‘siddhatthakumārassa abhisambujjhanakālo āsanno, pubbanimittaṃ dassessāmā’’ti ekaṃ devaputtaṃ jarājiṇṇaṃ khaṇḍadantaṃ palitakesaṃ vaṅkaṃ obhaggasarīraṃ daṇḍahatthaṃ pavedhamānaṃ katvā dassesuṃ. Taṃ bodhisatto ceva sārathi ca passanti. Tato bodhisatto, ‘‘samma, ko nāmesa puriso, kesāpissa na yathā aññesa’’nti mahāpadāne (dī. ni. 2.45) āgatanayena sārathiṃ pucchitvā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘dhiratthu vata, bho, jāti , yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’ti saṃviggahadayo tatova paṭinivattitvā pāsādameva abhiruhi. Rājā ‘‘kiṃ kāraṇā mama putto khippaṃ paṭinivattī’’ti pucchi. ‘‘Jiṇṇapurisaṃ disvā, devā’’ti. ‘‘Jiṇṇakaṃ disvā pabbajissatīti āhaṃsu, kasmā maṃ nāsetha, sīghaṃ puttassa nāṭakāni sajjetha, sampattiṃ anubhavanto pabbajjāya satiṃ na karissatī’’ti vatvā ārakkhaṃ vaḍḍhetvā sabbadisāsu addhayojane addhayojane ārakkhaṃ ṭhapesi.
又有一天,菩萨同样前往游乐园,途中看见天人变化出来的一个病人,就按之前的方式询问,心中生起惊恐,转身返回,登上了宫殿。国王问明缘由后,依照前面说过的方法安排,又进一步扩大范围,在周围三俱卢舍的地方设置了守卫。又有一天,菩萨还是那样前往游乐园,看见天人变化出来的一具死尸,同样按之前的方式询问,心中惊恐,再次返回,登上了宫殿。国王问明后,又依照前面说过的方法安排,再次扩大范围,在周围一由旬的地方设置了守卫。后来有一天,菩萨前往游乐园时,看见天人变化出来的一位穿着整齐、衣着得体的出家人,便问车夫:“这位是出家人,诸天!”车夫虽然因为当时没有佛出世,不认识出家人,也不了解出家的功德,但靠着天人的神力,说道:“这位叫出家人,诸天。”并赞叹出家的功德。菩萨对出家生起了欢喜向往,那天还是去了游乐园。不过,长部诵者说:“他是在一天之内看见四种景象,然后才去的游乐园。”巴利
Punekadivasaṃ bodhisatto tatheva uyyānaṃ gacchanto devatābhinimmitaṃ byādhitaṃ purisaṃ disvā purimanayeneva pucchitvā saṃviggahadayo nivattitvā pāsādaṃ abhiruhi. Rājāpi pucchitvā heṭṭhā vuttanayeneva saṃvidahitvā puna vaḍḍhetvā samantā tigāvutappamāṇe padese ārakkhaṃ ṭhapesi. Aparampi ekadivasaṃ bodhisatto tatheva uyyānaṃ gacchanto devatābhinimmitaṃ kālaṅkataṃ disvā purimanayeneva pucchitvā saṃviggahadayo puna nivattitvā pāsādaṃ abhiruhi. Rājāpi pucchitvā heṭṭhā vuttanayeneva saṃvidahitvā puna vaḍḍhetvā samantato yojanappamāṇe padese ārakkhaṃ ṭhapesi. Aparaṃ panekadivasaṃ uyyānaṃ gacchanto tatheva devatābhinimmitaṃ sunivatthaṃ supārutaṃ pabbajitaṃ disvā ‘‘ko nāmeso sammā’’hi sārathiṃ pucchi. Sārathi kiñcāpi buddhuppādassa abhāvā pabbajitaṃ vā pabbajitaguṇe vā na jānāti, devatānubhāvena pana ‘‘pabbajito nāmāyaṃ, devā’’ti vatvā pabbajjāya guṇe vaṇṇesi. Bodhisatto pabbajjāya ruciṃ uppādetvā taṃ divasaṃ uyyānaṃ agamāsi. Dīghabhāṇakā panāhu – ‘‘cattāripi nimittāni ekadivaseneva disvā agamāsī’’ti.
他在那里玩了一整天,在吉祥莲花池里洗了澡,太阳落山时,坐在吉祥石板座上,想让人给自己装扮。这时,侍从们拿来各种颜色的衣服、种种不同的饰品,还有花环、香料和涂香,围在他四周站定。就在那一刻,帝释天的座位变热了。他心想:“是谁想把我从这个位子上弄走?”他观察后知道是菩萨想让人给自己装扮,便叫来毗首羯摩说:“朋友毗首羯摩,悉达多太子今天半夜要行大出离,这是他最后一次装扮。你去游乐园,用天界的饰物给那位大人装扮吧。”毗首羯摩答应说“好”,凭天界的神力,当下就来到菩萨面前,变得和菩萨的理发师一模一样,用天衣缠裹菩萨的头。菩萨仅凭手上的触感就知道:“这不是人,是天神。”刚缠好头,发髻间就像摩尼宝珠放光一样,涌出一千件衣料;再缠一次,又涌出一千件;这样缠了十次,一共涌出十千件衣料。不该这样想:“头这么小,衣料那么多,怎么能涌出来?”其实这些衣料中最大的也只有余甘子花那么大,其余的都只有团花那么大。菩萨的头,看上去就像被金丝绣覆盖着的美丽花朵。巴利
So tattha divasabhāgaṃ kīḷitvā maṅgalapokkharaṇiyaṃ nhāyitvā atthaṅgate sūriye maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi attānaṃ alaṅkārāpetukāmo, athassa paricārakapurisā nānāvaṇṇāni dussāni nānappakārā ābharaṇavikatiyo mālāgandhavilepanāni ca ādāya samantā parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tasmiṃ khaṇe sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhaṃ ahosi. So ‘‘ko nu kho maṃ imamhā ṭhānā cāvetukāmosī’’ti upadhārento bodhisattassa alaṅkāretukāmataṃ ñatvā vissakammaṃ āmantesi – ‘‘samma vissakamma, siddhatthakumāro ajja aḍḍharattasamaye mahābhinikkhamanaṃ nikkhamissati, ayamassa pacchimo alaṅkāro, tvaṃ uyyānaṃ gantvā mahāpurisaṃ dibbālaṅkārehi alaṅkarohī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā devānubhāvena taṅkhaṇaññeva bodhisattaṃ upasaṅkamitvā tasseva kappakasadiso hutvā dibbadussena bodhisattassa sīsaṃ veṭhesi. Bodhisatto hatthasamphasseneva ‘‘nāmaṃ manusso, devaputto aya’’nti aññāsi. Veṭhanena veṭhitamatte sīse moḷiyaṃ maṇiratanākārena dussasahassaṃ abbhuggañchi, puna veṭhentassa dussasahassanti dasakkhattuṃ veṭhentassa dasa dussasahassāni abbhuggacchiṃsu. ‘‘Sīsaṃ khuddakaṃ, dussāni bahūni , kathaṃ abbhuggatānī’’ti na cintetabbaṃ. Tesu hi sabbamahantaṃ āmalakapupphappamāṇaṃ, avasesāni kadambakapupphappamāṇāni ahesuṃ. Bodhisattassa sīsaṃ kiñjakkhagavacchitaṃ viya kuyyakapupphaṃ ahosi.
这时,他已被一切装饰打扮得光彩夺目。乐师们各自展示自己的才艺,婆罗门们念诵“愿您得胜”等话语,擅长念吉祥祝词的人们也用各种吉祥语和赞颂声向他致敬。菩萨登上了那辆用一切装饰庄严打扮的殊胜宝车。就在那时,净饭大王听说“罗睺罗的母亲生了个儿子”,便派人传话:“去把我儿子的喜讯告诉他。”菩萨听到这话后说:“罗睺出生了,束缚出生了。”国王问:“我儿子说了什么?”听了这话后,他说:“从今以后,我的孙子就叫罗睺罗王子吧。”巴利
Athassa sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitassa sabbatālāvacaresu sakāni sakāni paṭibhānāni dassayantesu, brāhmaṇesu ‘‘jayanandā’’tiādivacanehi, sutamaṅgalikādīsu ca nānappakārehi maṅgalavacanatthutighosehi sambhāventesu sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ taṃ rathavaraṃ abhiruhi. Tasmiṃ samaye ‘‘rāhulamātā puttaṃ vijātā’’ti sutvā suddhodanamahārājā ‘‘puttassa me tuṭṭhiṃ nivedethā’’ti sāsanaṃ pahiṇi. Bodhisatto taṃ sutvā ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti āha. Rājā ‘‘kiṃ me putto avacā’’ti pucchitvā taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘ito paṭṭhāya me nattā ‘rāhulakumāro’tveva nāma hotū’’ti āha.
菩萨也登上那辆殊胜的宝车,在极其盛大的随从簇拥下,带着极其悦目的祥瑞光辉,进入了都城。就在那时,一位名叫翅舍·乔达弥的刹帝利少女正站在高楼顶层,看见菩萨绕城右旋时那形貌的光彩,心中生起喜悦与欢喜,说出了这样的感兴语——巴利
Bodhisattopi kho rathavaraṃ āruyha atimahantena yasena atimanoramena sirisobhaggena nagaraṃ pāvisi. Tasmiṃ samaye kisāgotamī nāma khattiyakaññā uparipāsādavaratalagatā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kurumānassa bodhisattassa rūpasiriṃ disvā pītisomanassajātā imaṃ udānaṃ udānesi –
这位母亲确实已经寂灭,这位父亲也确实已经寂灭。
那位女人确实已经寂灭了,她拥有这样的丈夫。巴利
‘‘Nibbutā nūna sā mātā, nibbuto nūna so pitā; Nibbutā nūna sā nārī, yassāyaṃ īdiso patī’’ti. (dha. sa. aṭṭha. nidānakathā); –
菩萨听了这话,心里想:“她这样说:‘看见这样美好的身体,母亲的心就清凉了,父亲的心就清凉了,妻子的心也清凉了。’那么,到底在什么熄灭的时候,心才叫做熄灭呢?”那时他对烦恼早已心生厌离,于是这样想:“贪欲之火熄灭了,就叫作熄灭;嗔恨之火熄灭了,就叫作熄灭;愚痴之火熄灭了,就叫作熄灭;慢、邪见等一切烦恼的尘垢都熄灭了,就叫作熄灭。”他又想:“她让我听到了善妙的说法。我本来就在四处寻求涅槃。今天我就该舍弃在家生活,出家去寻求涅槃。这番话就算是我给她的谢师礼吧。”于是他从脖子上解下价值十万的珍珠项链,送给了翅舍·乔达弥。她心想:“悉达多太子对我动了心,才送来礼物。”心里生起喜悦。巴利
Bodhisatto taṃ sutvā cintesi – ‘‘ayaṃ evamāha – ‘evarūpaṃ attabhāvaṃ passantiyā mātu hadayaṃ nibbāyati, pitu hadayaṃ nibbāyati, pajāpatiyā hadayaṃ nibbāyatī’ti. Kismiṃ nu kho nibbute hadayaṃ nibbutaṃ nāma hotī’’ti. Athassa kilesesu virattamanassa etadahosi – ‘‘rāgaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, dosaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, mohaggimhi nibbute nibbutaṃ nāma hoti, mānadiṭṭhiādīsu sabbakilesadarathesu nibbutesu nibbutaṃ nāma hotī’’ti. ‘‘Ayaṃ me sussavanaṃ sāveti, ahañhi nibbānaṃ gavesanto vicarāmi, ajjeva mayā gharāvāsaṃ chaḍḍetvā nikkhamma pabbajitvā nibbānaṃ gavesituṃ vaṭṭati, ayaṃ imissā ācariyabhāgo hotū’’ti kaṇṭhato omuñcitvā kisāgotamiyā satasahassagghanakaṃ muttāhāraṃ pesesi. Sā ‘‘siddhatthakumāro mayi paṭibaddhacitto hutvā paṇṇākāraṃ pesetī’’ti somanassajātā ahosi.
菩萨也凭着极大的吉祥与光彩,登上自己的宫殿,躺在一张祥瑞的床上。就在那时,那些佩戴一切华丽装饰、擅长歌舞等技艺、容貌美得像天女一样的舞女们,拿着各种乐器,围在他身边,为了让他欢喜,奏起歌舞音乐。菩萨因为对烦恼已经心生厌离,对歌舞等娱乐毫无兴趣,过了一会儿就睡着了。那些女人心想:“我们奏乐歌舞,本来就是为了他,可他已经睡着了,现在我们何必还白费力气呢?”于是把各自拿着的乐器随手丢下,躺了下来,香油灯还在燃烧。菩萨醒来,在床座上盘腿而坐,看见那些女人丢下乐器,睡在那里:有的流着口水,有的身体湿漉漉的,有的在磨牙,有的在打鼾,有的在说梦话,有的张着嘴,有的衣服散乱,露出种种不净的私处。他看到她们这副丑态之后,对欲乐更加厌离。那座装饰整齐、宛如帝释天宫的大殿,在他眼里就像堆满各种尸体的露天坟场;三有在他面前就像着火的房屋。他发出这样的感叹:“真是被逼迫啊!真是被侵扰啊!”他的心极度倾向于出家。巴利
Bodhisattopi mahantena sirisobhaggena attano pāsādaṃ abhiruhitvā sirisayane nipajji. Tāvadeva ca naṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā naccagītādīsu susikkhitā devakaññā viya rūpasobhaggappattā nāṭakitthiyo nānātūriyāni gahetvā samparivāretvā abhiramāpentiyo naccagītavāditāni payojayiṃsu. Bodhisatto kilesesu virattacittatāya naccādīsu anabhirato muhuttaṃ niddaṃ okkami. Tāpi itthiyo ‘‘yassatthāya mayaṃ naccādīni payojema, so niddaṃ upagato, idāni kimatthaṃ kilamissāmā’’ti gahitagahitāni tūriyāni ajjhottharitvā nipajjiṃsu, gandhatelappadīpā jhāyanti. Bodhisatto pabujjhitvā sayanapiṭṭhe pallaṅkena nisinno addasa tā itthiyo tūriyabhaṇḍāni avattharitvā niddāyantiyo – ekaccā paggharitakheḷā, kilinnagattā, ekaccā dante khādantiyo, ekaccā kākacchantiyo, ekaccā vippalapantiyo, ekaccā vivaṭamukhī, ekaccā apagatavatthā pākaṭabībhacchasambādhaṭṭhānā. So tāsaṃ taṃ vippakāraṃ disvā bhiyyosomattāya kāmesu virattacitto ahosi. Tassa alaṅkatapaṭiyattaṃ sakkabhavanasadisampi taṃ mahātalaṃ vividhanānākuṇapabharitaṃ āmakasusānaṃ viya upaṭṭhāsi, tayo bhavā ādittagehasadisā khādiṃsu – ‘‘upaddutaṃ vata, bho, upassaṭṭhaṃ vata, bho’’ti udānaṃ pavattesi, ativiyassa pabbajjāya cittaṃ nami.
他心想:“今天我就该出发,去完成这件伟大的出离。”于是从床上起身,走到门口,问道:“谁在这儿?”阐那正头枕着门槛躺着,回答说:“是我,王子,我是阐那。”他说道:“今天我想去完成伟大的出离,你给我备一匹马。”阐那说:“好的,殿下。”便拿了马具,前往马厩。那里香油灯正燃着,在素馨花华盖下面,在一块令人悦意的地面上,阐那看见了良马犍陟。他心想:“今天我就该给它上鞍。”于是给犍陟上了鞍。犍陟在被上鞍的时候就知道:“这次上鞍特别紧实,不像平时去园中游玩时上鞍那样,我的王子今天一定是想去完成伟大的出离了。”它因此满心欢喜,大笑起来。那笑声本会传遍整座都城,但诸天把它挡住,不让任何人听见。巴利
So ‘‘ajjeva mayā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamituṃ vaṭṭatī’’ti sayanā vuṭṭhāya dvārasamīpaṃ gantvā ‘‘ko etthā’’ti āha. Ummāre sīsaṃ katvā nipanno channo – ‘‘ahaṃ, ayyaputta, channo’’ti āha. ‘‘Ajjāhaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitukāmo, ekaṃ me assaṃ kappehī’’ti āha. So ‘‘sādhu, devā’’ti assabhaṇḍakaṃ gahetvā assasālaṃ gantvā gandhatelappadīpesu jalantesu sumanapaṭṭavitānassa heṭṭhā ramaṇīye bhūmibhāge ṭhitaṃ kaṇḍakaṃ assarājānaṃ disvā ‘‘ajja mayā imameva kappetuṃ vaṭṭatī’’ti kaṇḍakaṃ kappesi. So kappiyamānova aññāsi ‘‘ayaṃ kappanā ativiya gāḷhā, aññesu divasesu uyyānakīḷādigamanakāle kappanā viya na hoti , mayhaṃ ayyaputto ajja mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitukāmo bhavissatī’’ti. Tato tuṭṭhamānaso mahāhasitaṃ hasi, so saddo sakalanagaraṃ pattharitvā gaccheyya. Devatā pana naṃ sannirumbhitvā na kassaci sotuṃ adaṃsu.
菩萨派车匿走后,心想:“我先见一见儿子吧。”于是从盘腿坐的座位上起身,走到罗睺罗母亲的住处,打开了卧房的门。那时,房里点的香油灯还亮着,罗睺罗的母亲躺在铺满素馨花、茉莉花等花瓣、约有一斛之量的床上,手放在儿子头上,正在睡觉。菩萨把脚踩在门槛上,站着看了看,心想:“如果我把王妃的手拿开去抱儿子,王妃就会醒,这样我出走就会有障碍。等我成了佛再回来见儿子吧。”于是他从高楼上下来。至于《本生注》里说“那时罗睺罗王子才出生七天”,别的注疏里没有这种说法,所以应该以这里说的为准。巴利
Bodhisattopi kho channaṃ pesetvāva ‘‘puttaṃ tāva passissāmī’’ti cintetvā nisinnapallaṅkato uṭṭhāya rāhulamātuyā vasanaṭṭhānaṃ gantvā gabbhadvāraṃ vivari. Tasmiṃ khaṇe antogabbhe gandhatelappadīpo jhāyati, rāhulamātā sumanamallikādīnaṃ pupphānaṃ ambaṇamattena abhippakiṇṇe sayane puttassa matthake hatthaṃ ṭhapetvā niddāyati. Bodhisatto ummāre pādaṃ ṭhapetvā ṭhitakova oloketvā ‘‘sacāhaṃ deviyā hatthaṃ apanetvā mama puttaṃ gaṇhissāmi, devī pabujjhissati, evaṃ me gamanantarāyo bhavissati, buddho hutvāva āgantvā puttaṃ passissāmī’’ti pāsādatalato otari. Yaṃ pana jātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘tadā sattāhajāto rāhulakumāro hotī’’ti vuttaṃ, taṃ sesaṭṭhakathāsu natthi, tasmā idameva gahetabbaṃ.
菩萨从高楼上下来,走到马旁边,这样说道:“犍陟啊,今天你载我过一夜,我依靠你成佛之后,会度脱包括天人在内的整个世界。”说完就跳上去,骑上犍陟的背。犍陟从脖子量起,身长十八肘,身高也与之相称,充满力量和速度,全身纯白,像洗净的白螺。它要是嘶鸣或者踏出脚步声,声音会传遍整座城,所以天神用自己的神力,让它的嘶鸣声被止住,没人能听到,又在它抬脚落脚的时候,把手掌垫在蹄下。菩萨坐在马背正中间,让车匿抓住马尾,半夜时分来到大城门附近。那时国王曾安排:“这样我儿子就没法在任何时候打开城门出去了。”两扇城门各要一千个人才能推开。但菩萨具足力量,按象力来算,有一百亿头象的力量;按人力来算,有万亿人的力量。他心想:“如果城门不开,我就坐在犍陟背上,和抓着马尾的车匿一起,双腿夹紧犍陟,跳过这十八肘高的城墙。”车匿也想:“如果城门不开,我就让我的主人王子坐在我肩上,右手环抱犍陟的肚子,把它夹在腋下,跳过城墙。”犍陟也想:“如果城门不开,我就让主人照原样坐在我背上,和抓着马尾的车匿一起,把他们举起来,跳过城墙。”如果城门不开,这三个人中总有一个会按自己所想的做到。然而住在城门的天神把门打开了。巴利
Evaṃ bodhisatto pāsādatalā otaritvā assasamīpaṃ gantvā evamāha – ‘‘tāta kaṇḍaka, tvaṃ ajja ekarattiṃ maṃ tāraya, ahaṃ taṃ nissāya buddho hutvā sadevakaṃ lokaṃ tārayissāmī’’ti. Tato ullaṅghitvā kaṇḍakassa piṭṭhiṃ abhiruhi. Kaṇḍako gīvato paṭṭhāya āyāmena aṭṭhārasahattho hoti, tadanucchavikena ubbedhena samannāgato thāmajavasampanno sabbaseto dhotasaṅkhasadiso. So sace haseyya vā padasaddaṃ vā kareyya, saddo sakalanagaraṃ avatthareyya, tasmā devatā attano ānubhāvena tassa yathā na koci suṇāti, evaṃ hasitasaddaṃ sannirumbhitvā akkamanaakkamanapadavāre hatthatalāni upanāmesuṃ. Bodhisatto assavarassa piṭṭhivemajjhagato channaṃ assassa vāladhiṃ gāhāpetvā aḍḍharattasamaye mahādvārasamīpaṃ patto. Tadā pana rājā ‘‘evaṃ mama putto yāya kāyaci velāya nagaradvāraṃ vivaritvā nikkhamituṃ na sakkhissatī’’ti dvīsu dvārakavāṭesu ekekaṃ purisasahassena vivaritabbaṃ kāresi. Bodhisatto pana thāmabalasampanno hatthigaṇanāya koṭisahassahatthīnaṃ balaṃ dhāresi, purisagaṇanāya dasakoṭisahassapurisānaṃ balaṃ dhāresi. So cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ajja kaṇḍakassa piṭṭhe nisinnova vāladhiṃ gahetvā ṭhitena channena saddhiṃyeva kaṇḍakaṃ ūruhi nippīḷetvā aṭṭhārasahatthubbedhaṃ pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Channopi cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ahaṃ attano sāmikaṃ ayyaputtaṃ khandhe nisīdāpetvā kaṇḍakaṃ dakkhiṇena hatthena kucchiyaṃ parikkhipanto upakacchantare katvā pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Kaṇḍakopi cintesi – ‘‘sace dvāraṃ na vivariyyati, ahaṃ attano sāmikaṃ piṭṭhe yathānisinnameva channena vāladhiṃ gahetvā ṭhitena saddhiṃyeva ukkhipitvā pākāraṃ uppatitvā atikkamissāmī’’ti. Sace dvāraṃ na vivareyya, yathācintitameva tesu tīsu janesu aññataro sampādeyya. Dvāre pana adhivatthā devatā dvāraṃ vivari.
就在那一刻,邪恶的魔罗心想:“我要让菩萨回头。”于是他来到空中,站在那里说:“朋友,别走了。从今天算起第七天,轮宝就会出现在你面前,你将统治四个大洲,周围还有两千个小岛围绕。回去吧,朋友。”菩萨问:“你是谁?”他说:“我是瓦萨瓦帝。”菩萨说:“魔罗,我知道轮宝会为我出现,但我对王位毫无兴趣。我要震动一万个世界,然后成佛。”魔罗说:“从今以后,只要你生起欲的念头、嗔恨的念头或伤害的念头,我都会知道。”魔罗为了找机会下手,就像影子一样跟着他。巴利
Tasmiṃyeva khaṇe māro pāpimā ‘‘bodhisattaṃ nivattessāmī’’ti āgantvā ākāse ṭhito āha – ‘‘mārisa, mā nikkhami, ito te sattame divase cakkaratanaṃ pātubhavissati, dvisahassaparittadīpaparivārānaṃ catunnaṃ mahādīpānaṃ rajjaṃ kāressasi, nivatta, mārisā’’ti. ‘‘Kosi tva’’nti? ‘‘Ahaṃ vasavattī’’ti. ‘‘Māra, jānāmahaṃ mayhaṃ cakkaratanassa pātubhāvaṃ, anatthikohaṃ rajjena, dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā buddho bhavissāmī’’ti āha. Māro ‘‘ito dāni te paṭṭhāya kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā cintitakāle jānissāmī’’ti otārāpekkho chāyā viya anugacchanto anubandhi.
菩萨也把已经到手的转轮王王位,像吐掉一口唾沫那样毫不留恋地丢弃,然后以盛大的恭敬供养,从都城出发离去。那天是阿沙荼月的满月日,正值后阿沙荼星宿当值。出城之后,他又想回头再看一眼都城。就在他心里刚生起这个念头的瞬间,大地仿佛在说:“大人,你不该做出转身回望的举动。”于是大地就像陶工的转盘一样断裂旋转。菩萨便面向都城站定,眺望都城,随后在那个地方示现了犍陟回转塔的所在之处,把犍陟转向应行的道路,以盛大的恭敬供养、广大而殊胜的祥瑞光辉,向前出发。据说那时,天神们在他前方举着六万支火炬,后方也举着六万支,右边六万支,左边六万支。另有天神在轮围山边缘举着无量无数的火炬。还有天神以及龙、金翅鸟等,用天界的香、花、香粉、熏香供养着前行,波利质多罗树花和曼陀罗花从空中纷纷落下,密集不断,就像浓云降雨时的雨线一样。天界的音乐奏响了,四周有八种乐器,六十种乐器,总共六百八十万种乐器一起奏响。那些声音,就像大海深处雷声轰鸣之时,又像两山之间的海啸之声。巴利
Bodhisattopi hatthagataṃ cakkavattirajjaṃ kheḷapiṇḍaṃ viya anapekkho chaḍḍetvā mahantena sakkārena nagarā nikkhami. Āsāḷhipuṇṇamāya uttarāsāḷhanakkhatte vattamāne, nikkhamitvā ca puna nagaraṃ apaloketukāmo jāto. Evañca panassa citte uppannamatteyeva – ‘‘mahāpurisa, na tayā nivattetvā olokanakammaṃ kata’’nti vadamānā viya mahāpathavī kulālacakkaṃ viya chijjitvā parivatti. Bodhisatto nagarābhimukho ṭhatvā nagaraṃ oloketvā tasmiṃ pathavippadese kaṇḍakanivattanacetiyaṭṭhānaṃ dassetvā gantabbamaggābhimukhaṃ kaṇḍakaṃ katvā pāyāsi mahantena sakkārena uḷārena sirisobhaggena. Tadā kirassa devatā purato saṭṭhi ukkāsahassāni dhārayiṃsu, pacchato saṭṭhi , dakkhiṇapassato saṭṭhi, vāmapassato saṭṭhīti. Aparā devatā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ aparimāṇā ukkā dhārayiṃsu. Aparā devatā ca nāgasupaṇṇādayo ca dibbehi gandhehi mālāhi cuṇṇehi dhūpehi pūjayamānā gacchanti, pāricchattakapupphehi ceva mandāravapupphehi ca ghanameghavuṭṭhikāle dhārāhi viya nabhaṃ nirantaraṃ ahosi, dibbāni saṃgītāni pavattiṃsu , samantato aṭṭha tūriyāni, saṭṭhi tūriyānīti aṭṭhasaṭṭhi tūriyasatasahassāni pavattayiṃsu. Tesaṃ saddo samuddakucchiyaṃ meghadhanitakālo viya, yugandharakucchiyaṃ sāgaranigghosakālo viya ca vattati.
菩萨靠着这样的祥瑞光辉一路前行,仅仅一夜之间就越过了三个王国,到达三十由旬之外的阿诺玛河岸边。那么,那匹马难道就不能再往前走吗?并不是不能再走。那匹马其实能像碾着以车轴为中心转动的车轮外缘一样,在整个轮围世界里不停地奔跑,还能在清晨之前赶回来,吃自己准备好的草料。只是当时,天神、龙、金翅鸟等停在空中撒下的香花等物,盖住了马身直到大腿;要把那缠结成团的花鬘拉扯开、弄断,太费时间了,所以只走了三十由旬。于是菩萨站在河岸上,问车匿:“这条河叫什么名字?”车匿回答:“殿下,叫阿诺玛。”菩萨说:“我们的出家也将是阿诺玛(无上)的。”他用脚后跟碰了碰马,给它示意。犍陟便腾空跃起,落到了宽八舍(八寻)的对岸。巴利
Iminā sirisobhaggena gacchanto bodhisatto ekaratteneva tīṇi rajjāni atikkamma tiṃsayojanamatthake anomānadītīraṃ pāpuṇi. Kiṃ pana asso tato paraṃ gantuṃ na sakkotīti? No na sakkoti. So hi ekaṃ cakkavāḷagabbhaṃ nābhiyā ṭhitacakkassa nemivaṭṭiṃ maddanto viya antantena caritvā purepātarāsameva āgantvā attano sampāditaṃ bhattaṃ bhuñjituṃ samattho. Tadā pana devanāgasupaṇṇādīhi ākāse ṭhatvā ossaṭṭhehi gandhamālādīhi yāva ūruppadesā sañchannasarīraṃ ākaḍḍhitvā gandhamālājaṭaṃ chindantassa atipapañco ahosi, tasmā tiṃsayojanamattameva agamāsi. Atha bodhisatto nadītīre ṭhatvā channaṃ pucchi – ‘‘kā nāma ayaṃ nadī’’ti? ‘‘Anomā nāma, devā’’ti. ‘‘Amhākampi pabbajjā anomā bhavissatī’’ti paṇhiyā ghaṭṭento assassa saññaṃ adāsi. Asso ca uppatitvā aṭṭhusabhavitthārāya nadiyā pārimatīre aṭṭhāsi.
菩萨从马背上下来,站在像银板一样的沙滩上,叫阐那过来,说:“阐那贤友,你带上我的饰物和犍陟马回去吧,我要出家了。”阐那说:“殿下,我也要出家。”菩萨拒绝了三次:“你不能出家,你回去吧。”然后把饰物和犍陟马交还给他,心想:“我这头发不适合出家人的样子,除了我以外,没有别人适合替菩萨剪发。”于是想:“我自己用剑来剪吧。”他用右手拿剑,左手抓住顶髻连同那绺头发,割了下来。头发剩下两指长,向右旋卷,贴在头上。他们一辈子都是这个长度,胡须也跟它相称,从此再没有剪发剃须这回事了。菩萨拿着那束连同顶髻的头发,想:“如果我将来成佛,愿它停在空中;如果不成,就让它落到地上。”说完便把它抛向空中。那束顶髻升到一由旬高的地方,停在半空中。帝释天王用天眼看见,就用一个一由旬大的宝石容器接住,在三十三天界建了一座叫“顶髻宝珠塔”的塔。巴利
Bodhisatto assapiṭṭhito oruyha rajatapaṭṭasadise vāḷukāpuline ṭhatvā channaṃ āmantesi – ‘‘samma channa, tvaṃ mayhaṃ ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca ādāya gaccha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti. ‘‘Ahampi, deva, pabbajissāmī’’ti. Bodhisatto ‘‘na labbhā tayā pabbajituṃ, gaccheva tva’’nti tikkhattuṃ paṭibāhitvā ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca paṭicchāpetvā cintesi – ‘‘ime mayhaṃ kesā samaṇasāruppā na honti, añño bodhisattassa kese chindituṃ yuttarūpo natthī’’ti. Tato ‘‘sayameva khaggena chindissāmī’’ti dakkhiṇena hatthena asiṃ gahetvā vāmahatthena moḷiyā saddhiṃ cūḷaṃ gahetvā chindi. Kesā dvaṅgulamattā hutvā dakkhiṇato āvaṭṭamānā sīsaṃ allīyiṃsu. Tesaṃ yāvajīvaṃ tadeva pamāṇaṃ ahosi, massu ca tadanurūpaṃ, puna kesamassuohāraṇakiccaṃ nāma nāhosi. Bodhisatto saha moḷiyā cūḷaṃ gahetvā ‘‘sacāhaṃ sambuddho bhavissāmi, ākāse tiṭṭhatu. No ce, bhūmiyaṃ patatū’’ti antalikkhe khipi. Sā cūḷā yojanappamāṇaṃ ṭhānaṃ abbhuggantvā ākāse aṭṭhāsi. Sakko devarājā dibbacakkhunā oloketvā yojaniyaratanacaṅkoṭakena sampaṭicchitvā tāvatiṃsabhavane cūḷāmaṇicetiyaṃ nāma patiṭṭhāpesi.
释迦族的雄牛割下那散发着最上等香气的顶髻,把它抛向空中。
千眼帝释天用头顶接取,以殊胜的宝器承接。巴利
‘‘Chetvāna moḷiṃ varagandhavāsitaṃ, vehāyasaṃ ukkhipi sakyapuṅgavo; Sahassanetto sirasā paṭiggahi, ratanacaṅkoṭavarena vāsavo’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.222);
菩萨又想:“我这些迦尸产的细布衣服,不适合出家人穿。”那时,在迦叶佛时代曾是他旧友的陶工大梵天,凭着那份隔了一佛之久仍未衰坏的友谊,心想:“今天我的朋友已经踏上大出家之路,我去拿沙门的用具给他送去吧。”巴利
Puna bodhisatto cintesi – ‘‘imāni kāsikavatthāni mayhaṃ na samaṇasāruppānī’’ti. Athassa kassapabuddhakāle purāṇasahāyako ghaṭikāramahābrahmā ekaṃ buddhantaraṃ jaraṃ appattena mittabhāvena cintesi – ‘‘ajja me sahāyako mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, samaṇaparikkhāramassa gahetvā gacchissāmī’’ti.
三衣、一钵、剃刀、针和腰带;
比丘精进修行所需的这八样东西,连同滤水囊在内。巴利
‘‘Ticīvarañca patto ca, vāsī sūci ca bandhanaṃ; Parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhūno’’ti. –
他把这八样出家用品拿来,交给了菩萨。菩萨穿上“阿罗汉的旗帜”袈裟,现出最殊胜的出家人模样,对阐那说:“阐那,你替我向父母禀报我的平安。”说完就打发他走了。阐那向菩萨顶礼,右绕之后离开了。而犍陟马在阐那和菩萨说话时,听到了菩萨的话,心想:“从今以后,我再也不能见到主人了。”当它从菩萨的视线中消失时,它承受不住悲伤,心碎了,就此命终,投生到三十三天,成为名叫犍陟的天子。阐那起初只有一重悲伤,又因为犍陟死去而遭受第二重悲伤的压迫,哭着、哀叹着回到了城里。巴利
Ime aṭṭha parikkhāre āharitvā adāsi. Bodhisato arahaddhajaṃ nivāsetvā uttamapabbajitavesaṃ gaṇhitvā ‘‘channa, tvaṃ mama vacanena mātāpitūnaṃ ārogyaṃ vadehī’’ti vatvā uyyojesi. Channo bodhisattaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Kaṇḍako pana channena saddhiṃ mantayamānassa bodhisattassa vacanaṃ suṇantova ‘‘natthi dāni mayhaṃ puna sāmino dassana’’nti cintetvā cakkhupathaṃ vijahanto sokaṃ adhivāsetuṃ asakkonto hadayena phalitena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane kaṇḍako nāma devaputto hutvā nibbatti. Channassa paṭhamaṃ ekova soko ahosi, kaṇḍakassa pana kālakiriyāya dutiyena sokena pīḷito rodanto paridevanto nagaraṃ agamāsi.
菩萨出家后,就在那个地方的阿奴毗耶芒果园里,以出家的喜乐度过了七天。然后只用一天就步行走了三十由旬的路,进入了王舍城。进城之后,他连续不断地挨次托钵。整座城仅仅因为看见菩萨的容貌就轰动了,就像财护婆罗门进入王舍城时那样,又像阿修罗王进入天城时那样。国王的侍从们前去禀报说:大王,有这样一位众生在城里托钵乞食,我们不知道他是天神、是人、是龙、是金翅鸟,还是别的什么。国王站在宫殿顶层,看见那位大士,心中生起稀有奇特之感,便命令侍从们:去吧,你们去观察他。如果他不是人,出城后就会消失;如果是天神,就会腾空而去;如果是龙,就会潜入地下而去;如果是人,就会把托到的食物如常吃下去。巴利
Bodhisatto pabbajitvā tasmiṃyeva padese anupiyaṃ nāma ambavanaṃ atthi, tattha sattāhaṃ pabbajjāsukhena vītināmetvā ekadivaseneva tiṃsayojanamaggaṃ padasā gantvā rājagahaṃ pāvisi. Pavisitvā ca sapadānaṃ piṇḍāya cari. Sakalanagaraṃ bodhisattassa rūpadassaneneva dhanapālake paviṭṭhe rājagahaṃ viya ca, asurinde paviṭṭhe devanagaraṃ viya ca saṅkhobhaṃ agamāsi. Rājapurisā gantvā ‘‘deva, evarūpo nāma satto nagare piṇḍāya carati, ‘devo vā manusso vā nāgo vā supaṇṇo vā asuko nāma eso’ti na jānāmā’’ti ārocesuṃ. Rājā pāsādatale ṭhatvā mahāpurisaṃ disvā acchariyabbhutacitto purise āṇāpesi – ‘‘gacchatha, bhaṇe , vīmaṃsatha, sace amanusso bhavissati, nagarā nikkhamitvā antaradhāyissati, sace devatā bhavissati, ākāsena gacchissati, sace nāgo bhavissati, pathaviyaṃ nimujjitvā gamissati, sace manusso bhavissati, yathāladdhaṃ bhikkhaṃ paribhuñjissatī’’ti.
那位大士把杂七杂八的食物收集起来,知道“这些够我维持生命了”,就从进城时走的那道门出城,在般度婆山的阴影下,面向东方坐下,开始吃东西。这时他的肠子翻搅起来,几乎要从嘴里冒出来。他这副身体从来没用眼睛见过这样的食物,面对这种令人作呕的吃食,他虽然感到极其难受,却这样告诫自己:“悉达多啊,你生在饮食容易得到的富贵人家,本来吃的是储藏三年的香稻米饭,配着各种美味佳肴。你以前见到一个穿粪扫衣的人,就想过:‘我什么时候也能像他那样,托钵乞食而活?那一天会到来吗?’于是你就出家了。现在你这是在干什么?”他这样告诫自己之后,不再厌恶,把食物吃了。巴利
Mahāpurisopi kho missakabhattaṃ saṃharitvā ‘‘alaṃ me ettakaṃ yāpanāyā’’ti ñatvā paviṭṭhadvāreneva nagarā nikkhamitvā paṇḍavapabbatacchāyāyaṃ puratthimābhimukho nisīditvā āhāraṃ paribhuñjituṃ āraddho. Athassa antāni parivattitvā mukhena nikkhamanākārappattāni ahesuṃ. Tato so tena attabhāvena evarūpassa āhārassa cakkhunāpi adiṭṭhapubbatāya tena paṭikūlāhārena aṭṭīyamānopi evaṃ attanā eva attānaṃ ovadi – ‘‘siddhattha, tvaṃ sulabhaannapāne kule tivassikagandhasālibhojanaṃ nānaggarasehi bhuñjanaṭṭhāne nibbattitvāpi ekaṃ paṃsukūlikaṃ disvā ‘kadā nu kho ahampi evarūpo hutvā piṇḍāya caritvā bhuñjissāmi, bhavissati nu kho me so kālo’ti cintetvā nikkhanto, idāni kinnāmetaṃ karosī’’ti evaṃ attānaṃ ovaditvā nibbikāro hutvā āhāraṃ paribhuñji.
国王的侍从们看到这件事,就去禀告国王。国王听了使者的话,迅速从城里出来,来到菩萨面前,一见菩萨的行仪就生起了信心,要把整个王位都交给菩萨。菩萨说:“大王,我不需要物质上的欲乐,也不需要烦恼性的欲乐,我是为了求取最高的正等觉才出家的。”国王用种种方式恳求,也没能打动他的心,就说:“你一定会成佛,成佛之后,你一定要先到我的国土来。”菩萨答应了他。这里只是简略地说,详细的情况要参照《出家经》(《经集》407)以及它的注疏来看。巴利
Rājapurisā taṃ pavattiṃ disvā gantvā rañño ārocesuṃ. Rājā dūtavacanaṃ sutvā vegena nagarā nikkhamitvā bodhisattassa santikaṃ gantvā iriyāpathasmiṃyeva pasīditvā bodhisattassa sabbaṃ issariyaṃ niyyātesi. Bodhisatto ‘‘mayhaṃ, mahārāja, vatthukāmehi vā kilesakāmehi vā attho natthi, ahaṃ paramābhisambodhiṃ patthayanto nikkhanto’’ti āha. Rājā anekappakāraṃ yācantopi tassa cittaṃ alabhitvā ‘‘addhā tvaṃ buddho bhavissasi , buddhabhūtena pana tayā paṭhamaṃ mama vijitaṃ āgantabba’’nti paṭiññaṃ gaṇhi. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana ‘‘pabbajjaṃ kittayissāmi, yathā pabbaji cakkhumā’’ti imaṃ pabbajjāsuttaṃ (su. ni. 407) saddhiṃ aṭṭhakathāya oloketvā veditabbo.
菩萨也答应了国王的请求,然后一路次第游行,先后来到阿罗逻迦蓝和优陀罗罗摩子那里,修成了各种等至。但他认为“这不是通向觉悟的道路”,对那种等至的修习并不满意。为了向包括天神在内的世间展示自己的精进之力,菩萨想要修大精进,便前往优楼频螺,说“这片地方真是宜人”,就在那里住下来,开始修大精进。那时,以憍陈如为首的五群比丘,正在各个村落、城镇、王都之间乞食游行,恰好在那里遇到了菩萨。此后六年,他们一直随侍着勤修大精进的菩萨,心里想着“现在快要成佛了,现在快要成佛了”,以打扫精舍等日常服务来照料他。菩萨心想“我要修到极致的苦行”,于是连一粒芝麻、一粒米之类的食物也舍弃了,完全断绝了一切食物。天神们也从他的毛孔中把养分送进去。巴利
Bodhisattopi kho rañño paṭiññaṃ datvā anupubbena cārikaṃ caramāno āḷārañca kālāmaṃ udakañca rāmaputtaṃ upasaṅkamitvā samāpattiyo nibbattetvā ‘‘nāyaṃ maggo bodhāyā’’ti tampi samāpattibhāvanaṃ analaṅkaritvā sadevakassa lokassa attano thāmavīriyasandassanatthaṃ mahāpadhānaṃ padahitukāmo uruvelaṃ gantvā ‘‘ramaṇīyo vatāyaṃ bhūmibhāgo’’ti tattheva vāsaṃ upagantvā mahāpadhānaṃ padahi. Tepi kho koṇḍaññappamukhā pañcavaggiyā gāmanigamarājadhānīsu bhikkhāya carantā tattha bodhisattaṃ sampāpuṇiṃsu. Atha naṃ chabbassāni mahāpadhānaṃ padahantaṃ ‘‘idāni buddho bhavissati, idāni buddho bhavissatī’’ti pariveṇasammajjanādikāya vattapaṭipattiyā upaṭṭhahamānā santikāvacarā ahesuṃ. Bodhisattopi kho ‘‘koṭippattaṃ dukkarakārikaṃ karissāmī’’ti ekatilataṇḍulādīhipi vītināmesi, sabbasopi āhārupacchedanaṃ akāsi. Devatāpi lomakūpehi ojaṃ upasaṃharamānā pakkhipiṃsu.
那时,因为断食,他的身体虚弱到了极点,原本金色的身体变成了黑色,三十二种大人相也都隐没了。有时候,他修着入出息禅那,被剧烈的感受逼得失去意识,摔倒在经行道的尽头。于是有些天神说:“沙门乔达摩死了。”另一些天神说:“这是阿罗汉的住处。”那些生起“死了”这个想法的天神,就去向净饭大王报告:“您的儿子死了。”国王问:“我的儿子是成佛之后死的,还是没成佛就死了?”天神回答:“他没能成佛,就在精进修行的地方倒下死了。”国王听了不信,说:“我不相信,我的儿子没有证到菩提就死去,这是不可能的。”国王为什么不信呢?因为令迦罗提婆与阿私陀仙人礼拜的那天,以及在阎浮树下,他亲眼见过种种神通。巴利
Athassa tāya nirāhāratāya paramakasirappattatāya suvaṇṇavaṇṇopi kāyo kāḷavaṇṇo ahosi, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni paṭicchannāni ahesuṃ. Appekadā ānāpānakajjhānaṃ jhāyanto mahāvedanābhitunno visaññībhūto caṅkamanakoṭiyaṃ patati. Atha naṃ ekaccā devatā ‘‘kālaṅkato samaṇo gotamo’’ti vadanti. Ekaccā ‘‘vihārotveveso arahata’’nti ca āhaṃsu. Tattha yāsaṃ ‘‘kālaṅkato’’ti saññā ahosi, tā gantvā suddhodanamahārājassa ārocesuṃ – ‘‘tumhākaṃ putto kālaṅkato’’ti. ‘‘Mama putto buddho hutvā kālaṅkato, ahutvā’’ti? ‘‘Buddho bhavituṃ nāsakkhi, padhānabhūmiyaṃyeva patitvā kālaṅkato’’ti. Idaṃ sutvā rājā – ‘‘nāhaṃ saddahāmi, mama puttassa bodhiṃ appatvā kālakiriyā nāma natthī’’ti paṭikkhipi. ‘‘Kasmā pana rājā na saddahatī’’ti? Kāladevalatāpasavandāpanadivase jamburukkhamūle ca pāṭihāriyānaṃ diṭṭhattā.
菩萨又恢复了知觉,站起身来,那些天神便去禀报:大王,您的儿子平安无事。国王说:我知道我儿子不会死。菩萨修了六年苦行,就像在空中打结一样,毫无结果。他想:这种苦行并不是通往觉悟的道路。于是为了吃粗食,他到村落和城镇里乞食,把食物带回来吃。这时,他的三十二大人相自然显现,身体也变成金色。五群比丘心想:这个人修了六年苦行,都没能证得一切知智,现在却在村落城镇里乞食,吃粗食,他还能有什么成就?他已经变得贪图享受,放弃了精进。就像想洗头的人却去数露水珠一样,我们指望从他那里得到殊胜的证悟,也是白费。我们还跟着他干什么?于是他们离开菩萨,各自拿起自己的衣钵,走了十八由旬的路,进入了仙人堕处。巴利
Puna bodhisatte saññaṃ paṭilabhitvā uṭṭhite tā devatā gantvā ‘‘arogo te, mahārāja, putto’’ti ārocesuṃ. Rājā ‘‘jānāmahaṃ mama puttassa amaraṇabhāva’’nti vadati. Mahāsattassa chabbassāni dukkarakārikaṃ karontasseva ākāse gaṇṭhikaraṇakālo viya ahosi. So ‘‘ayaṃ dukkarakārikā nāma bodhāya maggo na hotī’’ti oḷārikaṃ āhāraṃ āhāretuṃ gāmanigamesu piṇḍāya caritvā āhāraṃ āhari. Athassa dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni pākatikāni ahesuṃ, kāyopi suvaṇṇavaṇṇo ahosi. Pañcavaggiyā bhikkhū ‘‘ayaṃ chabbassāni dukkarakārikaṃ karontopi sabbaññutaṃ paṭivijjhituṃ nāsakkhi, idāni gāmanigamādīsu piṇḍāya caritvā oḷārikaṃ āhāraṃ āharamāno kiṃ sakkhissati, bāhuliko esa padhānavibbhanto, sīsaṃ nhāyitukāmassa ussāvabindutakkanaṃ viya amhākaṃ etassa santikā visesatakkanaṃ, kiṃ no iminā’’ti mahāpurisaṃ pahāya attano attano pattacīvaraṃ gahetvā aṭṭhārasayojanamaggaṃ gantvā isipatanaṃ pavisiṃsu.
那时,在优楼频螺的些那尼村,些那尼居士家中生了一个名叫善生女的女孩。她长大后,在一棵榕树下许愿说:“如果我嫁到门当户对的人家,头胎就生下儿子,我就每年用十万的钱财来作供养。”她这个愿望实现了。在菩萨修苦行第六年圆满的吠舍佉月月圆日,她想作供养,就先让人把一千头母牛赶到甘草林里放牧,用这些牛的奶去喂五百头母牛,再用这五百头牛的奶去喂二百五十头牛,这样一路递减,到最后用十六头牛的奶去喂八头牛,为的是让奶变得浓稠、甘甜、有营养,这就是所谓的“转乳”。到了吠舍佉月月圆日那天,她心想“天亮后我就作供养”,于是凌晨就起来,让人挤那八头母牛的奶。小牛犊还没有靠近母牛的乳房,乳汁就自己流进了放在乳房下面的新容器里。善生女看到这个奇异的现象,就亲手把奶接进新容器里,又亲手点火,开始煮。巴利
Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ senānigame senānikuṭumbikassa gehe nibbattā sujātā nāma dārikā vayappattā ekasmiṃ nigrodharukkhe patthanaṃ akāsi – ‘‘sacāhaṃ samajātikaṃ kulagharaṃ gantvā paṭhamagabbhe puttaṃ labhissāmi, anusaṃvaccharaṃ te satasahassapariccāgena balikammaṃ karissāmī’’ti. Tassā sā patthanā samijjhi. Sā mahāsattassa dukkarakārikaṃ karontassa chaṭṭhe vasse paripuṇṇe visākhāpuṇṇamāyaṃ balikammaṃ kātukāmā hutvā puretaraṃyeva dhenusahassaṃ laṭṭhimadhukavane carāpetvā, tāsaṃ khīraṃ pañca dhenusatāni pāyetvā, tāsaṃ khīraṃ aḍḍhatiyāni ca satānīti evaṃ yāva soḷasannaṃ dhenūnaṃ khīraṃ aṭṭha dhenuyo pivanti, tāva khīrassa bahalatañca madhuratañca ojavantatañca patthayamānā khīraparivattanaṃ nāma akāsi. Sā visākhāpuṇṇamadivase ‘‘pātova balikammaṃ karissāmī’’ti rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya tā aṭṭha dhenuyo duhāpesi. Vacchakā dhenūnaṃ thanamūlaṃ na āgamaṃsu, thanamūle pana navabhājanesu upanītamattesu attano dhammatāya khīradhārā pagghariṃsu. Taṃ acchariyaṃ disvā sujātā sahattheneva khīraṃ gahetvā navabhājane pakkhipitvā sahattheneva aggiṃ katvā pacituṃ ārabhi.
煮那乳糜的时候,冒出许多大泡泡,它们涌起后向右旋转着游走。一滴也没有溅到外面,灶里连一点点烟都没有冒出来。就在那时,四位护世天王前来守在灶边,大梵天撑着伞盖,帝释天整理柴薪,把火点旺。天神们以自身的天威神力,把四大洲连同各自两千小岛在内的人天所需之养分,像压榨绑了木棍的蜂巢取蜜那样收集起来,投进锅里。平时天神是把养分一份一份放进食物里的,只有在成正觉那天和般涅槃那天,才直接投进锅里。善生女在同一天亲眼看到许多自然显现的稀奇事,就叫来一个名叫富那的婢女,说:“富那啊,今天我们的天神特别欢喜。我活了这么久,从没见过这样的奇事。你快去把天神的神龛打扫干净。”婢女答道:“好的,主人。”便接受了她的吩咐,匆匆忙忙赶到树下去了。巴利
Tasmiṃ pāyāse paccamāne mahantā mahantā pubbuḷā uṭṭhahitvā dakkhiṇāvaṭṭā hutvā sañcaranti. Ekaphusitampi bahi na uppatati, uddhanato appamattakopi dhūmo na uṭṭhahati. Tasmiṃ samaye cattāro lokapālā āgantvā uddhane ārakkhaṃ gaṇhiṃsu, mahābrahmā chattaṃ dhāresi, sakko alātāni samānento aggiṃ jālesi. Devatā dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu devamanussānaṃ upakappanaojaṃ attano devānubhāvena daṇḍakabaddhaṃ madhupaṭalaṃ pīḷetvā madhuṃ gaṇhamānā viya saṃharitvā tattha pakkhipiṃsu . Aññesu hi kālesu devatā kabaḷe kabaḷe ojaṃ pakkhipiṃsu, sambodhippattadivase ca parinibbānadivase ca ukkhaliyaṃyeva pakkhipiṃsu . Sujātā ekadivaseyeva tattha attano pākaṭāni anekāni acchariyāni disvā puṇṇaṃ nāma dāsiṃ āmantesi – ‘‘amma puṇṇe, ajja amhākaṃ devatā ativiya pasannā, mayā hi ettake kāle evarūpaṃ acchariyaṃ nāma na diṭṭhapubbaṃ, vegena gantvā devaṭṭhānaṃ paṭijaggāhī’’ti. Sā ‘‘sādhu, ayye’’ti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā turitaturitā rukkhamūlaṃ agamāsi.
菩萨也在那天夜里看见了五种大梦,他仔细思量后断定:“毫无疑问,今天我就会成佛。”拿定主意后,那一夜过去,他整理好身体,等着乞食的时间。清早他来到那棵树下坐下,自身的光明把整棵树的周围都照亮了。
这时,那个叫富那的婢女走过来,看见菩萨面朝东方坐在树下,身上放出的光明把整棵树都变成了金黄色。她看到这情景,心里想:“今天我们的天神从树上下来了,亲自坐在那里接受供养呢。”她吓得不得了,赶紧跑回去,把这件事告诉了须阇多。巴利
Bodhisattopi kho tasmiṃ rattibhāge pañca mahāsupine (a. ni. 5.196) disvā pariggaṇhanto ‘‘nissaṃsayaṃ ajjāhaṃ buddho bhavissāmī’’ti katasanniṭṭhāno tassā rattiyā accayena katasarīrapaṭijaggano bhikkhācārakālaṃ āgamayamāno pātova āgantvā tasmiṃ rukkhamūle nisīdi, attano pabhāya sakalaṃ rukkhamūlaṃ obhāsayamāno. Atha kho sā puṇṇā āgantvā addasa bodhisattaṃ rukkhamūle pācīnalokadhātuṃ olokayamānaṃ nisinnaṃ, sarīrato cassa nikkhantāhi pabhāhi sakalarukkhaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ. Disvānassā etadahosi – ‘‘ajja amhākaṃ devatā rukkhato oruyha sahattheneva balikammaṃ sampaṭicchituṃ nisinnā maññe’’ti ubbegappattā hutvā vegena āgantvā sujātāya etamatthaṃ ārocesi.
善生女听完她的话,满心欢喜,说:“从今天起,你就站在我大女儿的位置上。”于是把适合女儿身份的一切装饰都给了她。又因为成佛那天,理应得到一只价值十万金的黄金钵,她就动了念头:“我要把乳糜盛进金钵里。”便让人取出那只值十万金的黄金钵,正想把乳糜倒进去,先看了看煮乳糜的锅。结果所有乳糜像水从莲叶上滑落一样,自然流进金钵,刚好装满一钵。她认出这就是那只钵,便盖上另一个钵,用白布裹好,自己又用各种装饰打扮好身体,把钵顶在头上,以极大的威神之力来到榕树底下。见到菩萨后,她生起强烈的欢喜,以为是树神,从看见的地方开始就一路低头躬身往前走,从头上取下钵,打开来,用黄金瓶取了香花香水,走到菩萨面前站住。先前由陶工大梵天送给菩萨的陶钵,这么长时间一直没离开菩萨,就在那一刻却不见了。菩萨找不到钵,便伸出右手接水。善生女就连同金钵一起把乳糜放在大士手中。大士看了善生女一眼。她领会了他的意思,便行礼说:“尊者,这是我献给您的,请拿去随意受用。”又说:“我的愿望已经圆满,愿您的愿望也圆满。”说完,连那只值十万金的黄金钵也像丢一片旧叶子一样舍下,毫无留恋地离开了。巴利
Sujātā tassā vacanaṃ sutvā tuṭṭhamānasā hutvā ‘‘ajja dāni paṭṭhāya mama jeṭṭhadhītuṭṭhāne tiṭṭhāhī’’ti dhītu anucchavikaṃ sabbālaṅkāraṃ adāsi. Yasmā pana buddhabhāvaṃ pāpuṇanadivase satasahassagghanikā ekā suvaṇṇapāti laddhuṃ vaṭṭati, tasmā sā ‘‘suvaṇṇapātiyaṃ pāyāsaṃ pakkhipissāmī’’ti cittaṃ uppādetvā satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ nīharāpetvā tattha pāyāsaṃ pakkhipitukāmā pakkabhājanaṃ āvajjesi. Sabbo pāyāso padumapattato udakaṃ viya vattitvā pātiyaṃ patiṭṭhāsi, ekapātipūramattova ahosi. Sā taṃ pātiṃ aññāya pātiyā paṭikujjitvā odātavatthena veṭhetvā sayaṃ sabbālaṅkārehi attabhāvaṃ alaṅkaritvā taṃ pātiṃ attano sīse ṭhapetvā mahantena ānubhāvena nigrodharukkhamūlaṃ gantvā bodhisattaṃ disvā balavasomanassajātā ‘‘rukkhadevatā’’ti saññāya diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatonatā gantvā sīsato pātiṃ otāretvā vivaritvā suvaṇṇabhiṅgārena gandhapupphavāsitaṃ udakaṃ gahetvā bodhisattaṃ upagantvā aṭṭhāsi. Ghaṭikāramahābrahmunā dinno mattikāpatto ettakaṃ kālaṃ bodhisattaṃ avijahitvā tasmiṃ khaṇe adassanaṃ gato, bodhisatto pattaṃ apassanto dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā udakaṃ sampaṭicchi . Sujātā saheva pātiyā pāyāsaṃ mahāpurisassa hatthe ṭhapesi, mahāpuriso sujātaṃ olokesi. Sā ākāraṃ sallakkhetvā ‘‘ayya, mayā tumhākaṃ pariccattā, taṃ gaṇhitvā yathāruci karothā’’ti vanditvā ‘‘yathā mayhaṃ manoratho nipphanno, evaṃ tumhākampi nipphajjatū’’ti vatvā satasahassagghanikampi suvaṇṇapātiṃ purāṇakapaṇṇaṃ viya pariccajitvā anapekkhāva pakkāmi.
菩萨也从座位上起身,向右绕了那棵树,拿起钵,走到尼连禅河岸边。那里有一个叫“善建立津口”的渡口,是过去无数百千位菩萨在成佛那天下水沐浴的地方。他把钵放在岸边,在善建立津口下水沐浴,然后穿上过去无数百千佛陀穿过的阿拉汉幢相衣,面朝东方坐下,把全部没有加水的蜜乳糜捏成四十九团,每一团大约有扇棕叶那么大,全部吃完了。这就是他成佛后在菩提道场安住七七四十九天期间的食物。在这段时间里,他没有吃别的任何东西,不沐浴,不洗脸,也没有大小便,只以禅那之乐和果等至之乐度过。吃完那乳糜后,他拿起金钵,说:“如果我今天能成佛,这个钵就逆流而上;如果不能成佛,就顺流而下。”说完就把钵投入河水中。那钵破开水流,到了河中央,就像一匹快马一样,从河中央逆流而上走了大约八十肘,然后沉入一个漩涡,进入迦罗龙王的宫殿,撞上前三位佛陀用过的钵,发出“叽哩叽哩”的响声,然后停在那些钵的最下面。迦罗龙王听到这声音,说:“昨天有一位佛出世,今天又有一位佛出世了。”于是起身用几百首偈颂赞叹。据说,他起身时,身体充满大地之上约一由旬三伽浮陀的空间,今天和昨天起来的样子没有差别。巴利
Bodhisattopi kho nisinnaṭṭhānā vuṭṭhāya rukkhaṃ padakkhiṇaṃ katvā pātiṃ ādāya nerañjarāya tīraṃ gantvā anekesaṃ bodhisattasatasahassānaṃ abhisambujjhanadivase otaritvā nhānaṭṭhānaṃ supatiṭṭhitaṃ nāma atthi, tassā tīre pātiṃ ṭhapetvā supatiṭṭhitatitthe otaritvā nhatvā anekabuddhasatasahassānaṃ nivāsanaṃ arahaddhajaṃ nivāsetvā puratthābhimukho nisīditvā ekaṭṭhitālapakkappamāṇe ekūnapaṇṇāsapiṇḍe katvā sabbaṃ appodakamadhupāyāsaṃ paribhuñji. Soyevassa buddhabhūtasa sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe vasantassa ekūnapaṇṇāsadivasāni āhāro ahosi. Ettakaṃ kālaṃ añño āhāro natthi, na nhānaṃ, na mukhadhovanaṃ, na sarīravaḷañjo, jhānasukhena phalasamāpattisukhena ca vītināmesi. Taṃ pana pāyāsaṃ bhuñjitvā suvaṇṇapātiṃ gahetvā ‘‘sacāhaṃ ajja buddho bhavissāmi, ayaṃ pāti paṭisotaṃ gacchatu, no ce bhavissāmi, anusotaṃ gacchatū’’ti vatvā nadīsote pakkhipi. Sā sotaṃ chindamānā nadīmajjhaṃ gantvā majjhaṭṭhāneneva javasampanno asso viya asītihatthamattaṭṭhānaṃ paṭisotaṃ gantvā ekasmiṃ āvaṭṭe nimujjitvā kāḷanāgarājabhavanaṃ gantvā tiṇṇaṃ buddhānaṃ paribhogapātiyo ‘‘kili kilī’’ti ravaṃ kārayamānā paharitvā tāsaṃ sabbaheṭṭhimā hutvā aṭṭhāsi. Kāḷo nāgarājā ta saddaṃ sutvā ‘‘hiyyo eko buddho nibbatti, puna ajja eko nibbatto’’ti vatvā anekehi padasatehi thutiyo vadamāno uṭṭhāsi. Tassa kira mahāpathaviyā ekayojanatigāvutappamāṇaṃ nabhaṃ pūretvā ārohanakālo ajja vā hiyyo vā sadiso ahosi.
菩萨也在河岸边开满花的沙罗树林里度过了白天,到了傍晚,花朵从花梗上脱落的时候,他走上一条由天神装饰、宽八牛呼的大道,像狮子伸懒腰一样,面向菩提树出发了。龙、夜叉、金翅鸟等众用天界的香花等供养他,奏起天界的音乐等。一万个世界成了同一香气、同一花鬘、同一赞叹。那时,一个名叫索提耶的担草人拿着草,从对面的路上走来,看出大士的威仪,就给了他八把草。菩萨接过草,登上菩提道场,站在南边,面朝北方。那一刹那,南方的轮围山好像沉没下去,一直沉到无间地狱;北方的轮围山好像涌起,一直升到有顶天。菩萨心想:“我想这里不是证得正觉的地方。”于是右绕而行,走到西边,面朝东方站定。那时,西方的轮围山好像沉没下去,一直沉到无间地狱;东方的轮围山好像涌起,一直升到有顶天。菩萨心想:“我想这里也不是证得正觉的地方。”又右绕而行,走到北边,面朝南方站定。那时,北方的轮围山好像沉没下去,一直沉到无间地狱;南方的轮围山好像涌起,一直升到有顶天。菩萨心想:“我想这里也不是证得正觉的地方。”再右绕而行,走到东边,面朝西方站定。而东边正是过去一切诸佛结跏趺坐的地方,那里不歪斜,也不震动。菩萨知道:“这是诸佛都不离开的不动之处,是摧破烦恼牢笼的地方。”于是抓住那些草的草尖摇动,刹那间就变成了十四肘宽的坐垫。那些草也以那样的形状排列,即使最善巧的画师或书师也画不出来。菩萨把菩提树的树干放在背后,面朝东方,心意坚定——巴利
Bodhisattopi nadītīramhi supupphitasālavane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamayaṃ pupphānaṃ vaṇṭato muccanakāle devatāhi alaṅkatena aṭṭhūsabhavitthārena maggena sīho viya vijambhamāno bodhirukkhābhimukho pāyāsi. Nāgayakkhasupaṇṇādayo dibbehi gandhapupphādīhi pūjayiṃsu, dibbasaṃgītādīni pavattayiṃsu, dasasahassī lokadhātu ekagandhā ekamālā ekasādhukārā ahosi. Tasmiṃ samaye sotthiyo nāma tiṇahārako tiṇaṃ ādāya paṭipathe āgacchanto mahāpurisassa ākāraṃ ñatvā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo adāsi. Bodhisatto tiṇaṃ gahetvā bodhimaṇḍaṃ āruyha dakkhiṇadisābhāge uttarābhimukho aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe dakkhiṇacakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi. Uttaracakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Bodhisatto ‘‘idaṃ sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto pacchimadisābhāgaṃ gantvā puratthimābhimukho aṭṭhāsi, tato pacchimacakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi, puratthimacakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Ṭhitaṭṭhitaṭṭhāne kirassa nemivaṭṭipariyante akkantaṃ nābhiyā patiṭṭhitamahāsakaṭacakkaṃ viya mahāpathavī onatunnatā ahosi. Bodhisatto ‘‘idampi sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto uttaradisābhāgaṃ gantvā dakkhiṇābhimukho aṭṭhāsi. Tato uttaracakkavāḷaṃ osīditvā heṭṭhā avīcisampattaṃ viya ahosi, dakkhiṇacakkavāḷaṃ ullaṅghitvā upari bhavaggappattaṃ viya ahosi. Bodhisatto ‘‘idampi sambodhipāpuṇanaṭṭhānaṃ na bhavissati maññe’’ti padakkhiṇaṃ karonto puratthimadisābhāgaṃ gantvā pacchimābhimukho aṭṭhāsi. Puratthimadisābhāge pana sabbabuddhānaṃ pallaṅkaṭṭhānaṃ ahosi, taṃ neva chambhati, na kampati. Bodhisatto ‘‘idaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṃ acalaṭṭhānaṃ kilesapañjaraviddhaṃsanaṭṭhāna’’nti ñatvā tāni tiṇāni agge gahetvā cālesi, tāvadeva cuddasahattho pallaṅko ahosi. Tānipi kho tiṇāni tathārūpena saṇṭhānena saṇṭhahiṃsu, yathārūpaṃ sukusalo cittakāro vā potthakāro vā ālikhitumpi samattho natthi. Bodhisatto bodhikkhandhaṃ piṭṭhito katvā puratthābhimukho daḷhamānaso hutvā –
就算皮肤、筋和骨头都残留下来,
让身体里的骨髓、血肉彻底干枯吧。巴利
‘‘Kāmaṃ taco ca nhāru ca, aṭṭhi ca avasissatu; Upasussatu nissesaṃ, sarīre maṃsalohitaṃ. (a. ni. 2.5; ma. ni. 2.184) –
“我若没有证得正等正觉,就绝不起此坐。”说完,他便盘腿坐下,坐在那个即使一百道雷电同时劈下也无法破坏、无法战胜的座位上。巴利
‘Na tvevāhaṃ sammāsambodhiṃ appatvā imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmī’’’ti asanisatasannipātenapi abhejjarūpaṃ aparājitapallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi.
那时,邪恶的魔罗心想:“悉达多太子想要越过我的掌控,我绝不让他越过。”于是它来到魔军那里,把这件事告诉他们,喊出名为“魔之宣告”的号令,便率领魔军出发了。这支魔军,在魔王前方有十二由旬,左右两侧各有十二由旬,后方一直排到轮围山的边缘,向上高达九由旬。它咆哮起来时,那吼声从一千由旬之外就能听到,像大地崩裂的巨响一样。接着,魔王天子骑上一头名叫山肋、高一百五十由旬的大象,化现出一千只手臂,抓起种种兵器。其余的魔众里,没有两个人是相同样貌、拿着相同兵器的。他们现出种种颜色、种种面孔,握着种种兵器,铺天盖地地向菩萨逼近。巴利
Tasmiṃ samaye māro pāpimā – ‘‘siddhatthakumāro mayhaṃ vasaṃ atikkamitukāmo, na dānissa atikkamituṃ dassāmī’’ti mārabalassa santikaṃ gantvā etamatthaṃ ārocetvā māraghosanaṃ nāma ghosāpetvā mārabalaṃ ādāya nikkhami. Sā mārasenā mārassa purato dvādasayojanā hoti, dakkhiṇato ca vāmato ca dvādasayojanā, pacchato cakkavāḷapariyantaṃ katvā ṭhitā, uddhaṃ navayojanubbedhā hoti, yassā unnadantiyā unnādasaddo yojanasahassato paṭṭhāya pathaviundriyanasaddoviya sūyati. Atha māro devaputto diyaḍḍhayojanasatikaṃ girimekhalaṃ nāma hatthiṃ abhiruhitvā bāhusahassaṃ māpetvā nānāvudhāni aggahesi. Avasesāyapi māraparisāya dve janā ekasadisā ekasadisaṃ āvudhaṃ gaṇhantā nāhesuṃ. Nānāvaṇṇā nānappakāramukhā hutvā nānāvudhāni gaṇhantā bodhisattaṃ ajjhottharamānā āgamaṃsu.
一万个轮围世界的天神都站在那里,赞叹大士。天王帝释站在那儿,吹着名叫“胜上”的海螺。据说那海螺有二千肘长,一旦灌满气吹起来,能连续发声四个月,之后才归于寂静。大黑龙王站在那里,用超过一百首偈颂来称颂。大梵天则撑着白色伞盖站在那里。可是,当魔军逼近菩提道场时,他们当中连一个都站不住,全都当面逃跑了。名叫迦罗的龙王钻入地下,跑到五百由旬外的金环龙宫,用双手捂住嘴躺了下来。天王帝释也把胜上海螺背在背上,站到了轮围山口上。大梵天把白伞的顶端一抓,径自回了梵天界。没有一位天神能待得住。而大士却独自一人安坐。巴利
Dasasahassacakkavāḷadevatā pana mahāsattassa thutiyo vadamānā aṭṭhaṃsu. Sakko devarājā vijayuttarasaṅkhaṃ dhamamāno aṭṭhāsi. So kira saṅkho vīsahatthasatiko hoti, sakiṃ vātaṃ gāhāpetvā dhamiyamāno cattāro māse saddaṃ karitvā nissaddo hoti. Mahākāḷanāgarājā atirekapadasatena vaṇṇaṃ vaṇṇentova aṭṭhāsi, mahābrahmā setacchattaṃ dhārayamāno aṭṭhāsi. Mārabale pana bodhimaṇḍaṃ upasaṅkamante tesaṃ ekopi ṭhātuṃ nāsakkhi, sammukhasammukhaṭṭhāneneva palāyiṃsu. Kāḷo nāma nāgarājāpi pathaviyaṃ nimujjitvā pañcayojanasatikaṃ mañjerikanāgabhavanaṃ gantvā ubhohi hatthehi mukhaṃ pidahitvā nipanno. Sakko devarājāpi vijayuttarasaṅkhaṃ piṭṭhiyaṃ katvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ aṭṭhāsi, mahābrahmā setacchattaṃ koṭiyaṃ gahetvā brahmalokameva agamāsi. Ekadevatāpi ṭhātuṃ samatthā nāma nāhosi. Mahāpuriso pana ekakova nisīdi.
魔罗也对自己的随众说:“诸位,能和净饭王之子悉达多相比的人,世上再也找不到第二个。我们没法正面跟他交战,只能从背后下手。”大士朝三方看了看,因为所有天神都逃走了,只见一片空荡荡。他又看到北方魔军正压过来,心想:“这么多人,就冲着我一个人来,搞出这么大的阵仗。在这个地方,我没有母亲,没有父亲,没有兄弟,也没有别的什么亲戚。只有这十种波罗蜜,才像是长久以来一直陪伴我的随从。所以我应该以波罗蜜为前锋,用波罗蜜本身去打击,把这支魔军击溃。”于是他坐下来,反复忆念十种波罗蜜。巴利
Māropi attano parisaṃ āha – ‘‘tātā, suddhodanaputtena siddhatthena sadiso añño puriso nāma natthi, mayaṃ sammukhā yuddhaṃ dātuṃ na sakkhissāma, pacchābhāgena dassāmā’’ti. Mahāpurisopi tīṇi passāni oloketvā sabbadevatānaṃ palātattā suññāni addasa. Puna uttarapassena mārabalaṃ ajjhottharamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ ettako jano maṃ ekakaṃ sandhāya mahantaṃ vāyāmaṃ karoti, imasmiṃ ṭhāne mayhaṃ mātā vā pitā vā bhātā vā añño vā koci ñātako natthi, imā pana dasa pāramiyova mayhaṃ dīgharattaṃ puṭṭhaparijanasadisā. Tasmā mayā pāramiyova balaggaṃ katvā pāramisattheneva paharitvā imaṃ balakāyaṃ viddhaṃsetuṃ vaṭṭatī’’ti dasa pāramiyo āvajjamāno nisīdi.
这时,魔罗天子心想:“我要用风把悉达多赶走。”于是掀起了一阵狂风。刹那间,从东方等各个方向刮起大风,那风力足以把半由旬、一由旬、两由旬、三由旬大小的山峰劈碎,把森林、灌木、大树等连根拔起,把四周的村庄城镇碾成粉末。可是,大士的福德威光摧毁了狂风的威力,风到了菩萨跟前,连他衣角那么一点点都吹不动。
接着,魔罗又想:“我要用大水淹死他。”于是降下了一场大暴雨。凭借他的威力,层层叠叠的百重、千重云层涌起,大雨倾盆而下。雨柱的冲击力把大地冲得千疮百孔。大片乌云来到森林树木上方,却连大士衣服上一滴露珠大小的水都沾不湿。
接着,他又降下石雨。一座座巨大的山峰冒着烟、燃着火,从空中飞来,到了菩萨面前,全都变成了天界的花鬘。
接着,他又降下武器雨。单刃刀、双刃刀、剑、标枪、剃刀、箭等,冒着烟、燃着火,从空中飞来,到了菩萨面前,全都变成了天界的花朵。
接着,他又降下炭火雨。像紫矿花颜色的炭火从空中飞来,落在菩萨脚前,变成了天界的花朵散落一地。
接着,他又降下热灰雨。极烫的、火色的热灰从空中飞来,落在菩萨脚前,变成了檀香粉。
接着,他又降下沙雨。极细的沙子冒着烟、燃着火,从空中飞来,落在菩萨脚前,变成了天界的花朵散落下来。
接着,他又降下泥浆雨。那泥浆冒着烟、燃着火,从空中飞来,落在菩萨脚前,变成了天界的涂香。
接着,魔罗心想:“我要用黑暗把他吓跑。”于是制造出一片黑暗。那片黑暗具备四种特征,变得极其浓密,向菩萨袭来,可一到菩萨面前,就像被阳光击破的黑暗一样,消失得无影无踪。巴利
Atha kho māro devaputto – ‘‘vāteneva siddhatthaṃ palāpessāmī’’ti vātamaṇḍalaṃ samuṭṭhāpesi. Taṅkhaṇaññeva puratthimādibhedāvātā samuṭṭhahitvā addhayojanayojanadviyojanatiyojanappamāṇāni pabbatakūṭāni padāletvā vanagaccharukkhādīni uddhaṃmūlāni katvā samantā gāmanigame cuṇṇavicuṇṇe kātuṃ samatthāpi mahāpurisassa puññatejena vihatānubhāvā bodhisattaṃ patvā bodhisattassa cīvarakaṇṇamattampi cāletuṃ nāsakkhiṃsu. Tato – ‘‘udakena naṃ ajjhottharitvā māressāmī’’ti mahāvassaṃ samuṭṭhāpesi. Tassānubhāvena uparūpari satapaṭalasahassapaṭalādibhedā valāhakā uṭṭhahitvā vassiṃsu. Vuṭṭhidhārāvegena pathavī chiddāvachiddā ahosi . Vanarukkhādīnaṃ uparibhāgena mahāmegho āgantvā mahāsattassa cīvare ussāvabindugahaṇamattampi temetuṃ nāsakkhi. Tato pāsāṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Mahantāni mahantāni pabbatakūṭāni dhūmāyantāni pajjalantāni ākāsenāgantvā bodhisattaṃ patvā dibbamālāguḷabhāvaṃ āpajjiṃsu. Tato paharaṇavassaṃ samuṭṭhāpesi. Ekatodhārā ubhatodhārā asisattikhurappādayo dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā bodhisattaṃ patvā dibbapupphāni ahesuṃ. Tato aṅgāravassaṃ samuṭṭhāpesi. Kiṃsukavaṇṇā aṅgārā ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle dibbapupphāni hutvā vikiriṃsu. Tato kukkuḷavassaṃ samuṭṭhāpesi. Accuṇho aggivaṇṇo kukkuḷo ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle candanacuṇṇaṃ hutvā nipatati. Tato vālukāvassaṃ samuṭṭhāpesi. Atisukhumā vālukā dhūmāyantā pajjalantā ākāsenāgantvā mahāsattassa pādamūle dibbapupphāni hutvā nipatiṃsu. Tato kalalavassaṃ samuṭṭhāpesi, taṃ kalalaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ ākāsenāgantvā bodhisattassa pādamūle dibbavilepanaṃ hutvā nipatati. Tato ‘‘iminā bhiṃsetvā siddhatthaṃ palāpessāmī’’ti andhakāraṃ samuṭṭhāpesi. Taṃ caturaṅgasamannāgataṃ andhakāraṃ viya mahātamaṃ hutvā bodhisattaṃ patvā sūriyappabhāvihataṃ viya andhakāraṃ antaradhāyi.
魔罗用这九种攻击——风、雨、石块、刀剑、炭火、灰烬、沙、泥浆和黑暗——都没能把菩萨赶走。于是他命令自己的手下:“喂,你们还愣着干什么?把这个悉达多太子抓起来,杀掉,赶走!”说完,他自己骑上山肋象的肩背,拿起轮宝,走到菩萨跟前,说道:“悉达多,从这座上起来!这座位不是你的,它该归我。”大士听了他的话,说道:“魔罗,你既没有圆满十波罗蜜,也没有圆满近波罗蜜,更没有圆满究竟义波罗蜜;你没有舍掉五大遍舍,也没有圆满利益亲族之行、利益世间之行、成佛之行。而这一切,我都已经圆满了。所以这座位不该归你,它只该归我。”巴利
Evaṃ so māro imāhi navahi vātavassapāsāṇapaharaṇaaṅgārakukkuḷavālukākalalandhakāravuṭṭhīhi bodhisattaṃ palāpetuṃ asakkonto – ‘‘kiṃ, bhaṇe, tiṭṭhatha, imaṃ siddhatthakumāraṃ gaṇhatha hanatha palāpethā’’ti attano parisaṃ āṇāpetvā sayampi girimekhalassa hatthino khandhe nisinno cakkāvudhaṃ ādāya bodhisattaṃ upasaṅkamitvā ‘‘siddhattha, uṭṭhehi etasmā pallaṅkā, nāyaṃ tuyhaṃ pāpuṇāti, mayhaṃ esa pāpuṇātī’’ti āha. Mahāsatto tassa vacanaṃ sutvā avoca – ‘‘māra, neva tayā dasa pāramiyo pūritā, na upapāramiyo, na paramatthapāramiyo, nāpi pañca mahāpariccāgā pariccattā, na ñātatthacariyā, na lokatthacariyā, na buddhatthacariyā pūritā, sabbā tā mayāyeva pūritā, tasmā nāyaṃ pallaṅko tuyhaṃ pāpuṇāti, mayheveso pāpuṇātī’’ti.
魔罗愤怒至极,再也压不住那股怒火,就朝大士掷出了轮宝。可就在大士忆念十波罗蜜的当下,那轮宝停在他头顶上方,变成了一顶花盖。据说,那锋利的轮宝平时被愤怒者掷出时,能像砍断芦苇一样劈开整块大石柱;可这一次,它却化作花盖停住了。这时,剩下的魔军大众心想:“这下悉达多该从座上起身逃跑了。”于是他们掷出巨大无比的山峰。那些山峰也在大士忆念十波罗蜜的当下,变成了花团,落到了地上。站在铁围山边缘的天神们伸长脖子,抬起头来,望着说道:“哎呀,贤者们,悉达多太子那已经成就的庄严身相,这下要毁了!他该怎么办呢?”巴利
Māro kuddho kodhavegaṃ asahanto mahāpurisassa cakkāvudhaṃ vissajjesi. Taṃ tassa dasa pāramiyo āvajjentasseva uparibhāge mālāvitānaṃ hutvā aṭṭhāsi. Taṃ kira khuradhāraṃ cakkāvudhaṃ aññadā kuddhena vissaṭṭhaṃ ekagghanapāsāṇatthambhe vaṃsakaḷīre viya chindantaṃ gacchati. Idāni pana tasmiṃ mālāvitānaṃ hutvā ṭhite avasesā māraparisā ‘‘idāni siddhattho pallaṅkato vuṭṭhāya palāyissatī’’ti mahantamahantāni selakūṭāni vissajjesuṃ, tānipi mahāpurisassa dasa pāramiyo āvajjentassa mālāguḷabhāvaṃ āpajjitvā bhūmiyaṃ patiṃsu. Devatā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ṭhitā gīvaṃ pasāretvā sīsaṃ ukkhipitvā ‘‘naṭṭho vata, bho, siddhatthakumārassa rūpaggappatto attabhāvo, kiṃ nu kho so karissatī’’ti olokenti.
这时,菩萨说:“对于已圆满诸波罗蜜的菩萨来说,在觉悟成佛的那一天,这菩提座就该归我所有。”说完,便对站在一旁的魔罗说:“魔罗,你行布施这件事,谁可以作证?”魔罗说:“这些人都是见证者。”说着就把手伸向魔军那边。就在那一瞬间,魔罗的眷属中响起了“我能作证,我能作证”的喧哗声,那声音就像大地崩裂一样。接着,魔罗对这位大士说:“悉达多,你行布施这件事,谁可以作证?”大士说:“你行布施,好歹还有这些有心的众生作证;可在我这里,却找不到任何一个有心的见证者。先不说我在其他生世中所行的布施,单说我在须大拏那一世,行七百次大布施这件事,这坚实厚重的大地虽然无心,也能作证。”于是他从袈裟里伸出右手,朝向大地,说:“我在须大拏那一世,行七百次大布施这件事,你是见证,还是不是见证?”大地发出百声、千声、十万声巨响,仿佛要吞没整个魔军一般,轰然震动。巴利
Tato bodhisatto ‘‘pūritapāramīnaṃ bodhisattānaṃ sambujjhanadivase pattapallaṅko mayhaṃ pāpuṇātī’’ti vatvā ṭhitaṃ māraṃ āha – ‘‘māra, tuyhaṃ dānassa dinnabhāve ko sakkhī’’ti. Māro ‘‘ime ettakāva janā sakkhino’’ti mārabalābhimukhaṃ hatthaṃ pasāresi. Tasmiṃ khaṇe māraparisāya ‘‘ahaṃ sakkhi, ahaṃ sakkhī’’ti pavattasaddo pathaviundriyanasaddasadiso ahosi. Atha māro mahāpurisaṃ āha – ‘‘siddhattha, tuyhaṃ dānassa dinnabhāve ko sakkhī’’ti. Mahāpuriso ‘‘tuyhaṃ tāva dānassa dinnabhāve sacetanā sakkhino, mayhaṃ pana imasmiṃ ṭhāne sacetano koci sakkhi nāma natthi, tiṭṭhatu tāva me avasesaattabhāvesu dinnadānaṃ, vessantarattabhāve pana ṭhatvā mayhaṃ sattasatakamahādānassa tāva dinnabhāve acetanāpi ayaṃ ghanamahāpathavī sakkhī’’ti cīvaragabbhantarato dakkhiṇahatthaṃ abhinīharitvā ‘‘vessantarattabhāve ṭhatvā mayhaṃ sattasatakamahādānassa dinnabhāve tvaṃ sakkhi, na sakkhī’’ti mahāpathaviyābhimukhaṃ hatthaṃ pasāresi. Mahāpathavī ‘‘ahaṃ te tadā sakkhī’’ti viravasatena viravasahassena viravasatasahassena mārabalaṃ avattharamānā viya unnadi.
那时,大士正在思惟须大拏太子的布施,心想:“悉达多,你所施的是大布施、无上布施。”就在此时,那头身高一百五十由旬的吉里梅卡拉象用双膝跪在地上,魔王的部众向四面八方逃散,没有两个是走同一条路的;他们丢下头饰和身上穿的衣服,朝着各自正对的方向仓皇逃走。接着,天众看见魔军溃逃,就互相传告:“魔罗败了,悉达多太子胜了!我们来举行胜利供养吧!”于是天神对天神、龙对龙、金翅鸟对金翅鸟、梵天对梵天这样宣告之后,手拿香花等供品,来到大士面前,来到菩提座旁。巴利
Tato mahāpurise ‘‘dinnaṃ te, siddhattha, mahādānaṃ uttamadāna’’nti vessantaradānaṃ sammasante diyaḍḍhayojanasatiko girimekhalahatthī jaṇṇukehi pathaviyaṃ patiṭṭhāsi, māraparisā disāvidisā palāyiṃsu, dve ekamaggena gatā nāma natthi, sīsābharaṇāni ceva nivatthavasanāni ca chaḍḍetvā sammukhasammukhadisāhiyeva palāyiṃsu. Tato devasaṅghā palāyamānaṃ mārabalaṃ disvā ‘‘mārassa parājayo jāto, siddhatthakumārassa jayo jāto, jayapūjaṃ karissāmā’’ti devatā devatānaṃ, nāgā nāgānaṃ, supaṇṇā supaṇṇānaṃ, brahmāno brahmānaṃ ghosetvā gandhamālādihatthā mahāpurisassa santikaṃ bodhipallaṅkaṃ āgamaṃsu.
当他们这样离去之后——巴利
Evaṃ gatesu pana tesu –
这确实是具足吉祥的佛陀的胜利,也是邪魔罗的败亡。
那时,欢欣鼓舞的天神众在菩提座上高声宣告了大仙的胜利。
这确实是具足吉祥的佛陀的胜利,也是邪魔罗的败亡。
那时,欢喜雀跃的龙众在菩提座上高声宣告了大仙的胜利。
这确实是具足吉祥的佛陀的胜利,也是邪魔罗的败亡。
在菩提道场,他们满心欢喜地高声宣告,那时,金翅鸟群也宣告了大仙的胜利。
这确实是具足吉祥的佛陀的胜利,也是邪魔罗的败亡。
那时,欢喜的梵天众在菩提座前高声宣告了大仙的胜利。巴利
‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo; Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā devagaṇā mahesino. ‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo; Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā nāgagaṇā mahesino. ‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo; Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā supaṇṇasaṅghāpi mahesino. ‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ, mārassa ca pāpimato parājayo; Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā, jayaṃ tadā brahmagaṇā mahesino’’ti. –
其余在十千世界中的天神,用花环、香和涂香来供养,说着各种各样的赞颂,站在一旁。就在太阳还挂在天上的时候,这位大丈夫摧毁了魔军;从他衣袍上方纷纷落下的菩提树嫩芽,像红珊瑚的叶片一样,向他献上供养。他在初夜回忆过去世,中夜净化天眼,后夜把智慧投入缘起。然后,当他以流转和还灭的方式,顺逆观察这十二支的缘起时,十千世界以水界为边际,震动了十二次。巴利
Avasesā dasasu cakkavāḷasahassesu devatā mālāgandhavilepanehi pūjayamānā nānappakārā ca thutiyo vadamānā aṭṭhaṃsu. Evaṃ dharamāneyeva sūriye mahāpuriso mārabalaṃ vidhamitvā cīvarūpari patamānehi bodhirukkhaṅkurehi rattapavāḷadalehi viya pūjiyamāno paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussaritvā majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhetvā pacchimayāme paṭiccasamuppāde ñāṇaṃ otāresi. Athassa dvādasapadikaṃ paccayākāraṃ vaṭṭavivaṭṭavasena anulomapaṭilomato sammasantassa dasasahassī lokadhātu udakapariyantaṃ katvā dvādasakkhattuṃ saṅkampi.
当这位大士让一万个世界都震动起来,在曙光初现时证得一切知智,整个一万世界都变得装饰得整整齐齐。竖立在东方轮围山口的幢幡,飘打到西方轮围山口;同样,竖立在西方轮围山口的幢幡,飘打到东方轮围山口;竖立在南方轮围山口的幢幡,飘打到北方轮围山口;竖立在北方轮围山口的幢幡,飘打到南方轮围山口。竖立在地面上的幢幡,一直碰到梵天界才停住;系在梵天界的幢幡,则垂落到地面上。在一万个轮围世界里,该开花的树都开花了,该结果的树都结满了沉甸甸的果实。树干上开出干生莲花,树枝上开出枝生莲花,藤蔓上开出藤生莲花,空中悬挂着垂莲;坚硬的石面裂开,从上面一层又一层地升起百叶莲花,成了带茎的莲花。一万世界就像被揉成一团的花环抛散开来,又像铺得平平整整的花毯,遍地撒满了花。在轮围山之间,那八千由旬深的世界间地狱,过去连七个太阳的光都不曾照亮过,那时却成了一片光明。八万四千由旬深的大海,水变成了甜的;河流不再流动;天生眼盲的人看见了色相,天生耳聋的人听见了声音,天生跛脚的人用脚行走了,各种镣铐束缚都断裂脱落了。巴利
Mahāpurise pana dasasahassilokadhātuṃ unnādetvā aruṇuggamanavelāya sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhante sakalā dasasahassī lokadhātu alaṅkatapaṭiyattā ahosi. Pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, tathā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, uttaracakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā dakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiṃ paharanti, pathavitale ussāpitānaṃ dhajānaṃ paṭākā brahmalokaṃ āhacca aṭṭhaṃsu, brahmaloke baddhānaṃ dhajānaṃ paṭākā pathavitale patiṭṭhahiṃsu, dasasahassesu cakkavāḷesu pupphūpagā rukkhā pupphaṃ gaṇhiṃsu, phalūpagā rukkhā phalapiṇḍibhārasahitā ahesuṃ. Khandhesu khandhapadumāni pupphiṃsu, sākhāsu sākhāpadumāni, latāsu latāpadumāni, ākāse olambakapadumāni, ghanasilātalāni bhinditvā uparūpari satapattāni hutvā daṇḍakapadumāni uṭṭhahiṃsu. Dasasahassī lokadhātu vaṭṭetvā vissaṭṭhamālāguḷā viya susanthatapupphasanthāro viya ca pupphābhikiṇṇā ahosi. Cakkavāḷantaresu aṭṭhayojanasahassā lokantarikanirayā sattasūriyappabhāhipianobhāsitapubbā tadā ekobhāsā ahesuṃ. Caturāsītiyojanasahassagambhīro mahāsamuddo madhurodako ahosi, nadiyo na pavattiṃsu, jaccandhā rūpāni passiṃsu, jātibadhirā saddaṃ suṇiṃsu, jātipīṭhasappino padasā gacchiṃsu, andubandhanādīni chijjitvā patiṃsu.
就这样,这位大士在无量荣光与富贵中被众人供养着,当种种不可思议的稀有之事显现时,他证悟了一切知智,说出了诸佛都不曾舍离的优陀那:巴利
Evaṃ aparimāṇena sirivibhavena pūjiyamāno mahāpuriso anekappakāresu acchariyadhammesu pātubhūtesu sabbaññutaṃ paṭivijjhitvā sabbabuddhehi avijahitaṃ udānaṃ udānesi –
我曾在无数次的生死轮回中流转,却始终找不到出路。
在寻找造屋者时,一次又一次地投生都是苦。
造屋者,你已经被我看穿了,你不会再建造房屋了。
你的椽子全都断了,屋脊也彻底毁了;
心已进入无造作的状态,渴爱彻底灭尽。巴利
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ. ‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi; Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ; Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154);
从兜率天开始,一直到在这菩提座上证得一切知智,这一段过程应当知道就叫作“不远因缘”。巴利
Iti tusitabhavanato paṭṭhāya yāva ayaṃ bodhimaṇḍe sabbaññutappatti, ettakaṃ ṭhānaṃ avidūrenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.
3. 近因缘的讲述巴利
3. Santikenidānakathā
不过,关于“近因缘”,经文里说:“一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园”“住在毗舍离大林重阁讲堂”——像这样,只有在各自相应的地点才能找到。虽然这样说,但还是应该从这个座位开始这样理解:世尊发出优陀那之后,坐在胜利座上时,心里这样想:“我为了这个座位,流转了十万大劫加上四个无量劫;在这漫长的时间里,为了这个座位,我曾把装饰好的头连脖子一起砍下布施出去,曾把涂了药膏的眼睛和心脏的肉挖出来布施出去,曾把像阇利王子那样的儿子、像黑忍鹿女那样的女儿、像曼坻王妃那样的妻子,都送给别人当奴隶。这个座位是我的胜利座、坚固座,我坐在这里,一切愿望都已圆满,在目的达成之前,我绝不从这里起来。”于是他进入无量百千俱胝的禅定,就在那里坐了七天。针对这件事,经中说:“那时,世尊以单盘腿坐姿坐了七天,体验着解脱之乐。”(《大品》1;《优陀那》1)巴利
‘‘Santikenidānaṃ pana ‘ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’. ‘Vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’nti ca evaṃ tasmiṃ tasmiṃ ṭhāneyeva labbhatī’’ti vuttaṃ. Kiñcāpi evaṃ vuttaṃ, atha kho pana tampi ādito paṭṭhāya evaṃ veditabbaṃ – udānañhi udānetvā jayapallaṅke nisinnassa bhagavato etadahosi – ‘‘ahaṃ kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni imassa pallaṅkassa kāraṇā sandhāviṃ, ettakaṃ me kālaṃ imasseva pallaṅkassa kāraṇā alaṅkatasīsaṃ gīvāya chinditvā dinnaṃ, suañjitāni akkhīni hadayamaṃsañca uppāṭevā dinnaṃ, jālīkumārasadisā puttā, kaṇhājinakumārisadisā dhītaro, maddīdevisadisā bhariyāyo ca paresaṃ dāsatthāya dinnā. Ayaṃ me pallaṅko jayapallaṅko thirapallaṅko, ettha me nisinnassa saṅkappā paripuṇṇā, na tāva ito vuṭṭhahissāmī’’ti anekakoṭisatasahassasamāpattiyo samāpajjanto sattāhaṃ tattheva nisīdi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha kho bhagavā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhapaṭisaṃvedī’’ti (mahāva. 1; udā. 1).
这时,有些天人生起了这样的念头:“看来今天悉达多还有该完成的事,因为他还没有放下对跏趺坐的执著。”导师知道了天人们的念头,为了让他们平息这个念头,便升上空中,显现双神变。因为在大菩提场、亲属聚会和波提迦子聚会时所显现的神变,全都和在犍陀芒果树下所显现的双神变一样。巴利
Atha ekaccānaṃ devatānaṃ ‘‘ajjāpi nūna siddhatthassa kattabbakiccaṃ atthi, pallaṅkasmiñhi ālayaṃ na vijahatī’’ti parivitakko udapādi. Satthā devatānaṃ parivitakkaṃ ñatvā tāsaṃ vitakkavūpasamatthaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Mahābodhimaṇḍe hi katapāṭihāriyañca ñātisamāgame katapāṭihāriyañca pāthikaputtasamāgame katapāṭihāriyañca sabbaṃ kaṇḍambarukkhamūle katayamakapāṭihāriyasadisaṃ ahosi.
导师用这个神变平息了天人们的思虑后,从跏趺座上稍微向东北方移开一点站着,心里想:“我确实是在这个座位上通达了一切知智。”他用不眨的眼睛凝视着这个座位和菩提树——那是他圆满了四阿僧祇劫与十万大劫的波罗蜜、获得力量与成就的地方——就这样度过了七天。那个地方后来被称为“不眨眼塔”。接着,导师在座位和站立处之间化现出一条经行道,在东西向延伸的宝经行道上来回经行,度过了七天。那个地方后来被称为“宝经行塔”。巴利
Evaṃ satthā iminā pāṭihāriyena devatānaṃ vitakkaṃ vūpasametvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā ‘‘imasmiṃ vata me pallaṅke sabbaññutaṃ paṭividdha’’nti cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca pūritānaṃ pāramīnaṃ balādhigamaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha satthā pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā caṅkamaṃ māpetvā puratthimapacchimato āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi. Taṃ ṭhānaṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ.
到了第四个七天,天神们在菩提树西北方向造了一座宝屋。世尊在那里结跏趺坐,仔细思择阿毗达摩藏,特别是对具无量方法且全面的《发趣论》加以审察,就这样过了七天。不过,阿毗达摩论师们说:“所谓宝屋,并不是七宝所成的屋子,而是审察七部论典的地方,所以叫宝屋。”因为这两种说法都能讲得通,所以两种都应该接受。从那时起,那个地方就被称为宝屋塔。这样,大师在菩提树附近过了四个七天;到第五个七天,他从菩提树根处前往阿阇波罗榕树。在那里,他也一边思择法义,一边体验解脱之乐,坐了下来。巴利
Catutthe pana sattāhe bodhito pacchimuttaradisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu. Tattha bhagavā pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayasamantapaṭṭhānaṃ vicinanto sattāhaṃ vītināmesi. Ābhidhammikā panāhu – ‘‘ratanagharaṃ nāma na sattaratanamayaṃ gehaṃ, sattannaṃ pana pakaraṇānaṃ sammasitaṭṭhānaṃ ‘ratanaghara’nti vuccatī’’ti. Yasmā panettha ubhopete pariyāyena yujjanti, tasmā ubhayampetaṃ gahetabbameva. Tato paṭṭhāya pana taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ satthā bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Tatrāpi dhammaṃ vicinanto vimuttisukhañca paṭisaṃvedento nisīdi.
那时,邪恶的魔罗心想:“我跟了这么久,一直想找机会钻进去,却看不到他有一丝一毫的过失。现在他已经超越了我的掌控。”他因此陷入忧恼,坐在大道上,盘算着十六个理由,在地上画了十六道线。他画下一道:“我不像他那样圆满布施波罗蜜,所以没能变得和他一样。”同样,他又画下第二道:“我不像他那样圆满持戒波罗蜜……出离波罗蜜、智慧波罗蜜、精进波罗蜜、忍耐波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈爱波罗蜜、舍波罗蜜,所以没能变得和他一样。”这样画到第十道。接着他又画下第十一道:“我不像他那样,为了证得独特的根上下智,圆满修集了作为亲依止缘的十波罗蜜,所以没能变得和他一样。”接着又画下第十二道:“我不像他那样,为了证得独特的心随眠智……大悲定智、双神变智、无碍智、一切知智,圆满修集了作为亲依止缘的十波罗蜜,所以没能变得和他一样。”这样画到第十六道。魔罗就这样在大道上画了十六道线,然后坐在那里。巴利
Tasmiṃ samaye māro pāpimā ‘‘ettakaṃ kālaṃ anubandhanto otārāpekkhopi imassa na kiñci khalitaṃ addasaṃ, atikkantodāni esa mama vasa’’nti domanassappatto mahāmagge nisīditvā soḷasa kāraṇāni cintento bhūmiyaṃ soḷasa lekhā ākaḍḍhi – ‘‘ahaṃ eso viya dānapāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya sīlapāramiṃ…pe… nekkhammapāramiṃ, paññāpāramiṃ, vīriyapāramiṃ, khantipāramiṃ, saccapāramiṃ, adhiṭṭhānapāramiṃ, mettāpāramiṃ, upekkhāpāramiṃ na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti dasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa indriyaparopariyattañāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti ekādasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Tathā ‘‘ahaṃ eso viya asādhāraṇassa āsayānusayañāṇassa…pe… mahākaruṇāsamāpattiñāṇassa, yamakapāṭihāriyañāṇassa, anāvaraṇañāṇassa, sabbaññutaññāṇassa paṭivedhāya upanissayabhūtā dasa pāramiyo na pūresiṃ, tenamhi iminā sadiso na jāto’’ti soḷasamaṃ lekhaṃ ākaḍḍhi. Evaṃ māro imehi kāraṇehi mahāmagge soḷasa lekhā ākaḍḍhitvā nisīdi.
那时,渴爱、不乐、贪这三样是魔王的女儿们。(《相应部》1.161)她们心想:“怎么不见我们的父亲?他现在在哪里呢?”她们四处张望,看见父亲正忧恼地坐在地上画线,便走到父亲跟前,问道:“父亲,您为什么痛苦忧恼?”魔王说:“女儿们,这位大沙门已经超越了我的掌控。我观察了这么久,也找不到他任何可乘之机,所以我痛苦忧恼。”她们说:“如果是这样,您不必担心,我们会把他置于我们的掌控之下带回来。”魔王说:“女儿们,这不可能。这个人已经立足于不可动摇的信念,谁也无法控制他。”她们说:“父亲,我们是女人,现在就用贪欲的绳索之类把他绑来,您别担心。”说完,她们来到世尊面前,说道:“沙门,我们愿以足下侍奉您。”世尊对她们的话根本不予理会,甚至没有睁开眼睛看她们,只是安住在无上、依着灭尽的解脱中,享受着远离之乐。巴利
Tasmiñca samaye taṇhā, arati, ragā cāti tisso māradhītaro (saṃ. ni. 1.161) ‘‘pitā no na paññāyati, kahaṃ nu kho etarahī’’ti olokayamānā taṃ domanassappattaṃ bhūmiṃ lekhamānaṃ nisinnaṃ disvā pitu santikaṃ gantvā ‘‘kasmā, tāta, tvaṃ dukkhī dummano’’ti pucchiṃsu. ‘‘Ammā, ayaṃ mahāsamaṇo mayhaṃ vasaṃ atikkanto, ettakaṃ kālaṃ olokento otāramassa daṭṭhuṃ nāsakkhiṃ, tenamhi dukkhī dummano’’ti. ‘‘Yadi evaṃ mā cintayittha, mayametaṃ attano vase katvā ādāya āgamissāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Na sakkā, ammā, esa kenaci vase kātuṃ, acalāya saddhāya patiṭṭhito esa puriso’’ti. ‘‘Tāta, mayaṃ itthiyo nāma, idāneva naṃ rāgapāsādīhi bandhitvā ānessāma, tumhe mā cintayitthā’’ti vatvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa , paricāremā’’ti āhaṃsu. Bhagavā neva tāsaṃ vacanaṃ manasi akāsi, na akkhīni ummīletvā olokesi, anuttare upadhisaṅkhaye vimuttiyā vivekasukhaññeva anubhavanto nisīdi.
这时,魔女们又想:“男人的欲望各不相同:有人喜欢少女,有人喜欢刚成年的女子,有人喜欢中年女子,有人喜欢晚年女子。不如我们用各种不同的形色去诱惑他,把他抓住。”于是她们每个人都变化出各自不同的身体,有的变成少女,有的变成未生育的女人,有的变成生过一次的女人,有的变成生过两次的女人,有的变成中年妇女,有的变成老年妇女,前后六次来到世尊面前,说道:“沙门,我们侍奉您的双足。”世尊对她们的话也完全不加理会,就像一位已经解脱、安住在无上灭尽一切依着境界中的人那样。不过有些老师说:“世尊看见她们以老年妇女的样子走过来,就决意说:‘让她们变成缺牙、白发吧。’”这种说法不能接受。因为世尊并未作这样的决意。世尊只是说:“你们走开!你们看到了什么才这样努力?这种事只适合在那些还没有离欲等的人面前做。而如来已经断除了贪,断除了嗔,断除了痴。”接着,世尊就着自己断除烦恼这件事,说了这样的话:巴利
Puna māradhītaro ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā, kesañci kumārikāsu pemaṃ hoti, kesañci paṭhamavaye ṭhitāsu, kesañci majjhimavaye ṭhitāsu, kesañci pacchimavaye ṭhitāsu, yaṃnūna mayaṃ nānappakārehi rūpehi palobhetvā gaṇheyyāmā’’ti ekamekā kumārikavaṇṇādivasena sakaṃ sakaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumārikā, avijātā, sakiṃvijātā, duvijātā, majjhimitthiyo, mahitthiyo ca hutvā chakkhattuṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti āhaṃsu. Tampi bhagavā na manasākāsi, yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimutto. Keci panācariyā vadanti – ‘‘tā mahitthibhāvena upagatā disvā bhagavā – ‘etā khaṇḍadantā palitakesā hontū’ti adhiṭṭhāsī’’ti. Taṃ na gahetabbaṃ. Na hi bhagavā evarūpaṃ adhiṭṭhānaṃ akāsi. Bhagavā pana ‘‘apetha tumhe, kiṃ disvā evaṃ vāyamatha, evarūpaṃ nāma avītarāgādīnaṃ purato kātuṃ vaṭṭati. Tathāgatassa pana rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno’’ti attano kilesappahānaṃ ārabbha –
他战胜之后,胜利永远不会失去;在这世间,没有人能跟随他、夺走他的胜利。
那位佛陀的境界无边无际,无迹可循,你们要用什么方法去引导他呢?
对于他,那如网般遍布、黏着不舍的渴爱已经不存在,再没有任何地方能牵引他。
那位佛陀的境界无边无际,没有踪迹可寻,你们要用什么踪迹去引导他呢?巴利
‘‘Yassa jitaṃ nāvajīyati, jitamassa noyāti koci loke; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessatha. ‘‘Yassa jālinī visattikā, taṇhā natthi kuhiñci netave; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, apadaṃ kena padena nessathā’’ti. (dha. pa. 179-180) –
世尊宣说着《法句经·佛陀品》里的这两首偈颂而开示佛法。她们念出“据说父亲曾说过:‘阿罗汉、善逝在世间,不会被贪欲牵着走’”等话(《相应部》1.161),说完就前往父亲那里去了。巴利
Imā dhammapade buddhavagge dve gāthā vadanto dhammaṃ desesi. Tā ‘‘saccaṃ kira no pitā avoca, ‘arahaṃ sugato loke, na rāgena suvānayo’’’tiādīni (saṃ. ni. 1.161) vatvā pitu santikaṃ āgamiṃsu.
世尊也在那里度过了七天,然后前往目支邻陀树根处。那时连着下了七天大雨,名叫目支邻陀的龙王为了帮世尊挡住寒冷等,用身体把世尊盘绕了七圈。世尊就像在一间不拥挤的香舍里安住一样,感受着解脱之乐,度过了七天。之后他又来到王族树那里,同样感受着解脱之乐,度过了七天。到这时,整整七个七天已经圆满。在这段时间里,世尊没有洗脸,没有打理身体,也没有进食,只是以禅那之乐和果定之乐度过。巴利
Bhagavāpi tattheva sattāhaṃ vītināmetvā tato mucalindamūlaṃ agamāsi. Tattha sattāhavaddalikāya uppannāya sītādipaṭibāhanatthaṃ mucalindena nāma nāgarājena sattakkhattuṃ bhogehi parikkhitto asambādhāya gandhakuṭiyaṃ viharanto viya vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamāno sattāhaṃ vītināmetvā rājāyatanaṃ upasaṅkamitvā tatthapi vimuttisukhaṃ paṭisaṃvediyamānoyeva sattāhaṃ vītināmesi. Ettāvatā satta sattāhāni paripuṇṇāni. Etthantare neva mukhadhovanaṃ, na sarīrapaṭijagganaṃ , na āhārakiccaṃ ahosi, jhānasukhaphalasukheneva ca vītināmesi.
到了第七个七日结束的时候,也就是第四十九天,他坐在那里,心里生起一个念头:“我要洗洗脸。”帝释天——诸天之主——取来诃黎勒妙药递给他,导师服用了,身体因此得以排泄通畅。接着,帝释天又送来龙藤做的齿木和洗脸水。导师嚼了齿木,用阿耨达池的水洗了脸,随后就在那棵王族树下坐了下来。巴利
Athassa tasmiṃ sattasattāhamatthake ekūnapaññāsatime divase tattha nisinnassa ‘‘mukhaṃ dhovissāmī’’ti cittaṃ udapādi. Sakko devānamindo agadaharītakaṃ āharitvā adāsi, satthā taṃ paribhuñji, tenassa sarīravaḷañjo ahosi. Athassa sakkoyeva nāgalatādantakaṭṭhañceva mukhadhovanodakañca adāsi. Satthā taṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvāva anotattadahodakena mukhaṃ dhovitvā tattheva rājāyatanamūle nisīdi.
那时,有两位名叫提谓和跋利咖的商人,带着五百辆车,从乌卡拉地方前往中部地区。先前,他们一位已故亲族转生的天神把他们的车拦住,鼓励他们为世尊准备食物。于是他们带着乳粥和蜜丸,上前献给世尊,说:尊者,请您出于慈悲,接受我们这份食物吧。世尊在接受乳糜那天,钵已经不见了,于是心想:如来不用手接食物,我该用什么来接受呢?四大天王知道了世尊的心念,从四方各献上一只蓝宝石钵,世尊都拒绝了。他们又献上四只绿豆色的石钵。世尊为了护念四大天王的信心,把四只钵都接受了,叠放在一起,决意说:合成一只吧。四只钵只在钵口边缘留下痕迹,以中等大小合为一体。世尊就用这只崭新的石钵接受了食物,吃完后作了随喜祝愿。那两位商人兄弟皈依佛和法,成为二皈依居士。随后他们请求说:尊者,请赐给我们一个可以礼拜供养的地方吧。世尊用右手摸了自己的头,把头发舍利给了他们。他们回到自己的城里,把那些头发舍利放进金匣中,建塔供养。巴利
Tasmiṃ samaye tapussa bhallikā nāma dve vāṇijā pañcahi sakaṭasatehi ukkalā janapadā majjhimadesaṃ gacchantā pubbe attano ñātisālohitāya devatāya sakaṭāni sannirumbhitvā satthu āhārasampādane ussāhitā manthañca madhupiṇḍikañca ādāya – ‘‘paṭiggaṇhātu no, bhante, bhagavā imaṃ āhāraṃ anukampaṃ upādāyā’’ti satthāraṃ upanāmetvā aṭṭhaṃsu. Bhagavā pāyāsapaṭiggahaṇadivaseyeva pattassa antarahitattā ‘‘na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyya’’nti cintesi. Athassa cittaṃ ñatvā catūhi disāhi cattāro mahārājāno indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, bhagavā te paṭikkhipi. Puna muggavaṇṇaselamaye cattāro patte upanāmesuṃ. Bhagavā catunnampi mahārājānaṃ saddhānurakkhaṇatthāya cattāropi patte paṭiggahetvā uparūpari ṭhapetvā ‘‘eko hotū’’ti adhiṭṭhāsi. Cattāropi mukhavaṭṭiyaṃ paññāyamānalekhā hutvā majjhimappamāṇena ekattaṃ upagamiṃsu. Bhagavā tasmiṃ paccagghe selamaye patte āhāraṃ paṭiggahetvā paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi. Te dve bhātaro vāṇijā buddhañca dhammañca saraṇaṃ gantvā dvevācikā upāsakā ahesuṃ. Atha nesaṃ ‘‘ekaṃ no, bhante, paricaritabbaṭṭhānaṃ dethā’’ti vadantānaṃ dakkhiṇahatthena attano sīsaṃ parāmasitvā kesadhātuyo adāsi. Te attano nagare tā dhātuyo suvaṇṇasamuggassa anto pakkhipitvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesuṃ.
正自觉者从那里起身后,又回到阿阇波罗尼拘律树,在树根下坐下。他刚在那里坐下,就在内心回顾自己所证悟的法有多么深奥时,生起了一个所有佛陀都会有的念头——对别人不愿说法的想法,也就是:“我证得这个法实在太艰难了。”这时,娑婆主梵天心想:“世界要完了,世界要毁了。”于是带着一万个轮围世界里的帝释天、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天和大梵天等众天神,来到世尊面前,用“尊者,请世尊说法”这样的话,请求世尊说法。巴利
Sammāsambuddho pana tato vuṭṭhāya puna ajapālanigrodhameva gantvā nigrodhamūle nisīdi. Athassa tattha nisinnamattasseva attanā adhigatadhammassa gambhīrataṃ paccavekkhantassa sabbabuddhānaṃ āciṇṇo – ‘‘kicchena adhigato kho myāyaṃ dhammo’’ti paresaṃ adesetukāmatākārappatto vitakko udapādi. Atha kho brahmā sahampati ‘‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko’’ti dasahi cakkavāḷasahassehi sakkasuyāmasantusitanimmānarativasavattimahābrahmāno ādāya satthu santikaṃ āgantvā ‘‘desetu, bhante, bhagavā dhamma’’ntiādinā nayena dhammadesanaṃ āyāci.
导师答应了他的请求后,心里想:“我该先给谁说法呢?”他想到:“阿罗逻是位有智慧的人,他能很快理解这个法。”于是动了这个念头。但他再一观察,知道阿罗逻已经在七天前去世了。他又想到优陀伽罗摩子,知道他也是在前一天夜里去世的。于是他想:“五群比丘对我帮助很大。”便把心转向五群比丘,观察道:“他们现在住在哪里呢?”他了解到他们住在波罗奈城的仙人堕处鹿野苑。他在菩提道场附近托钵行走了几天,然后决定:“我要在阿沙荼月满月那天,前往波罗奈城转法轮。”于是在那个半月的第十四天,后夜时分他就起身了。天亮时,他拿着衣钵,踏上了十八由旬的路。途中遇到一位名叫优波迦的邪命外道,导师向他说明自己已经成佛。就在当天傍晚,他到达了仙人堕处。巴利
Satthā tassa paṭiññaṃ datvā ‘‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti cintento ‘‘āḷāro paṇḍito, so imaṃ dhammaṃ khippaṃ ājānissatī’’ti cittaṃ uppādetvā puna olokento tassa sattāhakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā udakaṃ āvajjesi. Tassāpi abhidosakālaṅkatabhāvaṃ ñatvā ‘‘bahūpakārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū’’ti pañcavaggiye ārabbha manasi katvā ‘‘kahaṃ nu kho te etarahi viharantī’’ti āvajjento ‘‘bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye’’ti ñatvā katipāhaṃ bodhimaṇḍasāmantāyeva piṇḍāya caranto viharitvā ‘‘āsāḷhipuṇṇamāyaṃ bārāṇasiṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattessāmī’’ti pakkhassa cātuddasiyaṃ paccūsasamaye paccuṭṭhāya pabhātāya rattiyā kālasseva pattacīvaramādāya aṭṭhārasayojanamaggaṃ paṭipanno antarāmagge upakaṃ nāma ājīvakaṃ disvā tassa attano buddhabhāvaṃ ācikkhitvā taṃ divasameva sāyanhasamaye isipatanaṃ sampāpuṇi.
五群比丘远远看见如来朝这边走来,就互相约定:贤友们,这位沙门乔达摩因为贪图资具丰富而退转了,现在身体圆满、诸根肥润、肤色金黄地走过来。我们不要向他行礼问讯。不过他毕竟出身于大家族,应该给他一个座位,我们就只给他敷设一个座位吧。世尊以能了知一切众生——包括诸天在内——心念动向的智慧,观察他们心里在想什么,随即了知了他们的心念。于是,他把原本无差别遍满一切天人的慈心收摄起来,转而以有特定对象的慈心遍满这五个人。他们被世尊的慈心所触动,当如来走近时,再也守不住自己的约定,纷纷起身迎接,做了问讯、礼敬等一切应做的事。但他们不知道世尊已经成就正自觉,仍然只是直呼其名,以贤友相称。巴利
Pañcavaggiyā tathāgataṃ dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘ayaṃ āvuso, samaṇo gotamo paccayabāhullāya āvattitvā paripuṇṇakāyo pīṇindriyo suvaṇṇavaṇṇo hutvā āgacchati. Imassa vandanādīni na karissāma, mahākulappasuto kho panesa āsanābhihāraṃ arahati, tenassa āsanamattaṃ paññāpessāmā’’ti katikaṃ akaṃsu. Bhagavā sadevakassa lokassa cittācārajānanasamatthena ñāṇena ‘‘kiṃ nu kho ime cintayiṃsū’’ti āvajjetvā cittaṃ aññāsi. Atha tesu sabbadevamanussesu anodissakavasena pharaṇasamatthaṃ mettacittaṃ saṅkhipitvā odissakavasena mettacittena phari. Te bhagavatā mettacittena saṃphuṭṭhā tathāgate upasaṅkamante sakāya katikāya saṇṭhātuṃ asakkontā paccuggantvā abhivādanādīni sabbakiccāni akaṃsu. Sammāsambuddhabhāvaṃ panassa ajānantā kevalaṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācariṃsu.
这时,世尊对他们说:“比丘们,不要对如来直呼其名,也不要称他为‘贤友’。比丘们,如来是阿拉汉、正自觉者。”他这样让他们知道自己是佛陀之后,坐在施设好的最胜佛座上。当时正值后阿沙荼星宿合会之时,有一亿八千万梵天众围绕着他。世尊叫来五群长老,为他们开示了三转、十二行相、以六种智明而震动的无上《转法轮经》。其中,憍陈如长老随着说法的次第修观,在经说完时,与一亿八千万梵天众一起证得入流果。导师就在那里进入雨安居。第二天,导师坐在住处教诫婆师波长老,其余四位比丘出去乞食。婆师波长老在午前就证得入流果。用同样的方法,第二天教诫跋提长老,再一天教诫摩诃男长老,又一天教诫阿说示长老,把他们全都安立在入流果中。到半月第五天,导师召集五位长老,为他们开示《无我相经》。说法结束时,五位长老全都证得阿拉汉果。接着,导师看到善男子耶舍有证悟的因缘。那位良家子夜里心生厌离,离家出走。世尊叫他:“来吧,耶舍!”就在那天夜里,让他证得入流果;第二天,又让他证得阿拉汉果。之后,耶舍的另外五十四位朋友也以“来吧,比丘”的方式出家,导师使他们证得阿拉汉果。巴利
Atha ne bhagavā – ‘‘mā, bhikkhave, tathāgataṃ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha. Arahaṃ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho’’ti attano buddhabhāvaṃ ñāpetvā paññattavarabuddhāsane nisinno uttarāsāḷhanakkhattayoge vattamāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi parivuto pañcavaggiyatthere āmantetvā tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ chañāṇavijambhanaṃ anuttaraṃ dhammacakkappavattanasuttantaṃ (mahāva. 13 ādayo; saṃ. ni. 5.1081) desesi. Tesu koṇḍaññatthero desanānusārena ñāṇaṃ pesento suttapariyosāne aṭṭhārasahi brahmakoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Satthā tattheva vassaṃ upagantvā punadivase vappattheraṃ ovadanto vihāreyeva nisīdi, sesā cattāropi piṇḍāya cariṃsu. Vappatthero pubbaṇheyeva sotāpattiphalaṃ pāpuṇi . Etenevupāyena punadivase bhaddiyattheraṃ, punadivase mahānāmattheraṃ, punadivase assajittheranti sabbe sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā pañcamiyaṃ pakkhassa pañcapi there sannipātetvā anattalakkhaṇasuttantaṃ (mahāva. 20 ādayo; saṃ. ni. 3.59) desesi. Desanāpariyosāne pañcapi therā arahatte patiṭṭhahiṃsu. Atha satthā yasassa kulaputtassa upanissayaṃ disvā taṃ rattibhāge nibbijjitvā gehaṃ pahāya nikkhantaṃ ‘‘ehi yasā’’ti pakkositvā tasmiṃyeva rattibhāge sotāpattiphale, punadivase arahatte patiṭṭhāpetvā, aparepi tassa sahāyake catupaññāsajane ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā arahattaṃ pāpesi.
就这样,当世间已经有六十一位阿拉汉出现时,导师在雨安居结束、举行自恣后,说:“比丘们,去各地游化吧!”就把六十位比丘派往各个方向,自己则前往优楼频螺。途中,他在一片棉树林里调伏了三十位贤部青年。这些人当中,最差的一位证得入流果,最好的一位证得不来果。导师也以“来吧,比丘!”的方式让他们全部出家,派往各方,然后到了优楼频螺。他示现了三千五百种神通变化,调伏了优楼频螺迦叶等三兄弟螺髻外道,他们共有一千名螺髻弟子随从。导师以“来吧,比丘!”的方式让他们出家,让他们在象头山坐下,开示《燃烧经》,使他们安立于阿拉汉果。然后,在那一千位阿拉汉的围绕下,导师心想:“我要兑现对频婆娑罗王的承诺。”便前往王舍城附近的杖林苑。国王从苑丁那里听说“导师来了”,就由十二万位婆罗门和居士围绕,来到导师面前。那时,如来双足放出光明,就像在轮宝纹饰的足底上铺开金板华盖一样。国王以头顶礼如来的双足,然后和随众一起坐在一边。巴利
Evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu satthā vuṭṭhavasso pavāretvā ‘‘caratha bhikkhave cārika’’nti saṭṭhibhikkhū disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe tiṃsabhaddavaggiyakumāre vinesi. Tesu sabbapacchimako sotāpanno, sabbuttamo anāgāmī ahosi. Tepi sabbe ehibhikkhubhāveneva pabbājetvā disāsu pesetvā uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni dassetvā uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā gayāsīse nisīdāpetvā ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) arahatte patiṭṭhāpetvā tena arahantasahassena parivuto ‘‘bimbisārarañño dinnapaṭiññaṃ mocessāmī’’ti rājagahanagarūpacāre laṭṭhivanuyyānaṃ agamāsi. Rājā uyyānapālassa santikā ‘‘satthā āgato’’ti sutvā dvādasanahutehi brāhmaṇagahapatikehi parivuto satthāraṃ upasaṅkamitvā cakkavicittatalesu suvaṇṇapaṭṭavitānaṃ viya pabhāsamudayaṃ vissajjentesu tathāgatassa pādesu sirasā nipatitvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ parisāya.
那时,那些婆罗门居士心里生起这样的念头:“这位大沙门是在优楼频螺迦叶座下修梵行呢?还是优楼频螺迦叶在大沙门座下修梵行?”世尊知道他们心里的想法后,便以偈颂对优楼频螺迦叶说:巴利
Atha kho tesaṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ etadahosi – ‘‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo uruvelakassape brahmacariyaṃ carati, udāhu uruvelakassapo mahāsamaṇe’’ti. Bhagavā tesaṃ cetassā cetoparivitakkamaññāya uruvelakassapaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
你究竟见到了什么,优楼频螺的居民啊,才舍弃了火供?消瘦的教导者啊。
我问你,迦叶,这件事:你的火供是怎么被断除的?巴利
‘‘Kimeva disvā uruvelavāsi, pahāsi aggiṃ kisakovadāno; Pucchāmi taṃ kassapa etamatthaṃ, kathaṃ pahīnaṃ tava aggihutta’’nti. –
长老也明白了世尊的心意,于是说道:巴利
Theropi bhagavato adhippāyaṃ viditvā –
祭祀者们赞叹色、声、味,还有可爱的女人。
知道这些在依着中有污垢,所以我不喜欢祭祀,也不热衷供养。巴利
‘‘Rūpe ca sadde ca atho rase ca, kāmitthiyo cābhivadanti yaññā; Etaṃ malantī upadhīsu ñatvā, tasmā na yiṭṭhe na hute arañji’’nti. (mahāva. 55) –
说完这首偈颂后,为了表明自己是弟子,他把头放在如来的脚背上,说:“尊者,您是我的导师,我是您的弟子。”然后他腾空而起,先跳上一棵多罗树的高度,再跳到两棵、三棵,一直到七棵多罗树那么高,这样上下往返七次,才落下来,礼敬如来,然后坐在一边。大众看到这个神通变化,纷纷赞叹导师的功德:“啊,佛陀真是有大神力!像优楼频螺迦叶这样固执己见、自以为已证阿罗汉的人,也被如来打破了邪见之网,调伏了下来。”世尊说:“我不是现在才调伏优楼频螺迦叶的,过去世他也曾被我调伏过。”于是借着这个因缘,讲了《摩诃那罗陀迦叶本生经》,并开示了四圣谛。国王和十一那呼塔那么多人一起证得入流果,还有一那呼塔那么多人表明自己成为近事男。国王在世尊面前坐着,说出了五种安稳的信心,皈依了三宝,并邀请世尊第二天来应供,然后从座位上起身,右绕世尊后离去。巴利
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano sāvakabhāvappakāsanatthaṃ tathāgatassa pādapiṭṭhe sīsaṃ ṭhapetvā ‘‘satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā ekatālaṃ dvitālaṃ titālanti yāva sattatālappamāṇaṃ sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā oruyha tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ‘‘aho mahānubhāvā buddhā, evañhi thāmagatadiṭṭhiko nāma ‘arahā’ti maññamāno uruvelakassapopi diṭṭhijālaṃ bhinditvā tathāgatena damito’’ti satthu guṇakathaṃyeva kathesi. Bhagavā ‘‘nāhaṃ idāniyeva uruvelakassapaṃ damemi, atītepi esa mayā damito’’ti vatvā imissā aṭṭhuppattiyā mahānāradakassapajātakaṃ (jā. 2.22.1153 ādayo) kathetvā cattāri saccāni pakāsesi. Rājā ekādasahi nahutehi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhāsi, ekanahutaṃ upāsakattaṃ paṭivedesi. Rājā satthu santike nisinnoyeva pañca assāsake pavedetvā saraṇaṃ gantvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkami.
第二天,前一天见过世尊的人也好,没见过的人也好,王舍城所有居民一共十八俱胝人,都想见到如来,一大早就从王舍城赶往杖林苑。三由旬的路根本走不通,整座杖林苑被挤得密密麻麻,一点空隙都没有。大众看着十力者那容貌殊胜圆满的身体,怎么看都看不够。这地方就叫“色地”。在这种场合,世尊的三十二相、八十随形好等一切色身的光彩,都应当详细描述。大众就这样看着十力者容貌殊胜的身体,园中和路上被挤得水泄不通,连一位比丘走出去的空间都没有。据说那天世尊的饭食差点断了,因此帝释天的座位发出热来。他觉察到原因后,化作一个青年的模样,口中说着赞叹佛、法、僧的偈颂,从十力者前方下来,以天威神力清出了一条路——巴利
Punadivase yehi ca bhagavā hiyyo diṭṭho, yehi ca adiṭṭho, te sabbepi rājagahavāsino aṭṭhārasakoṭisaṅkhā manussā tathāgataṃ daṭṭhukāmā pātova rājagahato laṭṭhivanuyyānaṃ agamaṃsu. Tigāvuto maggo nappahosi, sakalalaṭṭhivanuyyānaṃ nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi. Mahājano dasabalassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ passantopi tittiṃ kātuṃ nāsakkhi. Vaṇṇabhūmi nāmesā. Evarūpesu hi ṭhānesu bhagavato lakkhaṇānubyañjanādippabhedā sabbāpi rūpakāyasirī vaṇṇetabbā. Evaṃ rūpasobhaggappattaṃ dasabalassa sarīraṃ passamānena mahājanena nirantaraṃ phuṭe uyyāne ca gamanamagge ca ekabhikkhussapi nikkhamanokāso nāhosi. Taṃ divasaṃ kira bhagavato bhattaṃ chinnaṃ bhaveyya, tasmā ‘‘taṃ mā ahosī’’ti sakkassa nisinnāsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā māṇavakavaṇṇaṃ abhinimminitvā buddhadhammasaṅghapaṭisaṃyuttā thutiyo vadamāno dasabalassa purato otaritvā devānubhāvena okāsaṃ katvā –
已调御的人,和那些同样已调御的、从前结螺髻的修行者们在一起;已彻底解脱的人,和那些同样已解脱的人在一起。
世尊肤色如纯金,进入了王舍城。
已解脱的人,与同样解脱的人……
已度脱者与诸已度脱者……
已寂静的世尊与已寂静的众比丘……(省略)进入王舍城。
具足十住、具足十力、了知十法、又具备十支;
世尊由一千人随行,进入了王舍城。巴利
‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi; Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā. ‘‘Mutto muttehi…pe…. ‘‘Tiṇṇo tiṇṇehi…pe…. ‘‘Santo santehi…pe… rājagahaṃ pāvisi bhagavā. ‘‘Dasavāso dasabalo, dasadhammavidū dasabhi cupeto; So dasasataparivāro, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –
他用这些偈颂赞叹世尊的功德,走在前面。那时,大众看见这位青年容貌出众,心想:“这位青年真是极其俊美,我们以前从没见过。”于是问道:“这位青年从哪里来?是谁家的人?”青年听了,便说:巴利
Imāhi gāthāhi satthu vaṇṇaṃ vadamāno purato pāyāsi. Tadā mahājano māṇavakassa rūpasiriṃ disvā ‘‘ativiya abhirūpo vatāyaṃ māṇavako, na kho pana amhehi diṭṭhapubbo’’ti cintetvā ‘‘kuto ayaṃ māṇavako, kassa vā aya’’nti āha. Taṃ sutvā māṇavo –
那位智者,在一切处都已调御自己,清净无染,无人能比。
他说了这样一首偈颂:“他是世间的阿罗汉、善逝,我是他的侍从。”巴利
‘‘Yo dhīro sabbadhi danto, suddho appaṭipuggalo; Arahaṃ sugato loke, tassāhaṃ paricārako’’ti. – gāthamāha;
导师走上帝释天为他开辟的道路,在成千比丘的围绕下进入王舍城。国王以佛陀为首的僧团作了大布施后,说:“尊者,我没办法离开三宝而生活。不论时候到了还是没到,我都会来到世尊身边。杖林苑实在太远,而我们这座竹林苑不远不近,来往方便,是适合佛陀居住的住处。尊者,请世尊接受我这座竹林苑。”他拿来金瓶,里面盛着散发花香、颜色如宝石的水,把水倒在十力者手中,以此献出竹林苑。就在竹林苑被接受的那一刻,大地震动,表示“佛陀教法的根基已经扎下”。因为在赡部洲,除了竹林苑,再没有别的住处是在大地震动之后才被接受的;即使在铜掌岛,除了大寺,也没有别的住处是在大地震动之后才被接受的。导师接受竹林苑后,为国王作了随喜祝福,就从座位起身,在比丘僧团的围绕下前往竹林苑。巴利
Satthā sakkena katokāsaṃ maggaṃ paṭipajjitvā bhikkhusahassaparivuto rājagahaṃ pāvisi. Rājā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā ‘‘ahaṃ, bhante, tīṇi ratanāni vinā vasituṃ na sakkhissāmi, velāya vā avelāya vā bhagavato santikaṃ āgamissāmi, laṭṭhivanuyyānañca nāma atidūre, idaṃ pana amhākaṃ veḷuvanuyyānaṃ nātidūraṃ naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ buddhārahaṃ senāsanaṃ. Idaṃ me, bhante, bhagavā paṭiggaṇhātū’’ti suvaṇṇabhiṅgārena pupphagandhavāsitaṃ maṇivaṇṇaṃ udakamādāya veḷuvanuyyānaṃ pariccajanto dasabalassa hatthe udakaṃ pātesi. Tasmiṃ ārāme paṭiggahiteyeva ‘‘buddhasāsanassa mūlāni otiṇṇānī’’ti mahāpathavī kampi. Jambudīpatalasmiñhi ṭhapetvā veḷuvanaṃ aññaṃ mahāpathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Tambapaṇṇidīpepi ṭhapetvā mahāvihāraṃ aññaṃ pathaviṃ kampetvā gahitasenāsanaṃ nāma natthi. Satthā veḷuvanārāmaṃ paṭiggahetvā rañño anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā bhikkhusaṅghaparivuto veḷuvanaṃ agamāsi .
那时,舍利弗和目犍连这两位游方者正住在王舍城附近,寻求不死。其中,舍利弗看见阿说示长老进城乞食,心生净信,便上前亲近。他听了以“诸法因缘生”开头的偈颂后,证得入流果,又把同一首偈颂说给同伴目犍连听。目犍连也证得了入流果。他们两人随后去见散若耶,然后带着各自的徒众在世尊面前出家。其中,目犍连在七天内证得阿罗汉果,舍利弗则在半个月后证得。世尊把他们两人安立为上首弟子。舍利弗长老在证得阿罗汉果的当天,就举行了一次集会。巴利
Tasmiṃ kho pana samaye sāriputto ca moggallāno cāti dve paribbājakā rājagahaṃ upanissāya viharanti amataṃ pariyesamānā. Tesu sāriputto assajittheraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ disvā pasannacitto payirupāsitvā ‘‘ye dhammā hetuppabhavā’’tiādigāthaṃ (mahāva. 60; apa. thera 1.1.286) sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya attano sahāyakassa moggallānassapi tameva gāthaṃ abhāsi. Sopi sotāpattiphale patiṭṭhahi. Te ubhopi sañcayaṃ oloketvā attano parisāya saddhiṃ bhagavato santike pabbajiṃsu. Tesu moggallāno sattāhena arahattaṃ pāpuṇi, sāriputto aḍḍhamāsena. Ubhopi te satthā aggasāvakaṭṭhāne ṭhapesi. Sāriputtattherena ca arahattaṃ pattadivaseyeva sannipātaṃ akāsi.
世尊那时正住在竹林园里。净饭大王听说:“我儿子据说修了六年苦行,证得无上正等觉,转起殊胜法轮,如今依止王舍城,住在竹林园中。”听完这话,他就叫来一位大臣,吩咐说:“来,贤臣,你带一千人做随从,去王舍城,用我的名义说:‘你父亲净饭大王想见你。’然后把我儿子接回来。”那位大臣回答:“遵命,大王。”他恭敬地领受了国王的话,就带着一千随从,很快走完六十由旬的路程。那时十力世尊正坐在四众弟子中间说法,他走进精舍。他心里想:“国王的使命先放一放。”就站在大众边上听世尊说法。听完法后,他站在原地,和一千随从一起证得阿罗汉果,并请求出家。世尊伸出手说:“来吧,比丘们。”刹那间,他们全都变成像神通化现的衣钵在身,看起来就像出家六十年的长老比丘。不过,自从证得阿罗汉果那一刻起,圣者们自然就安住在舍心之中,所以他没有把国王托付的口信告诉十力世尊。国王心想:“派去的人既不回来,也听不到回音。”于是又用同样的方式说:“来,贤臣,你去。”又派了另一位大臣。那位大臣去了以后,也像前面那样,和随从们一起证得阿罗汉果,默不作声。国王又同样地说:“来,贤臣,你去,你去。”这样又派了另外七位大臣。他们九位大臣带着九千随从,办完了自己的事,就默然住在那里。巴利
Tathāgate pana tasmiññeva veḷuvanuyyāne viharante suddhodanamahārājā ‘‘putto kira me chabbassāni dukkarakārikaṃ caritvā paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharatī’’ti sutvā aññataraṃ amaccaṃ āmantesi – ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā mama vacanena ‘pitā te suddhodanamahārājā daṭṭhukāmo’ti vatvā mama puttaṃ gaṇhitvā ehī’’ti āha. So ‘‘evaṃ, devā’’ti rañño vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā purisasahassaparivāro khippameva saṭṭhiyojanamaggaṃ gantvā dasabalassa catuparisamajjhe nisīditvā dhammadesanāvelāyaṃ vihāraṃ pāvisi. So ‘‘tiṭṭhatu tāva raññā pahitasāsana’’nti parisapariyante ṭhito satthu dhammadesanaṃ sutvā yathāṭhitova saddhiṃ purisasahassena arahattaṃ patvā pabbajjaṃ yāci. Bhagavā ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikattherā viya ahesuṃ. Arahattaṃ pattakālato paṭṭhāya pana ariyā nāma majjhattāva hontīti, so raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā – ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aññaṃ amaccaṃ pesesi. Sopi gantvā purimanayeneva saddhiṃ parisāya arahattaṃ patvā tuṇhī ahosi. Puna rājā ‘‘ehi bhaṇe, tvaṃ gaccha, tvaṃ gacchā’’ti eteneva niyāmena aparepi satta amacce pesesi. Te sabbe nava purisasahassaparivārā nava amaccā attano kiccaṃ niṭṭhāpetvā tuṇhībhūtā tattheva vihariṃsu.
国王连一个能带回口信的人都没等到,就想:“这么多人因为对我没有感情,连一句口信都不给我带回来。到底谁能替我传话呢?”他环视全部王族力量时,看到了迦留陀夷。据说,这位迦留陀夷是国王事事都能办成的内臣,极受信任,和菩萨同一天出生,是小时候一起玩沙子的同伴。于是国王召见他说:“亲爱的迦留陀夷,我想见我的儿子,派了九位大臣,每人带一千人随从,可他们当中没有一个人回来,哪怕传一句口信都没有。我的寿命什么时候到头很难说,我想活着见到儿子。你能让我见到儿子吗?”迦留陀夷说:“大王,如果我能出家,我就能办到。”国王说:“亲爱的,不管你出家还是不出家,只要能让我见到儿子就行。”他答应道:“好的,大王。”便带着国王的口信前往王舍城。世尊说法时,他站在大众边缘听法,和随从们一起证得阿罗汉果,以“善来,比丘”的方式出家,就在那里住下。巴利
Rājā sāsanamattampi āharitvā ācikkhantaṃ alabhitvā cintesi – ‘‘ettakāpi janā mayi sinehābhāvena sāsanamattampi na paccāhariṃsu, ko nu kho me sāsanaṃ karissatī’’ti sabbaṃ rājabalaṃ olokento kāḷudāyiṃ addasa. So kira rañño sabbatthasādhako abbhantariko ativiya vissāsiko amacco bodhisattena saddhiṃ ekadivase jāto sahapaṃsukīḷako sahāyo. Atha naṃ rājā āmantesi – ‘‘tāta kāḷudāyi, ahaṃ mama puttaṃ daṭṭhukāmo navapurisasahassaparivārena nava amacce pesesiṃ, tesu ekopi āgantvā sāsanamattaṃ ārocento nāma natthi. Dujjāno kho pana me jīvitantarāyo, jīvamānoyevāhaṃ puttaṃ daṭṭhukāmo. Sakkhissasi nu kho me puttaṃ dassetu’’nti? ‘‘Sakkhissāmi, deva, sace pabbajituṃ labhissāmī’’ti. ‘‘Tāta, tvaṃ pabbajito vā apabbajito vā mayhaṃ puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhu, devā’’ti rañño sāsanaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāvena pabbajitvā vihāsi.
导师成佛后,先在仙人堕处度过第一个雨安居。雨安居结束、举行自恣后,他前往优楼频螺,在那里住了三个月,调伏了三位结发外道兄弟。然后,在千名比丘的随同下,于颇沙月圆日到达王舍城,又住了两个月。到这时,从离开波罗奈算起已经过了五个月,整个冬季已经过去。从迦留陀夷长老到来的那天算起,已经过了七八天。长老在颇伽那月圆日心想:“现在寒冬已过,春天来了。人们收割了庄稼等,各处道路都畅通了。大地覆盖着绿草,树林开满了花,道路适合行走。现在是十力世尊关怀亲族的时候了。”于是,他来到世尊面前。巴利
Satthā buddho hutvā paṭhamaṃ antovassaṃ isipatane vasitvā vuṭṭhavasso pavāretvā uruvelaṃ gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile vinetvā bhikkhusahassaparivāro phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse vasi. Ettāvatā bārāṇasito nikkhantassa pañca māsā jātā, sakalo hemanto atikkanto. Kāḷudāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭhadivasā vītivattā. Thero phagguṇamāsapuṇṇamāyaṃ cintesi – ‘‘atikkanto dāni hemanto, vasantasamayo anuppatto, manussehi sassādīni uddharitvā sammukhasammukhaṭṭhānehi maggā dinnā, haritatiṇasañchannā pathavī, supupphitā vanasaṇḍā, paṭipajjanakkhamā maggā, kālo dasabalassa ñātisaṅgahaṃ kātu’’nti. Atha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā –
尊者,现在树木像火一样红,为了结果,已经舍弃了叶子的遮蔽。
它们像火焰一样闪耀,大雄啊,这正是分享美味的时候……
不太冷,不太热,也不太饥荒缺粮。
大地青翠悦目,正是时候了,大牟尼。巴利
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya; Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ…pe…. (theragā. 527); ‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ; Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmunī’’ti. –
优陀夷用整整六十首偈颂,赞叹了十力世尊回到故乡都城的事。于是导师问他:“优陀夷,你为什么用这么甜美的声音来赞叹这趟回乡之行?”他回答说:“尊者,您的父亲净饭大王想见您,请您摄受亲族们吧。”导师说:“好,优陀夷,我会摄受亲族。你去通知比丘僧团,让他们做好出行前的准备。”长老答道:“是,尊者。”便去通知了那些比丘。巴利
Saṭṭhimattāhi gāthāhi dasabalassa kulanagaragamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Atha naṃ satthā – ‘‘kiṃ nu kho, udāyi, madhurassarena gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesī’’ti āha. ‘‘Tumhākaṃ, bhante, pitā suddhodanamahārājā tumhe passitukāmo, karotha ñātakānaṃ saṅgaha’’nti. ‘‘Sādhu, udāyi, karissāmi ñātakānaṃ saṅgahaṃ, bhikkhusaṅghassa ārocehi, gamiyavattaṃ paripūressantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero tesaṃ ārocesi.
世尊由鸯伽、摩揭陀的一万名善家子弟,以及迦毗罗卫的一万名善家子弟——总共两万名漏尽比丘围绕,从王舍城出发,每天走一由旬。他想:“从王舍城到迦毗罗卫有六十由旬,我两个月就能到。”于是他以不慌不忙的方式游行前进。长老也想:“我要去告诉国王世尊已经出发了。”于是他腾空而起,出现在国王的宫中。国王见到长老,满心欢喜,请他坐上极为贵重的宝座,把自己准备好的种种上等美味食物盛满他的钵,递给他。长老起身,做出要离开的样子。国王说:“坐下来吃吧,亲爱的。”长老说:“大王,我要到导师那里再吃。”国王问:“亲爱的,导师在哪里?”长老说:“大王,导师由两万比丘围绕,正为了见您而游行前来。”国王满心欢喜,说道:“你们把这些吃了,在我儿子到达这座城之前,每天从这边给他送钵食。”长老答应了。国王亲自为长老供食,然后用香粉把钵擦干净,装满最上等的食物,放在长老手中,说:“请献给如来。”长老在众目睽睽之下把钵抛向空中,自己也腾空而起,取了钵食,放到导师手中。导师吃了。长老就用这个办法,每天送来钵食。世尊在途中也只吃国王供养的钵食。长老每天吃完饭以后,都用“今天世尊走了这么远,今天走了这么远”这样与佛陀功德相应的话,让整个王族在还没见到导师之前就对导师生起了净信。正因如此,世尊把他列为弟子中“令族人生信第一”,说:“诸比丘,在我的比丘弟子中,能令族人生信第一的,就是迦留陀夷。”巴利
Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi, kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi sahassehīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavabhikkhūhi parivuto rājagahā nikkhamitvā divase divase yojanaṃ gacchati. ‘‘Rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthuṃ dvīhi māsehi pāpuṇissāmī’’ti aturitacārikaṃ pakkāmi. Theropi ‘‘bhagavato nikkhantabhāvaṃ rañño ārocessāmī’’ti vehāsaṃ abbhuggantvā rañño nivesane pāturahosi. Rājā theraṃ disvā tuṭṭhacitto mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā adāsi. Thero uṭṭhāya gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Nisīditvā bhuñja, tātā’’ti. ‘‘Satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmi, mahārājā’’ti. ‘‘Kahaṃ pana, tāta, satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya cārikaṃ nikkhanto, mahārājā’’ti. Rājā tuṭṭhamānaso āha – ‘‘tumhe imaṃ paribhuñjitvā yāva mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itova piṇḍapātaṃ pariharathā’’ti. Thero adhivāsesi. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamassa bhojanassa pūretvā ‘‘tathāgatassa dethā’’ti therassa hatthe patiṭṭhāpesi. Thero sabbesaṃ passantānaṃyeva pattaṃ ākāse khipitvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ āharitvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ paribhuñji. Eteneva upāyena thero divase divase piṇḍapātaṃ āhari. Satthāpi antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi bhattakiccāvasāne divase divase ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato, ajja ettaka’’nti buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sakalaṃ rājakulaṃ satthudassanaṃ vināyeva satthari sañjātappasādaṃ akāsi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) etadagge ṭhapesi.
释迦族人也在世尊到达的时候就已经聚在一起,说:“我们要去见一见亲族里最尊贵的那位。”他们一边察看世尊住的地方,一边认定“这榕树园真让人欢喜”,就在那里把一切接待的事都安排妥当。然后他们手里拿着香和花去迎接,先派出一群佩戴各种饰物的年少男孩和女孩,接着又派出年轻的王子和公主。在这之后,他们自己用香、花等供品供养,迎请世尊,一起前往榕树园。到了那里,世尊在两万漏尽比丘的围绕下,坐在铺设好的殊胜佛座上。释迦族人天生傲慢,因傲慢而刚硬,他们心想:“悉达多王子比我们年轻,是我们的弟弟、外甥、儿子、孙子。”于是对那些年轻的王子说:“你们去礼拜,我们坐在你们后面。”巴利
Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā ‘‘nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyo’’ti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphahatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca, tesaṃ anantarā sāmaṃ gandhapupphādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi . Sākiyā nāma mānajātikā mānatthaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharataro, amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
他们这样没有礼拜就坐下后,世尊观察他们的心意,想:“我的亲族不向我礼拜,现在我要让他们礼拜。”于是世尊进入作为神通基础的第四禅那,出定后腾空而起,仿佛在他们头顶撒下脚上的尘土一般,在迦昙婆树下示现了类似双神变的奇迹。国王看到这稀有的景象,说道:“尊者,在您诞生那天,您被带去礼拜黑天婆罗门时,您的双足翻转过来,落在婆罗门头顶上。我看到那情景,就礼拜了您的双足,这是我的第一次礼拜。在耕田吉祥日,您躺在阎浮树荫下的华美卧榻上,树荫丝毫不动,我看到后也礼拜了您的双足,这是我的第二次礼拜。现在,我看到这前所未见的奇迹,又礼拜您的双足,这是我的第三次礼拜。”国王礼拜之后,没有一个释迦族人还能站着不礼拜世尊,所有人都礼拜了。巴利
Tesu evaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātayo vandanti, handa dāni te vandāpessāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthaṃ jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhante, tumhākaṃ jātadivase kāladevalassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vopāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase ca jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vojambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni pana imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti. Raññā pana vandite bhagavantaṃ avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbe vandiṃsuyeva.
世尊就这样让亲族们礼拜之后,从空中降下来,坐在准备好的座位上。世尊坐定后,亲族聚会达到了顶点,所有人都一心专注地坐着。这时,大云降下了一阵莲池雨。赤铜色的水在下面哗哗地流淌,想淋湿的人就被淋湿,不想淋湿的人身上连一滴水都沾不到。大家看到这情景,都生起了惊奇稀有的心,纷纷议论说:“啊,真是稀有!啊,真是奇妙!”导师说:“不只是现在我的亲族聚会时降下莲池雨,过去世也降过。”以这件事为缘起,世尊讲说了《须大拏本生》。听完法后,众人起身礼敬世尊,然后离去。然而,没有一位国王或大臣说过“明天请接受我们的供养”之后再离开的。巴利
Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattāsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāpatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi. Tambavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati, temitukāmova temeti, atemitukāmassa sarīre ekabindumattampi na patati. Taṃ disvā sabbe acchariyabbhutacittā jātā ‘‘aho acchariyaṃ, aho abbhuta’’nti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathesi. Dhammakathaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.
第二天,导师在两万比丘的簇拥下,进入迦毗罗卫城乞食。没有人上前迎请他,也没有人接过他的钵。世尊就站在城门的门柱旁这样思量:“过去诸佛在亲族的城市里是怎么乞食的?他们是挨家挨户依次去有权势的人家,还是不分贫富、一家一家次第乞食呢?”接着,他观察到没有哪一尊佛是依次只去权势人家的,便想:“如今我也应当遵循这个传统,将来我的弟子们随我修学,也能圆满践行乞食的规矩。”于是,他从城角的第一户人家开始,一家接一家地次第乞食。“听说悉达多王子在乞食呢!”人们纷纷打开两层、三层等宫殿的狮子窗,大众忙于观看。巴利
Satthā punadivase vīsatibhikkhusahassaparivuto kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Taṃ na koci gantvā nimantesi, na pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhitova āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbabuddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti? Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi dāni ayameva tesaṃ vaṃso paggahetabbo, āyatiñca mama sāvakā mamaññeva anusikkhantā piṇḍacārikavattaṃ paripūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya cari. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti dvibhūmikatibhūmikādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi.
罗睺罗的母亲王后心想:“听说那位圣王子,当年就在这座城里,以盛大的王威,乘坐金轿等巡游;如今却剃掉了须发,穿上袈裟,手持瓦钵,沿街乞食。他现在还庄严吗?”她打开狮子窗向外望去,看见世尊以种种离欲光辉炽然的身光,照亮了城中的街道;身周环绕着一圈光晕,八十随形好光明照耀,三十二大人相庄严饰身,以无与伦比的佛之威仪光耀赫赫。她从头顶一直看到脚底——巴利
Rāhulamātāpi devī – ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahantena rājānubhāvena suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthanivāsano kapālahattho piṇḍāya carati, sobhati nu kho’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā byāmappabhāparikkhepasamupabyūḷhāya asītānubyañjanappabhāsitāya dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitāya anopamāya buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā –
他的头发润泽深黑,柔软而卷曲;他的前额洁净明亮,如同太阳一般无瑕。
鼻子匀称、高耸、柔软而修长,如人中狮子,光芒如网般铺展开来。巴利
‘‘Siniddhanīlamudukuñcitakeso, sūriyanimmalatalābhinalāṭo; Yuttatuṅgamudukāyatanāso, raṃsijālavikasito narasīho’’ti. –
她用这十首赞叹人中狮子的偈颂称赞完之后,禀告国王说:“您的儿子正在托钵乞食。”国王听了心里震惊,用手紧抓着衣襟,匆匆忙忙地出去,快步赶到世尊面前,站定后说道:“尊者,您为什么要让我们难堪呢?为什么要去托钵乞食?您是不是觉得‘这么多比丘,我们供养不起’才这样想的?”世尊说:“大王,这是我们家族世代相传的做法。”“尊者,我们的家族不就是大选出王的刹帝利家族吗?在这个家族里,从来没有一个刹帝利去乞食的啊。”世尊说:“大王,您说的刹帝利家族,是您的家族。而我们这个,从燃灯佛、衮丹雅佛……一直到迦叶佛,这叫佛的家族。这些佛以及其他数不清的佛,都是靠托钵乞食来维持生活的。”世尊就站在街道中间——巴利
Evamādikāhi dasahi narasīhagāthāhi abhitthavitvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇḍapento turitaturito nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kinnu kho, bhante, amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ‘ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhu’nti saññaṃ karitthā’’ti? ‘‘Vaṃsacārittametaṃ, mahārāja, amhāka’’nti. ‘‘Nanu, bhante, amhākaṃ vaṃso nāma mahāsammatakhattiyavaṃso, ettha ca ekakhattiyopi bhikkhācarako nāma natthī’’ti. ‘‘Ayaṃ, mahārāja, khattiyavaṃso nāma tava vaṃso. Amhākaṃ pana ‘dīpaṅkaro koṇḍañño…pe… kassapo’ti ayaṃ buddhavaṃso nāma. Ete ca aññe ca anekasahassasaṅkhā buddhā bhikkhācāreneva jīvikaṃ kappesu’’nti antaravīthiyaṃ ṭhitova –
要起身精进,不要放逸,要好好修行善法。
行持正法的人,在这一世和下一世都快乐地睡眠。巴利
‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168) –
他说了这首偈颂。偈颂说完时,国王证得了入流果。巴利
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphale patiṭṭhāsi.
要行善行,不要行恶行。
行持正法的人,在今生和来世都能快乐地安睡。巴利
‘‘Dhammañcare sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 169) –
听完这首偈颂,他证得了一来果;听完《大法护本生》(《本生经》1.10.92等),他证得了不来果;临终时,他躺在白伞盖下的吉祥卧榻上,就证得了阿罗汉果。国王并没有以住在林中的方式来做精勤修行的功夫。不过,他在证得入流果之后,就接过世尊的钵,和随从一起把世尊迎上大宫殿,用精美的嚼食和啖食来供养。吃完饭以后,除了罗睺罗的母亲之外,后宫所有眷属都来礼敬世尊。随从们对她说:“去礼敬圣公子吧。”她却说:“如果我真的有功德,圣公子自己就会来到我面前;等他来了,我再礼敬他。”因此她没有去。巴利
Imaṃ gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, mahādhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi. So sotāpattiphalaṃ sacchikatvāyeva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccapariyosāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha, ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva mama santikaṃ ayyaputto āgamissati, āgatameva naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi.
世尊让国王把钵接过去,然后带着两位上首弟子一起去了公主的寝宫,到了之后说:“公主想怎么礼敬就怎么礼敬,不用对她说什么。”说完就在准备好的座位上坐下了。公主赶紧过来,抱住世尊的脚踝,把头贴到世尊的脚背上,按照自己的心意礼敬。国王对世尊讲起公主对世尊的爱敬和种种功德:“尊者,我女儿自从听说‘你们穿的是袈裟衣’,从那时起就一直穿着袈裟衣;听说你们日中一食,她就也日中一食;听说你们不用高广大床,她就只睡窄板床;知道你们不碰花鬘和香这些,她就也不碰花鬘和香。她自己的亲戚派人来说‘我们来照顾你’,她连一个亲戚都不看一眼。尊者,我女儿就是这样具足功德。”世尊说:“大王,这不算稀奇。现在她在您看护下,智慧成熟了,能守护自己;可过去没人看护她,她在山林间游走的时候,智慧还没成熟,就已经能守护自己了。”说完,世尊讲了《月紧那罗本生》(《本生经》1.14.18等),然后从座位上起身离开了。巴利
Bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruci vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññattāsane nisīdi. Sā vegenāgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi. Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi – ‘‘bhante, mama dhītā ‘tumhehi kāsāyāni vatthāni nivāsitānī’ti sutvā tato paṭṭhāya kāsāyavatthanivatthā jātā, tumhākaṃ ekabhattikabhāvaṃ sutvā ekabhattikāva jātā, tumhehi mahāsayanassa chaḍḍitabhāvaṃ sutvā paṭṭikāmañcakeyeva nipannā, tumhākaṃ mālāgandhādīhi viratabhāvaṃ ñatvā viratamālāgandhāva jātā, attano ñātakehi ‘mayaṃ paṭijaggissāmā’ti sāsane pesitepi tesu ekañātakampi na olokesi, evaṃ guṇasampannā me, bhante, dhītā’’ti. ‘‘Anacchariyaṃ, mahārāja, ayaṃ idāni tayā rakkhiyamānā rājadhītā paripakke ñāṇe attānaṃ rakkheyya, esā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakkepi ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ (jā. 1.14.18 ādayo) kathetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
第二天,难陀王子的灌顶、入宫、婚礼等庆典正在进行时,世尊来到他家,让王子接过钵,想趁这个机会度他出家。世尊说了祝福的话,就从座位上起身离开了。国中第一美女看见王子要走,伸长脖子望着他说:“圣公子,你可要快点回来啊。”王子不敢对世尊说“请您把钵接回去”,只好一路跟着到了寺院。尽管他并不情愿,世尊还是度他出了家。就这样,世尊到了迦毗罗卫城后,在第三天度化了难陀。巴利
Punadivase pana nandassa rājakumārassa abhisekagehappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu tassa gehaṃ gantvā kumāraṃ pattaṃ gāhāpetvā pabbājetukāmo maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho, ayyaputta, āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. So bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilavatthuṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesi.
第七天,罗睺罗的母亲把王子打扮好,派他去世尊那里,说:孩子,你看那位被两万沙门围绕、身色如金、形貌如梵天的沙门,他就是你的父亲。他本来有大宝藏,可自从他出家离开后,我们就再也没见过。你去,向他讨要你的遗产:父亲,我是王子,将来灌顶后会成为转轮王。我需要钱财,请把钱财给我。儿子本来就是父亲财产的主人。
王子一到世尊面前,就感受到父亲的慈爱,满心欢喜地说:沙门,您的荫凉真让人安乐。他又说了许多符合自己身份的话,然后站在一旁。世尊吃完饭,说完随喜的话,就从座位上起身离开了。王子跟在世尊后面,一边走一边说:沙门,把遗产给我!沙门,把遗产给我!世尊没有让王子回去,随从们也没能拦住跟着世尊走的王子。就这样,他跟着世尊一路到了寺院。巴利
Sattame divase rāhulamātāpi kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa, tāta, etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ tyassa nikkhamanakālato paṭṭhāya na passāma, gaccha, naṃ dāyajjaṃ yācāhi – ‘ahaṃ, tāta, kumāro abhisekaṃ patvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi. Sāmiko hi putto pitusantakassā’’’ti. Kumāro ca bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ labhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te, samaṇa, chāyā’’ti vatvā aññañca bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me, samaṇa, dehi, dāyajjaṃ me, samaṇa, dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Na bhagavā kumāraṃ nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ nāsakkhi. Iti so bhagavatā saddhiṃ ārāmameva agamāsi.
这时,世尊心里想:“这孩子想要的是他父亲的那份财产,那是跟着轮回转、带着过患的。这样吧,我就把我在菩提树下证得的七种圣财给他,让他成为出世间遗产的主人。”于是世尊叫来舍利弗尊者,说:“舍利弗,那就请你让罗睺罗出家吧。”舍利弗长老就让他出家了。王子出家之后,国王心里生起了极大的痛苦,他受不了这份苦,就来到世尊面前,请求一个恩典:“尊者,圣者们不应该让没有得到父母允许的儿子出家,这样才好。”世尊答应了他的请求。又过了一天,世尊在王宫里吃完饭,国王坐在一边说:“尊者,在您修苦行的时候,有一位天神来到我面前说:‘你的儿子死了。’我不信她的话,回绝道:‘我的儿子还没证得正觉,不会死的。’”世尊就以这件事为因缘,讲了《大法护本生》,说:“你们现在怎么会相信呢?过去有人把骨头拿给你们看,说‘你的儿子死了’,你们那时都不信。”故事讲完时,国王就安住在不来果上了。巴利
Tato bhagavā cintesi – ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātaṃ, handassa me bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, sāriputta, rāhulaṃ pabbājehī’’ti. Thero taṃ pabbājesi. Pabbajite ca pana kumāre rañño adhimattaṃ dukkhaṃ uppajji, taṃ adhivāsetuṃ asakkonto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘sādhu, bhante, ayyā mātāpitūhi ananuññātaṃ puttaṃ na pabbājeyyu’’nti varaṃ yāci. Bhagavā ca tassa varaṃ datvā punekadivase rājanivesane katabhattakicco ekamantaṃ nisinnena raññā ‘‘bhante, tumhākaṃ dukkarakārikakāle ekā devatā maṃ upasaṅkamitvā ‘putto te kālaṅkato’ti āha, tassā vacanaṃ asaddahanto ‘na mayhaṃ putto sambodhiṃ appatvā kālaṃ karotī’ti taṃ paṭikkhipi’’nti vutte ‘‘tumhe idāni kiṃ saddahissatha, ye tumhe pubbepi aṭṭhikāni dassetvā ‘putto te mato’ti vutte na saddahitthā’’ti imissā aṭṭhuppattiyā mahādhammapālajātakaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā anāgāmiphale patiṭṭhahi.
就这样,世尊让父亲安住在三果之中,然后由比丘僧团围绕,再次回到王舍城,住在寒林。那时,给孤独居士带着五百车货物来到王舍城,先到他一位亲密的长者朋友家里。在那里,他听说佛陀世尊已经出现于世。天快亮的时候,靠着天神的力量,门户自然打开,他来到导师面前,听了法,证得入流果。第二天,他为以佛陀为首的僧团办了盛大的供养,又得到导师答应前往舍卫城。一路上,每过一由旬,他就布施十万,建起精舍;后来用一亿八千万金砖铺地买下祇园,开始动工兴建。他在正中央为十力者建了香室,围绕香室,为八十位大长老各建一处住所,有单房、双房、鹅颈屋、长厅、方厅、殿堂等,其余各种坐卧处、池塘、经行道、夜间住处、白天住处,全都齐备,总共花了一亿八千万。他在一块令人欢喜的地方,建起一座让人心悦的精舍,然后派使者去迎请十力者。导师听了使者的话,便由大比丘僧团围绕,从王舍城出发,一路次第游行,到了舍卫城。巴利
Iti bhagavā pitaraṃ tīsu phalesu patiṭṭhāpetvā bhikkhusaṅghaparivuto punadeva rājagahaṃ gantvā sītavane vihāsi. Tasmiṃ samaye anāthapiṇḍiko gahapati pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya rājagahaṃ gantvā attano piyasahāyakassa seṭṭhino gehaṃ gantvā tattha buddhassa bhagavato uppannabhāvaṃ sutvā balavapaccūse devatānubhāvena vivaṭena dvārena satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya, dutiye divase buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā sāvatthiṃ āgamanatthāya satthu paṭiññaṃ gahetvā antarāmagge pañcacattālīsayojanaṭṭhāne satasahassaṃ datvā yojanike yojanike vihāraṃ kāretvā jetavanaṃ koṭisanthārena aṭṭhārasahi hiraññakoṭīhi kiṇitvā navakammaṃ paṭṭhapesi. So majjhe dasabalassa gandhakuṭiṃ kāresi, taṃ parivāretvā asītiyā mahātherānaṃ pāṭiyekkaṃ ekasannivesane āvāse ekakuṭikadvikuṭikahaṃsavaṭṭakadīgharassasālāmaṇḍapādivasena sesasenāsanāni pokkharaṇicaṅkamanarattiṭṭhānadivāṭṭhānāni cāti aṭṭhārasakoṭipariccāgena ramaṇīye bhūmibhāge manoramaṃ vihāraṃ kāretvā dasabalassa āgamanatthāya dūtaṃ pāhesi. Satthā tassa vacanaṃ sutvā mahābhikkhusaṅghaparivāro rājagahā nikkhamitvā anupubbena sāvatthinagaraṃ pāpuṇi.
大富长者把寺院庆典的准备工作都做好之后,在如来进入祇园的那一天,让儿子佩戴上所有装饰,和五百个同样盛装打扮的童子一起出发。儿子带着随从们举着五百面五色布幡,光彩夺目,走在十力者前面。他们后面,长者的两位女儿大善贤和小善贤,带着五百名少女,捧着满瓶的供品出发了。她们后面,长者的妻子全身盛装,带着五百名妇女,手捧满盘供品出发了。所有人后面,大富长者穿着新衣,和五百位同样穿着新衣的长者一起,上前迎接世尊。世尊让这些在家信众走在前面,自己由大比丘僧团围绕,身上的光芒所照之处,林间仿佛被洒上了金液一般,以无边的佛陀威仪、无量的佛陀祥瑞,进入了祇园精舍。巴利
Mahāseṭṭhipi kho vihāramahaṃ sajjetvā tathāgatassa jetavanaṃ pavisanadivase puttaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ katvā alaṅkatapaṭiyatteheva pañcahi kumārasatehi saddhiṃ pesesi. So saparivāro pañcavaṇṇavatthasamujjalāni pañca dhajasatāni gahetvā dasabalassa purato ahosi, tesaṃ pacchato mahāsubhaddā cūḷasubhaddāti dve seṭṭhidhītaro pañcahi kumārikāsatehi saddhiṃ puṇṇaghaṭe gahetvā nikkhamiṃsu, tāsaṃ pacchato seṭṭhibhariyā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ puṇṇapātiyo gahetvā nikkhami, sabbesaṃ pacchato mahāseṭṭhi ahatavatthanivattho ahatavatthanivattheheva pañcahi seṭṭhisatehi saddhiṃ bhagavantaṃ abbhuggañchi. Bhagavā imaṃ upāsakaparisaṃ purato katvā mahābhikkhusaṅghaparivuto attano sarīrappabhāya suvaṇṇarasasekasiñcanāni viya vanantarāni kurumāno anantāya buddhalīlāya aparimāṇāya buddhasiriyā jetavanavihāraṃ pāvisi.
这时,给孤独长者问佛陀:“尊者,我该怎么处理这座精舍呢?”佛陀说:“那么,居士,你就把这座精舍献给已经到来和将要到来的四方比丘僧团吧。”大富长者说:“好的,尊者。”就拿来金瓶,把水倒在十力者的手上,说道:“我把这座祇园精舍,献给以佛陀为首、已经到来和将要到来的四方比丘僧团。”导师接受了精舍,然后作随喜赞叹:巴利
Atha naṃ anāthapiṇḍiko āpucchi – ‘‘kathāhaṃ, bhante, imasmiṃ vihāre paṭipajjāmī’’ti? ‘‘Tena hi, gahapati, imaṃ vihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa patiṭṭhāpehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti mahāseṭṭhi suvaṇṇabhiṅgāraṃ ādāya dasabalassa hatthe udakaṃ pātetvā ‘‘imaṃ jetavanavihāraṃ āgatānāgatassa cātuddisassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī’’ti adāsi. Satthā vihāraṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ karonto –
能挡住寒冷和炎热,也能防避猛兽。
还有蛇和蚊子,以及寒凉与雨水。
由此生起的猛烈风热,能被抵挡击退。
为了获得庇护和安乐,为了修习禅那和修观。
把精舍布施给僧团,是佛陀所赞叹的最上等的布施;
所以,智者确实应当顾念自己的利益。
应当建造让人喜欢的精舍,让多闻的人住在那里;
给他们食物和饮料,还有衣服和住处。
应当以清净的心,布施给那些正直的人;
他们为他说法,这法能消除一切苦。
他在这里如实了知这个法之后,就证入无漏般涅槃。巴利
‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca; Sarīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo. ‘‘Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati; Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ. ‘‘Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ; Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano. ‘‘Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute; Tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca. ‘‘Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā; Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ; Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. (cūḷava. 295) –
他讲了精舍的功德。给孤独长者从第二天起就开始操办精舍的庆典。毗舍佉的精舍庆典花了四个月才完成,而给孤独长者的精舍庆典则花了九个月才完成。在精舍庆典上,同样布施了十八俱胝。就这样,仅仅在这一座精舍上,他就布施了价值五十四俱胝的财物。巴利
Vihārānisaṃsaṃ kathesi. Anāthapiṇḍiko dutiyadivasato paṭṭhāya vihāramahaṃ ārabhi. Visākhāya vihāramaho catūhi māsehi niṭṭhito, anāthapiṇḍikassa pana vihāramaho navahi māsehi niṭṭhāsi. Vihāramahepi aṭṭhāraseva koṭiyo pariccāgaṃ agamaṃsu. Iti ekasmiṃyeva vihāre catupaṇṇāsakoṭisaṅkhaṃ dhanaṃ pariccaji.
在过去毗婆尸佛的时代,有一位名叫富那婆薮弥陀的长者,用金砖铺地买下那块地,就在那里建了一座一由旬大的僧园。到了尸弃佛的时代,有一位名叫西利瓦达的长者,用金犁铺地买下那块地,就在那里建了一座三俱卢舍大的僧园。到了毗舍婆佛的时代,有一位名叫苏提耶的长者,用金象足迹铺地买下那块地,就在那里建了一座半由旬大的僧园。到了拘留孙佛的时代,有一位名叫阿秋德的长者,用金砖铺地买下那块地,就在那里建了一座一俱卢舍大的僧园。到了拘那含佛的时代,有一位名叫乌戈的长者,用金龟铺地买下那块地,就在那里建了一座半俱卢舍大的僧园。到了迦叶佛的时代,有一位名叫苏曼伽罗的长者,用金杖铺地买下那块地,就在那里建了一座十六迦利沙大的僧园。到了我们这位世尊的时代,有一位名叫给孤独的长者,用千万金钱铺地买下那块地,就在那里建了一座八迦利沙大的僧园。据说,这个地方确实是诸佛都不曾离开过的地点。巴利
Atīte pana vipassissa bhagavato kāle punabbasumitto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne yojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Sikhissa pana bhagavato kāle sirivaḍḍho nāma seṭṭhi suvaṇṇaphālasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne tigāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Vessabhussa bhagavato kāle sotthiyo nāma seṭṭhi suvaṇṇahatthipadasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhayojanappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kakusandhassa bhagavato kāle accuto nāma seṭṭhi suvaṇṇiṭṭhakāsanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne gāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Koṇāgamanassa bhagavato kāle uggo nāma seṭṭhi suvaṇṇakacchapasanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aḍḍhagāvutappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Kassapassa bhagavato kāle sumaṅgalo nāma seṭṭhi suvaṇṇayaṭṭhisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne soḷasakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Amhākaṃ pana bhagavato kāle anāthapiṇḍiko nāma seṭṭhi kahāpaṇakoṭisanthārena kiṇitvā tasmiṃyeva ṭhāne aṭṭhakarīsappamāṇaṃ saṅghārāmaṃ kāresi. Idaṃ kira ṭhānaṃ sabbabuddhānaṃ avijahitaṭṭhānameva.
从世尊在菩提树下证得一切知智开始,直到大般涅槃床座为止,无论世尊住在哪里,都应当知道,这就叫作“在场因缘”。巴利
Iti mahābodhimaṇḍe sabbaññutappattito yāva mahāparinibbānamañcā yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne bhagavā vihāsi, idaṃ santikenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ.