2. 男子宫殿巴利
2. Purisavimānaṃ
5. 大车品巴利
5. Mahārathavaggo
1. 青蛙天子宫殿的注释巴利
1. Maṇḍūkadevaputtavimānavaṇṇanā
《大车品》里那篇“谁礼敬我的双足?”开头的,就是青蛙天子宫殿的注释。它的来历是怎样的呢?世尊住在瞻波城伽伽拉池边。他在黎明时分进入诸佛惯常修习的大悲定,出定之后,观察那些可度化的有缘众生,看到:“今天傍晚我说法时,会有一只青蛙把我声音当作所缘取相,因为别人的动作而死去,死后投生到天界,然后在大众眼前,带着大批天众一起来。到那时,会有很多人现证法。”他看见这件事之后,上午时分穿好下衣,拿着钵和衣,和大比丘僧团一起进入瞻波城乞食,让比丘们容易得到食物。吃完饭,回到精舍,对比丘们交代了应做的事。等比丘们各自去了白天的住处,他就进入香阁,以果定的快乐度过白天。傍晚时分,四众聚集起来,他从散发香气的香阁出来,以适合当时情形的神变,进入池边的法会讲堂,坐在庄严殊胜的佛座上。就像一头无所畏惧的雄狮在红砒石台上发出狮子吼,他发出具足八支的梵音,以不可思议的佛威神力、无与伦比的佛之威仪,开始说法。巴利
Mahārathavagge ko me vandati pādānīti maṇḍūkadevaputtavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā campāyaṃ viharati gaggarāya pokkharaṇiyā tīre. So paccūsavelāyaṃ buddhāciṇṇaṃ mahākaruṇāsamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya veneyyabandhave satte volokento addasa ‘‘ajja mayi sāyanhasamaye dhammaṃ desente eko maṇḍūko mama sare nimittaṃ gaṇhanto parūpakkamena maritvā devaloke nibbattitvā mahatā devaparivārena mahājanassa passantasseva āgamissati, tattha bahūnaṃ dhammābhisamayo bhavissatī’’ti disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ campānagaraṃ piṇḍāya pavisitvā, bhikkhūnaṃ sulabhapiṇḍapātaṃ katvā katabhattakicco vihāraṃ pavisitvā bhikkhūsu vattaṃ dassetvā, attano attano divāṭṭhānaṃ gatesu gandhakuṭiṃ pavisitvā phalasamāpattisukhena divasabhāgaṃ khepetvā, sāyanhasamaye catūsu parisāsu sannipatitāsu surabhigandhakuṭito nikkhamitvā taṅkhaṇānurūpena pāṭihāriyena pokkharaṇitīre dhammasabhāmaṇḍapaṃ pavisitvā alaṅkatavarabuddhāsane nisinno manosilātale sīhanādaṃ nadanto achambhītakesarasīho viya aṭṭhaṅgasamannāgataṃ brahmassaraṃ nicchārento acinteyyena buddhānubhāvena anupamāya buddhalīlāya dhammaṃ desetuṃ ārabhi.
就在那个时候,一只青蛙从池塘里出来,心里想着“这就是他们说的法”,凭着对法的想,在声音上取相,趴在听众的外围。这时,一个放牛娃来到那个地方,看见世尊正在说法,大众以极其寂静的状态在听法,他的心完全被吸引过去。他拄着棍子站着,没有看那只青蛙,棍子正好压在青蛙头上。那只青蛙因为对法的想而心生净信,当下就命终了,投生到三十三天的十二由旬大的黄金宫殿里,就像从睡梦中醒来一样,看见自己被天女们围绕着,便想:“我到底是从哪里投生到这里的?”他观察前世,看到了前世,又仔细思量:“我也生到了这里,还得到了这样的福报,到底是造了什么业呢?”他仔细察看,除了在世尊的声音上取相之外,没有看到别的。于是他立刻带着宫殿一起来,从宫殿中下来,在众人眼前,带着庞大的随从,以广大的天威神力,来到世尊面前,用头顶礼世尊的双足,合掌恭敬地站着。这时,世尊虽然早已知道,但为了让大众亲眼看到业果的道理和佛陀的威力,就巴利
Tasmiñca khaṇe eko maṇḍūko pokkharaṇito āgantvā ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti dhammasaññāya sare nimittaṃ gaṇhanto parisapariyante nipajji. Atheko vacchapālo taṃ padesaṃ āgato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ parisañca paramena upasamena dhammaṃ suṇantaṃ disvā taggatamānaso daṇḍamolubbha tiṭṭhanto maṇḍūkaṃ anoloketvā tassa sīse sannirumbhitvā aṭṭhāsi. So dhammasaññāya pasannacitto tāvadeva kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbattitvā suttappabuddho viya tattha accharāsaṅghaparivutaṃ attānaṃ disvā ‘‘kuto nu kho idha ahaṃ nibbatto’’ti āvajjento purimajātiṃ disvā ‘‘ahampi nāma idha uppajjiṃ, īdisañca sampattiṃ paṭilabhiṃ, kiṃ nu kho kammaṃ akāsi’’nti upadhārento aññaṃ na addasa aññatra bhagavato sare nimittaggāhā. So tāvadeva saha vimānena āgantvā vimānato otaritvā, mahājanassa passantasseva mahatā parivārena mahantena dibbānubhāvena upasaṅkamitvā, bhagavato pāde sirasā vanditvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Atha naṃ bhagavā jānantova mahājanassa kammaphalaṃ buddhānubhāvañca paccakkhaṃ kātuṃ –
是谁以神通和名声的光辉,来礼敬我的双足?
以极其殊胜美妙的容色,照亮了一切方向。巴利
‘‘Ko me vandati pādāni, iddhiyā yasasā jalaṃ; Abhikkantena vaṇṇena, sabbā obhāsayaṃ disā’’ti. –
他问:在这里,“谁”是指天、龙、夜叉、人等等当中的哪一位,也就是“是哪一位”的意思。“我”就是我的。“双足”就是双脚。“以神通”就是凭这种天界神通。“以名声”就是有这样的随从和排场。“闪耀”就是正在放光。“极殊胜”就是极为迷人、令人欢喜、美好。“以容色”就是肤色,意思是身体容貌的光辉。巴利
Pucchi. Tattha koti devanāgayakkhamanussādīsu ko, katamoti attho. Meti mama. Pādānīti pāde. Iddhiyāti imāya īdisāya deviddhiyā. Yasasāti iminā īdisena parivārena paricchedena ca. Jalanti vijjotamāno. Abhikkantenāti ativiya kantena kamanīyena sundarena. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena, sarīravaṇṇanibhāyāti attho.
这时,天子为了显示自己过去世等的经历,就用下面这些偈颂来回答:巴利
Atha devaputto attano purimajātiādiṃ āvi karonto imāhi gāthāhi byākāsi –
我过去生中曾是一只青蛙,在水里生活,以水为觅食之处;
有个牧牛童趁我在听您的法的时候,把我杀了。巴利
‘‘Maṇḍūkohaṃ pure āsiṃ, udake vārigocaro; Tava dhammaṃ suṇantassa, avadhī vacchapālako.
请看,片刻内心清净,我的神通和荣耀。
请看我的神通威力,看我的容貌,看我的光辉。巴利
‘‘Muhuttaṃ cittapasādassa, iddhiṃ passa yasañca me; Ānubhāvañca me passa, vaṇṇaṃ passa jutiñca me.
乔达摩啊,那些长久以来听闻你法的人,
他们已经到达了不动之境,到了那里就不会再忧愁。巴利
‘‘Ye ca te dīghamaddhānaṃ, dhammaṃ assosuṃ gotama; Pattā te acalaṭṭhānaṃ, yattha gantvā na socare’’ti.
858 在这里,“往昔”指过去生。“水中”这句是显示他当时出生的地方。说“水中的蛙”,就排除了在干地上鼓胀之类的蛙。“行境”就是牛吃草的地方,像行境那样,也就是觅食之处。“水行境”就是水是它的行境。也有水栖的龟等,但并不是以水为行境,所以特别说“水行境”。“当你听法的时候”,是指以梵音、像迦陵频伽鸟鸣一样悦耳的声音在说法,而我在听你说法时,只是以“这是法”的方式执取声音的相状来听。这里的属格应当理解为带有轻蔑意味。“牧牛童杀了”,是说那个看护小牛的牧童来到我身边,拄着棍子站着,把棍子抵在我头上,把我打死了。巴利
858. Tattha pureti purimajātiyaṃ. Udaketi idaṃ tadā attano uppattiṭṭhānadassanaṃ. Udake maṇḍūkoti etena uddhumāyikādikassa thale maṇḍūkassa nivattanaṃ kataṃ hoti. Gāvo caranti etthāti gocaro, gocaro viyāti gocaro, ghāsesanaṭṭhānaṃ. Vāri udakaṃ gocaro etassāti vārigocaro. Udakacārīpi hi koci kacchapādi avārigocaropi hotīti ‘‘vārigocaro’’ti visesetvā vuttaṃ. Tava dhammaṃ suṇantassāti brahmassarena karavīkarutamañjunā desentassa tava dhammaṃ ‘‘dhammo eso vuccatī’’ti sare nimittaggāhavasena suṇantassa, anādare cetaṃ sāmivacanaṃ veditabbaṃ. Avadhī vacchapālakoti vacche rakkhanto gopāladārako mama samīpaṃ āgantvā daṇḍamolubbhitvā tiṭṭhanto mama sīse daṇḍaṃ sannirumbhitvā maṃ māresi.
859 “片刻内心清净”是指:对于你的法,仅仅生起片刻的、作为原因的内心清净之成就,意思是天界的辉煌。“眷属”指随从。“威光”指欲界所赞叹等的天界威神力。“容色”指身体色泽的圆满。“光辉”指能遍照十二由旬的光明殊胜。巴利
859.Muhuttaṃ cittapasādassāti tava dhamme muhuttamattaṃ uppannassa cittapasādassa hetubhūtassa iddhinti samiddhiṃ, dibbavibhūtinti attho. Yasanti parivāraṃ. Ānubhāvanti kāmavaṇṇitādidibbānubhāvaṃ. Vaṇṇanti sarīravaṇṇasampattiṃ. Jutinti dvādasayojanāni pharaṇasamatthaṃ pabhāvisesaṃ.
860 “那些”指的就是那些众生。“ca”这个字表示排除/对比。“te”指“tava”(“te”代表“tava”,即“你的”)。“长时”意思是长时间。“已听闻”就是听到了。“乔达摩啊”是以姓氏称呼世尊。“不动之处”指涅槃。这里的意思是:乔达摩世尊,我不像那些修过福德的众生,他们能在漫长岁月里得以听闻您的法,而我只是短暂地听到罢了。那些长久以来被轮回苦难所压倒的众生,听闻您的法之后就不再忧愁,他们已经到达了无愁、以永恒而不动的寂静之境,也就是证得了涅槃,对他们来说,证得它已经没有障碍了。巴利
860.Yeti ye sattā. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Dīghamaddhānanti bahuvelaṃ. Assosunti suṇiṃsu. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Acalaṭṭhānanti nibbānaṃ. Ayañhettha attho – gotama bhagavā ahaṃ viya ittarameva kālaṃ asuṇitvā ye pana katapuññā ciraṃ kālaṃ tava dhammaṃ assosuṃ sotuṃ labhiṃsu, te dīgharattaṃ saṃsārabyasanābhibhūtā ime sattā yattha gantvā na soceyyuṃ, taṃ asokaṃ sassatabhāvena acalaṃ santipadaṃ pattā eva, na tesaṃ tassa pattiyā antarāyoti.
这时,世尊观察到在场大众和那位天子都具备了成熟的善根条件,就详细地为他们说法。说法结束时,那位天子证得了入流果,同时有八万四千个生命对法生起了洞见。那位天子顶礼世尊,向右绕了三圈,又向比丘僧团合掌致敬,然后带着他的随从们回到了天界。巴利
Athassa bhagavā sampattaparisāya ca upanissayasampattiṃ oloketvā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so devaputto sotāpattiphale patiṭṭhahi, caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Devaputto bhagavantaṃ vanditvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ katvā saha parivārena devalokameva gatoti.
2. 瑞瓦提天宫的解说巴利
2. Revatīvimānavaṇṇanā
“起来,瑞瓦提,你这恶法者”这句出自《瑞瓦提天宫》。它的起因是什么?世尊当时住在波罗奈城的仙人堕处鹿野苑。那时,波罗奈城里有一个信仰虔诚的家庭,家中的儿子名叫难地亚,是一位近事男,信心具足,乐善好施,是施主,也常供养侍奉比丘僧团。那时,他的父母想从对门人家把舅舅的女儿、名叫瑞瓦提的姑娘娶过来。但瑞瓦提没有信仰,不喜欢布施,所以难地亚不愿意娶她。难地亚的母亲对瑞瓦提说:“女儿啊,你嫁到这个家以后,要用新鲜的牛粪涂抹比丘僧团坐的地方,铺好坐具,放到架子上。比丘们来的时候,你要礼敬他们,接过他们的钵,请他们坐下,用滤水器把饮用水过滤好。他们吃完饭,你要把钵洗干净。这样,你就能让我儿子满意。”瑞瓦提就照着做了。母亲于是告诉儿子:“她现在能听得进教导了。”儿子同意说:“好吧。”之后,他们选了个日子,举办了婚礼,把瑞瓦提娶进了门。巴利
Uṭṭhehirevate supāpadhammeti revatīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasiyaṃ saddhāsampannassa kulassa putto nandiyo nāma upāsako ahosi saddhāsampanno dāyako dānapati saṅghupaṭṭhāko. Athassa mātāpitaro sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma kaññaṃ ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Tassa mātā revatiṃ āha ‘‘amma, tvaṃ imaṃ gehaṃ āgantvā bhikkhusaṅghassa nisīdanaṭṭhānaṃ haritena gomayena upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle vanditvā pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhamakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle pattāni dhovāhi, evaṃ me puttassa ārādhikā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu.
那时,难地亚对她说:如果你能照顾比丘僧团和我的父母,就可以住在这个家里,不要放逸。她答应说:好的。此后有一段时间,她表现得像有信仰的人一样,不违逆丈夫,生了两个儿子。难地亚的父母去世了。家里的一切主权都归了她。难地亚也成了大施主,他为比丘僧团设立布施,也在家门口为穷人等安排日常饭食。他在仙人堕处大寺让人建了一座有四个房间装饰的四方厅,铺设了床椅等物,然后向以佛陀为首的比丘僧团作了大布施,把施水倒在如来手中,并作了奉献。就在施水的同时,在三十三天中,一座长宽各十二由旬、高百由旬、由七宝所成、有上千天女围绕的天宫便升现出来。巴利
Atha naṃ nandiyo āha ‘‘sace bhikkhusaṅghaṃ mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kiñci kālaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ anavattentī dve putte vijāyi. Nandiyassa mātāpitaro kālamakaṃsu. Gehe sabbissariyaṃ tassā eva ahosi. Nandiyopi mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi, kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. Isipatanamahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tathāgatassa hatthe dakkhiṇodakaṃ pātetvā niyyādesi, saha dakkhiṇodakadānena tāvatiṃsabhavane āyāmato ca vitthārato ca samantā dvādasayojaniko yojanasatubbedho sattaratanamayo accharāgaṇasahassasaṅghuṭṭho dibbapāsādo uggañchi.
那时,具寿大目犍连在天界游历,看见那座宫殿,就问前来礼敬他的天子们:“这是谁的宫殿?”他们回答说:“尊者,这座宫殿的主人是人界波罗奈城一位名叫难地亚的居士子。他为僧伽在仙人堕处大寺建了一座四方院,因此生出了这座宫殿。”宫殿里化生的天女们也来礼敬长老,说:“尊者,我们是为了做波罗奈城近事男难地亚的侍女,才生到这里的。请您这样告诉他:‘想做您侍女的天女已经生到这里了。您迟迟不来,天人们都等得不耐烦了。天界的福报,就像打碎陶罐换上金罐一样,实在令人无比欢喜。’请您把这些话告诉他,让他也来天界。”长老答应道:“好的。”随即从天界迅速返回,在四众当中问世尊:“尊者,造了福业的人还留在人界时,天界的福报就已经生起了吗?”世尊反问:“目犍连,难地亚在天界生起的福报,你不是亲眼看见了吗?为什么还来问我?”他答:“是的,尊者,确实已经生起了。”于是,导师为了说明这个道理,开示道:巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ pāsādaṃ disvā attānaṃ vandituṃ āgate devaputte pucchi ‘‘kassāyaṃ pāsādo’’ti? ‘‘Imassa , bhante, pāsādassa sāmiko manussaloke bārāṇasiyaṃ nandiyo nāma kuṭumbiyaputto saṅghassa isipatanamahāvihāre catusālaṃ kāresi, tassāyaṃ nibbatto pāsādo’’ti āhaṃsu. Pāsāde nibbattadevaccharāyopi theraṃ vanditvā ‘‘bhante, mayaṃ bārāṇasiyaṃ nandiyassa nāma upāsakassa paricārikā bhavituṃ idha nibbattā, tassa evaṃ vadetha ‘‘tuyhaṃ paricārikā bhavituṃ nibbattā, devatāyo tayi cirāyante ukkaṇṭhitā, devalokasampatti nāma mattikābhājanaṃ bhinditvā suvaṇṇabhājanassa gahaṇaṃ viya atimanāpa’nti vatvā idhāgamanatthāya tassa vadethā’’ti āhaṃsu. Thero ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sahasā devalokato āgantvā catuparisamajjhe bhagavantaṃ pucchi ‘‘nibbattati nu kho, bhante, katapuññānaṃ manussaloke ṭhitānaṃyeva dibbasampattī’’ti? ‘‘Nanu te, moggallāna, nandiyassa devaloke nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti . Athassa satthā ‘‘yathā ciraṃ vippavasitvā āgataṃ purisaṃ mittabandhavā abhinandanti sampaṭicchanti, evaṃ katapuññaṃ puggalaṃ ito paralokaṃ gataṃ sakāni puññāni sampattihatthehi sampaṭicchanti paṭiggaṇhantī’’ti dassento –
一个离家很久的人,从远方平安归来;
亲友和知交都会为他的到来而欢喜。巴利
‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ; Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
同样地,曾经修过福德的人,从这个世间去往他世时,
福德会来迎接他,就像亲族迎接心爱的人归来一样。巴利
‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ; Puññāni paṭiggaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti. – gāthā abhāsi;
难提听了这话以后,更加加倍地布施、做功德。他外出经商时,对雷瓦帝说:“贤妻,我为僧团设的布施,还有给孤苦无依者的日常饭食,你要用心继续办下去。”她回答:“好的。”他即使出门在外,无论住在哪里,都随自己的能力向比丘们和孤苦无依者布施。那些漏尽者们出于对他的悲悯,也从很远的地方赶来接受布施。可是雷瓦帝在他走后,只维持了几天布施,就停掉了给孤苦无依者的饭食;给比丘们的饭食,也只给碎米饭和酸粥。在比丘们吃饭的地方,她把自己吃剩的饭粒、掺着鱼肉的碎渣和鱼骨撒了一地,指给人们看,说:“你们看看这些沙门干的好事,信众布施的东西,他们就这样糟蹋!”巴利
Nandiyo taṃ sutvā bhiyyosomattāya dānāni deti, puññāni karoti, so vaṇijjāya gacchanto revatiṃ āha ‘‘bhadde, mayā paṭṭhapitaṃ saṅghassa dānaṃ anāthānaṃ pākavattañca tvaṃ appamattā pavatteyyāsī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. So pavāsagatopi yattha yattha vāsaṃ kappeti, tattha tattha bhikkhūnaṃ anāthānañca yathāvibhavaṃ dānaṃ detiyeva. Tassa anukampāya khīṇāsavā dūratopi āgantvā dānaṃ sampaṭicchanti. Revatī pana tasmiṃ gate katipāhameva dānaṃ pavattetvā anāthānaṃ bhattaṃ upacchindi, bhikkhūnampi bhattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ adāsi . Bhikkhūnaṃ bhuttaṭṭhāne attanā bhuttāvasesāni sitthāni macchamaṃsakhaṇḍamissakāni calakaṭṭhikāni ca pakiritvā manussānaṃ dasseti ‘‘passatha samaṇānaṃ kammaṃ, saddhādeyyaṃ nāma evaṃ chaḍḍentī’’ti.
后来,难提经商顺利,赚到钱回来,听说这件事后,就把雷瓦帝从家里赶出去,自己住了进去。第二天,他向以佛陀为首的比丘僧团做了盛大的布施,并且如法地实行每日供养和无依者食。至于雷瓦帝,他把她交给自己的朋友们照管,只给最低限度的衣食安置下来。难提后来命终,化生到三十三天中属于自己的天宫。而雷瓦帝则断绝了一切布施,心想:“就是因为这些人,我的利养和恭敬都没了!”于是到处辱骂、诽谤比丘僧团。这时,多闻天王命令两个夜叉:“去,你们在波罗奈城里宣告:‘从今天算起第七天,雷瓦帝会被活着丢进地狱。’”大众听到这个消息,生起悚惧,惊恐战栗。巴利
Atha nandiyo vohārakasiddhi yathālābho āgantvā taṃ pavattiṃ sutvā revatiṃ gehato nīharitvā gehaṃ pāvisi. Dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattetvā niccabhattaṃ anāthabhattañca sammadeva pavattesi, attano sahāyehi upanītaṃ revatiṃ ghāsacchādanaparamatāya ṭhapesi. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane attano vimāneyeva nibbatti. Revatī pana sabbaṃ dānaṃ pacchinditvā ‘‘imesaṃ vasena mayhaṃ lābhasakkāro parihāyī’’ti bhikkhusaṅghaṃ akkosantī paribhāsantī vicarati. Atha vessavaṇo dve yakkhe āṇāpesi ‘‘gacchatha, bhaṇe, bārāṇasinagare ugghosatha ‘‘ito sattame divase revatī jīvantīyeva niraye pakkhipīyatī’ti’’. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto bhītatasito ahosi.
这时,雷瓦帝却登上宫殿,关上门,坐了下来。到了第七天,由于她的恶业所催动,多闻天王下令派了两个夜叉来到她那里。这两个夜叉头发和胡须像燃烧的黄褐色火焰,鼻子扁塌丑陋,獠牙外露弯曲,眼睛血红,肤色像雨云一样,形象极其可怕。他们说着“起来,雷瓦帝,你这个极恶的女人”等等,各自抓住她的手臂,心想“让大众都看看”,就拉着她在全城的大街小巷游街示众。然后他们腾空而起,把她带到三十三天,让她看了难提的天宫和那里的种种富贵享受,接着就把这个正在哭喊哀号的人带到了增盛地狱附近。阎王的狱卒便把她扔进了增盛地狱。因此这样说:巴利
Atha revatī pana pāsādaṃ abhiruhitvā dvāraṃ thaketvā nisīdi. Sattame divase tassā pāpakammasañcoditena vessavaṇena raññā āṇattā jalitakapilakesamassukā cipiṭavirūpanāsikā pariṇatadāṭhā lohitakkhā sajaladharasamānavaṇṇā ativiya bhayānakarūpā dve yakkhā upagantvā ‘‘uṭṭhehi, revate, supāpadhamme’’tiādīni vadantā nānābāhāsu gahetvā ‘‘mahājano passatū’’ti sakalanagare vīthito vīthiṃ paribbhamāpetvā ākāsaṃ abbhuggantvā tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyassa vimānaṃ sampattiñcassā dassetvā taṃ vilapantiṃyeva ussadanirayasamīpaṃ pāpesuṃ. Taṃ yamapurisā ussadaniraye khipiṃsu. Tenāha –
起来吧,勒瓦蒂,你这行为极其恶劣的人,门户敞开着,你不肯布施。
我们会把你带到那些悲惨者哀号的地方,地狱众生在那里正受着苦的折磨。巴利
‘‘Uṭṭhehi revate supāpadhamme, apārutadvāre adānasīle; Nessāma taṃ yattha thunanti duggatā, samappitā nerayikā dukhenā’’ti.
这里,“起来吧”就是站起来的意思。那座宫殿没办法保护你,让你不怕地狱,所以你要赶快起身过来,这就是这句话的意思。接着用名字叫她“瑞瓦提”。“极恶之人”等话,是在说明她必须起来的理由。因为你辱骂、轻蔑诸圣者等等,成了非常低劣的恶人;又因为地狱之门已经为你打开,就等着你进去,所以你要起来。“无布施之戒者”是说对任何人都不肯布施、没有布施之戒的人,也就是吝啬、悭贪的人,这也是在说明她必须起来的理由。因为像你丈夫那样有布施之戒、不悭贪的人,会住在善趣;而像你这样没有布施之戒、悭贪的人,会住在地狱。所以起来吧,我们连片刻都不会让你留在这里——这就是要表达的意思。“那里悲惨者呻吟”中,“悲惨者”是因为处境困苦而悲惨。“地狱众生”是被地狱之苦所充满、具足地狱之苦的众生,他们在那个地狱里呻吟,只要恶业还没有消尽,就无法离开,只能哀号。我们会把你带到那里,把你带去,把你扔进去。这就是整段话的连接理解。巴利
Tattha uṭṭhehīti uṭṭhaha, na dānesa pāsādo taṃ nirayabhayato rakkhituṃ sakkoti, tasmā sīghaṃ uṭṭhahitvā āgacchāhīti attho. Revateti taṃ nāmena ālapati. Supāpadhammetiādinā uṭṭhānassa kāraṇaṃ vadati. Yasmā tvaṃ ariyānaṃ akkosanaparibhāsanādinā suṭṭu lāmakapāpadhammā, yasmā ca apārutaṃ dvāraṃ nirayassa tava pavesanatthaṃ, tasmā uṭṭhehīti. Adānasīleti kassaci kiñci na dānasīle kadariye maccharinī, idampi uṭṭhānasseva kāraṇavacanaṃ. Yasmā dānasīlānaṃ amaccharīnaṃ tava sāmikasadisānaṃ sugatiyaṃ nivāso, tādisānaṃ pana adānasīlānaṃ maccharīnaṃ niraye nivāso, tasmā uṭṭhehi, muhuttamattampi tava idha ṭhātuṃ na dassāmīti adhippāyo. Yattha thunanti duggatāti dukkhagatattā duggatā. Nerayikāti nirayadukkhena samappitā samaṅgībhūtā yasmiṃ niraye thunanti, yāva pāpakammaṃ na byanti hoti, tāva nikkhamituṃ alabhantā nitthunanti, tattha taṃ nessāma nayissāma khipissāmāti yojanā.
他们这样说完,阎魔的那两个夜叉——双眼赤红、身形巨大——
他们各自抓住瑞瓦提的一只手臂,把她带到天众面前。巴利
‘‘Icceva vatvāna yamassa dūtā, te dve yakkhā lohitakkhā brahantā; Paccekabāhāsu gahetvā revataṃ, pakkāmayuṃ devagaṇassa santike’’ti. –
这是结集者说的话。巴利
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ.
这里,“这样说完之后”是指说了“起来”等话之后,也就是话音刚落的瞬间。“阎魔的使者”:就像那位不可抗拒的阎魔王派出的使者一样。其实,他们是多闻天王派来的。因为正是他们把她带到了三十三天。有些人把“na yamassa dūtā”里的na和“yamassa”连在一起理解,解释成“多闻天王的使者”,这说不通。因为就算否认他们是阎魔的使者,也不能因此就证明他们是多闻天王的使者。“夜叉”:意思是人们在那里祭祀、献供。“红眼”:指红色的眼睛,因为夜叉的眼睛极为通红。“巨大”:就是大。“各抓手臂”:一个抓住她的一只手臂,另一个抓住另一只手臂,也就是分别抓住两只手臂。“瑞瓦提”:即Revatī,这就是她的名字。“带到了”:就是带到、领去的意思。“天众的”:指三十三天的天众。巴利
Tattha icceva vatvānāti iti eva ‘‘uṭṭhehī’’tiādinā vatvā, vacanasamanantaramevāti attho. Yamassa dūtāti appaṭisedhaniyatassa yamassa rañño dūtasadisā. Vessavaṇena hi te pesitā . Tathā hi te tāvatiṃsabhavanaṃ nayiṃsu. Keci ‘‘na yamassa dūtā’’ti na-kāraṃ ‘‘yamassā’’ti padena sambandhitvā ‘‘vessavaṇassa dūtā’’ti atthaṃ vadanti, taṃ na yujjati. Na hi na yamadūtatāya vessavaṇassa dūtāti sijjhati. Yajanti tattha baliṃ upaharantīti yakkhā. Lohitakkhāti rattanayanā. Yakkhānañhi nettāni atilohitāni honti. Brahantāti mahantā. Paccekabāhāsūti eko ekabāhāyaṃ, itaro itarabāhāyanti paccekaṃ bāhāsu. Revatanti revatiṃ. Revatātipi tassā nāmameva. Tathā hi ‘‘revate’’ti vuttaṃ. Pakkāmayunti pakkāmesuṃ, upanesunti attho. Devagaṇassāti tāvatiṃsabhavane devasaṅghassa.
夜叉们就这样把她带到三十三天,让她停在难提天宫不远处。雷瓦帝看见那景象犹如日轮,极其明亮耀眼,便——巴利
Evaṃ tehi yakkhehi tāvatiṃsabhavanaṃ netvā nandiyavimānassa avidūre ṭhapitā revatī taṃ sūriyamaṇḍalasadisaṃ ativiya pabhassaraṃ disvā –
颜色像太阳一样,悦目又明亮,那座宽广美丽的天宫被金网覆盖着;
这座挤满人群的天宫是谁的?它像太阳的光芒一样闪耀。巴利
‘‘Ādiccavaṇṇaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, byamhaṃ subhaṃ kañcanajālachannaṃ; Kassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, suriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
一群天女用栴檀香涂抹身体,从两边把这座天宫点缀得更加美丽。
它的颜色看起来如同太阳。是谁到达了天界,在天宫里欢欣享乐?巴利
‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati suriyasamānavaṇṇaṃ, ko modati saggapatto vimāne’’ti. –
她问那些夜叉。那些夜叉也对她——巴利
Te yakkhe pucchi. Tepi tassā –
在波罗奈城,曾有一位名叫难地亚的居士,他毫不吝啬,是位乐善好施的施主。
他那座天宫挤满了人群,像太阳的光芒一样闪耀。巴利
‘‘Bārāṇasiyaṃ nandiyo nāmāsi, upāsako amaccharī dānapati vadaññū; Tassetamākiṇṇajanaṃ vimānaṃ, sūriyassa raṃsīriva jotamānaṃ.
一群天女用栴檀香涂满全身,从两边把这座天宫点缀得光彩夺目;
它显现出如太阳般的色泽,他转生到天界后,就在天宫里享受快乐。巴利
‘‘Nārīgaṇā candanasāralittā, ubhato vimānaṃ upasobhayanti; Taṃ dissati sūriyasamānavaṇṇaṃ, so modati saggapatto vimāne’’ti. –
868 在那里,“以栴檀心香涂身”是指身体涂满了精纯的栴檀香气。“从两边庄严天宫”是指她们从内到外,以歌咏等前来庄严天宫。巴利
868. Tattha candanasāralittāti sārabhūtena candanagandhena anulittasarīrā. Ubhato vimānanti vimānaṃ ubhato anto ceva bahi ca saṅgītādīhi upecca sobhayanti.
我是难提的妻子,是持家的主妇,是全家人的女主人;
如今我要在丈夫的天宫里享乐,不想见到地狱。巴利
‘‘Nandiyassāhaṃ bhariyā, agārinī sabbakulassa issarā; Bhattu vimāne ramissāmi dānahaṃ, na patthaye nirayaṃ dassanāyā’’ti. –
她说:这里“有家女”指家里的女主人。也有人读成“同行的妻子”,意思是与丈夫同行的妻子。我的丈夫难提耶是整个家族的主宰,我曾经是他的女主人、当家主母,所以如今我在天宫里也会成为女主人——她这样说。他们把她带到那里,正是为了用“我将在天宫里享乐”这样的话来引诱她。至于你们想带我去看的那个地狱,我连看都不想看,更别说进去了——她说道。巴利
Āha. Tattha agārinīti gehasāminī. ‘‘Bhariyā sagāminī’’tipi paṭhanti, bhariyā sahagāminīti attho. Sabbakulassa issarā bhattūti mama bhattu nandiyassa sabbakuṭumbikassa issarā sāminī ahosiṃ, tasmā idānipi vimāne issarā bhavissāmīti āha. Vimāne ramissāmidānahanti evaṃ palobhetumeva hi taṃ te tattha nesuṃ. Na patthaye nirayaṃ dassanāyāti yaṃ pana nirayaṃ maṃ tumhe netukāmā, taṃ nirayaṃ dassanāyapi na patthaye, kuto pavisitunti vadati.
她正这样说的时候,他们说道:“你想求它也好,不想求也好,你的希求有什么用?”说完就把她带到地狱附近——巴利
Evaṃ vadantimeva ‘‘tvaṃ taṃ patthehi vā mā vā, kiṃ tava patthanāyā’’ti nirayasamīpaṃ netvā –
这就是你的地狱,你这行为极其恶劣的人!你活在世上时,什么福德都没修。
因为悭吝者、易怒者、造恶法者,不能获得与生天者共住。巴利
‘‘Eso te nirayo supāpadhamme, puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyata’’nti. –
他们说了这首偈。它的意思是:这地狱就是你的,是你长久以来必须承受大苦的地方。为什么呢?因为你在活着的时候没有修福,在人间你连一丁点福都没造过。像这样没修福的众生,因为悭吝,也就是把属于自己的好处藏起来不让别人知道;因为对别人发怒而成了易怒的人;又因为具有贪等恶法而成了恶法具足的人,所以不能和生到天界的众神共住、同处。这就是整句的关联。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tassattho – eso tava nirayo, tayā dīgharattaṃ mahādukkhaṃ anubhavitabbaṭṭhānabhūto. Kasmā? Puññaṃ tayā akataṃ jīvaloke, yasmā manussaloke appamattakampi tayā puññaṃ nāma na kataṃ, evaṃ akatapuñño pana tādiso satto maccharī attano sampattinigūhanalakkhaṇena maccharena samannāgato, paresaṃ rosuppādanena rosako, lobhādīhi pāpadhammehi samaṅgībhāvato pāpadhammo saggūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ sahabhāvaṃ na labhatīti yojanā.
这样说完之后,那两个夜叉就在那里消失了。她看见两个模样相似的地狱卒,正把她拖进名叫散萨瓦卡的粪秽地狱——巴利
Evaṃ pana vatvā te dve yakkhā tatthevantaradhāyiṃsu. Taṃsadise pana dve nirayapāle saṃsavake nāma gūthaniraye pakkhipituṃ ākaḍḍhante passitvā –
这粪便和尿液,这不清净的东西,怎么会出现呢?
这是什么臭烘烘的粪便?飘过来的是什么?巴利
‘‘Kiṃ nu gūthañca muttañca, asuci paṭidissati; Duggandhaṃ kimidaṃ mīḷhaṃ, kimetaṃ upavāyatī’’ti. –
他向那地狱问道。巴利
Taṃ nirayaṃ pucchi.
这个叫“粪尿地狱”的地方,深得有一百个人那么深。
离婆多啊,在那里你将受苦数千年。巴利
‘‘Esa saṃsavako nāma, gambhīro sataporiso; Yattha vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
当他说完后,她在那里询问自己投生之因的业。巴利
Tasmiṃ kathite tattha attano nibbattihetubhūtaṃ kammaṃ pucchantī –
身体、言语和心意做了什么恶事?
我是因为什么业行,才得到了这个深达百人量的粪尿坑呢?——(离婆多)说道:巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso’’ti. – āha;
对沙门、婆罗门,以及其他乞食的人,
你用妄语欺骗了对方,这个恶行是你自己造下的。巴利
‘‘Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe vāpi vanibbake; Musāvādena vañcesi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –
把那个业跟她讲完之后,他们又……巴利
Tassā taṃ kammaṃ kathetvā puna te –
因此得到了流漏地狱,深达一百个人的身量。
在那里,你将受煎熬数千年,离婆多。巴利
‘‘Tena saṃsavako laddho, gambhīro sataporiso; Tatthe vassasahassāni, tuvaṃ paccasi revate’’ti. –
他们说:在这里,所谓“漏泄者”,就是因为他恒常有粪便、尿液等不净物的流漏、滴出,所以叫漏泄者。巴利
Āhaṃsu. Tattha saṃsavako nāmāti niccakālaṃ gūthamuttādiasucissa saṃsavanato paggharaṇato saṃsavako nāma.
不只是你在这里得到“漏泄者”这个名号,而且在这里还要说明:即使经过成千上万年受苦之后脱离了,也还是会遭遇被斩断手足等果报,所以接着这样说——巴利
Na kevalaṃ tuyhaṃ idha saṃsavakalābho eva, atha kho ettha anekāni vassasahassāni paccitvā uttiṇṇāya hatthacchedādilābhopīti dassetuṃ –
他们砍手,也砍脚;割耳朵,也割鼻子;
另外,成群的大乌鸦聚拢过来,一起啄食那个还在挣扎的家伙。巴利
‘‘Hatthepi chindanti athopi pāde, kaṇṇepi chindanti athopi nāsaṃ; Athopi kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti. –
关于这一点,他们说了应当承受的果报。这里的“乌鸦群”就是指乌鸦的聚集。据说,在他那有三俱卢舍那么大的身体上,成百上千的乌鸦飞落下来,用像棕榈树干那么粗大、尖端极其锋利的铁喙,一次又一次地啄穿他,啄食他;被叼走的肉,因为业力的力量,又会在原来的地方重新长满。因此说:“乌鸦成群聚集,一起啄食那挣扎者。”巴利
Tattha laddhabbakāraṇaṃ āhaṃsu. Tattha kākoḷagaṇāti kākasaṅghā. Te kirassā tigāvutappamāṇe sarīre anekasatāni anekasahassāni patitvā tālakkhandhaparimāṇehi sunisitaggehi ayomayehi mukhatuṇḍehi vijjhitvā vijjhitvā khādanti, maṃsaṃ gahitagahitaṭṭhāne kammabalena pūrateva. Tenāha ‘‘kākoḷagaṇā samecca, saṅgamma khādanti viphandamāna’’nti.
于是她为了能回到人间,用哀求等方式不停地哭诉这哭诉那。因此说:巴利
Puna sā manussalokaṃ paccānayanāya yācanādivasena taṃ taṃ vippalapi. Tena vuttaṃ –
“很好,请把我送回去吧,我要多做善事;
用布施、平等的行为、自制和调伏——
行此诸事,他们便得安乐,日后亦无悔恨。巴利
‘‘Sādhu kho maṃ paṭinetha, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhitā honti, na ca pacchānutappare’’ti.
接着,地狱的守卒们——巴利
Puna nirayapālā –
以前你放逸懈怠,现在哭泣;
你自己造下的业,果报你得自己承受。巴利
‘‘Pure tuvaṃ pamajjitvā, idāni paridevasi; Sayaṃ katānaṃ kammānaṃ, vipākaṃ anubhossasī’’ti. –
他们说道。接着她又说:巴利
Āhaṃsu. Puna sā āha –
谁会从天界来到人间,经我询问,而这样告诉我:
对那些已经放下刀杖的人,你们要布施衣服、卧具、食物和饮品;
悭吝者、易怒者、行恶法者,实不能与生天者共住。'巴利
‘‘Ko devalokato manussalokaṃ, gantvāna puṭṭho me evaṃ vadeyya; Nikkhittadaṇḍesu dadātha dānaṃ, acchādanaṃ seyyamathannapānaṃ; Na hi maccharī rosako pāpadhammo, saggūpagānaṃ labhati sahabyataṃ.
我从此处离去后,确实获得了人的胎身;
我慷慨知言、具足戒行,将多作善事。
通过布施、善行、自制和调伏。巴利
‘‘Sāhaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampannā, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca.
我要种下园林,也要在难行的地方架起桥梁;
以清净的心,造施水处和水井。巴利
‘‘Ārāmāni ca ropissaṃ, dugge saṅkamāni ca; Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.
十四日、十五日,以及每半月的第八日;
神变半月日,以及具足八支的。巴利
‘‘Cātuddasiṃ pañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ.
我要守持布萨日,始终于戒律中防护;
于布施亦不放逸,此为我亲自所见。巴利
‘‘Uposathaṃ upavasissaṃ, sadā sīlesu saṃvutā; Na ca dāne pamajjissaṃ, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ mayā’’ti.
她就这样胡言乱语,四处挣扎颤抖;
夜叉们将她头朝下脚朝上扔进可怕的地狱里。巴利
‘‘Iccevaṃ vippalapantiṃ, phandamānaṃ tato tato; Khipiṃsu niraye ghore, uddhaṃpādaṃ avaṃsira’’nti. –
这是结集者的话。接着,她……巴利
Idaṃ saṅgītikāravacanaṃ. Puna sā –
我过去生中是个吝啬的人,还经常辱骂沙门和婆罗门;
又以虚言欺诳丈夫,我便堕入这极其恐怖的地狱。巴利
‘‘Ahaṃ pure maccharinī ahosiṃ, paribhāsikā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Vitathena ca sāmikaṃ vañcayitvā, paccāmahaṃ niraye ghorarūpe’’ti. –
这是结尾的偈颂。其中,“我从前是个悭吝的女人”这首偈颂,是由已经投生到地狱的她所说;另一首则是由还没有投生的她所说。应该这样理解。剩下的部分很容易明白。巴利
Osānagāthamāha. Tattha ‘‘ahaṃ pure maccharinī’’ti gāthā niraye nibbattāya vuttā, itarā anibbattāya evāti veditabbā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
比丘们把雷瓦帝被夜叉抓住带走的事禀告了世尊。世尊听后,便从头讲述这件事,然后进一步详细开示法义。说法结束时,许多人证得了入流果等圣果。虽然这段话主要跟雷瓦帝有关,所以习惯上称为“雷瓦帝天宫”,但雷瓦帝并不是天宫里的天神,这部经其实跟一位名叫难提雅的天子的天宫等成就有关,因此应当知道它归入男性天宫一类。巴利
Bhikkhū revatiyā yakkhehi gahetvā nītabhāvaṃ bhagavato ārocesuṃ. Taṃ sutvā bhagavā ādito paṭṭhāya imaṃ vatthuṃ kathetvā upari vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Kāmañcetaṃ revatīpaṭibaddhāya kathāya yebhuyyabhāvato ‘‘revatīvimāna’’nti voharīyati, yasmā pana revatī vimānadevatā na hoti, nandiyassa pana devaputtassa vimānādisampattipaṭisaṃyuttañcetaṃ, tasmā purisavimānesveva saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.
第3篇 伞青年天宫解说巴利
3. Chattamāṇavakavimānavaṇṇanā
“在人间能言者之中,他是最殊胜的”——这是《伞青年天宫》的开篇偈。它的起因是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,在舍陀毗城,有一位婆罗门好不容易才得了儿子,名叫伞,是个婆罗门青年。他成年后,被父亲派去炬立城,到婆罗门沸伽罗娑罗跟前,凭着自己的聪慧和勤奋,没多久就学会了咒术和各种学问,精通了婆罗门的技艺。于是他向老师行礼,说:“我在您这里学成了技艺,该给您什么酬师金呢?”老师说:“酬师金嘛,看弟子的财力而定,你就拿一千个咖哈巴那来吧。”伞青年向老师行礼后,回到舍陀毗城,拜见父母。父母欢喜地迎接他,彼此问候过后,他把事情告诉父亲,说:“请把该给的钱给我,我今天就去交了,交完就回来。”父母说:“孩子,今天太晚了,你明天去吧。”说完就取出咖哈巴那,让人捆扎成包,放好。盗贼们得知了这个消息,就埋伏在伞青年要经过的路上,一处密林里,心想:“杀了这个青年,把咖哈巴那拿走。”巴利
Yo vadataṃ pavaro manujesūti chattamāṇavakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena setabyāyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa kicchāladdho putto chatto nāma brāhmaṇamāṇavo ahosi. So vayappatto pitarā pesito ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa santike medhāvitāya analasatāya ca na cireneva mante vijjāṭṭhānāni ca uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto. So ācariyaṃ abhivādetvā ‘‘mayā tumhākaṃ santike sippaṃ sikkhitaṃ, kiṃ vo garudakkhiṇaṃ demī’’ti āha. Ācariyo ‘‘garudakkhiṇā nāma antevāsikassa vibhavānurūpā, kahāpaṇasahassamānehī’’ti āha. Chattamāṇavo ācariyaṃ abhivādetvā setabyaṃ gantvā mātāpitaro vanditvā tehi abhinandiyamāno katapaṭisanthāro tamatthaṃ pitu ārocetvā ‘‘detha me dātabbayuttakaṃ, ajjeva datvā āgamissāmī’’ti āha. Taṃ mātāpitaro ‘‘tāta, ajja vikālo, sve gamissasī’’ti vatvā kahāpaṇe nīharitvā bhaṇḍikaṃ bandhāpetvā ṭhapesuṃ. Corā taṃ pavattiṃ ñatvā chattamāṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ vanagahane nilīnā acchiṃsu ‘‘māṇavaṃ māretvā kahāpaṇe gaṇhissāmā’’ti.
世尊在破晓时分从大悲定中出定,观察世间,看见伞青年将会安立于皈依和持戒,被盗贼杀害后将转生天界,之后与天宫一同前来,那时聚集的大众将会悟入正法。世尊看到这些后,就先一步前往,在青年要走的路上,坐在一棵树下。青年带着酬谢老师的钱,从舍陀毗城出发前往炬立城,途中看见世尊坐在那里,就走上前去,站在一旁。世尊问他:“你要去哪里?”他回答说:“乔达摩先生,我要去炬立城,给我的老师沸伽罗娑罗送酬师金。”于是世尊说:“青年,你知道三皈依和五戒吗?”青年说:“我不知道。这些有什么用?又是什么样的呢?”世尊便为他讲明皈依和持戒的功德利益,说:“就是这样的。”然后说:“青年,你先学一学皈依的方法吧。”青年请求说:“好的,我愿意学。请说吧,尊者世尊。”世尊便随顺他的喜好,用偈颂的形式教导他皈依的方法,说道:巴利
Bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento chattamāṇavakassa saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānaṃ, corehi māritassa devaloke nibbattiṃ, tato saha vimānena āgatassa tattha sannipatitaparisāya ca dhammābhisamayaṃ disvā paṭhamatarameva gantvā māṇavakassa gamanamagge aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Māṇavo ācariyadhanaṃ gahetvā setabyato ukkaṭṭhābhimukho gacchanto antarāmagge bhagavantaṃ nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā aṭṭhāsi. ‘‘Kuhiṃ gamissasī’’ti bhagavatā vutto ‘‘ukkaṭṭhaṃ, bho gotama, gamissāmi mayhaṃ ācariyassa pokkharasātissa garudakkhiṇaṃ dātu’’nti āha. Atha bhagavā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, māṇava, tīṇi saraṇāni, pañca sīlānī’’ti vatvā tena ‘‘nāhaṃ jānāmi, kimatthiyāni panetāni kīdisāni cā’’ti vutte ‘‘idamīdisa’’nti saraṇagamanassa sīlasamādānassa ca phalānisaṃsaṃ vibhāvetvā ‘‘uggaṇhāhi tāva, māṇavaka, saraṇagamanavidhi’’nti vatvā ‘‘sādhu uggaṇhissāmi, kathetha bhante bhagavā’’ti tena yācito tassa ruciyā anurūpaṃ gāthābandhavasena saraṇagamanavidhiṃ dassento –
在众人之中,他是最殊胜的说法者——释迦牟尼世尊,已办完应办之事;
已到达彼岸、具足大力与精进的那位善逝,你应当为了皈依而亲近他。巴利
‘‘Yo vadataṃ pavaro manujesu, sakyamunī bhagavā katakicco; Pāragato balavīriyasamaṅgī, taṃ sugataṃ saraṇatthamupehi.
远离贪欲、止息躁动、没有忧愁的法,是无为的、不与之相违的。
这法甜蜜、纯熟、善加分别,你应当为了皈依而亲近这法。巴利
‘‘Rāgavirāgamanejamasokaṃ , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ; Madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ, dhammamimaṃ saraṇatthamupehi.
人们说,布施给四双清净的人,就能得到大果报。
这八种人是见法者,你应该为了皈依而亲近这个僧团。巴利
‘‘Yattha ca dinna mahapphalamāhu, catūsu sucīsu purisayugesu; Aṭṭha ca puggala dhammadasā te, saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī’’ti. –
他说了这三首偈颂。巴利
Tisso gāthāyo abhāsi.
886 在这里,“凡”是一种不确定的说法,要用“那”来限定它,应当这样理解。“说”是指正在说法的人。“最胜”就是最上等,意思是说法者当中最殊胜、最顶尖的论师。“在人中”是用最殊胜的方式来指称,就像说“天人之师”一样。不过,世尊对天人、梵天以及一切众生来说都是最胜的,只是因为世尊最后一生投生在人间,所以才说“在人中”。也正因为这样,才称他为“释迦牟尼”:因为出身于释迦族,所以叫“释迦”;因为具足身默然等功德,又能无余地了知一切所知,所以叫“牟尼”;合起来就是“释迦牟尼”。由于具足祥瑞等四种原因,所以称为“世尊”。因为通过四圣道应当完成的、分为遍知等十六种作用都已做完、都已成就,所以称为“所作已办”。因为已经到达有身的彼岸,也就是涅槃的对岸,并且以自然智证得,所以称为“到彼岸”。因为具备无与伦比的身力、不共他人的智力,以及四种正勤的精进力,所以称为“具力精进者”。因为行迹善妙、已到达殊胜之处、正确地前往、正确地言说,所以称为“善逝”。你们要皈依、亲近这位善逝、正等正觉者,把他作为皈依处、作为庇护、作为归宿,以求从恶趣之苦和轮回之苦中解脱。从今天起,要断除不利、增长利益,依止他、亲近他,心里知道:“这位世尊是我的皈依、我的庇护、我的藏身之处、我的归宿、我的依处。”要这样了知,要这样觉悟。巴利
886. Tattha yoti aniyamitavacanaṃ, tassa ‘‘ta’’nti iminā niyamanaṃ veditabbaṃ. Vadatanti vadantānaṃ. Pavaroti seṭṭho, kathikānaṃ uttamo vādīvaroti attho. Manujesūti ukkaṭṭhaniddeso yathā ‘‘satthā devamanussāna’’nti. Bhagavā pana devamanussānampi brahmānampi sabbesampi sattānaṃ pavaroyeva, bhagavato ca carimabhave manussesu uppannatāya vuttaṃ ‘‘manujesū’’ti. Tenevāha ‘‘sakyamunī’’ti. Sakyakulappasutatāya sakyo, kāyamoneyyādīhi samannāgatato anavasesassa ca ñeyyassa munanato muni cāti sakyamuni. Bhāgyavantatādīhi catūhi kāraṇehi bhagavā. Catūhi maggehi kātabbassa pariññādipabhedassa soḷasavidhassa kiccassa katattā nipphāditattā katakicco. Pāraṃ sakkāyassa paratīraṃ nibbānaṃ gato sayambhuñāṇena adhigatoti pāragato. Asadisena kāyabalena, anaññasādhāraṇena ñāṇabalena, catubbidhasammappadhānavīriyena ca samannāgatattā balavīriyasamaṅgī. Sobhanagamanattā, sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā, sammā gatattā, sammā ca gaditattā sugato. Taṃ sugataṃ sammāsambuddhaṃ saraṇatthaṃ saraṇāya parāyaṇāya apāyadukkhavaṭṭadukkhaparittāṇāya upehi upagaccha, ajja paṭṭhāya ahitanivattanena hitasaṃvaḍḍhanena ‘‘ayaṃ me bhagavā saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyaṇaṃ gati paṭisaraṇa’’nti bhaja seva, evaṃ jānāhi vā bujjhassūti attho.
887 “离贪”说的是圣道。正是通过圣道,圣者们才能从无始以来不断熏习的贪欲中彻底离染。“无动摇、无忧悲”说的是圣果。因为圣果彻底止息了被称为“动摇”的渴爱,以及其余以忧悲为因的烦恼,所以称为“无动摇”“无忧悲”。“法”指自性法。这是应当从自性上把握的法,也就是道、果、涅槃,而不是像教理法那样依名称施设来把握。或者,“法”指究竟法,也就是涅槃。“有为”是由因缘和合造作而成的,“无为”则不是这样,这无为就是涅槃。“不违逆”是说其中没有任何令人违逆不快的东西。“甘美”是说无论在听闻时、审察时还是修习时,它始终令人欢喜。“娴熟”是因为它依止于一切知智和无碍解而运转,所以极为善巧流畅,也因其微细而显得娴熟。“善分别”是因为它能按蕴、按善法等、按总说等方式,把应当分别的义理妥善地分别开来。这三个词说的正是教理法。也正因如此,为了显示此法在初闻之时、审思之时,都如同说者正说、听者正听,双方都现前亲见,所以用“此”来指称。“法”是指:能护持如实修行的人,使其不堕入恶趣之苦,因此名为法,这是通于四种法的共通说法。即便是教理法,只要让人安住于皈依和戒中,依如实修行,也能护持他不堕入恶趣之苦。应当知道,这个天宫的事迹正好可以证明这个道理。为了显示上面所说的法既是共通的又是现前可见的,所以又说“此”。巴利
887.Rāgavirāganti ariyamaggamāha. Tena hi ariyā anādikālabhāvitampi rāgaṃ virajjenti. Anejamasokanti ariyaphalaṃ. Tañhi ejāsaṅkhātāya taṇhāya avasiṭṭhānañca sokanimittānaṃ kilesānaṃ sabbaso paṭippassambhanato ‘‘anejaṃ asoka’’nti ca vuccati. Dhammanti sabhāvadhammaṃ. Sabhāvato gahetabbadhammo hesa yadidaṃ maggaphalanibbānāni, na pariyattidhammo viya paññattidhammavasena. Dhammanti vā paramatthadhammaṃ, nibbānanti attho. Samecca sambhuyya paccayehi kataṃ saṅkhataṃ, na saṅkhatanti asaṅkhataṃ. Tadeva nibbānaṃ. Natthi ettha kiñcipi paṭikūlanti appaṭikūlaṃ. Savanavelāyaṃ upaparikkhaṇavelāyaṃ paṭipajjanavelāyanti sabbadāpi iṭṭhamevāti madhuraṃ. Sabbaññutaññāṇasannissayāya paṭibhānasampadāya pavattitattā suppavattibhāvato nipuṇabhāvato ca paguṇaṃ. Vibhajitabbassa atthassa khandhādivasena kusalādivasena uddesādivasena ca suṭṭhu vibhajanato suvibhattaṃ. Tīhipi padehi pariyattidhammameva vadati. Teneva hissa āpāthakāle viya vimaddanakālepi kathentassa viya suṇantassāpi sammukhībhāvato ubhatopaccakkhatāya dassanatthaṃ ‘‘ima’’nti vuttaṃ. Dhammanti yathāvapaṭipajjante apāyadukkhapātato dhāraṇatthena dhammaṃ, idaṃ catubbidhassāpi dhammassa sādhāraṇavacanaṃ. Pariyattidhammopi hi saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhānamattāyapi yathāvapaṭipattiyā apāyadukkhapātato dhāreti eva. Imassa ca atthassa idameva vimānaṃ sādhakanti daṭṭhabbaṃ. Sādhāraṇabhāvena yathāvuttadhammassa paccakkhaṃ katvā dassento puna ‘‘ima’’nti āha.
888 yattha指在哪个圣僧团中。dinna指已经布施出去的食物等应施之物。dinna mahapphala是说所施有大果,这里为了偈颂念起来顺口而省略了鼻音。所谓大果,是在那些因彻底清净了烦恼尘垢而极为清净的四双人当中,也就是经典中所说的“入流者、为证悟入流果而修行者”等四双人。aṭṭhāti指八,这里不按成对的方式计算,而是把住于道和住于果的人分开来算,所以成为八种人。这里同样是为了偈颂念起来顺口,才把“puggala dhammadasā”缩短而作此说明。dhammadasā即现量亲见四圣谛法与涅槃法的人。以见与戒相同而和合,为僧团。巴利
888.Yatthāti yasmiṃ ariyasaṅghe. Dinnanti pariccattaṃ annādideyyadhammaṃ. Dinna mahapphalanti gāthāsukhatthaṃ anunāsikalopo kato. Accantameva kilesāsucito visujjhanena sucīsu ‘‘sotāpanno sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno’’tiādinā (a. ni. 8.60) vuttesu catūsu purisayugesu. Aṭṭhāti maggaṭṭhaphalaṭṭhesu yugaḷe akatvā visuṃ visuṃ gahaṇena aṭṭha puggalā. Gāthāsukhatthameva cettha ‘‘puggala dhammadasā’’ti rassaṃ katvā niddeso. Dhammadasāti catusaccadhammassa nibbānadhammassa ca paccakkhato dassanakā. Diṭṭhisīlasāmaññena saṃhatabhāvena saṅghaṃ.
世尊用三首偈颂,配合开示皈依的功德,讲完了皈依的方法之后,那位青年通过逐一忆念各项皈依功德,表明自己已经把皈依的方法牢牢记在心里。每听完一首偈颂,他就紧跟着用“在说法者中最为殊胜”等语句,把那首偈颂复述一遍。这样复述完毕,他站在一旁,世尊又依着五戒本身的内容和持戒的果报利益,为他讲清楚,并教了他受持的方法。他好好领会之后,心里生起清净的信心,说道:“好了,世尊,我要走了。”然后就一边忆念三宝的功德,一边沿着原路回去。世尊也想:“这点善业已经足够让他往生天界了。”于是便回了祇园。巴利
Evaṃ bhagavatā tīhi gāthāhi saraṇaguṇasandassanena saddhiṃ saraṇagamanavidhimhi vutte māṇavo taṃtaṃsaraṇaguṇānussaraṇamukhena saraṇagamanavidhino attano hadaye ṭhapitabhāvaṃ vibhāvento tassā tassā gāthāya anantaraṃ ‘‘yo vadataṃ pavaro’’tiādinā taṃ taṃ gāthaṃ paccanubhāsi. Evaṃ paccanubhāsitvā ṭhitassa pañca sikkhāpadāni sarūpato phalānisaṃsato ca vibhāvetvā tesaṃ samādānavidhiṃ kathesi. So tampi suṭṭhu upadhāretvā pasannamānaso ‘‘handāhaṃ bhagavā gamissāmī’’ti vatvā ratanattayaguṇaṃ anussaranto taṃyeva maggaṃ paṭipajji. Bhagavāpi ‘‘alaṃ imassa ettakaṃ kusalaṃ devalokūpapattiyā’’ti jetavanameva agamāsi.
那位青年以清净的信心,通过忆念三宝的功德而生起了“我皈依”的心,因此皈依得以成立;又按照世尊所教导的方式,受持五戒,在戒行上也得以确立。他就这样一边随念三宝的功德一边赶路,途中被盗贼围困。他没有理会那些盗贼,仍然一心随念三宝的功德往前走。这时,一个盗贼站在树丛中,用毒箭突然射中了他,夺走了他的性命,抢了钱袋,和同伙一起逃走了。那位青年死后,投生到三十三天,在一座三十由旬大的金色宫殿中,像从睡梦中醒来一样,被一千天女围绕,身体装饰着需要六十辆车才能载动的种种庄严。那座宫殿的光明遍照二十多由旬。巴利
Māṇavassa pana pasannacittassa ratanattayaguṇaṃ sallakkhaṇavasena ‘‘saraṇaṃ upemī’’ti pavattacittuppādatāya saraṇesu ca, bhagavatā vuttanayena pañcannaṃ sīlānaṃ adhiṭṭhānena sīlesu ca patiṭṭhitassa teneva nayena ratanattayaguṇe anussarantasseva gacchantassa corā magge pariyuṭṭhiṃsu. So te agaṇetvā ratanattayaguṇe anussarantoyeva gacchati. Tañceko coro gumbantaraṃ upanissāya ṭhito visapītena sarena sahasāva vijjhitvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā kahāpaṇabhaṇḍikaṃ gahetvā attano sahāyehi saddhiṃ pakkāmi. Māṇavo pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane tiṃsayojanike kanakavimāne suttappabuddho viya accharāsahassaparivuto saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvo nibbatti, tassa vimānassa ābhā sātirekāni vīsatiyojanāni pharitvā tiṭṭhati.
那时,舍陀婆耶村的居民看到那位青年已经死去,就回到舍陀婆耶,把这件事告诉了他的父母;炬立城的居民也回到炬立城,告诉了婆罗门沸伽罗娑罗。听到这个消息后,青年的父母、亲戚朋友,以及婆罗门沸伽罗娑罗带着随从,都泪流满面、哭泣着来到那个地方。舍陀婆耶、炬立城和伊车能伽罗的居民也大多聚集过来,形成了一场盛大的集会。于是,青年的父母在离路不远的地方堆好柴堆,开始办理火化遗体的事。巴利
Atha māṇavaṃ kālakataṃ disvā setabyagāmavāsino manussā setabyaṃ gantvā tassa mātāpitūnaṃ ukkaṭṭhagāmavāsino ca ukkaṭṭhaṃ gantvā brāhmaṇassa pokkharasātissa kathesuṃ. Taṃ sutvā tassa mātāpitaro ñātimittā brāhmaṇo ca pokkharasāti saparivārā assumukhā rodamānā taṃ padesaṃ agamaṃsu, yebhuyyena setabyavāsino ca ukkaṭṭhavāsino ca icchānaṅgalavāsino ca sannipatiṃsu, mahāsamāgamo ahosi. Atha māṇavassa mātāpitaro maggassa avidūre citakaṃ sajjetvā sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu.
这时,世尊心想:“我去了之后,阐那青年会来礼拜我。等他来了,我就讲说他曾做过的业,让他亲眼看到业果,然后为他说法。这样,大众就能领悟法义。”世尊这样想好后,便与庞大的比丘僧团一起来到那个地方,在一棵树下坐下,身上放出六色佛光。这时,阐那青年天子也在回顾自己的天界福报,追查它的原因,看到自己曾皈依三宝、受持戒律,心中大为惊叹,对世尊生起了清净的信心和深深的恭敬,心想:“我现在就去礼拜世尊和比丘僧团,并在大众面前彰显三宝的功德。”他怀着感恩之心,让整片林野区域充满光明,乘着天宫前来,从天宫下来,以众多随从围绕的可见身形走近世尊,以头礼拜世尊的双足,合掌站在一旁。大众看到这一幕,都惊叹不已,心想:“这到底是天人还是梵天?”于是纷纷上前围在世尊身边。世尊为了让他所作的善业显现出来,便说道:巴利
Atha bhagavā cintesi ‘‘mayi gate chattamāṇavo maṃ vandituṃ āgamissati, āgatañca taṃ katakammaṃ kathāpento kammaphalaṃ paccakkhaṃ kāretvā dhammaṃ desessāmi, evaṃ mahājanassa dhammābhisamayo bhavissatī’’ti cintetvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ padesaṃ upagantvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. Atha chattamāṇavadevaputtopi attano sampattiṃ paccavekkhitvā, tassā kāraṇaṃ upadhārento saraṇagamanañca sīlasamādānañca disvā, vimhayajāto bhagavati sañjātapasādabahumāno ‘‘idānevāhaṃ gantvā bhagavantañca bhikkhusaṅghañca vandissāmi, ratanattayaguṇe ca mahājanassa pākaṭe karissāmī’’ti kataññutaṃ nissāya sakalaṃ taṃ araññapadesaṃ ekālokaṃ karonto, saha vimānena āgantvā vimānato oruyha mahatā parivārena saddhiṃ dissamānarūpo upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatanto abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā mahājano ‘‘ko nu kho ayaṃ devo vā brahmā vā’’ti acchariyabbhutajāto upasaṅkamitvā bhagavantaṃ parivāresi. Bhagavā tena katapuññakammaṃ pākaṭaṃ kātuṃ –
太阳在天空中并不那样灼照,月亮和星辰也不发光;
像这样无与伦比、大放光明,你究竟是谁,从三十三天来到了人间?巴利
‘‘Na tathā tapati nabhe sūriyo, cando ca na bhāsati na phusso; Yathā atulamidaṃ mahappabhāsaṃ, ko nu tvaṃ tidivā mahiṃ upāgā.
某物斩断太阳的光芒,其光辉超过二十由旬。
它让夜晚也变得像白天一样,那是一座清净、无垢、庄严的天宫。巴利
‘‘Chindati raṃsī pabhaṅkarassa, sādhikavīsatiyojanāni ābhā; Rattimapi yathā divaṃ karoti, parisuddhaṃ vimalaṃ subhaṃ vimānaṃ.
许多莲花与白莲交织其间,色彩斑斓,被各色花朵覆盖,种种心念。
它被无尘离垢的金网覆盖着,在天空中照耀,如同太阳一般。巴利
‘‘Bahupadumavicitrapuṇḍarīkaṃ, vokiṇṇaṃ kusumehi nekacittaṃ; Arajavirajahemajālachannaṃ, ākāse tapati yathāpi sūriyo.
身穿红色和黄色衣服的天女们,身上涂满了沉香、priyaṅgu香和栴檀香;
她们具有如黄金般的身体和皮肤,遍满虚空,就像繁星遍满天空一样。巴利
‘‘Rattambarapītavāsasāhi, agarupiyaṅgucandanussadāhi; Kañcanatanusannibhattacāhi, paripūraṃ gaganaṃva tārakāhi.
男男女女们在这片有许多田地、种种色彩的地方,用花朵装饰自己、佩戴种种饰品,满心欢喜。
它们随风飘扬,散发着芳香,以精金铺展,以黄金覆盖。巴利
‘‘Naranāriyo bahuketthanekavaṇṇā, kusumavibhūsitābharaṇettha sumanā; Anilapamuñcitā pavanti surabhiṃ, tapaniyavitatā suvaṇṇachannā.
这是哪种克制的果报?你是靠什么业果才投生到这里的?
你是怎样得到这座天宫的?既然被问了,就请你接着如实说出来。巴利
‘‘Kissa saṃyamassa ayaṃ vipāko, kenāsi kammaphalenidhūpapanno; Yathā ca te adhigatamidaṃ vimānaṃ, tadanupadaṃ avacāsi iggha puṭṭho’’ti. –
他向那位天子问道。巴利
Taṃ devaputtaṃ paṭipucchi.
886 在那里,tapatīti 就是发光的意思。Nabhe 是指在虚空中。Phussoti 就是弗沙星。Atulanti 是无与伦比,或者说是无量。这里要表达的是:就像你这座宫殿,以无与伦比、无量的明亮光辉为本质,因此直接放射大光明,在虚空中照耀;而那些星星并不是这样照耀的,月亮也不是这样照耀,那些先留在那里,连太阳也不是这样照耀。你究竟是什么人,从天界来到这片地面?请你把这件事弄清楚,向这里的大众说。巴利
886. Tattha tapatīti dippati. Nabheti ākāse. Phussoti phussatārakā. Atulanti anupamaṃ, appamāṇaṃ vā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā idaṃ tava vimānaṃ anupamaṃ appamāṇaṃ pabhassarabhāvena tato eva mahappabhāsaṃ ākāse dippati, na tathā tārakarūpāni dippanti, na cando, tāni tāva tiṭṭhantu, nāpi sūriyo dippati, evaṃbhūto ko nu tvaṃ devalokato imaṃ bhūmipadesaṃ upagato, taṃ pākaṭaṃ katvā imassa mahājanassa kathehīti.
890 “割截”就是切断,意思是阻止它继续运行、加以阻挡。“光线”就是光芒。“发光者”指太阳。那座宫殿的光辉向四周遍满二十五由旬而安住。因此说“光明超过二十由旬”。“夜晚也如同白昼”,意思是凭它自身的光明驱散黑暗,让夜晚时分也变得像白天一样。因为内外四周全都纯净,所以是“遍净”。因为完全没有垢染,所以是“无垢”。因为美好,所以是“净妙”。巴利
890.Chindatīti vicchindati, pavattituṃ adento paṭihanatīti attho. Raṃsīti rasmiyo. Pabhaṅkarassāti sūriyassa. Tassa ca vimānassa pabhā samantato pañcavīsati yojanāni pharitvā tiṭṭhati. Tenāha ‘‘sādhikavīsatiyojanāni ābhā’’ti. Rattimapi yathā divaṃ karotīti attano pabhāya andhakāraṃ vidhamantaṃ rattibhāgampi divasabhāgaṃ viya karoti. Parisamantato anto ceva bahi ca suddhatāya parisuddhaṃ. Sabbaso malābhāvena vimalaṃ. Sundaratāya subhaṃ.
891 众多红莲与色彩斑斓的白莲:是指许多不同种类的红莲花,以及颜色绚丽的白色莲花。他们说,白莲花叫“莲花”(paduma),红莲花叫“白莲”(puṇḍarīka)。为花所弥漫:也被其他各种不同的花所散布、充满。种种彩绘:像花鬘工艺、藤蔓工艺等种种不同的彩绘装饰。无尘离垢金网覆盖:自身远离尘垢,被无垢、无过失的金网所覆盖。巴利
891.Bahupadumavicitrapuṇḍarīkanti bahuvidharattakamalañceva vicittavaṇṇasetakamalañca. Setakamalaṃ padumaṃ, rattakamalaṃ puṇḍarīkanti vadanti. Vokiṇṇaṃ kusumehīti aññehi ca nānāvidhehi pupphehi samokiṇṇaṃ. Nekacittanti mālākammalatākammādinānāvidhavicittaṃ. Arajavirajahemajālachannanti sayaṃ apagatarajaṃ virajena niddosena kañcanajālena chāditaṃ.
892 穿红衣和黄衣的天女,是指穿红色衣服和黄色衣服的。因为有的天女穿上红色天衣,再披上黄色上衣;有的穿上黄色天衣,再披上红色上衣。就是针对这种情况,才说“穿红衣和黄衣”。具足沉水香、鸡冠花、栴檀香等香气,是指以沉水香的香气、鸡冠花环和栴檀香等的香气而庄严,意思是充满天界的沉水香等各种香气。身如金色,是指具有像黄金一样细滑的皮肤。充满,是指到处游行的天女和专心歌唱的天女充满各处。巴利
892.Rattambarapītavāsasāhīti rattavatthāhi ceva pītavatthāhi ca. Ekā hi rattaṃ dibbavatthaṃ nivāsetvā pītaṃ uttariyaṃ karoti, aparā pītaṃ nivāsetvā rattaṃ uttariyaṃ karoti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘rattambarapītavāsasāhī’’ti . Agarupiyaṅgucandanussadāhīti agarugandhena piyaṅgumālāhi candanagandhehi ca ussadāhi, ussannadibbāgarugandhādikāhīti attho. Kañcanatanusannibhattacāhīti kanakasadisasukhumacchavīhi. Paripūranti tahaṃ tahaṃ vicarantīhi saṅgītipasutāhi ca paripuṇṇaṃ.
893 这里有很多:就是此处众多。种种形色:就是各种不同的样貌。以花饰庄严:就是用天界的各种花特别装饰,为了散发香气而佩戴的天界饰物。在此:就是在这座宫殿里。心意愉悦:就是心地美好、欢喜振奋。被风释放而飘散芳香:就是那些被风释放出香气的花,像被风吹开的叶束一样,因为舒展绽放而散发妙香。也有人读作“anilapadhūpitā”,意思是金制的花被风轻轻吹动。以金丝织成:就是用金线等织入发辫等装饰中。金饰覆盖:就是身体大部分被黄金饰品遮盖。男女:就是许多天子和天女,这里是说他们就在你的宫殿里。巴利
893.Bahuketthāti bahukā ettha. Anekavaṇṇāti nānārūpā. Kusamavibhūsitābharaṇāti visesato surabhivāyanatthaṃ dibbakusumehi alaṅkatadibbābharaṇā. Etthāti etasmiṃ vimāne. Sumanāti sundaramanā pamuditacittā. Anilapamuñcitā pavanti surabhinti anilena pamuñcitagandhānaṃ pupphānaṃ vāyunā vimuttapattapuṭaṃ viya vibandhatāya vikasitatāya ca sugandhaṃ pavāyanti. ‘‘Anilapadhūpitā’’tipi paṭhanti, vātena mandaṃ āvuyhamānā hemamayapupphāti attho. Kanakacīrakādīhi veṇiādīsu otatatāya tapaniyavitatā. Yebhuyyena kañcanābharaṇehi acchāditasarīratāya suvaṇṇachannā. Naranāriyoti devaputtā devadhītaro ca bahukā ettha tava vimāneti dasseti.
894 iṅgha是表示催促之义的不变词。被问就是被询问。这句话的用意是:为了让这广大民众能够亲眼见到业果。巴利
894.Iṅghāti codanatthe nipāto puṭṭhoti pucchito imassa mahājanassa kammaphalapaccakkhabhāvāyāti adhippāyo.
于是,那位天子用这些偈颂作了回答:巴利
Tato devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
他亲自在这条路上遇见了那位青年,出于悲悯,导师给了他教导。
恰达听了你那位宝胜者的法后,说道:我会去做的。巴利
‘‘Sayamidha pathe samecca māṇavena, satthānusāsi anukampamāno; Tava ratanavarassa dhammaṃ sutvā, karissāmīti ca bravittha chatto.
应当去亲近最殊胜的胜者作为皈依处,也同样要皈依法和比丘僧团。
尊者,起初我说了“不”,但后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Jinavarapavaraṃ upehi saraṇaṃ, dhammañcāpi tatheva bhikkhusaṅghaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要到处做种种不清净的杀生。
有智慧的人确实从不称赞众生中的不加约束。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca pāṇavadhaṃ vividhaṃ carassu asuciṃ, Na hi pāṇesu asaññataṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要把他人的守护之物,当成是自己可以拿走的、别人没给的东西。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca parajanassa rakkhitampi, ādātabbamamaññitho adinnaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要去接近别人守护的、属于别人的妻子,这是不道德的行为。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca parajanassa rakkhitāyo, parabhariyā agamā anariyametaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
不要说虚假不实、歪曲事实的话,因为智者确实从不称赞妄语。
尊者,起初我说了“不”,后来我确实照您的话去做了。巴利
‘‘Mā ca vitathaṃ aññathā abhāṇi, na hi musāvādaṃ avaṇṇayiṃsu sappaññā; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
凡是会让人的想消失的那种酒,你都应当完全避开。
尊者,我最初说了“不”,后来我确实完全照您的话去做了。巴利
‘‘Yena ca purisassa apeti saññā, taṃ majjaṃ parivajjayassu sabbaṃ; Noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhante, pacchā te vacanaṃ tathevakāsiṃ.
我在这里受持了五条学处,依照如来的法去实践;
我走到岔路口,夹在盗贼中间;他们为了钱财,就在那里把我杀了。巴利
‘‘Svāhaṃ idha pañca sikkhā karitvā, paṭipajjitvā tathāgatassa dhamme; Dvepathamagamāsiṃ coramajjhe, te maṃ tattha vadhiṃsu bhogahetu.
我能回忆起的善行就只有这么多,除此之外,我再也找不到别的善行。
因为那个善行,我投生到了三十三天,成为一个享受欲乐的天人。巴利
‘‘Ettakamidaṃ anussarāmi kusalaṃ, tato paraṃ na me vijjati aññaṃ; Tena sucaritena kammunāhaṃ, uppanno tidivesu kāmakāmī.
看哪,那具刹那须臾想者随法修行之果报。
那些业报低劣者,看见名声如火焰般显赫,便贪求种种欲乐。巴利
‘‘Passa khaṇamuhuttasaññamassa, anudhammappaṭipattiyā vipākaṃ; Jalamiva yasasā samekkhamānā, bahukāmaṃ pihayanti hīnakammā.
你看,仅仅听了一小段说法,我就转生到了善趣,还得到了快乐。
那些一直听闻正法的人,我想他们触达不死的安稳。巴利
‘‘Passa katipayāya desanāya, sugatiñcamhi gato sukhañca patto; Ye ca te satataṃ suṇanti dhammaṃ, maññe te amataṃ phusanti khemaṃ.
在如来法中,哪怕只做了一点点善行,也会带来广大的果报。
看,因为所积的福德,他的华盖照耀大地,就像太阳一样。巴利
‘‘Appampi kataṃ mahāvipākaṃ, vipulaṃ hoti tathāgatassa dhamme; Passa katapuññatāya chatto, obhāseti pathaviṃ yathāpi sūriyo.
“什么是善?我们该怎么做?”有些人聚在一起这样商量。
我们既然又得到了人身,就该好好修行,安住在持戒的生活里。巴利
‘‘Kimidaṃ kusalaṃ kimācarema, icceke hi samecca mantayanti; Te mayaṃ punareva laddha mānusattaṃ, paṭipannā viharemu sīlavanto.
导师是带来许多利益、心怀悲悯的,我这样忆念着,白天时分就出发了。
我已来到具足真实之名者的跟前,请您慈悲,让我们再听一次法。巴利
‘‘Bahukāro anukampako ca satthā, iti me sati agamā divā divassa; Svāhaṃ upagatomhi saccanāmaṃ, anukampassu punapi suṇemha dhammaṃ.
凡是能在这一世舍弃欲贪,并断除有贪随眠与痴的人,
他们也不会再入母胎,因为他们已经般涅槃,已经清凉了。巴利
‘‘Ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ, bhavarāgānusayañca pahāya mohaṃ; Na ca te puna mupenti gabbhaseyyaṃ, parinibbānagatā hi sītibhūtā’’ti.
895 其中,“自己在这条路上与青年相遇”的意思是:在这里,就在这条大路上,与那位自己前来的青年——也就是婆罗门童子——相遇。世尊作为导师,能根据众生的根机,教导他们现世的利益、来世的利益和究竟的利益。您出于悲悯,摄受那位婆罗门青年,如法地教诫他。我听闻了您——最胜无上的正自觉者——的教法后,将这样去做:我会按照您所教诫的去实行。这位名叫“伞”的婆罗门青年这样说了。以上是逐句解释。巴利
895. Tattha sayamidha pathe samecca māṇavenāti idha imasmiṃ pathe mahāmagge sayameva upagatena māṇavena brāhmaṇakumārena samecca samāgantvā. Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahamanusāsanato satthā bhagavā, tvaṃ yaṃ māṇavaṃ yathādhammaṃ anusāsi anukampamāno anuggaṇhanto, tava ratanavarassa aggaratanassa sammāsambuddhassa, taṃ dhammaṃ sutvā iti evaṃ karissāmi yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmīti, so chatto chattanāmako māṇavo bravittha kathesīti padayojanā.
896 896. 像这样,先从业的原因角度说明了前面所问的业之后,现在为了从它的本质和分类两方面来显示它,并指出被导师劝发的情形以及自己后来对此确立的情形,便说出“胜者最优胜……”等话。其中,“不”的意思是:尊者,世尊问您“你知道皈依吗?”时,我最初回答说“不”,也就是说“我不知道”。后面“后来我如实照做了您的话”的意思是:后来我按照您所说的去做,如实照做、依教奉行,也就是皈依了三宝。巴利
896. Evaṃ yathāpucchitaṃ kammaṃ kāraṇato dassetvā idāni taṃ sarūpato vibhāgato ca dassento satthārā samādapitabhāvaṃ attanā ca tattha pacchā patiṭṭhitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘jinavarapavara’’ntiādimāha. Tattha noti paṭhamaṃ avocahaṃ bhanteti bhante bhagavā ‘‘saraṇagamanaṃ jānāsī’’ti tayā vutto ‘‘no’’ti na ‘‘jānāmī’’ti paṭhamaṃ avocaṃ ahaṃ. Pacchā te vacanaṃ tathevakāsinti pacchā tayā vuttaṃ kathaṃ parivattento tava vacanaṃ tatheva akāsiṃ paṭipajjiṃ, tīṇipi saraṇāni upagacchinti attho.
897 “种种”是指有高有低,也就是过失轻和过失重的意思。“不要做”就是别去做。“不净”是因为混杂了烦恼的污秽,所以不清净。“对众生不防护”是指没有远离杀生。“确实不称赞”:这里用过去时的说法表达现在的时间。或者也可以说,“不称赞”是用一部分来代表全部时间,意思是:就像过去不称赞,现在也不称赞,未来也不会称赞。巴利
897.Vividhanti uccāvacaṃ, appasāvajjaṃ mahāsāvajjañcāti attho. Mā carassūti mā akāsi. Asucinti kilesāsucimissatāya na suciṃ. Pāṇesu asaññatanti pāṇaghātato avirataṃ. Na hi avaṇṇayiṃsūti na hi vaṇṇayanti. Paccūppannakālatthe hi idaṃ atītakālavacanaṃ. Atha vā ‘‘avaṇṇayiṃsū’’ti ekadesena sakalassa kālassa upalakkhaṇaṃ, tasmā yathā na vaṇṇayiṃsu atītamaddhānaṃ, evaṃ etarahipi na vaṇṇayanti, anāgatepi na vaṇṇayissantīti vuttaṃ hoti.
898-900 他人所守护的,是指属于他人所有、被他人执持的东西。因此说未予。不应行,就是不应邪行。虚妄,就是不真实,意思是妄语。异样,就是正是另外的样子;怀着虚妄之想,明知是虚妄,却这样想,意思是不要这样说。巴利
898-900.Parajanassa rakkhitanti parapariggahitavatthu. Tenāha ‘‘adinna’’nti. Mā agamāti mā ajjhācari. Vitathanti atathaṃ, musāti attho. Aññathāti aññathāva, vitathasaññī evaṃ vitathanti jānanto evaṃ mā bhaṇīti attho.
901 以此是指以那种酒,也就是饮酒的意思。离去是指消失。想是指对法的想,或者就是对世间的想。一切是指毫无剩余,意思是从种子开始就彻底断除。巴利
901.Yenāti yena majjena, pītenāti adhippāyo. Apetīti vigacchati. Saññāti dhammasaññā, lokasaññā eva vā. Sabbanti anavasesaṃ, bījato paṭṭhāyāti attho.
902 “我曾是”(Svāhaṃ)的意思是:那时身为伞盖婆罗门青年的我。“在此”(idha),指在这段路上,或者在你的教法中。因此说“在如来的法中”。“五学处”就是五戒。“做”是指领受、决意受持。“两路”是指两座村庄边界正中间的那条路,也就是边界路。“他们”是指那些盗贼。“在那里”就是在边界路上。“为了财物”是为了那点物质利益。巴利
902.Svāhanti so tadā chattamāṇavabhūto ahaṃ. Idha imasmiṃ maggapadese, imasmiṃ vā tava sāsane. Tenāha ‘‘tathāgatassa dhamme’’ti. Pañca sikkhāti pañca sīlāni. Karitvāti ādiyitvā, adhiṭṭhāyāti attho. Dvepathanti dvinnaṃ gāmasīmānaṃ vemajjhabhūtaṃ pathaṃ, sīmantarikapathanti attho. Teti te corā. Tatthāti sīmantarikamagge. Bhogahetūti āmisakiñcikkhanimittaṃ.
903 从此的意思是:除了所说的善之外,没有别的善可找到、可得,这是我能回忆起的。欲乐者是指具足所欲的欲乐之人。巴利
903.Tatoti yathāvuttakusalato paraṃ upari aññaṃ kusalaṃ na vijjati na upalabbhati, yamahaṃ anussareyyanti attho. Kāmakāmīti yathicchitakāmaguṇasamaṅgī.
904 “刹那须臾节制”是指戒行只持续一刹那、须臾那么短的时间。“随法修行”的意思是:世尊看到那些随顺所证果位相应之法而修行的人;或者,通过随顺教诫之法的修行,也就是按照所说的规则皈依和受戒。“如火焰般以名声”是指以神通和眷属的圆满而光耀,就像火焰燃烧一样。“观看”就是看着。“众多”就是很多。“羡慕”是指他们心里渴望:“我们怎样才能也成为那样的人呢?”“低劣业行”是指与我的成就相比,他们的财富低下微劣。巴利
904.Khaṇamuhuttasaññamassāti khaṇamuhuttamattaṃ pavattasīlassa. Anudhammappaṭipattiyāti yathādhigatassa phalassa anurūpadhammaṃ paṭipajjamānassa bhagavā passa, tuyhaṃ ovādadhammassa vā anurūpāya dhammapaṭipattiyā vuttaniyāmeneva saraṇagamanassa sīlasamādānassa cāti attho. Jalamiva yasasāti iddhiyā parivārasampattiyā ca jalantaṃ viya. Samekkhamānāti passantā. Bahukāti bahavo. Pihayantīti ‘‘kathaṃ nu kho mayaṃ edisā bhaveyyāmā’’ti patthenti. Hīnakammāti mama sampattito nihīnabhogā.
905 “Katipayāya”是指很少。“Ye”是指那些比丘和近事男等人。“ca”这个词表示区别。“Te”是指你的。“Satataṃ”是指日复一日。巴利
905.Katipayāyāti appikāya. Yeti ye bhikkhū ceva upāsakādayo ca. Ca-saddo byatireke. Teti tava. Satatanti divase divase.
906 “广大”是指殊胜的果报和广大的威力。“在如来的法中”连起来理解就是:安住于如来的教法和教诫中而做的。像这样,原本以不指向特定对象的方式所说的义理,现在以指向自身的方式开示,所以说“看哪”等话。其中,“看哪”是对世尊说的,或者是把自己当作别人一样来说的。巴利
906.Vipulanti uḷāraphalaṃ vipulānubhāvaṃ. Tathāgatassa dhammeti tathāgatassa sāsane ovāde ṭhatvā katanti yojanā. Evaṃ anuddesikavasena vuttamevatthaṃ attuddesikavasena dassento ‘‘passā’’tiādimāha. Tattha passāti bhagavantaṃ vadati, attānameva vā aññaṃ viya ca katvā vadati.
907 “什么是善?我们该怎样修善?”——所谓善,它的本性是什么?是什么样子?我们又该怎么去修它?有些人聚在一起商量这件事时,就像要把大地翻过来、把须弥山举起来一样,把它当成极难做到的事来讨论、思量。而我们的意思是:我们应该轻轻松松就能再次修善。所以接下来才说“我们”等等。巴利
907.Kimidaṃkusalaṃ kimācaremāti kusalaṃ nāmetaṃ kiṃsabhāvaṃ kīdisaṃ, kathaṃ vā taṃ ācareyyāma. Icceke hi samecca mantayantīti evameke samecca samāgantvā pathaviṃ parivattentā viya sineruṃ ukkhipantā viya ca sudukkaraṃ katvā mantayanti vicārenti, mayaṃ pana akiccheneva punapi kusalaṃ ācareyyāmāti adhippāyo. Tenevāha ‘‘maya’’ntiādi.
908 “多所饶益”是指有大利益、大恩惠。“具悲悯者”是指有悲心的人。“ma”是连音字。“如此”是这样,是针对世尊对待自己的方式而说的。“当我尚在”是指我还在、还活着的时候,意思是在未被盗贼杀害的时候。“白天的白天”是指白天的清晨时分,也就是一大早的意思。“我”是指我,那个曾是差摩青年的我。“真实之名”是指以“世尊、阿拉汉、正自觉者”等名号,不虚妄之名、具真实义之名。“请您垂悯”是指请您摄受、护念。“还要再”是指我们还要再听,意思是我们还要再聆听您的法。巴利
908.Bahukāroti bahūpakāro, mahāupakāro vā. Anukampakoti kāruṇiko. Ma-kāro padasandhikaro. Itīti evaṃ, bhagavato attani paṭipannākāraṃ sandhāya vadati. Me satīti mayi sati vijjamāne, corehi avadhite evāti attho. Divā divassāti divasassapi divā, kālassevāti attho. Svāhanti so chattamāṇavabhūto ahaṃ. Saccanāmanti ‘‘bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādināmehi avitathanāmaṃ bhūtatthanāmaṃ. Anukampassūti anuggaṇhāhi. Punapīti bhiyyopi suṇemu, tava dhammaṃ suṇeyyāmayevāti attho.
天子站在知恩图报的立场上,说出这一切,是在表达:他对亲近侍奉导师和听闻正法,始终感到不满足。世尊观察了天子和聚集在那里的众人的心意倾向后,便作了次第说法。随后,世尊知道他们的心已经柔软,就开示了逐步提升的殊胜法义。说法结束时,天子连同他的父母都证得了入流果,在场的大众也生起了对法的现观。巴利
Evaṃ devaputto sabbametaṃ kataññutābhāve ṭhatvā satthu payirupāsane ca dhammassavane ca atittimeva dīpento vadati. Bhagavā devaputtassa ca tattha sannipatitaparisāya ca ajjhāsayaṃ oloketvā anupubbikathaṃ kathesi. Atha nesaṃ allacittataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ pakāsesi. Desanāpariyosāne devaputto ceva mātāpitaro cassa sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, mahato ca janakāyassa dhammābhisamayo ahosi.
909 证得初果的天子,为了说明自己对更高道果的殷重心,以及证得那些道果的巨大利益,说出了以“ye cidha pajahanti kāmarāgaṃ”结尾的偈颂。它的意思是:那些安住在此教法中的人,彻底断除、根绝了欲贪,因为他们已经断尽了下分结,所以不再入胎。而那些断除了愚痴、完全灭尽了有贪随眠的人,根本谈不上还会再入胎。为什么呢?因为他们已经般涅槃,已经清凉。那些上人已在无余涅槃界中般涅槃,就在此生,一切感受、一切热恼都已止息,归于清凉。巴利
909. Paṭhamaphale patiṭṭhito devaputto uparimaggesu attano garucittīkāraṃ, tadadhigamassa ca mahānisaṃsataṃ vibhāvento ‘‘ye cidha pajahanti kāmarāga’’nti pariyosānagāthamāha. Tassattho – ye idha imasmiṃ sāsane ṭhitā pajahanti anavasesato samucchindanti kāmarāgaṃ, na ca te puna upentigabbhaseyyaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ samucchinnattā. Ye ca pana pahāya mohaṃ sabbaso samugghātetvā bhavarāgānusayañca pajahanti, te puna upenti gabbhaseyyanti vattabbameva natthi. Kasmā? Parinibbānagatā hi sītibhūtā, te hi uttamapurisā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbānaṃ gatā evaṃ idheva sabbavedayitānaṃ sabbapariḷāhānaṃ byantibhāvena sītibhūtā.
天子这样表明自己已经证入圣流,又以无余涅槃界作为开示的顶点,向世尊顶礼、右绕致敬,对比丘僧团表达恭敬,然后辞别父母,就回到天界去了。世尊也起身离座,和比丘僧团一起离开。那位年轻人的父母、婆罗门沸伽罗娑罗以及所有大众,跟随世尊走了一段路,然后转身回去。世尊回到祇园后,为聚集的大众详细讲述了这座天宫的因缘。那次开示让大众得到了利益。巴利
Iti devaputto attano ariyasotasamāpannabhāvaṃ pavedento anupādisesāya nibbānadhātuyā desanāya kūṭaṃ gahetvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā bhikkhusaṅghassa apacitiṃ dassetvā mātāpitaro āpucchitvā devalokameva gato, satthāpi uṭṭhāyāsanā gato saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Māṇavassa pana mātāpitaro brāhmaṇo pokkharasāti sabbo ca mahājano bhagavantaṃ anugantvā nivatti. Bhagavā jetavanaṃ gantvā sannipatitāya parisāya imaṃ vimānaṃ vitthārato kathesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
螃蟹汁布施者天宫注巴利
4. Kakkaṭakarasadāyakavimānavaṇṇanā
高耸的摩尼柱天宫,就是《螃蟹汁施者天宫》。它的来历是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,有一位比丘正在精进修观,却被耳痛折磨,身体不适,没法继续用功修观。虽然按照医生说的办法用了药,病还是没有消退。他把这件事禀告了世尊。世尊知道螃蟹汁饭对他合适,就说:比丘,你去摩揭陀的田野里乞食吧。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti kakkaṭakarasadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu āraddhavipassako kaṇṇasūlena pīḷito akallasarīratāya vipassanaṃ ussukkāpetuṃ nāsakkhi, vejjehi vuttavidhinā bhesajje katepi rogo na vūpasami. So bhagavato etamatthaṃ ārocesi. Athassa bhagavā ‘‘kakkaṭakarasabhojanaṃ sappāya’’nti ñatvā āha ‘‘gaccha tvaṃ bhikkhu magadhakhette piṇḍāya carāhī’’ti.
那位比丘心想:“具有长远眼的世尊一定看到了什么。”于是说:“好的,尊者。”答应世尊后,他顶礼世尊,拿着钵和衣,前往摩揭陀的田地,来到一位田守的小屋门口,站在那里乞食。那位田守正好煮好了螃蟹汁,也煮好了饭,心想“稍微休息一下再吃”,就坐了下来。他看见长老,接过钵,请长老进小屋坐下,供养了螃蟹汁拌饭。长老才吃了少许,耳痛就止息了,就像用一百壶水沐浴过一样。他因为吃了适合的食物,身心舒畅,又借着修观的力量引导自心,饭还没吃完,就把所有烦恼断尽无余,安住在阿罗汉果位。他对田守说:“近事男,吃了你供养的团食,我的病已经平息,身心都变得适合(修行)。你也会凭这份功德的果报,远离身心的痛苦。”说完随喜之后,就离开了。巴利
So bhikkhu ‘‘dīghadassinā addhā kiñci diṭṭhaṃ bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘sādhu bhante’’ti bhagavato paṭissuṇitvā bhagavantaṃ vanditvā pattacīvaramādāya magadhakhettaṃ gantvā aññatarassa khettapālassa kuṭiyā dvāre piṇḍāya aṭṭhāsi. So ca khettapālo kakkaṭakarasaṃ sampādetvā bhattañca pacitvā ‘‘thokaṃ vissamitvā bhuñjissāmī’’ti nisinno theraṃ disvā pattaṃ gahetvā kuṭikāyaṃ nisīdāpetvā kakkaṭakarasabhattaṃ adāsi. Therassa taṃ bhattaṃ thokaṃ bhuttassayeva kaṇṇasūlaṃ paṭippassambhi, ghaṭasatena nhāto viya ahosi . So sappāyāhāravasena cittaphāsukaṃ labhitvā vipassanāvasena cittaṃ abhininnāmento apariyositeyeva bhojane anavasesato āsave khepetvā arahatte patiṭṭhāya khettapālaṃ āha ‘‘upāsaka, tava piṇḍapātabhojanena mayhaṃ rogo vūpasanto, kāyacittaṃ kallaṃ jātaṃ, tvampi imassa puññassa phalena vigatakāyacittadukkho bhavissasī’’ti vatvā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
田守后来去世,投生到三十三天,在十二由旬的摩尼柱黄金天宫中,装饰着七百座尖顶楼阁,他出生在琉璃做成的内室里。天宫大门上,垂挂着一只珍珠串成的金螃蟹,显示他过去所造的业。这时,具寿大目犍连像前面说的那样来到那里,看见之后,用这些偈颂问他:巴利
Khettapālo aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike maṇithambhe kanakavimāne sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍite veḷuriyamayagabbhe nibbatti, dvāre cassa yathūpacitakammasaṃsūcako muttāsikkāgato suvaṇṇakakkaṭako olambamāno aṭṭhāsi. Athāyasmā mahāmoggallāno pubbe vuttanayena tattha gato taṃ disvā imāhi gāthāhi pucchi –
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为饰,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里待着,又喝又吃,天界的琵琶还奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
你是因为什么而有这样的色?你在这里又是凭什么而受阻?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我请问你,具大神力的天人:你生为人身时,修了什么福德?
你因何而具有如此炽燃的威神,你的容色又为何能照亮所有方向?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也回答了他。为了说明这一点——巴利
Sopissa byākāsi, taṃ dassetuṃ –
那位天子被目犍连尊者一问,心里很满意,
被问到问题时,他回答说:这是那种业的果报。这是经中所说。巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti. – vuttaṃ;
能令正念生起,如同螃蟹守在门口。
纯金打造完成,十脚螃蟹光彩照人。巴利
‘‘Satisamuppādakaro , dvāre kakkaṭako ṭhito; Niṭṭhito jātarūpassa, sobhati dasapādako.
因为那样,我才有这样的色相;因为那样,我在这里才有所成就。
各种让我心里喜欢的东西,都会来到我身边。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
比丘啊,我来告诉你:我转生为人时,究竟造了怎样的福德。
因此我有这样炽盛的威神力,我的容色也遍照一切方所。巴利
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamakāsi puññaṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
910 在这里,“高”是指极高。“宝柱”是指由红莲宝石等宝石做成的柱子。“周围”是指四个侧面。“铺金板”是指每一层地面都用金板铺成。巴利
910. Tattha uccanti accuggataṃ. Maṇithūṇanti padumarāgādimaṇimayathambhaṃ. Samantatoti catūsupi passesu. Rucakatthatāti tassaṃ tassaṃ bhūmiyaṃ suvaṇṇaphalakehi atthatā.
911 你喝、你吃这句话,是指按时享用的香饮和甘露般的食物。演奏就是弹奏的意思。此处有五种天妙之味和欲乐是说:在这里,在你的天宫中,具足种种天界的妙味和众多的五种欲乐对象。金覆盖是指以黄金饰品庄严装饰。巴利
911.Pivasi khādasi cāti kālena kālaṃ upayujjamānaṃ gandhapānaṃ sudhābhojanañca sandhāya vadati. Pavadantīti pavajjanti. Dibbā rasā kāmaguṇettha pañcāti dibbā rasā anappakā pañca kāmaguṇā ettha etasmiṃ tava vimāne saṃvijjantīti attho. Suvaṇṇachannāti hemābharaṇavibhūsitā.
915 能让念生起的人,就是能促使正念生起的人。意思是:我凭哪种福业得到了这份天界的成就,就对那件事生起正念——比如“你是因为布施螃蟹味,才得到这份成就的”——这样促使正念生起,就是这里的意思。“黄金已完成”,是说由黄金所成,也就是纯金打造的。两侧各有五只脚,加起来十只脚,所以说“十脚”。这只螃蟹立在门边,光彩夺目。它正是在向我显示:我那份福业,连这样伟大的大仙人们都能使之显现,到这里我已经不必再多说什么了——这就是他的用意。所以他说“由此我得到这样的容貌”等等。其余部分和前面说的一样。巴利
915.Satisamuppādakaroti satuppādakaro, yena puññakammena ayaṃ dibbasampatti mayā laddhā, tattha satuppādassa kārako, ‘‘kakkaṭakarasadānena ayaṃ tayā sampatti laddhā’’ti evaṃ satuppādaṃ karontoti attho. Niṭṭhito jātarūpassāti jātarūpena siddho jātarūpamayo. Ekamekasmiṃ passe pañca pañca katvā dasa pādā etassāti dasapādako dvāre kakkaṭako ṭhito sobhati. So eva mama puññakammaṃ tādisānaṃ mahesīnaṃ vibhāveti, na ettha mayā vattabbaṃ atthīti adhippāyo. Tenāha ‘‘tena metādiso vaṇṇo’’tiādi. Sesaṃ vuttanayameva.
守门者天宫的解说巴利
5. Dvārapālakavimānavaṇṇanā
“这宝柱真高啊”,说的是守门者的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在王舍城竹林精舍。那时候,王舍城有一位近事男,每天固定向僧团供养四份饭食。可是他的房子在城边,因为怕盗贼,大门大多数时候都关着。比丘们去了,有时因为门关着,没拿到饭就回去了。近事男对妻子说:“贤妻,你们有没有认真给尊者们供饭?”她说:“有些日子尊者们没来。”“为什么?”“我猜是因为门关着。”近事男听了,心生警醒,就找了一个人当守门人,安排他说:“从今天起,你坐在这里守门。尊者们来的时候,就让他们进来。进来之后,接钵、递水、铺座位等等,所有这些该做的事,你都要知道怎么做。”那人答应“好”,就照办了。他在比丘们跟前听法,生起信心,相信业果,皈依三宝,受持戒律,恭敬地服侍比丘们。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dvārapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena ca samayena rājagahe aññataro upāsako cattāri niccabhattāni saṅghassa deti. Tassa pana gehaṃ pariyante ṭhitaṃ corabhayena yebhuyyena pihitadvārameva hoti. Bhikkhū gantvā kadāci dvārassa pihitattā bhattaṃ aladdhāva paṭigacchanti. Upāsako bhariyaṃ āha ‘‘kiṃ, bhadde, ayyānaṃ sakkaccaṃ bhikkhā dīyatī’’ti? Sā āha ‘‘ekesu divasesu ayyā nāgamiṃsū’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇa’’nti? ‘‘Dvārassa pihitattā maññe’’ti. Taṃ sutvā upāsako saṃvegappatto hutvā ekaṃ purisaṃ dvārapālaṃ katvā ṭhapesi ‘‘tvaṃ ajjato paṭṭhāya dvāraṃ rakkhanto nisīda, yadā ca ayyā āgamissanti, tadā te pavesetvā paviṭṭhānaṃ nesaṃ pattapaṭiggahaṇaāsanapaññāpanādi sabbaṃ yuttapayuttaṃ jānāhī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti tathā karonto bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ sutvā uppannasaddho kammaphalaṃ saddahitvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi, sakkaccaṃ bhikkhū upaṭṭhahi.
后来,那位每天固定供养食物的男居士去世后,投生到了夜摩天。而那个守门人因为认真恭敬地服侍比丘们,又在别人布施时帮忙做事、随喜功德,死后投生到了三十三天。他有一座十二由旬大的黄金天宫,这些内容都按照《螃蟹天宫》里讲的那样来理解。问答的偈颂是这样传下来的——巴利
Aparabhāge niccabhattadāyako upāsako kālaṃ katvā yāmesu nibbatti. Dvārapālo pana sakkaccaṃ bhikkhūnaṃ upaṭṭhahitvā parassa pariccāge veyyāvaccakaraṇena anumodanena ca tāvatiṃsesu uppajji. Tassa dvādasayojanikaṃ kanakavimānantiādi sabbaṃ kakkaṭakavimāne vuttanayeneva veditabbaṃ. Pucchāvissajjanagāthā evamāgatā –
这座天宫高耸,宝柱林立,四周宽达十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃作柱,金板铺地,光彩庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里住、喝、吃嚼,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
920 你是因为造了什么业,才得到这样的容貌?……你的容貌为什么能遍照一切方向?巴利
920. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
922 那位天子很满意……“这是什么业所感得的果报?”巴利
922. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我的寿命神圣,长达千年,由言语称颂,由心意推动;
修到这种程度,具足福业的人就能安住下来,并且拥有天界的种种欲乐。巴利
‘‘Dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyu, vācābhigītaṃ manasā pavattitaṃ; Ettāvatā ṭhassati puññakammo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
于是,我有了这样的容貌……
我的色相也照耀一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
923 923. 其中,“我的天界寿命一千岁”:这是就他自己投生的那个天众群体,也就是那些三十三天的天人的寿量来说的。因为按人间的计算,一百年是他们的一昼夜;以那样的一昼夜,三十夜是一个月;以那样的一个月,十二个月是一年;以那样的一年,一千年是他们的寿命——换算成人间的计算,就是三亿六千万年。“以言语所诵”:就是用言语诵出,比如“请尊者们过来,这个座位已经铺好,请坐在这里”等等,以及“尊者们的身体安康吗?住处舒适吗?”等等,以殷勤问候之意仅用言语所说。“以心所转起者”:所谓“这些圣者是善良的梵行者、行法者”等,仅仅是以心所转起的净信而已——他借此显示:并非有任何属于我的东西被舍施。“到此程度”:仅凭这样的话语、仅凭净信。“将以福业而住立”:成为“已作福者”,在天界住立、长时转起;住立时,具足天界诸欲,在那个天众群体中,以天人们的嬉戏,具足五种天界欲乐,拥有、具备之后,令诸根享受而住。其余如前所述。巴利
923. Tattha dibbaṃ mamaṃ vassasahassamāyūti yasmiṃ devanikāye sayaṃ uppanno, tesaṃ tāvatiṃsadevānaṃ āyuppamāṇameva vadati. Tesañhi manussānaṃ gaṇanāya vassasataṃ eko rattidivo, tāya rattiyā tiṃsarattiko māso, tena māsena dvādasamāsiko saṃvaccharo, tena saṃvaccharena sahassasaṃvaccharāni āyu, taṃ manussānaṃ gaṇanāya tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni honti. Vācābhigītanti vācāya abhigītaṃ, ‘‘āgacchantu ayyā, idaṃ āsanaṃ paññattaṃ, idha nisīdathā’’tiādinā, ‘‘kiṃ ayyānaṃ sarīrassa ārogyaṃ, kiṃ vasanaṭṭhānaṃ phāsuka’’ntiādinā paṭisanthāravasena ca vācāya kathitamattaṃ . Manasā pavattitanti ‘‘ime ayyā pesalā brahmacārino dhammacārino’’tiādinā cittena pavattitaṃ pasādamattaṃ, na pana mama santakaṃ kiñci pariccattaṃ atthīti dasseti. Ettāvatāti ettakena evaṃ kathanamattena pasādamattenapi. Ṭhassati puññakammoti katapuñño nāma hutvā devaloke ṭhassati ciraṃ pavattissati, tiṭṭhanto ca dibbehi kāmehi samaṅgībhūto tasmiṃ devanikāye devānaṃ valañjaniyāmeneva dibbehi pañcahi kāmaguṇehi samaṅgībhūto samannāgato hutvā indriyāni paricārento viharatīti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
第六,第一应作天宫的解释。巴利
6. Paṭhamakaraṇīyavimānavaṇṇanā
这座天宫高耸,有宝石柱,是应作天宫。它的来历是怎样的呢?那时,世尊住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位近事男,带着洗浴用具前往阿致罗筏底河沐浴,回来时看见世尊正走进舍卫城托钵乞食,便上前顶礼,问道:“尊者,有谁邀请您了吗?”世尊默然不语。他明白世尊没有受到邀请,就说:“请世尊慈悲,接受我的供养。”世尊以默然表示应允。于是他把世尊带到自己家中,铺设适合佛陀的座位,请世尊坐下,用精美的饮食供养。世尊吃完饭,为他说了随喜的法,然后离去。其余内容与前一则天宫相似。因此这样说——巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti karaṇīyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko upāsako nhānopakaraṇāni gahetvā aciravatiṃ gantvā nhatvā āgacchanto bhagavantaṃ sāvatthiṃ piṇḍāya pavisantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā evamāha ‘‘bhante kena nimantitā’’ti. Bhagavā tuṇhī ahosi. So kenaci animantitabhāvaṃ ñatvā āha ‘‘adhivāsetu me, bhante, bhagavā bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavantaṃ attano gehaṃ netvā buddhārahaṃ āsanaṃ paññāpetvā tattha bhagavantaṃ nisīdāpetvā paṇītena annapānena santappesi. Bhagavā katabhattakicco tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sesaṃ anantaravimānasadisaṃ. Tena vuttaṃ –
926 这座天宫高耸,有宝石做的柱子……天女们披着金色的衣饰,正在翩翩起舞。巴利
926. ‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
928 你是由于什么样的业,才有这样的容貌?……你的容貌又为什么能照耀一切方向?巴利
928. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
930 那位天子满心欢喜……这是什么样的业所带来的果报。巴利
930. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
有智慧的人、能明辨的人,应当去做那些该做的善行;
在正行于道的诸佛那里,所布施的会得到大果报。巴利
‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu buddhesu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
佛陀确实是为了我的利益,才从阿兰若来到村庄。
我是在哪里让心生起净信,从而投生到三十三天的呢?巴利
‘‘Atthāya vata me buddho, araññā gāmamāgato; Kattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
933 因为这样,我才有这般容貌……而且我的容貌照亮了一切方向。巴利
933. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
931 在这里,“具慧者”就是指有智慧的人。“了知者”就是指清楚知道什么对自己有利、什么对自己不利的人。“正行者”就是指走在正确修行道路上的人。“觉者”就是指正等正觉的诸佛。巴利
931. Tattha paṇḍitenāti sappaññena. Vijānatāti attano hitāhitaṃ jānantena. Sammaggatesūti sammāpaṭipannesu, buddhesūti sammāsambuddhesu.
932 “Atthāya”的意思是“为了利益”,或者“为了增长”。“Arañña”是指从住处来说,这里说的是祇园。“Tāvatiṃsūpago”是指以投生的方式到了三十三天众,或者投生到三十三天界。剩下的内容,按照前面说的方式理解就好。巴利
932.Atthāyāti hitāya, vuḍḍhiyā vā. Araññāti vihārato, jetavanaṃ sandhāya vadati . Tāvatiṃsūpagoti tāvatiṃsadevakāyaṃ, tāvatiṃsabhavanaṃ vā uppajjanavasena upagato. Sesaṃ vuttanayameva.
第二应作天宫的解说巴利
7. Dutiyakaraṇīyavimānavaṇṇanā
第七座天宫和第六座天宫一样。只是在那里,是一位近事男把食物供养给世尊;在这里,则是某位长老供养的。其余的解说方式相同。因此说道——巴利
Sattamavimānaṃ chaṭṭhavimānasadisaṃ. Kevalaṃ tattha upāsakena bhagavato āhāro dinno, idha aññatarassa therassa. Esaṃ vuttanayameva. Tena vuttaṃ –
这座宝石柱天宫高耸而立,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里吃、喝、咀嚼,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
937 你因为什么而有这样的色?……你的色遍照一切方。巴利
937. ‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
那位天子满心欢喜……中略……这就是他所造之业的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
有智慧的人应当知道去做那些能带来福报的事。
在正行具足的比丘们当中,布施能带来大果报。巴利
‘‘Karaṇīyāni puññāni, paṇḍitena vijānatā; Sammaggatesu bhikkhūsu, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ.
这位比丘确实是为了我的利益,才从阿兰若来到村庄。
在那里令心得清净信乐,我便往生三十三天。巴利
‘‘Atthāya vata me bhikkhu, araññā gāmamāgato; Tattha cittaṃ pasādetvā, tāvatiṃsūpago ahaṃ.
942 因为那样,我才有这样的容貌……而且我的光辉照亮了一切方向。巴利
942. ‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
第一针天宫的解说巴利
8. Paṭhamasūcivimānavaṇṇanā
这座天宫高耸的宝柱天宫,就是针天宫。它的来历是什么呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时,尊者舍利弗要缝制袈裟,正好需要一根针。他在王舍城托钵乞食时,来到一位铁匠的家门口,站在那里。铁匠看见他,问道:“尊者,您需要什么?”尊者说:“我要缝制袈裟,需要一根针。”铁匠心怀净信,拿了两根已经做好的针送给他,并说:“尊者,以后如果还需要针,请告诉我。”说完,他五体投地礼拜。长老为他随喜祝福后便离开了。后来,铁匠命终,往生到三十三天。那时,尊者大目犍连在天界游历,以这些偈颂向那位天子问道:巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti sūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena āyasmato sāriputtassa cīvarakammaṃ kātabbaṃ hoti, attho ca hoti sūciyā. So rājagahe piṇḍāya caranto kammārassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā kammāro āha ‘‘kena, bhante, attho’’ti? ‘‘Cīvarakammaṃ kātabbaṃ atthi, sūciyā attho’’ti. Kammāro pasannamānaso katapariyositā dve sūciyo datvā ‘‘punapi, bhante, sūciyā atthe sati mama ācikkheyyāthā’’ti vatvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Thero tassa anumodanaṃ katvā pakkāmi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Atha āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto taṃ devaputtaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
这座天宫高耸,宝柱耸立……
你的色光明亮,遍照一切方向。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
948 那位天子很满意……(中略)……“这是彼业之果报。”巴利
948. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
你所布施出去的东西并不会真正成为你的;而你真正布施出去的东西,那才更好。
所施之针,唯针更胜。巴利
‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, yañceva dajjā tañceva seyyo; Sūci dinnā sūcimeva seyyo.
因为那个,我才有这样的容貌……
我的色相在一切方向都放光。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
949 在这里,所谓“他布施什么”,是指他布施的是什么样的应施之物。“那并不会成为那样”,是说果报并不会跟所施之物一模一样。实际上,因为福田殊胜和内心殊胜,果报会比所施之物广大得多、殊胜得多。所以,“无论布施什么,那布施本身就更殊胜”,意思是:只要是现有的东西,拿去布施,那布施本身就更殊胜;对任何没有过失的应施之物来说,仅仅布施这件事本身就更殊胜。为什么?因为“我布施了针,针本身就更为殊胜”——对我而言,仅仅是布施针这件事,就已经成了更殊胜的善行,我就是因此才得到了这样的成就。这就是这段话的意思。巴利
949. Tattha yaṃ dadātīti yādisaṃ deyyadhammaṃ dadāti. Na taṃ hotīti tassa tādisameva phalaṃ na hoti. Atha kho khettasampattiyā ca cittasampattiyā ca tato vipulataraṃ uḷāratarameva phalaṃ hoti. Tasmā yañceva dajjā tañceva seyyoti yaṃkiñcideva vijjamānaṃ dajjā dadeyya, tañceva tadeva seyyo, yassa kassaci anavajjassa deyyadhammassa dānameva seyyo, kasmā? Mayā hi sūci dinnā sūcimeva seyyo, sūcidānameva mayhaṃ seyyaṃ jātaṃ, yato ayamīdisī sampatti laddhāti adhippāyo.
第二针天宫注释巴利
9. Dutiyasūcivimānavaṇṇanā
“高耸如柱”说的是第二个针天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城有一个做针的工匠,为了参观精舍而去了竹林精舍。在那里,他看见一位比丘在竹林中用针缝僧衣,就把针和针盒一起布施给了他。其余一切都和前面说的一样。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti dutiyasūcivimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī eko tunnakārako vihārapekkhako hutvā veḷuvanaṃ gato. Tattha aññataraṃ bhikkhuṃ veḷuvane katasūciyā cīvaraṃ sibbantaṃ disvā sūcigharena saddhiṃ sūciyo adāsi. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
这座天宫以宝石为柱,高耸宏伟……
你的色相在一切方向都放光——他这样问。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是哪种业的果报?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, purimajātiyā manussaloke.
我看见一位远离尘垢的比丘,内心清净,没有污浊。
我满怀净信,亲手供养了他一根针。巴利
‘‘Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ; Tassa adāsahaṃ sūciṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
因为那个缘故,我才有这样的色……我的色也照亮了一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这一切都和下面说过的完全一样。巴利
Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
第一象天宫注释巴利
10. Paṭhamanāgavimānavaṇṇanā
乘着纯白大象之象,即象天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,来到了三十三天。在那里,他看见一位天子乘着一头全白的大天象,被庞大的随从队伍围绕,以强大的天界威神力在空中行进,光芒照耀一切方向,如同月亮和太阳一样。看见之后,便朝那位天子走去。于是那位天子从象上下来,顶礼具寿大目犍连,合掌站立。接着,长老——巴利
Susukkakhandhaṃabhiruyha nāganti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tattha addasa aññataraṃ devaputtaṃ sabbasetaṃ mahantaṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatā dibbānubhāvena ākāsena gacchantaṃ, sabbā disā cando viya sūriyo viya ca obhāsayamānaṃ. Disvā yena so devaputto tenupasaṅkami. Atha so devaputto tato oruyha āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha thero –
登上极其白净的象王,无过、有牙、有力、极迅捷;
乘着这头善加装饰的殊胜象王,你自虚空而来至此。巴利
‘‘Susukkakhandhaṃ abhiruyha nāgaṃ, akācinaṃ dantiṃ baliṃ mahājavaṃ; Abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ, idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.
象王的两颗象牙上化现出莲花池,池水清澈,莲花盛开。
在天界的莲花丛中,各种乐器一起奏响,这些令人心醉的天女们正在翩翩起舞。巴利
‘‘Nāgassa dantesu duvesu nimmitā, acchodakā paduminiyo suphullā; Padumesu ca tūriyagaṇā pavajjare, imā ca naccanti manoharāyo.
你已经修成了天界的神通,有大威德;你生而为人时,造了什么福德?
你为什么会这样具足炽盛的威德,你的色相又为何能遍照一切方向?巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他借着称赞对方的成就,顺势问起他以前造过什么业。巴利
Tassa sampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
961 这里,“极为白净的肩背”是指非常白净的背部。那头象王虽然有四只脚、阴囊、口部、两只耳朵和尾巴这些部分,除此之外全身都是白的,但因为背部这一块地方格外洁白鲜明,所以说“极为白净的肩背”。“象”是指天界的象王。“无瑕”是指没有过失,意思是没有斑点、弯曲、污痕等肤色上的缺陷。巴利文里也有“良种”这个词,意思是具备良种的特征。“有牙”是指有宽广美丽的牙齿。“有力”是指有力量、有大势力。“极迅捷”是指极其快速、行走迅速。另外,“乘上”这里应当看作省略了鼻音,说的是“可以乘上、应当骑乘”的意思。其余部分按照前面所说的方式理解即可。巴利
961. Tattha susukkakhandhanti suṭṭhu setakhandhaṃ. Kiñcāpi tassa nāgassa cattāro pādā, vatthikosaṃ, mukhappadeso, ubho kaṇṇā, vāladhīti ettakaṃ muñcitvā sabbo kāyo setova, khandhappadesassa pana sātisayaṃ dhavalataratāya vuttaṃ ‘‘susukkakhandha’’nti. Nāganti dibbaṃ hatthināgaṃ. Akācinanti niddosaṃ , sabalalavaṅkatilakādichavidosavirahitanti attho. ‘‘Ājānīya’’ntipi pāḷi, ājānīyalakkhaṇūpetanti attho. Dantinti vipularuciradantavantaṃ. Balinti balavantaṃ mahābalaṃ. Mahājavanti atijavaṃ sīghagāmiṃ. Puna abhiruyhāti ettha anunāsikalopo daṭṭhabbo, abhiruyhaṃ ārohanīyanti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayameva.
长老这样一问,那位天子就讲起自己造过的业——巴利
Evaṃ pana therena puṭṭho devaputto attanā katakammaṃ kathento –
八朵从花梗上脱落掉下来的花,献给了迦叶大仙。
我满怀净信,亲手把花献到了佛塔上。巴利
‘‘Aṭṭheva muttapupphāni, kassapassa mahesino; Thūpasmiṃ abhiropesiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
因为这样,我才有这样的容貌……(中略)……
我的容貌也照耀一切方所。他用这些偈颂作了回答。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – imāhi gāthāhi byākāsi;
这句话的意思是:过去,我得到八朵已经从花梗上脱落、掉在树根处的茉莉花,把它们捡起来后,怀着清净的信心,为了供养而将它们献上,献给了那座高一由旬的迦叶正自觉者金塔。巴利
Tassattho – ahaṃ pubbe kassapasammāsambuddhassa yojanike kanakathūpe vaṇṭato muccitvā gacchamūle patitāni aṭṭha muttapupphāni labhitvā tāni gahetvā pūjanavasena pasannacitto hutvā abhiropesiṃ pūjesiṃ.
据说,过去迦叶正等正觉者般涅槃后,人们建起了一座高一由旬的金塔。那时,迦尸国国王基基带着随从,还有城里人、市镇人、乡下人,天天都用花来供养。因为大家都这样做,花就变得很贵,也很难找到。当时有一个近事男,在花鬘街上走来走去,想用一枚咖哈巴那买一朵花也买不到,就拿了八枚咖哈巴那,走到花园里,对花鬘师说:“用这八枚咖哈巴那,给我八朵花。”花鬘师说:“尊者,没有花了,都已经仔细检视并摘取走了。”近事男说:“让我自己看看再拿。”花鬘师说:“既然这样,你就进园里去找吧。”他进园寻找,捡到了八朵掉在地上的花,就对花鬘师说:“朋友,把钱拿去吧。”花鬘师说:“这是靠你的福报才得到的,我不收这些钱。”近事男说:“我不能不付钱就拿花来供养世尊。”于是把钱放在花鬘师面前,拿了花,走到塔院,以清净欢喜的心作了供养。他后来命终,转生到三十三天,在那里住到寿命尽,又从一个天界到另一个天界,就这样在天界中一再流转;由于那业果的残余,在这次佛陀出世时,他又同样转生到了三十三天。下面所说的“他在那里看见了一位天子”等话,就是针对这件事说的。巴利
Atīte kira kassapasammāsambuddhe parinibbute yojanike kanakathūpe ca kārite saparivāro kikī kāsirājā ca nāgarā ca negamā ca jānapadā ca divase divase pupphapūjaṃ karonti. Tesu tathā karontesu pupphāni mahagghāni dullabhāni ca ahesuṃ. Atheko upāsako mālākāravīthiyaṃ vicaritvā ekamekena kahāpaṇena ekamekampi pupphaṃ alabhanto aṭṭha kahāpaṇāni gahetvā pupphārāmaṃ gantvā mālākāraṃ āha ‘‘imehi aṭṭhahi kahāpaṇehi aṭṭha pupphāni dehī’’ti. ‘‘Natthayyo pupphāni, sammadeva upadhāretvā ocinitvā dinnānī’’ti. ‘‘Ahaṃ oloketvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, ārāmaṃ pavisitvā gavesāhī’’ti. So pavisitvā gavesanto patitāni aṭṭha pupphāni labhitvā mālākāraṃ āha ‘‘gaṇha, tāta, kahāpaṇānī’’ti. ‘‘Tava puññena laddhāni, nāhaṃ kahāpaṇāni gaṇhāmī’’ti āha. Itaro ‘‘nāhaṃ mudhā pupphāni gahetvā bhagavato pūjaṃ karissāmī’’ti kahāpaṇāni tassa purato ṭhapetvā pupphāni gahetvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā pasannacitto pūjaṃ akāsi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajjitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā punapi devaloke, punapi devaloketi evaṃ aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto tasseva kammassa vipākāvasesena imasmimpi buddhuppāde tāvatiṃsesuyeva uppajji. Taṃ sandhāya heṭṭhā vuttaṃ ‘‘tattha addasa aññataraṃ devaputta’’ntiādi.
具寿大目犍连来到人间后,把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的大众详细开示了法。那场开示对大众很有利益。巴利
Taṃ panetaṃ pavattiṃ āyasmā mahāmoggallāno manussalokaṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第二龙天宫注释巴利
11. Dutiyanāgavimānavaṇṇanā
他骑上那头巨大的象,也就是第二象天宫。这件事是怎么来的呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时候,王舍城有一位在家信众,有信心、有净信,稳稳地安住在五戒上,在布萨日受持布萨戒。他在午前按照自己的财力供养比丘们食物,自己吃完饭后,穿上干净的衣服,披上干净的上衣。午后,他多半会让人带上八种饮料,去到精舍,交给比丘僧团,然后到世尊那里听法。他就这样认真恭敬地积累了很多布施和持戒的善行,命终之后投生到三十三天。由于他福德的力量,一头全身纯白、巨大的天界大象出现了。他骑上那头大象,在庞大的眷属众和强大的天界威德围绕下,时常去园林里游乐嬉戏。巴利
Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyhāti dutiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro upāsako saddho pasanno pañcasu sīlesu patiṭṭhito uposathadivasesu uposathasīlaṃ samādiyitvā purebhattaṃ attano vibhavānurūpaṃ bhikkhūnaṃ dānāni datvā sayaṃ bhuñjitvā suddhavatthanivattho suddhuttarāsaṅgo pacchābhattaṃ yebhuyyena aṭṭha pānāni gāhāpetvā vihāraṃ gantvā bhikkhusaṅghassa niyyādetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇāti. Evaṃ so sakkaccaṃ dānamayaṃ sīlamayañca bahuṃ sucaritaṃ upacinitvā ito cuto tāvatiṃsesu uppajji. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbo hatthināgo pāturahosi. So taṃ abhiruyha mahantena parivārena mahantena dibbānubhāvena kālena kālaṃ uyyānakīḷaṃ gacchati.
有一天,他因为知恩报恩的心受到激励,在半夜时分骑上那头天界神象,由庞大的眷属众围绕,心想“我要去礼拜世尊”,便从天界来到人间。他的光芒照亮了整座竹林精舍,然后从象背上下来,走到世尊面前,恭敬礼拜后,合掌站在一边。那时,站在世尊身旁的具寿鹏耆舍,得到世尊的允许,用以下偈颂问道:巴利
Athekadivasaṃ kataññutāya codiyamāno aḍḍharattisamaye taṃ dibbanāgaṃ abhiruyha mahatā parivārena ‘‘bhagavantaṃ vandissāmī’’ti devalokato āgantvā kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā hatthikkhandhato oruyha bhagavantaṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi . Taṃ bhagavato samīpe ṭhito āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi –
骑上那头巨大的龙象,通体纯白,是象中最殊胜的。
你被众女子簇拥着,在一座又一座树林间游历。
照亮了所有方向,就像药星一样。巴利
‘‘Mahantaṃ nāgaṃ abhiruyha, sabbasetaṃ gajuttamaṃ; Vanā vanaṃ anupariyāsi, nārīgaṇapurakkhato; Obhāsento disā sabbā, osadhī viya tārakā.
969 第969段没有可翻译的巴利文内容。巴利
969.
以何而有如是之色……(中略)
你的色相也照耀着一切方向。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在那里,当被问到时,他也只用偈颂来回答。巴利
Tatthā pucchito sopi tassa gāthāhi eva byākāsi.
那位天子满心欢喜,被方耆舍这么一问,
被问到问题,他就回答说这是哪种业的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano, vaṅgīseneva pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中,做过归依具眼者的在家居士;
我曾经远离杀生,也将在世间避免拿别人没给的东西。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, upāsako cakkhumato ahosiṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ.
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到知足;
我以净信心,恭敬地广施丰盛饮食。巴利
‘‘Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca tuṭṭho ahosiṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为这样,我才有这样的容貌……
我的色相也照耀着一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在这里没有新的内容,其余部分和上面所说的方式完全一样。巴利
Tattha apubbaṃ natthi, sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
第十二篇 第三象天宫注释巴利
12. Tatiyanāgavimānavaṇṇanā
“是谁以天乘而来?”这是《第三龙天宫》的开篇。它的缘起是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍迦兰陀园。那时,有三位漏尽长老在某个村落住处入雨安居。他们雨安居结束后,完成自恣,心想“我们要去礼敬世尊”,便朝王舍城出发。途中傍晚时分,他们来到某个村子里一位邪见婆罗门的甘蔗田附近,向甘蔗田的看守人问道:“贤友,今天能赶到王舍城吗?”看守人说:“不能,尊者,王舍城离这里还有半由旬,请就在这里住下,明天再走吧。”长老们问:“这里有可以住的地方吗?”看守人说:“没有,尊者,不过我会为你们安排住的地方。”长老们便答应了。巴利
Konu dibbena yānenāti tatiyanāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena samayena tayo khīṇāsavattherā gāmakāvāse vassaṃ upagacchiṃsu. Te vutthavassā pavāretvā ‘‘bhagavantaṃ vandissāmā’’ti rājagahaṃ uddissa gacchantā antarāmagge sāyaṃ aññatarasmiṃ gāmake micchādiṭṭhikabrāhmaṇassa ucchukhettasamīpaṃ gantvā ucchupālaṃ pucchiṃsu ‘‘āvuso, sakkā ajja rājagahaṃ pāpuṇitu’’nti. ‘‘Na sakkā, bhante, ito aḍḍhayojane rājagahaṃ, idheva vasitvā sve gacchathā’’ti āha. ‘‘Atthettha koci vasanayoggo āvāso’’ti? ‘‘Natthi, bhante, ahaṃ pana vo vasanaṭṭhānaṃ jānissāmī’’ti. Therā adhivāsesuṃ.
那位甘蔗看守人就在田里那些还竖着的甘蔗旁边,像搭枝叶凉亭那样,把竹竿绑起来,用甘蔗叶盖好,下面铺上稻草,让一位长老住下。给第二位长老,他用三根甘蔗简单搭了个架子,用草盖好,下面也铺了草垫,让他住下。给另一位长老,他从自己的小屋里抽出两三根竹竿和树枝,用袈裟遮盖起来,做成一个袈裟小帐篷,让他住下。长老们就在那里住了下来。天亮后,他一大早就煮好饭,备好齿木和漱口水,连同甘蔗汁一起供养饭食。长老们吃完,作了随喜祝福。长老们要上路时,他给每人一根甘蔗,心想:“这将成为我的福德。”他跟着长老们走了一小段路,转身返回时,想到自己所做的服务和布施,心中生起了强烈的喜悦和满足。巴利
So ucchūsuyeva yathāṭhitesu sākhāmaṇḍapākārena daṇḍakāni bandhitvā ucchupaṇṇehi chādetvā heṭṭhā palālaṃ attharitvā ekassa therassa adāsi, dutiyassa therassa tīhi ucchūhi daṇḍakasaṅkhepena bandhitvā tiṇena chādetvā heṭṭhā ca tiṇasantharaṃ katvā adāsi, itarassa attano kuṭiyaṃ dve tayo daṇḍake sākhāyo ca nīharitvā cīvarena paṭicchādento cīvarakuṭiṃ katvā adāsi. Te tattha vasiṃsu. Atha vibhātāya rattiyā kālasseva bhattaṃ pacitvā dantakaṭṭhañca mukhodakañca datvā saha ucchurasena bhattaṃ adāsi. Tesaṃ bhuñjitvā anumodanaṃ katvā gacchantānaṃ ekekaṃ ucchuṃ adāsi ‘‘mayhaṃ bhāgo bhavissatī’’ti. So thokaṃ maggaṃ there anugantvā nivattanto attano veyyāvaccañca dānañca ārabbha uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nivatti.
甘蔗田的主人正从对面走来,路上碰见那些正在赶路的比丘,就问他们:“你们从哪里得到甘蔗的?”比丘们回答说:“是看甘蔗的人给的。”那婆罗门听了这话,立刻发怒,心里很不高兴,咬牙切齿,被愤怒完全控制,从看甘蔗的人背后追上去,用棍棒打他,只打了一下就夺去了他的性命。那看甘蔗的人临死时,心里忆念着自己所造的福业,命终之后,投生到善法天众的集会处。依靠那份福业的威力,一头纯白、巨大、殊胜的天界神象也化生出来。巴利
Khettasāmiko pana gacchantānaṃ bhikkhūnaṃ paṭipathena āgacchanto bhikkhū pucchi ‘‘kuto vo ucchu laddhā’’ti? ‘‘Ucchupālakena dinnā’’ti. Taṃ sutvā brāhmaṇo kupito anattamano taṭataṭāyamāno kodhābhibhūto tassa piṭṭhito upadhāvitvā muggarena taṃ paharanto ekappahāreneva jīvitā voropesi. So attanā katapuññakammameva anussaranto kālaṃ katvā sudhammādevasabhāyaṃ nibbatti. Tassa puññānubhāvena sabbaseto mahanto dibbavaravāraṇo nibbatti.
甘蔗看守人死了的消息传出去以后,他的父母和亲戚朋友都满脸泪水、哭着赶到那个地方,全村的人也全都聚了过来。在那里,他的父母开始为他料理后事。就在那个时候,这位已经转生为天子的甘蔗看守人,骑着一头天界的神象,身边围满了所有乐师,五种乐器一齐奏响,浩浩荡荡的随行队伍簇拥着他,以极大的天界威德从天界降临,在众人面前清晰地显现出身形,停在半空中。这时,人群中一个天生有智慧的人,用下面这些偈颂问他生前所造的福业:巴利
Ucchupālakassa maraṇaṃ sutvā tassa mātāpitaro ceva ñātimittā ca assumukhā rodamānā taṃ ṭhānaṃ agamaṃsu, sabbe ca gāmavāsino sannipatiṃsu. Tatrassa mātāpitaro sarīrakiccaṃ kātuṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ khaṇe so devaputto taṃ dibbahatthiṃ abhiruhitvā sabbatāḷāvacaraparivuto pañcaṅgikena tūriyena pavajjamānena mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā devalokato āgantvā tāya parisāya dissamānarūpo ākāse aṭṭhāsi. Atha naṃ tattha paṇḍitajātiko puriso imāhi gāthāhi tena katapuññakammaṃ pucchi –
是谁乘着天界的车驾,骑着全身纯白的大象?
击奏乐器的声音,在虚空中被赞颂。巴利
‘‘Ko nu dibbena yānena, sabbasetena hatthinā; Tūriyatāḷitanigghoso, antalikkhe mahīyati.
你是天神,还是乾闼婆,或者是帝释天富兰陀罗?
我们不知道你是谁,所以想问你:我们怎样才能知道你是谁呢?巴利
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
他就用这些偈颂,把这件事说明白了:巴利
Sopissa imāhi gāthāhi etamatthaṃ byākāsi –
我不是天神,也不是甘塔拔,也不是帝释天富兰陀罗。
我是名叫善法的那些天人当中的一位。巴利
‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro aha’’nti.
我们合掌向善法天神请问:
要造了什么样的业,才能在人间投生到善法天呢?他又接着问。巴利
‘‘Pucchāma devaṃ sudhammaṃ, puthuṃ katvāna añjaliṃ; Kiṃ katvā mānuse kammaṃ, sudhammaṃ upapajjatī’’ti – punapi pucchi;
如果有人布施甘蔗屋、草屋或衣屋,
把这三者中的任意一种布施出去,就会投生到善法天。他接着又这样解说:巴利
‘‘Ucchāgāraṃ tiṇāgāraṃ, vatthāgārañca yo dade; Tiṇṇaṃ aññataraṃ datvā, sudhammaṃ upapajjatī’’ti. – punapi byākāsi;
976 其中,“被击奏的乐器之声”是指被击奏的五种乐器等天界乐器之声,也就是为了自己而奏出的种种天界乐器之声。“在空中被尊崇”是指站在虚空中,就以虚空中的存在身份,被众多随从加以供养。巴利
976. Tattha tūriyatāḷitanigghosoti tāḷitapañcaṅgitadibbatūriyanigghoso attānaṃ uddissa pavajjamānadibbatūriyasaddo . Antalikkhe mahīyatīti ākāse ṭhatvā ākāsaṭṭheneva mahatā parivārena pūjīyati.
977 977. “你是天神吗?”意思是:你是天神吗?你是什么样的天神呢?“你是乾闼婆吗?”意思是:你是乾闼婆类的天神吗?“或者你是帝释天、富兰陀罗吗?”意思是:或者,你就是那位因为过去常行布施而被称为“富兰陀罗”的著名帝释天吗?还是说,你是天王帝释天呢?在这里,虽然帝释天和乾闼婆都属于天道,但因为这里把它们单独提出来说,所以应当依照“牛和公牛”那样的道理来理解:这里的“天”这个词,指的是除此之外的其他天神。巴利
977.Devatānusīti devatā nu asi, kiṃ nu tvaṃ devosīti attho. Gandhabboti gandhabbakāyikadevo asīti attho. Adu sakko purindadoti udāhu pure dadātīti ‘‘purindado’’ti vissuto sakko nusi, atha sakko devarājā asīti attho. Ettha ca satipi sakkagandhabbānaṃ devabhāve tesaṃ visuṃ gahitattā gobalibaddhañāyena tadaññadevavācako devasaddo daṭṭhabbo.
978 这时,那位天子想:“回答应该和问题对应。”于是先否定了他们问的天神、干闼婆或帝释天身份,接着说明自己是谁,说道:“我不是天神,不是干闼婆……”等等。其中,“我不是天神”的意思是:你怀疑的任何一种天神,我都不是;我不是干闼婆,也不是帝释天。但我是名叫“善法天”的天众中的一员——所谓“善法天神”,是三十三天里的一类天众。据说,那位甘蔗看守人听说了那些天神的福报后,早就把心投向那里并安住了。巴利
978. Atha devaputto ‘‘vissajjanaṃ nāma pucchāsabhāgena hotī’’ti tehi pucchitaṃ devagandhabbasakkabhāvaṃ paṭikkhipitvā attānaṃ ācikkhanto ‘‘namhi devo na gandhabbo’’tiādimāha. Tattha namhi devoti tayā āsaṅkito yo koci devo na homi na gandhabbo na sakko, apica kho sudhammā nāma ye devā, tesaṃ aññataro ahaṃ, sudhammā devatā nāma tāvatiṃsadevanikāyasseva aññataradevanikāyo. So kira ucchupālo tesaṃ devānaṃ sampattiṃ sutvā pageva tattha cittaṃ paṇidhāya ṭhitoti keci vadanti.
979 Puthu 的意思是“广大”,也就是完整、圆满地去做。这句话是为了说明恭敬地行事等含义才说的。巴利
979.Puthunti mahantaṃ, paripuṇṇaṃ katvāti attho. Sakkaccakiriyādīpanatthañhetaṃ vuttaṃ.
980 天子被问到通往善法天宫的车乘时,就像在讲说变色龙的征兆一样,只抓住眼前所见,宣说自己所修的福业,说出“甘蔗屋”这首偈颂。其中“三中任一施与”的意思是:虽然我施与了三座屋,但以三座中的任何一座,这个意思也能成立,所以天子依此理趣这样说。其余内容很容易理解。巴利
980. Sudhammādevayānaṃ puṭṭho devaputto kakaṇṭakanimittaṃ vadanto viya diṭṭhamattameva gahetvā attanā katapuññaṃ ācikkhanto ‘‘ucchāgāra’’nti gāthamāha. Tattha tiṇṇaṃ aññataraṃ datvāti yadipi mayā tīṇi agārāni dinnāni, tīsu pana aññatarenāti ayamatthopi sijjhatīti nayaggāhena devaputto evamāha. Sesaṃ suviññeyyameva.
他这样回答了对方所问的问题,接着又阐明三宝的功德,与父母互相问候致意之后,就回到了天界。人们听了天子的话,对世尊和比丘僧团生起净信与极大的恭敬,备办了许多布施物品,装满车辆,前往竹林精舍,向以佛陀为首的比丘僧团献上大布施,然后把这件事禀告了世尊。世尊就把那番问答如实讲述了一遍,以那件事作为因缘,详细开示佛法,使他们安立于皈依和戒律之中。他们信心坚定,礼敬世尊之后,回到自己的村庄,在甘蔗看守人死去的地方建了一座精舍。巴利
Evaṃ so tena pucchi tamatthaṃ vissajjetvā ratanattayaguṇaṃ pakāsento mātāpitūhi saddhiṃ sammodanaṃ katvā devalokameva gato. Manussā devaputtassa vacanaṃ sutvā bhagavati bhikkhusaṅghe ca sañjātapasādabahumānā bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā sakaṭānaṃ pūretvā veḷuvanaṃ gantvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthu taṃ pavattiṃ ārocayiṃsu. Satthā taṃ pucchāvissajjanaṃ tatheva vatvā tameva atthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vitthārena dhammaṃ desetvā te saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te ca patiṭṭhitasaddhā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmaṃ upagantvā ucchupālassa mataṭṭhāne vihāraṃ kārayiṃsūti.
13. 小战车天宫解说巴利
13. Cūḷarathavimānavaṇṇanā
具大法功德的天宫,说的是小拉车天宫。它的来历是怎样的呢?世尊般涅槃后,人们分舍利,在各处为导师建塔供奉。当时以大迦叶长老为首,为了结集法,挑选并召集了声闻弟子;直到雨安居前,他们为了观察所应度化的人,各自带着自己的徒众住在各处。具寿大迦旃延住在边地的一处山林寂静处。那时,在阿沙卡国的波咤厘城,阿沙卡王治理国家。他第一王后所生的儿子名叫善生,年满十六岁,因为继母王后的逼迫,被父王逐出国土,进入林野,依靠林中修行的人住在森林里。据说他曾在迦叶世尊的教法中出家,只停留在持戒的层面,以凡夫的身份命终后,投生到三十三天,在那里住满寿命,此后一再辗转于善趣。在现在这位佛陀出世、世尊证得正自觉后的第三十年,他投生在阿沙卡国阿沙卡王第一王后的腹中,取名为“善生”,在庞大的眷属围绕中长大。巴利
Daḷhadhammānisārassāti cūḷarathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāgaṃ katvā tattha tattha satthu thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu mahākassapattherappamukhesu dhammaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu sāvakesu yāva vassūpagamanā veneyyāpekkhāya attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā mahākaccāyano paccantadese aññatarasmiṃ araññāyatane viharati. Tena samayena assakaraṭṭhe potalinagare assakarājā rajjaṃ kāreti, tassa jeṭṭhāya deviyā putto sujāto nāma kumāro soḷasavassuddesiko kaniṭṭhāya deviyā nibandhanena pitarā raṭṭhato pabbājito araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya araññe vasati. So kira kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā sīlamatte patiṭṭhito puthujjanakālakiriyaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparāparaṃ sugatiyaṃyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde bhagavato abhisambodhito tiṃsavasse assakaraṭṭhe assakarañño aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, ‘‘sujāto’’tissa nāmaṃ ahosi. So mahantena parivārena vaḍḍhati.
他的母亲去世后,国王又把另一位公主立为第一王后。这位王后后来也生了一个儿子。国王看到她的儿子,心生欢喜,就对她说:“贤后,你想要什么恩赏,尽管说吧。”于是给了她一个恩赏。她领了这个恩赏,记在心里。等到善生王子满十六岁时,她就对国王说:“陛下,您当初看到我的儿子时满心欢喜,赐给了我恩赏,现在请兑现吧。”国王说:“王后,你拿去吧。”她说:“请把王国给我的儿子。”国王斥责道:“滚,贱婢!我的长子善生王子还好好地在着,如同天子一般,你怎么说出这种话?”王后一再纠缠,却始终得不到允许。有一天她说:“陛下,如果您坚守诺言,那就请兑现吧。”国王心想:“我当初没仔细考虑就给了她这个恩赏,现在她却这样逼我。”心里很后悔,便把善生王子叫来,把事情告诉他,流下了眼泪。王子看到父亲悲伤,自己也心生忧苦,流着泪说:“父王,请允许我,我要到别处去。”国王听了,说:“我给你另建一座城,你住那里吧。”王子不愿意。国王又说:“我派人送你去和我交好的国王那里。”他也不答应。他只是说:“父王,我要去林野。”国王拥抱儿子,亲吻他的头顶,说:“等我死后,你再回来继承王位。”然后就让他离开了。巴利
Tassa pana mātari kālakatāya rājā aññaṃ rājadhītaraṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi. Sāpi aparena samayena puttaṃ vijāyi. Tassā rājā puttaṃ disvā pasanno ‘‘bhadde, tayā icchitaṃ varaṃ gaṇhāhī’’ti varaṃ adāsi. Sā gahitakaṃ katvā ṭhapetvā yadā sujātakumāro soḷasavassuddesiko jāto, tadā rājānaṃ āha ‘‘deva, tumhehi mama puttaṃ disvā tuṭṭhacittehi varo dinno, taṃ idāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, devī’’ti . ‘‘Mayhaṃ puttassa rajjaṃ dethā’’ti. ‘‘Nassa, vasali, mama jeṭṭhaputte devakumārasadise sujātakumāre ṭhite kasmā evaṃ vadasī’’ti paṭikkhipi. Devī punappunaṃ nibandhanaṃ karontī manaṃ alabhitvā ekadivasaṃ āha ‘‘deva, yadi sacce tiṭṭhasi, dehi evā’’ti. Rājā ‘‘anupadhāretvā mayā imissā varo dinno, ayañca evaṃ vadatī’’ti vippaṭisārī hutvā sujātakumāraṃ pakkositvā tamatthaṃ ārocetvā assūni pavattesi. Kumāro pitaraṃ socamānaṃ disvā domanassappatto assūni pavattetvā ‘‘anujānāhi, deva, ahaṃ aññattha gamissāmī’’ti āha. Taṃ sutvā raññā ‘‘aññaṃ te nagaraṃ māpessāmi, tattha vaseyyāsī’’ti vutte kumāro na icchi. ‘‘Mama sahāyānaṃ rājūnaṃ santike pesessāmī’’ti ca vutte tampi nānujāni. Kevalaṃ ‘‘deva, araññaṃ gamissāmī’’ti āha. Rājā puttaṃ āliṅgitvā sīse cumbitvā ‘‘mamaccayena idhāgantvā rajje patiṭṭhahā’’ti vatvā vissajjesi.
他进入林野,依靠林居者而住。有一天,他去猎鹿。过去在沙门时期的一位最好的朋友——一位天子,出于想利益他的心,化作鹿的样子引诱他,让他一路奔跑,来到尊者大迦旃延住处附近后,就消失不见了。他心想:“我现在就抓住这只鹿。”于是追过去,到了长老的住处,却看不见那只鹿,只看见长老坐在叶屋外面,便走到他身边,倚着弓的一端站着。长老看着他,从一开始就知道了他全部的经历,为了帮助他,就装作不知道,做出接纳他的样子,说道:巴利
So araññaṃ pavisitvā vanacarake nissāya vasanto ekadivasaṃ migavaṃ gato. Tassa samaṇakāle sahāyavaro eko devaputto hitesitāya migarūpena taṃ palobhento dhāvitvā āyasmato mahākaccāyanassa vasanaṭṭhānasamīpaṃ patvā antaradhāyi. So ‘‘imaṃ migaṃ idāni gaṇhissāmī’’ti upadhāvanto therassa vasanaṭṭhānaṃ patvā taṃ apassanto bahi paṇṇasālāya theraṃ nisinnaṃ disvā tassa samīpe cāpakoṭiṃ olubbha aṭṭhāsi. Thero taṃ oloketvā ādito paṭṭhāya sabbaṃ tassa pavattiṃ ñatvā anuggaṇhanto ajānanto viya saṅgahaṃ karonto –
你靠着坚定法之弓,站在这里;
我不是刹帝利王族,而是林中游荡的猎人。巴利
‘‘Daḷhadhammā nisārassa, dhanuṃ olubbha tiṭṭhasi; Khattiyo nusi rājañño, adu luddo vanecaro’’ti. –
他问。其中,daḷhadhammā 是指硬弓。所谓硬弓,就是有两千力强度的弓。所谓两千力,是说把弦上好、系上铅块等重物后,握住弓身,把弓举到约一支箭那么高时,重物就离开地面。nisārassa 是指无上精华、最殊胜精华之树所做的弓,意思是用更上等木材做的弓。olubbha 是指靠住、按住。rājañño 是指王子。vanecaro 是指林中行者。巴利
Pucchi. Tattha daḷhadhammāti daḷhadhanu. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati. Dvisahassathāmanti ca yassa āropitassa jiyāya baddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Nisārassāti niratisayasārassa visiṭṭhasārassa rukkhassa dhanuṃ, sāratararukkhamayaṃ dhanunti attho. Olubbhāti sannirumbhitvā. Rājaññoti rājakumāro. Vanecaroti vanacaro.
于是,他表明自己的身份——巴利
Atha so attānaṃ āvikaronto –
尊者,我是阿萨卡王的儿子,一个住在林中的人。
比丘,我向你告知我的名字:善生,我自知我是善生。巴利
‘‘Assakādhipatissāhaṃ, bhante putto vanecaro; Nāmaṃ me bhikkhu te brūmi, sujāto iti maṃ vidū.
我在寻找鹿,进入了婆罗门;
我没看见那只鹿,而因为见到了你(尊者),我才站在这里。巴利
‘‘Mige gavesamānohaṃ, ogāhanto brahāvanaṃ; Migaṃ tañceva nāddakkhiṃ, tañca disvā ṭhito aha’’nti. –
他说。其中,“阿湿迦之主”指阿湿迦国的统治者,也就是阿湿迦王。“比丘”是在称呼长老。“寻找鹿”是指寻找鹿、野猪之类的猎物,意思就是正在打猎。巴利
Āha. Tattha assakādhipatissāti assakaraṭṭhādhipatino assakarājassa. Bhikkhūti theraṃ ālapati. Mige gavesamānoti migasūkarādike gavesanto, migavaṃ carantoti attho.
长老听了之后,就跟他寒暄起来——巴利
Taṃ sutvā thero tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto –
你来得正好,大福德者,你的到来真是吉祥。
从这里取水,把你的双脚洗一洗吧。巴利
‘‘Svāgataṃ te mahāpuñña, atho te adurāgataṃ; Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.
这清凉的饮用水,是从山洞里取来的;
王子啊,喝了它之后,就坐到敷具上吧。巴利
‘‘Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Rājaputta tato pitvā, santhatasmiṃ upāvisā’’ti. – āha;
984 这里,“adurāgata”是指没有艰难到来的过失,意思是:大福德者,你来到这里真是善来,对你来说根本不存在任何艰难到来,而且能让您和我都生起欢喜喜悦,这就是它的用意。也有版本写作“adhunāgata”,意思是现在到来。巴利
984. Tattha adurāgatanti durāgamanavajjitaṃ, mahāpuñña, te idhāgamanaṃ svāgataṃ, na te appakampi durāgamanaṃ atthi tuyhañca mayhañca pītisomanassajananatoti adhippāyo. ‘‘Adhunāgata’’ntipi pāṭho, idāni āgamananti attho.
985 坐在敷具上:没有直接坐在无铺垫的地上,而是坐在某个草垫上。巴利
985.Santhatasmiṃ upāvisāti anantarahitāya bhūmiyā anisīditvā amukasmiṃ tiṇasanthārake nisīdāti.
于是王子接受了长老的问候,说道:巴利
Tato rājakumāro therassa paṭisanthāraṃ sampaṭicchanto āha –
大牟尼啊,你的话语真是善美,又悦耳动听。
您的话语没有过失、富有意义、悦耳动听,您是经过思量之后才说出其中含义的。巴利
‘‘Kalyāṇī vata te vācā, savanīyā mahāmuni; Nelā atthavatī vaggu, mantvā atthañca bhāsasi.
你在林中安住,有什么喜乐?牛王般的牟尼啊,请回答我的提问。
听了您的话之后,我们愿意好好去实践那些有利益、合乎法的语句。巴利
‘‘Kā te rati vane viharato, isinisabha vadehi puṭṭho; Tava vacanapathaṃ nisāmayitvā, atthadhammapadaṃ samācaremase’’ti.
986 在这里,“善美”就是美好、庄严。“堪闻”是值得听闻。“无过失”是没有瑕疵。“具义”是与义相应,具备现世利益等种种利益。“悦耳”是甜美动听。“思量”是了知之后,用智慧去判定。“义”是不偏离义,能带来纯粹的利益。巴利
986. Tattha kalyāṇīti sundarā sobhanā. Savanīyāti sotuṃ yuttā. Nelāti niddosā. Atthavatīti atthayuttā diṭṭhadhammikādinā hitena upetā. Vaggūti madhurā. Mantvāti jānitvā paññāya paricchinditvā. Atthanti atthato anapetaṃ ekantahitāvahaṃ.
987 在众牟尼之中,他像良种牛一样出众,所以称为“牟尼中的牛王”。所谓“语道”,就是言语。言语本身就是达成义理的途径,因此被称为“语道”。我们应当践行带来利益的法句:我们应当遵行那在现世和来世都能带来利益的戒等法聚。巴利
987.Isinisabhāti isīsu nisabha ājānīyasadisa. Vacanapathanti vacanaṃ. Vacanameva hi atthādhigamassa upāyabhāvato ‘‘vacanapatha’’nti vuttaṃ. Atthadhammapadaṃsamācaremaseti idha ceva samparāye ca atthāvahaṃ sīlādidhammakoṭṭhāsaṃ paṭipajjāmase.
现在,长老正在宣说自己那与之相称的正行道——巴利
Idāni thero attano sammāpaṭipattiṃ tassa anucchavikaṃ vadanto –
不伤害一切众生,王子啊,是我们所喜欢的。
远离偷盗、邪淫,也远离饮酒。巴利
‘‘Ahiṃsā sabbapāṇīnaṃ, kumāramhāka ruccati; Theyyā ca aticārā ca, majjapānā ca ārati.
不乐于恶行、端正的行为、多闻、知恩;
这些法在当下就是值得称赞的,是值得称赞的。巴利
‘‘Ārati samacariyā ca, bāhusaccaṃ kataññutā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, dhammā ete pasaṃsiyā’’ti. – āha;
989 在这里,“远离与平等行”:就是像前面所说的,远离恶法、避开恶法,以及身平等之类的平等行。“多闻”:就是对教法的广学多闻。“知恩”:就是知道别人对自己所给的帮助。“应被希求”:就是应当被那些想利益人的善男子从各方面所期待。“这些法”:就是所说的不害等法。“应被赞叹”:就是应当被智者赞叹。巴利
989. Tattha ārati samacariyā cāti yathāvuttā ca pāpadhammato ārati, paṭivirati kāyasamatādisamacariyā ca. Bāhusaccanti pariyattibāhusaccaṃ. Kataññutāti parehi attano katassa upakārassa jānanā. Pāsaṃsāti atthakāmehi kulaputtehi pakārato āsaṃsitabbā. Dhammā eteti ete yathāvuttā ahiṃsādidhammā. Pasaṃsiyāti viññūhi pasaṃsitabbā.
长老这样对他说了适合他的正行道之后,用未来分智观察寿行,看到“只剩五个月了”,就让他生起紧迫感,为了使他坚定地安立在正行道中,说了这首偈颂:巴利
Evaṃ thero tassa anucchavikaṃ sammāpaṭipattiṃ vatvā anāgataṃsañāṇena āyusaṅkhāre olokento ‘‘pañcamāsamattamevā’’ti disvā taṃ saṃvejetvā daḷhaṃ tattha sammāpaṭipattiyaṃ patiṭṭhāpetuṃ imaṃ gāthamāha –
死亡就在你眼前,只剩五个月了。
王子,你要明白,救自己脱身吧。巴利
‘‘Santike maraṇaṃ tuyhaṃ, oraṃ māsehi pañcahi; Rājaputta vijānāhi, attānaṃ parimocayā’’ti.
在这里,“使自己解脱”的意思是:把自己从恶趣的苦里救出来。巴利
Tattha attānaṃ parimocayāti attānaṃ apāyadukkhato mocehi.
于是王子为了寻求自己解脱的方法,问道:巴利
Tato kumāro attano muttiyā upāyaṃ pucchanto āha –
我该去哪个地方,做什么样的事,又该有什么样的男子作为?
或者,我以什么明而能成为不老不死呢?巴利
‘‘Katamaṃ svāhaṃ janapadaṃ gantvā, kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ; Kāya vā pana vijjāya, bhaveyyaṃ ajarāmaro’’ti.
在这里,问“katamaṃ svāhaṃ”就是问“katamaṃ su ahaṃ”,意思是“到底是哪一个呢?”接着“kiṃ kammaṃ kiñca porisaṃ”是省略了动词的说法,补全就是“做了什么业、又做了什么男子该做的事之后”。“porisaṃ”指的就是男子应做的事。巴利
Tattha katamaṃ svāhanti katamaṃ su ahaṃ, katamaṃ nūti attho. Kiṃ kammaṃ kiñca porisanti katvāti vacanaseso. Porisanti purisakiccaṃ.
于是,长老为了给他讲法,说了这些偈颂:巴利
Tato thero tassa dhammaṃ desetuṃ imā gāthāyo avoca –
并不存在那样的处所、业、明和人的努力……
凡人去到那里之后,就能不老不死,王子啊。巴利
‘‘Na vijjate so padeso, kammaṃ vijjā ca porisaṃ; Yattha gantvā bhave macco, rājaputtājarāmaro.
拥有大量财富、丰厚受用,还有统治国土的刹帝利们;
他们拥有丰足的财宝与粮食,却也并非不老不死。巴利
‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā; Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.
如果你听说过安陀迦文荼的王子们,他们勇猛、英勇、奋勇打击;
他们也已经到了寿命的尽头,就像常住者一样被摧毁了。巴利
‘‘Yadi te sutā andhakaveṇḍuputtā, sūrā vīrā vikkantappahārino; Tepi āyukkhayaṃ pattā, viddhastā sassatīsamā.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗、补羯娑;
这些人以及其他依出身立名者,同样不能免于老与死。巴利
‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.
那些转诵梵天所思维的六支咒术之人;
这些人和其它有明的人,也一样不能免于老和死。巴利
‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ; Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.
那些仙人内心寂静,已调伏、修习苦行;
即便是这些苦行者,时节到来,也会放舍此身。巴利
‘‘Isayo cāpi ye santā, saññatattā tapassino; Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.
阿罗汉们已修习圆满,也所作已办,漏尽。
他们放下这个身体,因为福与罪都已耗尽。巴利
‘‘Bhāvitattāpi arahanto, katakiccā anāsavā; Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti.
992 在这里,“到了之后”的意思是:去到某个地方,通过身体的动作和其他的方式努力,获得业、明和人的能力,达到之后,就能成为不老不死。巴利
992. Tattha yattha gantvāti yaṃ padesaṃ gantvā kammaṃ vijjaṃ porisañca kāyapayogena itarapayogena ca upagantvā pāpuṇitvā bhaveyya ajarāmaroti attho.
993 从最低限度算起,把百俱胝等数量的财富积攒起来存放着,这些人拥有这样的财富,所以叫大富者。能用三瓮等钱币来开销的庞大财富,这些人拥有,所以叫大受用者。有国者,就是国土的主人,意思是统治着方圆许多由旬国土的人。刹帝利,就是出身刹帝利种姓的人。丰裕财富谷物者,就是积存了大量财富和谷物,积存的财富和谷物足够自己和自己的随从七八年之用的人。然而他们也不免老死,意思是说,他们本身就是受老死支配的,大富等特质也无法阻止老死降临到他们头上。巴利
993. Heṭṭhimakoṭiyā koṭisatādiparimāṇaṃ saṃharitvā ṭhapitaṃ mahantaṃ dhanaṃ etesanti mahaddhanā. Kumbhattayādikahāpaṇaparibbayo mahanto bhogo etesanti mahābhogā. Raṭṭhavantoti raṭṭhasāmikā, anekayojanaparimāṇaṃ raṭṭhaṃ pasāsantāti adhippāyo. Khattiyāti khattiyajātikā. Pahūtadhanadhaññāseti mahādhanadhaññasannicayā, attano parisāya ca sattaṭṭhasaṃvaccharapahonakadhanadhaññasannicayā. Tepi no ajarāmarāti jarāmaraṇadhammā eva, mahaddhanatādīnipi tesaṃ upari nipatantaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkontīti attho.
994 安达卡韦恩都之子:说的是安达卡韦恩都的儿子们,这是大家都知道的。英勇者:就是有力量的人。勇猛者:就是有精进力的人。制胜降伏者:因为他们英勇勇猛,所以能越过、压服并打击敌方的势力。已灭者:就是已经彻底毁灭了。如常住者:从家族世系来说,他们就像日月等常住之物一样,但其实他们也只不过是延续不久的家族世系罢了。这就是这段话的意思。巴利
994.Andhakaveṇḍuputtāti andhakaveṇḍussa puttāti paññātā. Sūrāti sattimanto. Vīrāti vīriyavanto. Vikkantappahārinoti sūravīrabhāveneva paṭisattubalaṃ vikkamma pasayha paharaṇasīlā. Viddhastāti vinaṭṭhā. Sassatīsamāti kulaparamparāya sassatīhi candasūriyādīhi samānā, tepi acirakālapavattakulanvayāti attho.
995 所谓“以出生”,是指凭自己的出生。不过,即使他们的出生更为殊胜,也无法阻止老死。这就是这句话的意思。巴利
995.Jātiyāti attano jātiyā, visiṭṭhatarā pana jātipi nesaṃ jarāmaraṇaṃ nivattetuṃ na sakkotīti attho.
996 “咒”是指吠陀。“六支”是指被称作劫波论、语法论、语源论、语音论、韵律论、星象论这六支的六支。“梵天所思维”是指阿咤迦等梵天所思维、以慧眼所见的。巴利
996.Mantanti vedaṃ. Chaḷaṅganti kappabyākaraṇaniruttisikkhāchandovicitijotisatthasaṅkhātehi chahi aṅgehi chaḷaṅgaṃ. Brahmacintitanti brahmehi aṭṭhakādīhi cintitaṃ paññācakkhunā diṭṭhaṃ.
997 内心寂静,就是指身业和语业都已止息。已调伏,就是指心已调伏。苦行者,就是指依靠苦行的人。巴利
997.Santāti upasantakāyavacīkammantā. Saññatattāti saññatacittā. Tapassinoti tapanissitā.
现在,王子说他自己应该做的事——巴利
Idāni kumāro attanā kattabbaṃ vadanto –
大牟尼啊,您说的偈颂善说又有意义;
我已被善说所折服,请您成为我的皈依处。”巴利
‘‘Subhāsitā atthavatī, gāthāyo te mahāmuni; Nijjhattomhi subhaṭṭhena, tvañca me saraṇaṃ bhavā’’ti. –
他说:这里,“我已深为触动”是指,我已经被法的力量之想所打动,进入了信解的状态。“因为善说”是指,因为被很好地宣说。巴利
Āha . Tattha nijjhattomhīti nijjhāpito dhammojasaññāya saññattigato amhi. Subhaṭṭhenāti suṭṭhu bhāsitena.
于是长老教导他,诵出了这首偈颂——巴利
Tato thero taṃ anusāsanto imaṃ gāthaṃ abhāsi –
你不要皈依我,要去皈依那一位。
我皈依的就是那位释迦族之子、大雄。巴利
‘‘Mā maṃ tvaṃ saraṇaṃ gaccha, tameva saraṇaṃ vaja; Sakyaputtaṃ mahāvīraṃ, yamahaṃ saraṇaṃ gato’’ti.
于是王子说道:巴利
Tato rājakumāro āha –
贤友,你们的导师在哪个地方呢?
我也要去见那位无与伦比的胜者。巴利
‘‘Katarasmiṃ so janapade, satthā tumhāka mārisa; Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti.
接着,长老又说:巴利
Puna thero āha –
在东方国土,有一位出身于甘蔗王族的人;
在那里,曾有一位人中俊杰,而他已经般涅槃了。巴利
‘‘Puratthimasmiṃ janapade, okkākakulasambhavo; Tatthāsi purisājañño, so ca kho parinibbuto’’ti.
于此,因为相对于长老所坐之处,中印度的东方部分,所以说了“在东方国土”。巴利
Tattha therena nisinnapadesato majjhimadesassa pācīnadisābhāgattā vuttaṃ ‘‘puratthimasmiṃ janapade’’ti.
那位王子听了长老说法后,心里生起清净的信心,就安住在皈依和戒律中。因此说:巴利
Evaṃ so rājaputto therassa dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Tena vuttaṃ –
如果您的导师佛陀还住世的话,尊者;
就算有上千由旬的路,我也要去亲近侍奉。巴利
‘‘Sace hi buddho tiṭṭheyya, satthā tumhāka mārisa; Yojanāni sahassāni, gaccheyyaṃ payirupāsituṃ.
尊者,当你们的导师已经寂灭之后,
我皈依那位已证得涅槃的大雄。巴利
‘‘Yato ca kho parinibbuto, satthā tumhāka mārisa; Nibbutampi mahāvīraṃ, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
我皈依佛陀,亦皈依无上之法。
我皈依僧团及人天之主。巴利
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
我很快远离杀生,在世间避开不与取;
我不喝酒,也不说假话,有自己的妻子就心满意足了。巴利
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti.
王子这样安住于皈依和戒律之后,长老对他说:“王子,你留在这片林子里没有意义,你活不了多久了,五个月之内就会死去。所以你还是回到你父亲那里去,做布施等种种福德善行,以求往生天界。”说完,就把自己身边所持的舍利交给他,让他离开。王子临走时说:“尊者,我听从您的话,这就回去。也请各位尊者出于慈悲,到那里来看望我。”他得知长老默许后,便顶礼长老、右绕致意,然后前往父王的都城,进入园林,向国王禀报自己已经回来了。巴利
Evaṃ pana taṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitaṃ thero evamāha ‘‘rājakumāra, tuyhaṃ idha araññavāsena attho natthi, na ciraṃ tava jīvitaṃ, pañcamāsabbhantare eva kālaṃ karissasi, tasmā tava pitu santikameva gantvā dānādīni puññāni katvā saggaparāyaṇo bhaveyyāsī’’ti vatvā attano santike dhātuyo datvā vissajjesi. So gacchanto ‘‘ahaṃ, bhante, tumhākaṃ vacanena ito gamissāmi, tumhehipi mayhaṃ anukampāya tattha āgantabba’’nti vatvā therassa adhivāsanaṃ viditvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitu nagaraṃ gantvā uyyānaṃ pavisitvā attano āgatabhāvaṃ rañño nivedesi.
国王听了这话,就带着家眷随从前往园林,拥抱了王子,把他带回后宫,想给他举行灌顶礼。王子说:“大王,我的寿命很短,再过四个月就会死,我要王位有什么用?我想依靠您来修福。”接着便讲述了那位长老的德行,以及三宝的威神力。国王听了以后生起紧迫感,对三宝和长老心生净信,建造了一座大寺院,派使者去尊者大迦旃延那里。长老为了利益国王和大众,也就来了。国王和家眷随从远远地就去迎接,请长老进入寺院,用四种资具恭敬地供养承事,并安立在皈依和戒律中。王子也受持戒律,恭敬地侍奉长老和比丘们,布施、听法,四个月过后命终,投生到三十三天。由于他的福德之力,出现了一辆由七宝装饰、七由旬那么大的天车,还有数千天女围绕在他身边。巴利
Taṃ sutvā rājā saparivāro uyyānaṃ gantvā kumāraṃ āliṅgitvā antepuraṃ netvā abhisiñcitukāmo ahosi. Kumāro ‘‘deva, mayhaṃ appakaṃ āyu, ito catunnaṃ māsānaṃ accayena maraṇaṃ bhavissati, kiṃ me rajjena, tumhe nissāya puññameva karissāmī’’ti vatvā therassa guṇaṃ ratanattayassa ca ānubhāvaṃ pavedesi. Taṃ sutvā rājā saṃvegappatto ratanattaye ca there ca pasannamānaso mahantaṃ vihāraṃ kāretvā mahākaccāyanattherassa santike dūtaṃ pāhesi. Theropi rājānaṃ mahājanañca anuggaṇhanto āgacchi. Rājā ca saparivāro dūratova paccuggamanaṃ katvā theraṃ vihāraṃ pavesetvā catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahanto saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhahi. Kumāro ca sīlāni samādiyitvā theraṃ bhikkhū ceva sakkaccaṃ upaṭṭhahanto dānāni dadanto dhammaṃ suṇanto catunnaṃ māsānaṃ accayena kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa puññānubhāvena sattaratanapaṭimaṇḍito sattayojanappamāṇo ratho uppajji, anekāni cassa accharāsahassāni parivāro ahosi.
国王为王子举行了遗体供养仪式,又对比丘僧团设了大布施,并对佛塔作了供养。那时大众聚集起来,长老也带着随从来到那个地方。这时,那位天子回顾自己所修的善业,出于感恩之心,心想:“我要去顶礼长老,还要让教法的功德彰显出来。”于是他登上天车,在众多随从的簇拥下显现身形,来到这里,下车后顶礼长老的双足,和父亲互相问候,然后亲近侍奉长老,合掌站立。长老用这些偈颂问他:巴利
Rājā kumārassa sarīrasakkāraṃ katvā bhikkhusaṅghassa ca mahādānaṃ pavattetvā cetiyassa pūjaṃ akāsi, tattha mahājano sannipati, theropi saparivāro taṃ padesaṃ upagañchi. Atha devaputto attanā katakusalakammaṃ oloketvā kataññutāya ‘‘gantvā theraṃ vandissāmi, sāsanaguṇe ca pākaṭe karissāmī’’ti cintetvā dibbarathaṃ āruyha mahatā parivārena dissamānarūpo āgantvā rathā oruyha therassa pāde vanditvā pitarā saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā theraṃ payirupāsamāno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero imāhi gāthāhi pucchi –
就像千道光芒、极其明亮耀眼的太阳,在天空中依次照亮各个方向;
你的这辆大车也是那样,四周长达七由旬。巴利
‘‘Sahassaraṃsīva yathāmahappabho, disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamaṃ; Tathāpakāro tavāyaṃ mahāratho, samantato yojanasattamāyato.
金板铺满四周,胸口用珍珠和摩尼宝珠装饰得光彩夺目;
琉璃做成的、精心雕琢的花纹,让金子和银子都显得光彩夺目。巴利
‘‘Suvaṇṇapaṭṭehi samantamotthaṭo, urassa muttāhi maṇīhi cittito; Lekhā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhenti veḷuriyamayā sunimmitā.
这车头是琉璃做成的,这车轭用红色颜料彩绘过;
这些马套着金饰和银饰,看上去很庄严,它们快得像心念一样。巴利
‘‘Sīsañcidaṃ veḷuriyassa nimmitaṃ, yugañcidaṃ lohitakāya cittitaṃ; Yuttā suvaṇṇassa ca rūpiyassa ca, sobhanti assā ca ime manojavā.
你站在金车上,稳稳地立着,就像驾着千马战车的帝释天王一样。
我问你这位有名望又善巧的人:你是怎么得到这份殊胜荣耀的?巴利
‘‘So tiṭṭhasi hemarathe adhiṭṭhito, devānamindova sahassavāhano; Pucchāmi tāhaṃ yasavanta kovidaṃ, kathaṃ tayā laddho ayaṃ uḷāro’’ti.
1007 这里说的“千光者”就是太阳。因为它放射出成千上万道光芒,所以称为“千光者”。“如其大光”是指与它自身的广大相称的光明。就像太阳的圆轮在广大这方面没有能与之相比的光明圆轮一样,它的光芒也是如此。因为它能在一刹那间照亮三大洲并持续安住。所谓“如它在空中行进时照耀四方”,是说它像在空中朝着某个方向运行时那样照耀、闪耀、放光。“如是之相”就是这样的形态。“你的这个”是指属于你的这个。巴利
1007. Tattha sahassaraṃsīti sūriyo. So hi anekasahassaraṃsimantatāya ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuccati. Yathāmahappabhoti attano mahattassa anurūpappabho. Yathā hi mahattena sūriyamaṇḍalena sadisaṃ jotimaṇḍalaṃ natthi, evaṃ pabhāyapi. Tathā hi taṃ ekasmiṃ khaṇe tīsu mahādīpesu ālokaṃ pharantaṃ tiṭṭhati. Disaṃ yathā bhāti nabhe anukkamanti nabhe ākāse yatheva disaṃ anukkamanto gacchanto yathā yena pakārena bhāti dibbati jotati. Tathāpakāroti tādisākāro. Tavāyanti tava ayaṃ.
1008 用黄金制成的板条,叫做“金带”。从四面完全遮盖,就是四周都盖住。“胸”是指车的胸部,也就是车辕的根部。“纹路”是指用琉璃做成的花环纹、藤蔓纹之类的雕刻纹样。因为这些纹样在金带和银带上都能看到,所以经文说“金与银的”。“令美丽”就是让战车变得光彩夺目。巴利
1008.Suvaṇṇapaṭṭehīti suvaṇṇamayehi paṭṭehi. Samantamotthaṭo samantato chādito. Urassāti uro assa, rathassa uroti ca īsāmūlaṃ vadati. Lekhāti veḷuriyamayā mālākammalatākammādilekhā. Tāsaṃ suvaṇṇapaṭṭesu ca rajatapaṭṭesu ca dissamānattā vuttaṃ ‘‘suvaṇṇassa ca rūpiyassa cā’’ti. Sobhentīti rathaṃ sobhayanti.
1009 “头”是指车辕的顶端。“琉璃所造”就是用琉璃做成的,意思是琉璃宝石所成。“以红色”是指用红宝石,或者任何一种红色宝石。“连接物”是指系缚用的东西;也可以说,“金与银的绳索”就是金制和银制的绳索,也就是锁链。巴利
1009.Sīsanti rathakubbarasīsaṃ. Veḷuriyassa nimmitanti veḷuriyena nimmitaṃ, veḷuriyamaṇimayanti attho. Lohitakāyāti lohitakamaṇinā, yena kenaci rattamaṇinā vā. Yuttāti yojitā, atha vā yottā suvaṇṇassa ca rūpiyassa cāti suvaṇṇamayā ca rūpiyamayā ca yottā, saṅkhalikāti attho.
1010 1010.“安住”:指靠自己的天神通力,把整个这片地方都压伏住之后,稳稳地站在那里。“千乘”:指套着上千匹马的车驾,意思是像帝释天那样,由一千匹良马牵引的战车。“具荣者”:这是称呼对方的话,意思是拥有荣光的人。“善巧者”:指有善巧智慧的人,或者指精通驾车的人。“此广大的”:意思是这广大而崇高的荣光。巴利
1010.Adhiṭṭhitoti attano deviddhiyā sakalamidaṃ ṭhānaṃ abhibhavitvā ṭhito. Sahassavāhanoti sahassayuttavāhano, sahassaājānīyayuttaratho devānamindo yathāti adhippāyo. Yasavantāti ālapanaṃ, yasassīti attho. Kovidanti kusalañāṇavantaṃ, rathārohane vā chekaṃ. Ayaṃ uḷāroti ayaṃ uḷāro mahanto yasoti adhippāyo.
天子被长老这样一问,就用这些偈颂来回答:巴利
Evaṃ therena puṭṭho devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
尊者,我叫善生,过去曾是国王的儿子。
你出于悲悯,让我安住在自制之中。巴利
‘‘Sujāto nāmahaṃ bhante, rājaputto pure ahuṃ; Tvañca maṃ anukampāya, saññamasmiṃ nivesayi.
他知道我寿命已尽,就把导师的舍利赐给了我。
善生,你供养这个吧,这将会给你带来利益。巴利
‘‘Khīṇāyukañca maṃ ñatvā, sarīraṃ pādāsi satthuno; Imaṃ sujāta pūjehi, taṃ te atthāya hehiti.
我以香和花鬘供养了它(舍利)之后,专心致志;
舍弃了人身之后,我已经投生到欢喜园。巴利
‘‘Tāhaṃ gandhehi mālehi, pūjayitvā samuyyuto; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
在难陀林中,那里可爱怡人,聚集着各种各样的鸟群;
我被天女们簇拥着,在歌舞中尽情欢乐。巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1012-3 在这里,“身体”指的就是“佛舍利”。“将会是”就是“将是”。“精勤”意思是“好好地精进”,也就是“已精勤、已专注”的意思。巴利
1012-3. Tattha sarīrantī sarīradhātuṃ. Hehitīti bhavissati. Samuyyutoti sammā uyyutto, yuttappayuttoti attho.
天子这样把长老所问的义理讲清楚后,向长老行礼,右绕致敬,辞别父亲,登上车乘,就回到天界去了。长老也把这件事作为说法因缘,向在场的会众详细开示佛法。这次说法让大众得到了很大利益。后来在结集时,长老把自己和天子所说的全部内容,按照当时讲述的原样,禀告给负责结集佛法的比丘们,他们便照此把它收录进结集之中。巴利
Evaṃ devaputto therena pucchitamatthaṃ kathetvā theraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pitaraṃ āpucchitvā rathaṃ āruyha devalokameva gato. Theropi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammakathaṃ kathesi. Sā dhammakathā mahājanassa sātthikā ahosi. Atha thero taṃ sabbaṃ attanā ca tena ca kathitaniyāmeneva saṅgītikāle dhammasaṅgāhakānaṃ ārocesi, te ca taṃ tathā saṅgahaṃ āropesunti.
第十四 大车天宫的解释巴利
14. Mahārathavimānavaṇṇanā
套着千匹骏马、以马为驾的“华美”——这就是大车天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,在三十三天中,有一位名叫牧牛的天子从自己的天宫出来,登上一辆套着千匹马的巨大天车,被庞大的眷属围绕,以广大的天威神力前往园林娱乐。这时,具寿出现在天子不远处。天子一见到他,便生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到近前,以五体投地礼敬,然后合掌举到头顶,站在一旁。巴利
Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhanti mahārathavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavane gopālassa nāma devaputtassa attano vimānato nikkhamitvā sahassayuttaṃ mahantaṃ dibbarathaṃ abhiruyha mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānakīḷanatthaṃ gacchantassa avidūre pāturahosi. Taṃ disvā devaputto sañjātagāravabahumāno sahasā rathato oruyha upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsi.
他过去的业是这样的:据说,他曾用金花环供养毗婆尸世尊,并发愿说:“凭这份福业的力量,愿我生生世世都生有黄金打造的胸饰花环。”发了这个愿之后,他在无数劫里都只在天界善道中轮回。到了迦叶世尊的时代,他投生在纪基迦尸王第一王后的胎中,因为如愿得到了金花环,就得名“胸饰花环”。这位公主长得像天女一样,她的老师是一个名叫牧牛的婆罗门。他为迦叶世尊和声闻僧团办了无与伦比的大布施等种种供养。但因为根器还没成熟,他虽然听了导师为他和公主所说的法,却没能证得殊胜的果位,就以凡夫之身去世了。凭着所积福德的力量,他转生到三十三天,住在一座方圆百由旬的黄金天宫里,有数千万天女做他的眷属。还出现了一辆七宝所成、套着千匹骏马的天车,车厢彩绘分明,发出的声音柔和悦耳,自身的光芒几乎遮住了日轮,就像一辆天界的骏马宝车。巴利
Tassidaṃ pubbakammaṃ – so kira vipassiṃ bhagavantaṃ suvaṇṇamālāya pūjetvā ‘‘imassa puññassa ānubhāvena mayhaṃ bhave bhave sovaṇṇamayā uracchadamālā nibbattatū’’ti katapaṇidhānāya anekakappesu sugatīsuyeva saṃsarantiyā kassapassa bhagavato kāle kikissa kāsirañño aggamahesiyā kucchimhi nibbattāya yathāpaṇidhānaṃ suvaṇṇamālālābhena ‘‘uracchadamālā’’ti laddhanāmāya devakaññāsadisāya rājadhītāya ācariyo gopālo nāma brāhmaṇo hutvā sasāvakasaṅghassa kassapassa bhagavato asadisadānādīni mahādānāni pavattetvā indriyānaṃ aparipakkabhāvena attānaṃ rājadhītarañca uddissa satthārā desitaṃ dhammaṃ sutvāpi visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto puthujjanakālakiriyameva katvā yathūpacitapuññānubhāvena tāvatiṃsesu yojanasatike kanakavimāne nibbatti, anekakoṭiaccharāparivāro ahosi, sattaratanamayo cassa sahassayutto suvibhattabhittivicitto siniddhamadhuranigghoso attano pabhāsamudayena avahasanto viya divaṅkaramaṇḍalaṃ dibbo ājaññaratho nibbatti.
他在那里尽享天寿,受用天界福乐之后,便在天界中辗转轮回。值此佛法出世之时,由于彼业的余报,他获得了如前所述的福乐富有,成为一位同样名叫“牧牛”的天子,生于三十三天。正是以此因缘,经中说:“那时,尊者大目犍连……合掌齐顶,恭敬而立。”巴利
So tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devesuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena yathāvuttasampattivibhavo gopālo eva nāma devaputto hutvā tāvatiṃsesuyeva nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno…pe… añjaliṃ sirasi paggayha aṭṭhāsī’’ti.
大目犍连尊者就这样上前去,用这些偈颂问那位站在那里的天子:巴利
Evaṃ pana upasaṅkamitvā ṭhitaṃ taṃ devaputtaṃ āyasmā mahāmoggallāno imāhi gāthāhi pucchi –
登上一辆套着上千匹骏马的华美马车,这辆车装饰着种种图案。
你环绕园林之地巡行,就像富兰陀罗,又像众生之主婆娑婆。巴利
‘‘Sahassayuttaṃ hayavāhanaṃ subhaṃ, āruyhimaṃ sandanaṃ nekacittaṃ; Uyyānabhūmiṃ abhito anukkamaṃ, purindado bhūtapatīva vāsavo.
你那两根车辕都是黄金做的,两端和两侧紧密接合在一起;
善生树丛由人中之雄所造,光辉闪耀,就像十五的月亮。巴利
‘‘Sovaṇṇamayā te rathakubbarā ubho, phalehi aṃsehi atīva saṅgatā; Sujātagumbā naravīraniṭṭhitā, virocati pannaraseva cando.
这辆车以黄金网覆盖,用许多种种不同的宝物装饰得华丽庄严。
善音与妙音,也以许多手持拂尘的手臂而光耀。巴利
‘‘Suvaṇṇajālāvatato ratho ayaṃ, bahūhi nānāratanehi cittito; Sunandighoso ca subhassaro ca, virocatī cāmarahatthabāhubhi.
这些轮毂是由心意化现出来的,被装饰在两足之间的间隔中央。
这些轮毂用上百道条纹装饰,泛着百种光泽,像闪电一样闪耀。巴利
‘‘Imā ca nābhyo manasābhinimmitā, rathassa pādantaramajjhabhūsitā; Imā ca nābhyo satarājicittitā, sateratā vijjurivappabhāsare.
这辆车用无数奇妙的彩绘和花饰装点起来,轮辋众多,辐条上千,闪闪发光。
他们的声音听起来甘美悦耳,就像五支乐器合奏一样。巴利
‘‘Anekacittāvatato ratho ayaṃ, puthū ca nemī ca sahassaraṃsiko; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
头顶上的心由宝石和月亮所装饰,始终清净、美丽、光明灿烂;
以金色条纹极为密合,又像琉璃条纹一样,极为明亮耀眼。巴利
‘‘Sirasmiṃ cittaṃ maṇicandakappitaṃ, sadā visuddhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ; Suvaṇṇarājīhi atīva saṅgataṃ, veḷuriyarājīva atīva sobhati.
这些骏马是用宝石与明月装饰的,颈如海螺,迅捷善驰,就像梵天一样;
它们高大魁梧,强壮有力,速度极快,心跟随你的意志,就这样跟随着你。巴利
‘‘Ime ca vāḷī maṇicandakappitā, ārohakambū sujavā brahūpamā; Brahā mahantā balino mahājavā, mano tavaññāya tatheva siṃsare.
这些全都四匹一组地套在一起,它们了解你的心意,就这样顺从地奔跑。
它们步伐平稳地拉车前行,性情柔和,不浮躁,这些最上等的骏马满心欢喜。巴利
‘‘Ime ca sabbe sahitā catukkamā, mano tavaññāya tatheva siṃsare; Samaṃ vahantī mudukā anuddhatā, āmodamānā turagānamuttamā.
它们摇动、腾跃,在空中飞落,剧烈摇动着精美的饰物。
它们的声音听起来很动听,就像五肢乐器柔和吹奏一样。巴利
‘‘Dhunanti vagganti patanti cambare, abbhuddhunantā sukate piḷandhane; Tesaṃ saro suyyati vaggurūpo, pañcaṅgikaṃ tūriyamivappavāditaṃ.
战车的响声、装饰品的碰撞声,还有马蹄践地的撞击声;
美好的集会中传来声音,乾闼婆的乐音在绚丽的园林里荡漾。巴利
‘‘Rathassa ghoso apiḷandhanāna ca, khurassa nādo abhihiṃsanāya ca; Ghoso suvaggū samitassa suyyati, gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane.
她们站在车上,眼睛像母鹿的眼睛一样圆润柔美,眉毛弯拱,带着微笑,说起话来亲切又讨人喜欢。
她身上披着琉璃珠网,皮肤细滑,受到诸天、乾闼婆与苏罗上首众神的崇敬。巴利
‘‘Rathe ṭhitātā migamandalocanā, āḷārapamhā hasitā piyaṃvadā; Veḷuriyajālāvatatā tanucchavā, sadeva gandhabbasūraggapūjitā.
她们穿着红色、深红色和黄色的衣服,眼睛又大又宽,眼睛极红;
她出身善家族,身体苗条,带着清净的微笑,站在车上,合掌侍立。巴利
‘‘Tā rattarattambarapītavāsasā, visālanettā abhirattalocanā; Kule sujātā sutanū sucimhitā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们戴着贝壳臂钏,穿着漂亮的衣服,腰身匀称,大腿和胸部长得好看。
她们手指圆润,面容姣好,十分悦目;站在车上,双手合掌,恭敬地侍立在一旁。巴利
‘‘Tā kambukeyūradharā suvāsasā, sumajjhimā ūruthanūpapannā; Vaṭṭaṅguliyo sumukhā sudassanā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
其他一些天女有着美丽的发髻,头发均匀分开,光洁明亮;
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Aññā suveṇī susu missakesiyo, samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
她们佩戴着耳饰,身上覆满红莲、青莲,佩戴着庄严饰物,周身涂着旃檀心材的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Āveḷiniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
那些佩戴花环者,被红莲与青莲覆盖,装饰华丽,散发着栴檀木心的香气。
那些女子随顺于你,乐着你的心意,立于车上,合掌侍立。巴利
‘‘Tā māliniyo padumuppalacchadā, alaṅkatā candanasāravāsitā; Anubbatā tā tava mānase ratā, rathe ṭhitā pañjalikā upaṭṭhitā.
你脖子上、手上、脚上以及头上的那些饰物,
他们照亮了十方一切处,就像秋天升起的太阳一样光辉灿烂。巴利
‘‘Kaṇṭhesu te yāni piḷandhanāni, hatthesu pādesu tatheva sīse; Obhāsayantī dasa sabbaso disā, abbhuddayaṃ sāradikova bhāṇumā.
被狂风吹得剧烈摇晃,手臂上的花环和装饰物也在摆动;
他们发出美妙、清净、庄严的声音,是一切智者都应当聆听的。巴利
‘‘Vātassa vegena ca sampakampitā, bhujesu mālā apiḷandhanāni ca; Muñcanti ghosaṃ ruciraṃ suciṃ subhaṃ, sabbehi viññūhi sutabbarūpaṃ.
在离园林地两由旬半的地方,停着车乘、象和乐器,还有歌声;
天帝,她们用宛如莲叶的手臂弹奏琵琶,让你满心欢喜。巴利
‘‘Uyyānabhūmyā ca duvaddhato ṭhitā, rathā ca nāgā tūriyāni ca saro; Tameva devinda pamodayanti, vīṇā yathā pokkharapattabāhubhi.
在这些众多音色甜美、外形悦人的琵琶声中,从心底涌起的喜悦。
正在出家的女子们极其优美地旋转起舞,那些在莲花中受过训练的女子们。巴利
‘‘Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ; Pavajjamānāsu atīva accharā, bhamanti kaññā padumesu sikkhitā.
当歌声与乐器声响起,这些舞蹈也一同和谐交融,
天女们在那里跳舞,她们的光彩从两边照耀,是殊胜的女子。巴利
‘‘Yadā ca gītāni ca vāditāni ca, naccāni cimāni samenti ekato; Athettha naccanti athettha accharā, obhāsayantī ubhato varitthiyo.
你被天界乐器的合奏唤醒,满心欢喜,在世间备受尊崇,就像手持金刚杵的帝释天一样。
在这些众多音色甜美、外形悦人的琵琶声中,从心底涌起的喜悦。巴利
‘‘So modasi tūriyagaṇappabodhano, mahīyamāno vajirāvudhoriva; Imāsu vīṇāsu bahūsu vaggūsu, manuññarūpāsu hadayeritaṃ pītiṃ.
你过去世生为人时,自己曾造过什么业?
你受持的是哪一种布萨?你欢喜奉行的是什么法行和誓愿?巴利
‘‘Kiṃ tvaṃ pure kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā; Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasi, kaṃ dhammacariyaṃ vatamābhirocayi.
这果报不是靠微小的业行、也不是单靠过去好好持守的布萨就能得到的。
你的神通威力广大无边,能让天众都极为欢喜。巴利
‘‘Nayīdamappassa katassa kammuno, pubbe suciṇṇassa uposathassa vā; Iddhānubhāvo vipulo ayaṃ tava, yaṃ devasaṅghaṃ abhirocase bhusaṃ.
这是你布施的果报,或者是持戒的果报;
还有,合掌的行为是什么,我问你,请你告诉我。巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
1015 在这里,“千连结”是指与千相连,或者千被连结、装配在它上面,所以叫“千连结”。那么这千到底属于谁呢?因为紧接着说的是“马乘”,所以可以理解这里指的就是马。马是它的运载工具,所以叫“马乘”。不过有些论师把“千连结马乘”省略鼻音,当成一个复合词来解释;按这种说法,意思就可以理解为像马乘一样的运载工具,也就是千连结的马乘,或者说连结千匹马的乘具。另一些人则说“千连结”是指与千匹天马相连。“sandananti rathaṃ”是指车。“Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ”是指有许多种、种种不同装饰的。“Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe”是指在园林地附近。因为观待“abhito”这个词,这个业格是用于属格之义。不过有些论师也读作“uyyānabhūmyā”,他们是不顾文法规则而这样读的。“Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho”是指:前行之时,如众生之主一般的帝释天、婆薮天,你光辉照耀,这是关联。巴利
1015. Tattha sahassayuttanti sahassena yuttaṃ, sahassaṃ vā yuttaṃ yojitaṃ etasminti sahassayuttaṃ. Kassa panetaṃ sahassanti? ‘‘Hayavāhana’’nti anantaraṃ vuccamānattā hayānanti ayamattho viññāyateva. Hayā vāhanaṃ etassāti hayavāhanaṃ. Keci pana ‘‘sahassayuttahayavāhana’’nti anunāsikalopaṃ ekameva samāsapadaṃ katvā vaṇṇenti, etasmiṃ pakkhe hayavāhanaṃ viya vāhananti attho yujjati. Hayavāhanasahassayuttaṃ yuttahayavāhanasahassanti hi attho. Apare pana ‘‘sahassayuttanti sahassadibbājaññayutta’’nti vadanti. Sandananti rathaṃ. Nekacittanti anekacittaṃ nānāvidhavicittavantaṃ. Uyyānabhūmiṃ abhitoti uyyānabhūmiyā samīpe. ‘‘Abhito’’ti hi padaṃ apekkhitvā sāmiatthe etaṃ upayogavacanaṃ. Keci pana ‘‘uyyānabhūmyā’’tipi paṭhanti, te saddanayampi anupadhārentā paṭhanti. Anukkamanti gacchanto purindado bhūtapatīva vāsavo virocasīti sambandho.
1016 这辆车是纯金打造的。它是你的。车两边的栏楯,就是车厢左右两侧的围栏。为了让车显得庄严,也为了保护站在车上的人,人们在车厢两边做出围栏一样的围护;在这围护前部的两侧,一直到车辕那里,有一段适合用手抓握的车身部件,这里所说的“kubbara”指的就是它,所以说“ubho”(两边)。在其他地方,则把车辕叫做“kubbara”。“phalehi”是指车轭支撑处左右两侧的边缘,这里把边缘叫做“phala”。“aṃsehi”是指依托于栏楯与侧板上的下部肩(heṭṭhimaaṃsa)。“atīva saṅgatā”是指极为善巧地密合,触感佳好,无有间隙。这里是把能工巧匠所造、著名的车上所能见到的殊胜之处,加在它上面来说的。而那辆车因为不是人工所造,是自然生成、非造作的,所以对任何人来说都毫无拼接的痕迹。“sujātagumbā”是指善巧安立的柱群。凡是紧挨着栏楯而立、具有善巧安立的柱节等种种部件的柱群,就依照它们而说“sujātagumbā”。“naravīraniṭṭhitā”是指像由工匠师完成的一样。工匠师们不顾自己身体的疲劳,以精进之力善加考察技艺,因此在人中是具精进者,这里就称为“naravīrā”。或者“naravīrā”是对天子的称呼。“niṭṭhitā”是指已完成、圆满具足殊胜庄严。也有“naravīranimmitā”的读法,意思是由人中具坚定者所造作的一样。由于具有这样的车厢,这辆车对你来说光辉灿烂。像什么呢?就像第十五日的月亮,如在白分第十五日圆满之时的那月亮一样。巴利
1016.Sovaṇṇamayāti suvaṇṇamayā. Teti tava. Rathakubbarā ubhoti rathassa ubhosu passesu vedikā. Yo hi rathassa sobhanatthañceva upari ṭhitānaṃ guttatthañca ubhosu passesu vedikākārena parikkhepo karīyati, tassa purimabhāge ubhosu passesu yāva rathīsā, tāva hatthehi gahaṇayoggo rathassa avayavaviseso, idha so eva kubbaroti adhippeto. Tenevāha ‘‘ubho’’ti. Aññattha pana rathīsā kubbaroti vuccati. Phalehīti rathūpatthambhassa dakkhiṇavāmabhedehi dvīhi phalehi, pariyantāvettha phalāti vuttā. Aṃsehīti kubbaraphale patiṭṭhitehi heṭṭhimaaṃsehi. Atīva saṅgatāti ativiya suṭṭhu saṅgatā suphassitā nibbivarā. Idañca sippiviracite kittimarathe labbhamānavisesaṃ tattha āropetvā vuttaṃ. So pana aporisatāya akittimo sayaṃjāto kenaci aghaṭitoyeva. Sujātagumbāti susaṇṭhitathambhakasamudāyā. Ye hi vedikāya nirantaraṃ ṭhitā susaṇṭhitaghaṭakādiavayavavisesavanto thambhakasamudāyā, tesaṃ vasenevaṃ vuttaṃ ‘‘sujātagumbā’’ti. Naravīraniṭṭhitāti sippācariyehi niṭṭhāpitasadisā. Sippācariyā hi attano sarīrakhedaṃ acintetvā vīriyabalena sippassa suṭṭhu vicāraṇato naresu vīriyavantoti idha ‘‘naravīrā’’ti vuttā. Naravīrāti vā devaputtassa ālapanaṃ. Niṭṭhitāti pariyositā paripuṇṇasobhātisayā. ‘‘Naravīranimmitā’’ti vā pāṭho, naresu dhitisampannehi nimmitasadisāti attho. Evaṃvidhakubbaratāya ayaṃ tava ratho virocati. Kiṃ viya? Pannaraseva cando, sukkapakkhe pannarasiyaṃ paripuṇṇakāle candimā viya.
1017 被金网覆盖,就是用金网罩住、遮覆。也有写成“suvaṇṇajālāvitato”的版本,意思是织上了网纹。以众多,就是为数很多。以种种珍宝,就是用莲花宝、弗沙宝等各种不同种类的珍宝。善欢喜声,就是非常令人欢喜的声音,意思是听起来悦耳甜美的妙音。或者,“善欢喜声”也可以理解为:善巧地作出欢喜之声,也就是在观看舞蹈等场合,因发出“善哉”等赞叹声而作出的欢喜音声;也有人说,这是指“在适当的时候,以祝祷问候的方式善巧发出的欢喜音声”。妙好声,就是极为光明的本性,或者说,在那里奏响的诸天神的歌声与乐器声以美妙而称为妙好声。手持拂尘臂者,就是以手持拂尘之臂,从这边到那边挥动拂尘束的诸天神之臂;或者,以如此形态的诸天神而光辉照耀。巴利
1017.Suvaṇṇajālāvatatoti suvaṇṇajālakehi avatato chādito. ‘‘Suvaṇṇajālāvitato’’tipi pāṭho, gavacchitoti attho. Bahūhīti anekehi. Nānāratanehīti padumarāgaphussarāgādinānāvidharatanehi. Sunandighosoti suṭṭhu nanditabbaghoso, savanīyamadhuraninnādoti attho. Sunandighosoti vā suṭṭhu katanandighoso, naccanādīnaṃ dassanādīsu pavattitasādhukārasaddādivasena katapamodaninnādoti attho, ‘‘kālena kālaṃ āsīvādanavasena suṭṭhu payuttanandighoso’’ti ca vadanti. Subhassaroti suṭṭhu ativiya obhāsanasabhāvo, tattha vā pavattamānānaṃ devatānaṃ sobhanena gītavāditassarena subhassaro. Cāmarahatthabāhubhīti cāmarahatthayuttabāhūhi ito cito ca bījayamāna cāmarakalāpehi devatānaṃ bhujehi, tathābhūtāhi devatāhi vā virocati.
1018 轮毂,就是车轮的轮毂。由心念所化,就是随着“愿它们变成这样”的心念而化现成那样。以车足之间与中央为庄严,就是用由种种宝石光耀而成的车轮——也就是车足——的轮辋边沿,以及辐条之间的部分来装饰。以百道纹彩描绘,就是用种种颜色、数百道线条纹路画成,变得五彩斑斓。犹如百道闪电藤,就是像被称为百道闪电藤的那样,在光明中闪耀放光。巴利
1018.Nābhyoti rathacakkānaṃ nābhiyo. Manasābhinimmitāti ‘‘ime īdisā hontū’’ti cittena nimmitasadisā. Rathassapādantaramajjhabhūsitāti rathassa pādānaṃ rathacakkānaṃ antena neminā nānāratanasamujjalena arānaṃ vemajjhena ca maṇḍitā. Satarājicittitāti anekavaṇṇāhi anekasatāhi rājīhi lekhāhi cittitā vicittabhāvaṃ gatā. Sateratā vijjurivāti sateratasaṅkhātavijjulatā viya pabhāsare vijjotanti.
1019 1019.「Anekacittāvatato」的意思是:被种种花鬘工艺等不同的装饰所覆盖、混杂。也有人读作「Anekacittāvitato」,意思一样,只是为了偈颂念起来顺口而把音节拉长了。「Puthū ca nemī ca」就是宽阔的轮辋,这里的「ca」只是个语气词。「Sahassaraṃsiko」就是有上千道光芒。巴利文也有作「Sahassaraṃsiyo」的。另一些人则读作「natā raṃsiyo」,这里的「natā」是指轮辋的部分弯曲低垂,像阿耆耶弓的弓臂那样弯下来。「Sahassaraṃsiyo」是指像日轮一样散射出光芒之网。「tesaṃ」是指那些像小铃铛网一样垂挂下来的轮辋部分。巴利
1019.Anekacittāvatatoti anekehi mālākammādicittehi avatato samokiṇṇo. ‘‘Anekacittāvitato’’tipi paṭhanti, soyeva attho, gāthāsukhatthaṃ pana dīghakaraṇaṃ. Puthū ca nemī cāti puthulanemi ca, eko ca-kāro nipātamattaṃ. Sahassaraṃsikoti anekasahassaraṃsiko. ‘‘Sahassaraṃsiyo’’tipi pāḷi. Apare pana ‘‘natā raṃsiyo’’ti ca paṭhanti, tattha natāti ajiyadhanudaṇḍako viya oṇatā nemippadesā. Sahassaraṃsiyoti sūriyamaṇḍalaṃ viya vipphurantakiraṇajālā. Tesanti olambamānakiṅkiṇikajālānaṃ nemippadesānaṃ.
1020 “Sirasmiṃ”是指在头部,也就是指车的顶部;或者是指这辆车有一个顶部。“Citta”是指装饰得很精美。“Maṇicandakappita”是指镶嵌了宝珠轮——也就是被像月轮一样的宝珠所镶嵌。“Ruciraṃ pabhassara”用这个来说明它像月轮一样;“sadā visuddha”则用这个进一步说明它比月轮还要殊胜。“Suvaṇṇarājīhī”是指在间隔处呈圆形排列的金色条纹。“Saṅgata”是指组合在一起。“Veḷuriyarājīvā”是说,由于在间隔处被金纹镶嵌的宝珠轮,它就像琉璃条纹一样闪耀。也有读作“Veḷuriyarājīhī”的。巴利
1020.Sirasminti sīse, rathassa sīseti attho. Siro vā asmiṃ rathe. Cittanti vicittaṃ. Maṇicandakappitanti maṇimayamaṇḍalānuviddhaṃ candamaṇḍalasadisena maṇinā anuviddhaṃ. Ruciraṃ pabhassaranti iminā tassa candamaṇḍalasadisataṃyeva vibhāveti, sadā visuddhanti iminā panassa candamaṇḍalatopi visesaṃ dasseti. Suvaṇṇarājīhīti antarantarā vaṭṭākārena saṇṭhitāhi suvaṇṇalekhāhi. Saṅgatanti sahitaṃ. Veḷuriyarājīvāti antarantarā suvaṇṇarājīhi khacitamaṇimaṇḍalattā veḷuriyarājīhi viya sobhati. ‘‘Veḷuriyarājīhī’’ti ca paṭhanti.
1021 “Vāḷī”是指有鬃毛的、尾毛完好的,这是就马而说的。也有读作“Vājī”的写法。“Maṇicandakappitā”是指在悬挂拂尘的地方嵌有宝珠做的月轮。“Ārohakambū”是指身材高大,而且身围与身高相称,意思是具足身高和身围。“Sujavā”是指有漂亮的速度、速度很快、速度迅猛,意思是步伐优美。“Brahūpamā”是指像高大的那样可以衡量,意思是看起来比自己的实际尺寸还要大。“Brahā”是指年长的、一切肢体都发育圆满的。“Mahantā”是指有大威力的、有大神通的。“Balino”是指以身体之力与勇力而有力者。“Mahājavā”是指速度迅疾的。“Mano tavaññāya”是指在了知你的心意之后。“Tatheva”是指与心意相符合的。“Siṃsareti”是指爬行、运转,意思是行进。巴利
1021.Vāḷīti vāḷavanto sampannavāḷadhino, asse sandhāya vadati . ‘‘Vājī’’ti vā pāṭho. Maṇicandakappitāti cāmarolambanaṭṭhānesu maṇimayacandakānuviddhā. Ārohakambūti uccā ceva tadanurūpapariṇāhā ca, ārohapariṇāhasampannāti attho. Sujavāti sundarajavā javavanto mahājavā, sobhanagatikāti attho. Brahūpamāti brahā viya paminitabbā, attano pamāṇato adhikā viya paññāyantāti attho. Brahāti vuḍḍhā pavaḍḍhasabbaṅgapaccaṅgā. Mahantāti mahānubhāvā mahiddhikā. Balinoti sarīrabalena ca ussāhabalena ca balavanto. Mahājavāti sīghavegā. Mano tavaññāyāti tava cittaṃ ñatvā. Tathevāti cittānurūpameva. Siṃsareti saṃsappare, pavattareti attho.
1022 这里“这些”是指前面所说的那些马。“全部”则连一千匹也算在内。“步调一致”是说因为速度相同、行进相同,所以在行进中彼此一致,也就是彼此前进时不快不慢、完全齐平。“以四足行走”就是以四只脚行走。“平稳地承载”是把“步调一致”这个词已经说过的意思表达得更清楚。“柔和”是指性情柔软,也就是贤善、良马的意思。因此说“不躁动”,就是没有躁动、不制造混乱。“充满喜悦”就是十分欢喜,因为已被调伏,所以彼此之间以及对乘车的人等都表现出欢喜。巴利
1022.Imeti yathāvuttaasse sandhāyāha. Sabbeti sahassamattāpi. Sahitāti samānajavatāya samānagamanatāya ca gatiyaṃ sahitā, aññamaññaṃ anūnādhikagamanāti attho. Catūhi pādehi kamanti gacchantīti catukkamā. Samaṃ vahantīti ‘‘sahitā’’ti padena vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti. Mudukāti mudusabhāvā, bhadrā ājānīyāti attho. Tenāha ‘‘anuddhatā’’ti, uddhatarahitā khobhaṃ akarontāti attho. Āmodamānāti pamodamānā, akhaḷuṅkatāya aññamaññaṃ rathikādīnañca tuṭṭhiṃ pavedayantāti attho.
1023 “Dhunantī”是指甩动拂尘、鬃毛和尾毛。“Vaggantī”是指有时一步一步地迈步,以跳跃的方式行走。“Patantī”是指有时奔驰,也就是跳跃的意思。也有人读作“Plavantī”,意思一样。“Abbhuddhunantā”是指更加用力地向上甩动工匠精心制作、打造得很好的小铃铛等马饰。“Tesaṃ”是指那些装饰品。巴利
1023.Dhunantīti cāmarabhāraṃ kesarabhāraṃ vāladhiñca vidhunanti. Vaggantīti kadāci pade padaṃ nikkhipantā vagganena gamanena gacchanti. Patantīti kadāci pavattanti, laṅghantīti attho. ‘‘Plavantī’’ti ca keci paṭhanti, soyevattho. Abbhuddhunantāti kammasippinā sukate suṭṭhu nimmite khuddakaghaṇṭādiassālaṅkāre abhiuddhunantā adhikaṃ uddhunantā. Tesanti tesaṃ piḷandhanānaṃ.
1024 车的声音,就是前面说的车乘声响。Apiḷandhanāna ca 里的 a 只是个语气词。Piḷandhanānaṃ 就是装饰品。也有人说 apiḷandhana 是装饰品的另一种说法,那么整句的意思就是:车的声音和车上装饰品的声音。Khurassanādo 指马匹落蹄的声音。虽说马是在空中行走,但据说因为它们有获得美妙蹄声的业力,所以每一次落蹄都能听到蹄声回响。Abhihiṃsanāya ca 伴随马匹更为高昂的嘶鸣,即马不时发出的嘶鸣声。有人读作“Abhihesanāya cā”。Samitassa 指聚集的天众,其声音也极为柔和甜美,听起来十分悦耳。像什么呢?论中说“gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane”,就像在种种藤蔓的园林中乾闼婆天子的五支伎乐一样。因为依止伎乐的声音,依止的称呼而说为“tūriyāni”。又有读作“Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane”,应将“tūriyānañca”带入鼻音后连接。另有人读作“gandhabbatūriyāni vicitrapavane”。巴利
1024.Rathassa ghosoti yathāvutto rathanigghoso. Apiḷandhanāna cāti a-kāro nipātamattaṃ . Piḷandhanānaṃ ābharaṇānaṃ. Apiḷandhananti ca ābharaṇapariyāyoti vā vadanti, rathassānaṃ ābharaṇānañcaghosoti attho. Khurassanādoti turaṅgānaṃ khuranipātasaddo. Kiñcāpi assā ākāsena gacchanti, madhurassa pana khuranipātasaddassa upaladdhihetubhūtena kammunā tesaṃ khuranikkhepe khuranikkhepe paṭighāto labbhatīti vadanti. Abhihiṃsanāya cāti assānaṃ adhikahiṃsanena ca, antarantarā assehi pavattitahesanena cāti attho. ‘‘Abhihesanāya cā’’ti keci paṭhanti. Samitassāti samuditassa dibbajanassa ghoso ca suvaggu sumadhuraṃ suyyati. Kiṃ viyāti āha ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrasaṃvane’’ti, citralatāvane gandhabbadevaputtānaṃ pañcaṅgikatūriyāni viya. Tūriyasannissito hi saddo ‘‘tūriyānī’’ti vutto nissayavohārena. ‘‘Gandhabbatūriyāna ca vicitrasaṃvane’’ti ca pāṭho, ‘‘tūriyānañca’’iti anunāsikaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Apare ‘‘gandhabbatūriyāni vicitrapavane’’ti paṭhanti.
1025 站在车上的那些,就是“立于车上者”。Migamandalocanā是说眼神柔嫩细滑,如同幼鹿的目光。“Āḷārapamhā”是说睫毛浓密交合,也就是牛的睫毛。“Hasitā”是含笑,意思是面带笑容。“Piyaṃvadā”是言语亲切的女性们。“Veḷuriyajālāvatatā”是身体被琉璃宝网覆盖。“Tanucchavā”是皮肤细滑。“Sadevā”是恒常,即一切时候。“Gandhabbasūraggapūjitā”是受到乾闼婆等最胜天神的供养。巴利
1025.Rathe ṭhitātāti rathe ṭhitā etā. Migamandalocanāti migacchāpikānaṃ viya mudusiniddhadiṭṭhinipātā. Āḷārapamhāti bahalasaṅgatapakhumā, gopakhumāti attho. Hasitāti pahasitā, pahaṃsitamukhāti attho . Piyaṃvadāti piyavādiniyo. Veḷuriyajālāvatatāti veḷuriyamaṇimayena jālena chāditasarīrā. Tanucchavāti sukhumacchaviyo. Sadevāti sadā eva sabbakālameva. Gandhabbasūraggapūjitāti gandhabbadevatāhi ceva aparāhi ca aggadevatāhi laddhapūjā.
1026 那些天女穿着红色、黄色等彩色衣服,也就是色彩鲜艳的红黄布料。眼睛红艳,是说她们的眼睛特别以红色纹路装饰得很美。出身良家,是说生于信度族,投生在殊胜的天众群体中。身材美好,是说身体端正美好。纯净微笑,是说展现清净的笑容。巴利
1026.Tā rattarattambarapītavāsasāti rajanīyarūpā ca rattapītavatthā ca. Abhirattalocanāti visesato rattarājīhi upasobhitanayanā. Kule sujātāti sindhavakule sujātā visiṭṭhadevanikāye sambhavā. Sutanūti sundarasarīrā. Sucimhitāti suddhasitakaraṇā.
1027 她们戴着金色臂钏。腰身纤细。大腿和乳房丰满,大腿像芭蕉树干,乳房像圆盒。手指圆润,从指根到指尖渐渐变细。面容美丽,或者面带喜悦。相貌悦目好看。巴利
1027.Tā kambukeyūradharāti suvaṇṇamayakeyūradharā. Sumajjhimāti vilaggamajjhā. Ūruthanūpapannāti sampannaūruthanā, kadalikkhandhasadisaūru ceva samuggasadisathanā ca. Vaṭṭaṅguliyoti anupubbato vaṭṭaṅguliyo. Sumukhāti sundaramukhā, pamuditamukhā vā. Sudassanāti dassanīyā.
1028 Aññā是说某些。“Suveṇī”是说她们有美丽的发辫。“Susū”是说她们年纪还轻。“Missakesiyo”是说她们的发髻与红色花鬘等混编在一起。怎么讲呢?通过“Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi ca”来说明:她们的发髻编得匀整,彼此相称,按不同的分法编织,用金线等装饰,闪耀得像蓝宝石等一样,所以叫“杂发髻”,应当这样连接理解。“Anubbatā”是说她们的行为随顺。“Tā”就是指这些天女。巴利
1028.Aññāti ekaccā. Suveṇīti sundarakesaveṇiyo. Susūti daharā. Missakesiyoti rattamālādīhi missitakesavaṭṭiyo. Kathaṃ? Samaṃ vibhattāhi pabhassarāhi cāti, samaṃ aññamaññasadisaṃ nānāvibhattivasena vibhattāhi suvaṇṇacīrādikhacitāhi indanīlamaṇiādayo viya pabhassarāhi kesavaṭṭīhi missitakesiyoti yojanā. Anubbatāti anukūlakiriyā. Tāti accharāyo.
1029 以天栴檀的精华涂抹、遍洒全身。巴利
1029.Candanasāravositāti sārabhūtena dibbacandanena ullittā vicchuritā.
1031 “Kaṇṭhesū”等词,是在展示颈饰、手饰、足饰、头饰等各类装饰。“Obhāsayantī”是说,她们用佩戴在脖子上的璎珞等装饰照亮自身,这样连接理解。其余各处也照此理解。“Abbhuddaya”指升起、向上涌现,也有版本写作“abbhuddasa”,意思相同。“Sāradiko”指秋季的。“Bhāṇumā”指太阳,因为它远离云雾等过患,能很好地照亮十个方向。巴利
1031.Kaṇṭhesūtiādinā gīvūpagahatthūpagapādūpagasīsūpagādiābharaṇāni dasseti. Obhāsayantīti kaṇṭhesu yāni piḷandhanāni, tehi obhāsayantīti yojanā. Evaṃ sesesupi. Abbhuddayanti abhiuggacchanto, ‘‘abbhuddasa’’ntipi pāṭho, soyevattho. Sāradikoti saradakāliko. Bhāṇumāti sūriyo. So hi abbhādidosavirahena dasapi disā suṭṭhu obhāseti.
1032 以风的速度,以及车马奔驰的速度,就像风在吹送、携来悦意的香气和声音那样。muñcanti 的意思是发出、释放。ruciran 是说那声音像五种乐器合奏一样,一层比一层更令人欢喜。sucin 是清净、没有混杂。subhan 是怡人、合意。sabbehi viññūhi sutabbarūpan 是说,那声音是一切有智慧且通达干闼婆技艺时机的人都应当听、值得听的最上等声音,她们发出这样的声音。巴利
1032.Vātassa vegena cāti manuññagandhūpahāraṃ saddūpahārañca karontena upaharantena viya vāyantena vātassa vegena rathaturaṅgavegena ca. Muñcantīti vissajjenti. Ruciranti pañcaṅgikatūriyāni viya uparūpari rucidāyakaṃ. Sucinti suddhaṃ asaṃsaṭṭhaṃ. Subhanti manuññaṃ. Sabbehi viññūhi sutabbarūpanti sabbehipi viññujātikehi gandhabbasamayaññūhi sotabbaṃ savanīyaṃ uttamasabhāvaṃ ghosaṃ muñcantīti yojanā.
1033 “园林之地”就是指在园林的地面上。“从两边”是指从两侧。也有人读作“从两边而立”,意思一样。“车”就是指那些车。“象”就是指那些象,这里用的是主格形式,表达的是宾格的意义。“声音”是指由车、象和乐器共同产生的声音。“天主”是对天子的称呼。“犹如琵琶的莲花叶臂”,意思是:就像琵琶在音槽、面板、臂和杆都正确安装、并按照各个音阶调好之后,被弹奏时能让听的人感到欢喜;同样,那些车等也以自己的声音使人欢喜。也就是说,就像技艺纯熟的琵琶师用达到“琵琶相”——也就是妙好状态——的双手弹奏琵琶,让大众欢喜;那些车等也同样以自己的声音使人欢喜。巴利
1033.Uyyānabhūmyāti uyyānabhūmiyaṃ. Duvaddhatoti dvīhi addhapassehi. ‘‘Dubhato ca ṭhitā’’tipi paṭhanti, soyevattho. Rathāti rathe. Nāgāti nāge. Upayogatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Saroti rathanāgatūriyāni paṭicca nibbatto saro. Devindāti devaputtaṃ ālapati. Vīṇā yathā pokkharapattabāhubhīti yathā vīṇā sammadeva yojitehi doṇipattabāhudaṇḍehi taṃtaṃmucchanānurūpaṃ avaṭṭhitehi vādiyamānā suṇantaṃ janaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayanti. Susikkhitabhāvena pokkharabhāvaṃ sundarabhāvaṃ pattehi vīṇāvādakassa hatthehi pavāditā vīṇā yathā mahājanaṃ pamodeti, evaṃ taṃ rathādayo attano sarena pamodayantīti.
1034 这首偈颂“在这些琵琶中”的简要含义是:在这些琵琶当中,有直顶式、曲式、大式、欢喜式、帝萨拉式等许多种类;它们音色柔滑甜美,声音优美动听,因此呈现出悦人的样子。当这些琵琶被弹奏、被演奏时,所生起的喜悦能触动内心、深入人心、夺人心魄,并以喜悦为特征。天女们因为喜悦之势高涨,又凭着自己训练有素,便在天界的莲花之间回旋游舞,展示舞蹈,往来翩然。巴利
1034.Imāsu vīṇāsūti gāthāya ayaṃ saṅkhepattho – imāsu ujukoṭivaṅkabrahatīnandinītisaraādibhedāsu bahūsu vīṇāsu siniddhamadhurassaratāya vaggūsu tato eva manuññarūpāsu hadayeritaṃ hadayaṅgamaṃ hadayahāriniṃ pītiṃ pītinimittaṃ pavajjamānāsu pavādiyamānāsu accharā devakaññā pītivegukkhittatāya attano susikkhitatāya ca dibbapadumesu bhamanti naccaṃ dassentiyo sañcaranti.
1035 这些要各自搭配起来理解,也就是“这些歌咏、这些奏乐、这些舞蹈”。Samenti ekato 的意思是汇合到一起,成为同一韵味。或者也可以这样理解:samenti ekato 是指它们彼此一致、合为一体——琴弦的音与歌声相和,歌声又与琴弦的音相和,并与舞蹈相配合,不失去所获得的欢喜等韵味,彼此融合、协调一致,这就是这里的意思。Athettha naccanti 是说:在这里,有些天女在起舞;另外还有一些天女,在这里、在你的这辆车上跳舞;还有一些最殊胜的女子,一边观看舞蹈,一边以自己的身光和衣服、饰物的光彩,把这里、两侧以及十个方向全都照亮、闪耀。巴利
1035.Imānīti idaṃ paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘imāni gītāni, imāni vāditāni, imāni naccāni cā’’ti. Samenti ekatoti ekajjhaṃ samarasāni honti. Atha vā samenti ekatoti ekato ekajjhaṃ samāni samarasāni karonti, tantissaraṃ gītassarena, gītassarañca tantissarena saṃsandantiyo naccanena yathādhigate hassādirase aparihāpentiyo samenti samānentīti attho. Atthettha naccanti athettha accharā obhāsayantīti evaṃ gītādīni samarase karontiyo atha aññā ekaccā accharā ettha etasmiṃ tava rathe naccanti, atha aññā varitthiyo uttamitthiyo naccaṃ passantiyo attano sarīrobhāsena ceva vatthābharaṇaobhāsena ca ettha etasmiṃ padese ubhato dvīsu passesu dasapi disā kevalaṃ obhāsayanti vijjotayantīti attho.
1036 所谓“so”,就是指这样状态的你。“Tūriyagaṇappabodhano”是说由天界乐器集合奏乐而唤起喜乐。“Mahīyamāno”是说受到尊敬供养。“Vajirāvudhorivā”是说像帝释天一样,如同手持金刚武器的帝释天(释提桓因)。巴利
1036.Soti so tvaṃ evaṃbhūto. Tūriyagaṇappabodhanoti dibbatūriyasamūhena katapītipabodhano. Mahīyamānoti pūjīyamāno. Vajirāvudhorivāti indo viya.
1037 有人问:“你持守的是哪一种布萨呢?”意思是,别人也都在持守布萨,那你持守的到底是哪一种、什么样的布萨呢?“法行”指的是布施等福德善行。“戒愿”指的是受持的誓愿。“Abhirocayī”就是欢喜、满足的意思,也就是因欢喜而圆满完成了。也有版本写作“abhirādhayī”,意思是达成、完成。巴利
1037.Uposathaṃ kaṃ vā tuvaṃ upāvasīti aññehipi uposatho upavasīyati, tvaṃ kaṃ vā kīdisaṃ nāma uposathaṃ upavasīti pucchati. Dhammacariyanti dānādipuññapaṭipattiṃ. Vatanti vatasamādānaṃ. Abhirocayīti abhirocesi, ruccitvā pūresīti attho. ‘‘Abhirādhayī’’tipi pāṭho, sādhesi nipphādesīti attho.
1038 这个“idam”只是一个虚词,或者其意图是“这个果”。“Abhirocaseti”的意思是克服而照耀。巴利
1038.Idanti nipātamattaṃ, idaṃ vā phalanti adhippāyo. Abhirocaseti abhibhavitvā vijjotasi.
天子被大长老这样一问,就说明了那件事的来龙去脉。因此这样说:巴利
Evaṃ mahātherena puṭṭho devaputto tamatthaṃ ācikkhi. Tena vuttaṃ –
那位天子满心满意,被目犍连问了之后,
被问到问题后,他作出了解答:这就是那种业的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phala’’nti.
已调伏诸根的佛陀,具无上精进,是人中至尊的迦叶,是最上之人。
他打开了不死之门,是天中之天,具备百种福德之相。巴利
‘‘Jitindriyaṃ buddhamanomanikkamaṃ, naruttamaṃ kassapamaggapuggalaṃ; Avāpurantaṃ amatassa dvāraṃ, devātidevaṃ satapuññalakkhaṇaṃ.
我看见了那头已经渡过洪流的象王,身形就像黄金狮子雕像一样。
见到他后,我很快生起清净之心;正是因为见到了这位以善说为幢幡的圣者。巴利
‘‘Tamaddasaṃ kuñjaramoghatiṇṇaṃ, suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisaṃ; Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmano, tameva disvāna subhāsitaddhajaṃ.
那个饮食,或者衣服,清净又精美,甚至具足美味。
我在自己那撒满鲜花的住处,以无所执著的心,把它安放/供奉好了。巴利
‘‘Tamannapānaṃ athavāpi cīvaraṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Pupphābhikiṇṇamhi sake nivesane, patiṭṭhapesiṃ sa asaṅgamānaso.
用那种食物、饮料和衣服,还有嚼食、软食和舔食的东西,
让最尊贵的人(佛陀)感到满足后,我因此转生到天界,在天宫中享受快乐。巴利
‘‘Tamannapānena ca cīvarena ca, khajjena bhojjena ca sāyanena ca; Santappayitvā dvipadānamuttamaṃ, so saggaso devapure ramāmahaṃ.
用这个方法举行这无遮的、三种清净的祭祀,
我舍弃了人身,像月亮一样在天界中享受快乐。巴利
‘‘Etenupāyena imaṃ niraggaḷaṃ, yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhaṃ; Pahāyahaṃ mānusakaṃ samussayaṃ, indūpamo devapure ramāmahaṃ.
牟尼渴望长寿、容貌、快乐、力量和殊胜的形貌,
还有食物和饮料,丰盛且精心备好,应当献给心无执著的人。巴利
‘‘Āyuñca vaṇṇañca sukhaṃ balañca, paṇītarūpaṃ atikaṅkhatā muni; Annañca pānañca bahuṃ susaṅkhataṃ, patiṭṭhapetabbamasaṅgamānase.
在这个世间或别的世间,都找不到比佛陀更殊胜或跟他相等的人。
他已成为应受供养者中最上的供养对象,是那些追求福德、希求广大果报者的无上福田。巴利
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, buddhena seṭṭho va samo va vijjati; Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gato, puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti.
1041 在这里,“已调御诸根者”是指:意根等六根在菩提树下,就已经被最上圣道调伏,因此彻底不再沾染烦恼,所以叫已调御诸根。“佛陀”是指:对应当遍知、应当修习、应当证得、应当断除等一切法,毫无剩余地完全现证正觉,所以叫佛陀。“精进无伦”是说:由于精进圆满,具足四支的精进和四种正勤都已圆满,这就是它的意思。“人中无上”是指:在众人之中最殊胜,在两足众生之中最尊贵。“迦叶”是以种姓来称呼世尊。“开启不死之门者”是指:从拘那含牟尼世尊的教法隐没以来,关闭的涅槃大城之门——圣道,将其开启。“天中天”是指:超胜一切天人的天。“具足百福庄严相”是指:以数百种福德之业所成就的大人相。巴利
1041. Tattha jitindriyanti manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ bodhimūleyeva aggamaggena jitattā nibbisevanabhāvassa katattā jitindriyaṃ. Abhiññeyyādīnaṃ abhiññeyyādibhāvato anavasesato abhisambuddhattā buddhaṃ. Puripuṇṇavīriyatāya anomanikkamaṃ caturaṅgasamannāgatassa vīriyassa catubbidhasammappadhānassa ca pāripūriyāti attho. Naruttamanti narānaṃ uttamaṃ dvipaduttamaṃ. Kassapanti bhagavantaṃ gottena vadati. Avāpurantaṃ amatassa dvāranti koṇāgamanassa bhagavato sāsanantaradhānato pabhuti pihitaṃ nibbānamahānagarassa dvāraṃ ariyamaggaṃ vivarantaṃ. Devātidevanti sabbesampi devānaṃ atidevaṃ. Satapuññalakkhaṇanti anekasatapuññavasena nibbattamahāpurisalakkhaṇaṃ.
1042 象:因为能摧破烦恼怨敌,所以像战象一样,意思是大象。大龙:因为已经渡过了四种瀑流和生死轮回的大瀑流,所以是渡瀑流者。似紫磨金像:指身体像紫磨金和阎浮河金所成的像,意思是肤色如同纯金。见已速心净:一见到那位迦叶正等觉者,就立刻因为生起“这是正等觉者世尊”的净信,去除了烦恼垢秽,心得清净纯净;而且这正是仅凭一见而得的。善说幢:就是法幢。巴利
1042.Kuñjaranti kilesapaṭisattunimmaddanena kuñjarasadisaṃ, mahānāganti attho. Catunnaṃ oghānaṃ saṃsāramahoghassa taritattā oghatiṇṇaṃ. Suvaṇṇasiṅgīnadabimbasādisanti siṅgīsuvaṇṇajambunadasuvaṇṇarūpasadisaṃ, kañcanasannibhattacanti attho. Disvāna taṃ khippamahuṃ sucīmanoti taṃ kassapasammāsambuddhaṃ disvā khippaṃ tāvadeva ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti pasādavasena kilesamalāpagamanena sucimano visuddhamano ahosiṃ, tañca kho tameva disvāna taṃ disvā eva. Subhāsitaddhajanti dhammaddhajaṃ.
1043 我给那位世尊献上食物和饮料,或者也献上衣服。具足味道,也就是有美味,意思是味道殊胜。在散花之处,就是用串好的花和没串好的花,有的垂挂,有的铺散,到处散布。我供奉,就是我献上、我给予。无着心,就是心在任何地方都不执著;这里说的是我就是这样的人,这是句子的连接。巴利
1043.Tamannapānanti tamhi bhagavati annañca pānañca. Athavāpi cīvaranti atha cīvarampi. Rasasā upetanti rasena upetaṃ sādurasaṃ, uḷāranti attho . Pupphābhikiṇṇamhīti ganthitehi ca aganthikehi ca pupphehi olambanavasena santharaṇavasena ca abhikiṇṇe. Patiṭṭhapesinti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Asaṅgamānasoti katthaci alaggacitto so ahanti yojanā.
1044 在天界各处,因为一次又一次地往生到不同的天界,而且在那些天界里,是在天宫,也就是善见大城中。我喜悦:我嬉戏、我欢乐。巴利
1044.Saggasoti aparāparūpapattivasena sagge sagge, tatthāpi ca devapure sudassanamahānagare. Ramāmīti kīḷāmi modāmi.
1045 “以这种方式”是说:在当牧牛婆罗门的时候,我曾向迦叶世尊和声闻僧团献上无与伦比的布施,就是靠这样的方式。行了这无闩的供养,三种清净:因为门户不设障碍、慷慨施与,所以叫“无闩”;因为在布施前、布施时、布施后这三个时段,都具备亲身去做、教人去做、事后随念这三种方式,所以叫“三种”;其中因为没有杂染,所以是“清净”;因为舍弃了无量财富,所以是“大施与”。行了这样的供养,也就是作了大布施,这就是它的意思。而那布施虽然是很久以前做的,但因为布施的对象、布施之物和布施之心都很殊胜,通过一再随念,就让它对自己变得明显、亲切,好像就在眼前一样呈现出来,所以他说“这”。巴利
1045.Etenupāyenāti gopālabrāhmaṇakāle sasāvakasaṅghassa kassapabhagavato yathā asadisadānaṃ adāsiṃ, etena upāyena. Imaṃ niraggaḷaṃ yaññaṃ yajitvā tividhaṃ visuddhanti anāvaṭadvāratāya muttacāgatāya ca niraggaḷaṃ, tīsupi kālesu tīhi dvārehi karaṇakārāpanānussaraṇavidhīhi sampannatāya tividhaṃ, tattha saṃkilesābhāvena visuddhaṃ aparimitadhanapariccāgabhāvena mahācāgatāya yaññaṃ yajitvā, mahādānaṃ datvāti attho. Taṃ pana dānaṃ cirakatampi khettavatthucittānaṃ uḷāratāya antarantarā anussaraṇena attano pākaṭaṃ āsannaṃ paccakkhaṃ viya upaṭṭhitaṃ gahetvā āha ‘‘ima’’nti.
1046 天子这样向长老讲完自己所做的业之后,现在既想让别人也能安立在同样这样的成就上,又要表达自己对如来最殊胜的净信与崇敬,于是诵出了“寿命与容貌……”等两首偈颂。其中,abhikaṅkhatā 的意思是想望。muni 是称呼长老。巴利
1046. Evaṃ devaputto attanā katakammaṃ therassa kathetvā idāni tādisāya sampattiyā parepi patiṭṭhāpetukāmataṃ tathāgate ca uttamaṃ attano pasādabahumānaṃ pavedento ‘‘āyuñca vaṇṇañcā’’tiādinā gāthādvayamāha. Tattha abhikaṅkhatāti icchantena. Munīti theraṃ ālapati.
1047 天子说“不存在于此世”,是指他自己亲眼所见的世间;说“于他处”,是指这之外别的世间。用这两个词,就表明包括了连同诸天在内的一切世间。“等同者亦存在”这句,意思是:最殊胜者暂且不说,连与他相等的人都不存在。所谓“已到达应供者中最上的供养”,是说在这个世间,凡是可称为应供的,在这一切当中,如来已达到了最上的供养,也就是最上的应供地位。另有一种读法是“已到达应施者中最殊胜之处”,这里的“最殊胜之处”就是最高、最殊胜的境界,也就是最上的应施地位。至于“为谁”,注释说“为那些希求福德、追求广大果报的人”,意思是:为了那些以福德为目标、想要广大丰盛福德果报的人,如来正是这世间的福德田。也有人读作“已到达应供者中最殊胜之处”,意思是一样的。巴利
1047.Nayimasmiṃ loketi devaputto attano paccakkhabhūtaṃ lokaṃ vadati. Parasminti tato aññasmiṃ. Etena sabbepi sadevake loke dasseti. Samo ca vijjatīti seṭṭho tāva tiṭṭhatu , samo eva na vijjatīti attho. Āhuneyyānaṃ paramāhutiṃ gatoti imasmiṃ loke yattakā āhuneyyā nāma, tesu sabbesu paramāhutiṃ paramaṃ āhuneyyabhāvaṃ gato. ‘‘Dakkhiṇeyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti vā pāṭho, tattha paramaggatanti paramaṃ aggabhāvaṃ, aggadakkhiṇeyyabhāvanti attho. Kesanti āha ‘‘puññatthikānaṃ vipulapphalesina’’nti, puññena atthikānaṃ vipulaṃ mahantaṃ puññaphalaṃ icchantānaṃ, tathāgato eva lokassa puññakkhettanti dasseti. Keci pana ‘‘āhuneyyānaṃ paramaggataṃ gato’’ti paṭhanti, soyevattho.
长老就在他这样说的当下,看出他的心已经变得堪任、柔软、没有障碍、欢喜而清净,于是为他开示了四圣谛。他在谛观结束的时候,证得了入流果。随后,长老回到人间,把自己和那位天子交谈的经过,原原本本地向世尊报告。导师就以这件事作为说法的因缘,为在场的大众开示了法义。那场开示给大众带来了很大的利益。巴利
Evaṃ kathentameva taṃ thero kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittañca ñatvā saccāni pakāsesi. So saccapariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahi. Atha thero manussalokaṃ āgantvā bhagavato tamatthaṃ attanā ca devaputtena ca kathitaniyāmeneva ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattapariyāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第一 在家天宫注释巴利
1. Paṭhamaagāriyavimānavaṇṇanā
“犹如林中的心花藤照耀”——这是指在家人天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城有一户人家,夫妻二人都对三宝有清净信心,具足戒行品德,是比丘和比丘尼的供养处。这对夫妻为了三宝,尽形寿修福,死后投生到三十三天,化现出一座十二由旬大的金色天宫。他们在那里享受天界的福报。接着“具寿大目犍连”等内容,应当按前面所说的方式理解。巴利
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti agāriyavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe ekaṃ kulaṃ ubhatopasannaṃ hoti sīlācārasampannaṃ opānabhūtaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ. Te dve jayampatikā ratanattayaṃ uddissa yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā tāvatiṃsesu nibbattiṃsu, tesaṃ dvādasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti. Te tattha dibbasampattiṃ anubhavanti. Athāyasmā mahāmoggallānotiādi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
就像心藤树林光芒闪耀,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那样,通体放光,停在虚空中。巴利
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了天界的成就,有大威力;你生为人时,造了什么福德?
你为什么会这样炽盛地放光,你的色貌又为什么能照耀一切方向?巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子满心满意,被目犍连问了之后,
被问到之后,他回答了:“这是哪种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间生活时,住在家里,就像一口供人取水的井。
我们怀着清净的信心,恭敬地布施了丰盛的食物和饮料。巴利
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
因为那个缘故,我才有这样的色……
我的容貌也照耀着一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他说明了自己的成就。偈颂里也没有新的内容。巴利
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第二在家者天宫的解释巴利
2. Dutiyaagāriyavimānavaṇṇanā
如杂华园,此为第二座在家者天宫。此处亦有八种缘起,与前面的相同。巴利
Yathāvanaṃ cittalatanti dutiyaagāriyavimānaṃ. Etthāpi aṭṭhuppatti anantarasadisāva.
就像杂华园照亮了帝释天殊胜的园林;
就像那样,你这座天宫闪耀着光芒,停在虚空中。巴利
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经修成了天界的神通,拥有强大的威力,
你生为人的时候,造了什么福业?
你凭什么有这般炽盛的威光?
你的色相在一切方向都放光。”他这样问道。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是其业带来的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间,像一口井一样住在家里;
我们怀着清净的信心,恭敬地广施食物和饮料。巴利
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, opānabhūtā gharamāvasimha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
因为那个,我这样的色……
我的色也照耀一切方所。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他说明了自己的成就。偈颂里也没有新的内容。巴利
Attano sampattiṃ byākāsi. Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第三 果施主天宫解说巴利
3. Phaladāyakavimānavaṇṇanā
“这高耸的宝石柱”——这是果施主天宫。它的缘起是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,频婆娑罗王在非时生起了想吃芒果的欲求。他便对守园人说:“喂,我想吃芒果,你把芒果拿来给我吧。”守园人回禀:“大王,芒果树上现在并没有芒果。不过我可以这样做,如果大王稍等一段时间,芒果不久就会结果。”国王说:“好吧,就照你说的办。”守园人来到园林,把芒果树下的土铲掉,再填上那样的土,又浇上那样的水,使得芒果树不久就变得像被砍光了叶子一样。然后他又把那层土除去,换上混有粗糠碎屑的原生土壤,好好浇了水。那时,芒果树不久就长出嫩芽、发出新叶、形成花苞,开花了,接着结出幼果,最终成熟。其中有一棵芒果树,最早成熟了四颗果实,颜色如同朱砂粉末调和颜料一般,香气与滋味圆满具足,完完全全熟透了。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti phaladāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rañño bimbisārassa akāle ambaphalāni paribhuñjituṃ icchā uppajji. So ārāmapālaṃ āha – ‘‘mayhaṃ kho, bhaṇe, ambaphalesu icchā uppannā, tasmā ambāni me ānetvā dehī’’ti. ‘‘Deva, natthi ambesu ambaphalaṃ, apicāhaṃ tathā karomi, sace devo kiñci kālaṃ āgameti, yathā ambā na cirasseva phalaṃ gaṇhantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhaṇe, tathā karohī’’ti. Ārāmapālo ārāmaṃ gantvā ambarukkhamūlesu paṃsuṃ apanetvā tādisaṃ paṃsuṃ ākiri, tādisañca udakaṃ āsiñci, yathā na cirasseva ambarukkhā sacchinnapattā ahesuṃ. Atha naṃ paṃsuṃ apanetvā phārusakakasaṭamissakaṃ pākatikaṃ paṃsuṃ ākiritvā sādhukaṃ udakaṃ adāsi. Tadā ambarukkhā na cireneva korakitā pallavitā kuṭamalakajātā hutvā pupphiṃsu, atha salāṭukajātā hutvā phalāni gaṇhiṃsu. Tatthekasmiṃ ambarukkhe paṭhamataraṃ cattāri phalāni manosilācuṇṇapiñjaravaṇṇāni sampannagandharasāni pariṇatāni ahesuṃ.
他拿了那些芒果,心里想着“我要献给国王”,就上路了。走到半路,看见尊者大目犍连正在托钵乞食,便想:“这些芒果是顶级的果子,我该供养给这位尊者。就算国王因此杀了我,或者把我赶走,我也认了。因为献给国王,最多只是在今生得到一点点恭敬的回报;可要是供养给尊者,今生和来世的果报都是无量无边的。”这样想完,他就把芒果供养给了尊者,然后去见国王,把事情经过禀告了国王。国王听后,命令手下的人说:“你们去查一查,看他说的到底是不是真的。”尊者则把那些芒果呈给了世尊。世尊把其中一个给了舍利弗尊者,一个给了大目犍连尊者,一个给了大迦叶尊者,剩下一个自己吃了。那些去调查的人,把事情的经过报告给了国王。巴利
So tāni gahetvā ‘‘rañño dassāmī’’ti gacchanto antarāmagge āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ piṇḍāya caramānaṃ disvā cintesi ‘‘imāni ambāni aggaphalabhūtāni imassa ayyassa dassāmi , kāmaṃ maṃ rājā hanatu vā pabbājetu vā, rañño hi dinne diṭṭhadhamme pūjāmattaṃ appamattakaṃ phalaṃ, ayyassa dinne pana diṭṭhadhammikampi samparāyikampi aparimāṇaṃ phalaṃ bhavissatī’’ti. Evaṃ pana cintetvā tāni phalāni therassa datvā rājānaṃ upasaṅkamitvā rañño tamatthaṃ ārocesi. Taṃ sutvā rājā rājapurise āṇāpesi ‘‘vīmaṃsatha tāva, bhaṇe, yathāyaṃ āhā’’ti. Thero pana tāni phalāni bhagavato upanāmesi. Bhagavā tesu ekaṃ sāriputtattherassa, ekaṃ mahāmoggallānattherassa, ekaṃ mahākassapattherassa datvā ekaṃ attanā paribhuñji. Purisā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ.
国王听了以后,心里很高兴,赐给他一个上好的村庄,以及衣物、装饰品等,并说:“这个人真有智慧!他连自己的性命都能舍弃,一心去修福,还把自己辛苦得来的东西用在了最该用的地方。园丁,你用布施芒果修来的福德,请分一份给我。”园丁回答说:“大王,我分给您,请您随意接受这份福德。”后来,园丁过了一段时间去世,投生到三十三天,那里为他出现了一座黄金宫殿,十六由旬,以七百座尖顶楼阁庄严。尊者大目犍连见到后,就问他:巴利
Rājā taṃ sutvā ‘‘dhīro vatāyaṃ puriso, yo attano jīvitampi pariccajitvā puññapasuto ahosi, attano parissamañca ṭhānagatameva akāsī’’ti tuṭṭhacitto tassa ekaṃ gāmavaraṃ vatthālaṅkārādīni ca datvā ‘‘yaṃ tayā bhaṇe ambaphaladānena puññaṃ pasutaṃ, tato me pattiṃ dehī’’ti āha. So ‘‘demi, deva, yathāsukhaṃ pattiṃ gaṇhāhī’’ti avoca. Ārāmapālo aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji , tassa soḷasayojanikaṃ kanakavimānaṃ nibbatti sattasatakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ. Taṃ disvā āyasmā mahāmoggallāno pucchi –
这座天宫以宝石为柱,高耸,四周达十六由旬;
七百座尖顶楼阁,宏伟壮丽,以琉璃为柱,铺设华美地毯,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato soḷasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你坐在那里,又喝又吃,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
六十四位一组、训练有素、仪态端庄的天女,还有那些漫游于三十三天、殊胜庄严的天女;
她们跳舞、唱歌,尽情欢乐。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā, dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā; Naccanti gāyanti pamodayanti.
你已经获得了天界的神通,拥有大威力……
你的色光辉耀一切方所。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子很满意……(中略)……“这个果报是谁的业带来的?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
向正直修行的人布施,心怀清净信心,这样的布施者会得到广大的果报。
他确实满心欢喜,因为已经投生到天界,在三十三天里享受广大福报。巴利
‘‘Phaladāyī phalaṃ vipulaṃ labhati, dadamujugatesu pasannamānaso; So hi pamodati saggagato tidive, anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ.
‘‘Tavevāhaṃ mahāmuni, adāsiṃ caturo phale.
所以,想要得到快乐的人,确实应该常常把果实布施出去。
或者,他渴望天界的种种快乐,或者以邪见希求人间的美好福报。巴利
‘‘Tasmā hi phalaṃ alameva dātuṃ, niccaṃ manussena sukhatthikena; Dibbāni vā patthayatā sukhāni, manussasobhaggatamicchatā vā.
因为那个,我有了这样的色……(中略)……
我的容貌也照亮了一切方向。他这样解说了它。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. – sopissa byākāsi;
1061 这里,“八八”是指每一座尖顶楼阁中各有八组八人,总共六十四位。“相貌美好”是指容貌、戒行和修学三方面都圆满,本性善良。“天女”就是天界的仙女。“游于三十三天者”是指在三十三天中快乐生活、快乐安住的天女。“殊胜”是指拥有广大的财富。巴利
1061. Tattha aṭṭhaṭṭhakāti ekekasmiṃ kūṭāgāre aṭṭhaṭṭhakā catusaṭṭhiparimāṇā. Sādhurūpāti rūpasampattiyā ca sīlācārasampattiyā ca sikkhāsampattiyā ca sundarasabhāvā. Dibbā ca kaññāti devaccharāyo. Tidasacarāti tidasesu sukhācārā sukhavihāriniyo. Uḷārāti uḷāravibhavā.
1064 1064.“施果者”:因为自己曾布施过芒果,所以这里是在指自己而说的。“果”是指福果。“广大”是说得到大果报,并立足于人间,意思是如此。“施”是说正在布施时,以布施为因。“于正直者”是指行于正直之道的人。“生于天界”是指以投生的方式生到天界,而且在那里,在三十三天的天宫中,也享受广大的福果——就像我一样,其他人也是如此。巴利
1064.Phaladāyīti attanā ambaphalassa dinnattā attānaṃ sandhāya vadati. Phalanti puññaphalaṃ. Vipulanti mahantaṃ labhati manussaloke patiṭṭhitoti adhippāyo. Dadanti dadanto dānahetu. Ujugatesūti ujupaṭipannesu. Saggagatoti uppajjanavasena saggaṃ gato, tatthāpi tidive tāvatiṃsabhavane anubhoti ca puññaphalaṃ vipulaṃ yathāhaṃ, evaṃ aññopīti attho.
1066 “因此”:因为仅仅通过对四种果报的布施,就得到了这样的成就,所以说“因此”。“确实”就是恰当、应当的意思。“常”指一切时候。“天界的”指属于天界的事物。“人中幸运”指在人当中拥有幸福的状态。其余部分按照前面所说的方式来理解。巴利
1066.Tasmāti yasmā catunnaṃ phalānaṃ dānamattena īdisī sampatti adhigatā, tasmā. Alameva yuttameva. Niccanti sabbakālaṃ. Dibbānīti devalokapariyāpannāni. Manussasobhaggatanti manussesu subhagabhāvaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第一施主住处天宫解说巴利
4. Paṭhamaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
月亮在无云的天空中那样(照耀),这是给住处者的天宫。它的来历是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,有一位比丘在村落住处结夏安居,安居结束、举行自恣后,为了礼敬世尊而前往王舍城。途中傍晚时进入一个村庄,寻找住处,看见一位近事男,就问他:“近事男,这个村里有没有适合出家人住的地方?”那位近事男心生净信,回家和妻子商量后,为长老划定了一块适合居住的地方,在那里铺好座位,备好洗脚水和脚凳,请长老进去。长老洗脚时,他点亮了灯,在床上铺好褥垫等卧具,供养给长老。他又邀请长老第二天来应供。第二天,他供养了食物,又给了糖块作为饮料。长老离开时,他一路送行,然后才返回。后来,他和妻子一起命终,转生在三十三天一座十二由旬大的黄金天宫中。具寿大目犍连用两首偈颂问他:巴利
Cando yathā vigatavalāhake nabheti upassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu gāmakāvāse vassaṃ vasitvā vutthavasso pavāretvā bhagavantaṃ vandituṃ rājagahaṃ gacchanto antarāmagge sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ pavisitvā vasanaṭṭhānaṃ pariyesanto aññataraṃ upāsakaṃ disvā pucchi – ‘‘upāsaka, imasmiṃ gāme atthi kiñci pabbajitānaṃ vasanayoggaṭṭhāna’’nti. Upāsako pasannacitto gehaṃ gantvā bhariyāya saddhiṃ mantetvā therassa vasanayoggaṃ ṭhānaṃ paricchinditvā tattha āsanaṃ paññāpetvā pādodakaṃ pādapīṭhaṃ upaṭṭhapetvā theraṃ pavesetvā tasmiṃ pāde dhovante padīpaṃ ujjāletvā mañce paccattharaṇāni paññāpetvā adāsi. Svātanāya ca nimantetvā therassa dutiyadivase bhojetvā pānakatthāya guḷapiṇḍañca datvā theraṃ gacchantaṃ anugantvā nivatti. So aparena samayena saha bhariyāya kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno dvīhi gāthāhi paṭipucchi –
就像月亮在无云的天空中,放着光在虚空里穿行;
你的这座天宫就像那样,在虚空中放光矗立。巴利
‘‘Cando yathā vigatavalāhake nabhe, obhāsayaṃ gacchati antalikkhe; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了天界的成就,有大威神力,你生而为人时,是造了什么福德?
你凭什么有这般炽盛的威光?你的色身又为何能遍照十方?巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子用这些偈颂回答:巴利
So devaputto imāhi gāthāhi byākāsi –
那位天子满心欢喜……中略……这是那个业的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我和妻子在人间,向阿罗汉布施了住处;
我们以清净之心,恭敬地布施了丰盛的食物和饮料。巴利
‘‘Ahañca bhariyā ca manussaloke, upassayaṃ arahato adamha; Annañca pānañca pasannacittā, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adamha.
因为这样,我才有这样的容貌……而且我的容貌照亮了所有方向。
在这里,偈颂中应当说明的内容,和前面所说的方法完全一样。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva;
第二施住处者天宫的解释巴利
5. Dutiyaupassayadāyakavimānavaṇṇanā
就像太阳在没有云翳的虚空中那样,这是第二座“施舍住处者天宫”。它的缘起是什么?世尊住在王舍城竹林精舍。那时,众多比丘在村落住处结夏安居后,为了拜见世尊而向王舍城出发,傍晚时分到达了某个村庄。其余内容与上一座天宫相同。巴利
Sūriyoyathā vigatavalāhake nabheti dutiyaupassayadāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena sambahulā bhikkhū gāmakāvāse vassaṃ vasitvā bhagavantaṃ dassanāya rājagahaṃ uddissa gacchantā sāyaṃ aññataraṃ gāmaṃ sampāpuṇiṃsu. Sesaṃ anantaravimānasadisameva.
就像太阳在无云的天空中……(中略)
就像前面的天宫那样,应当同样详细地展开说明。巴利
‘‘Sūriyo yathā vigatavalāhake nabhe…pe…. (Yathā purimavimānaṃ, tathā vitthāretabbaṃ;)
我的色相也照耀着一切方向。
在这里,偈颂里也没有新的内容。巴利
‘‘Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi;
6. 施食者天宫的解释巴利
6. Bhikkhādāyakavimānavaṇṇanā
这座宝石柱天宫高耸入云,说的是施食者天宫。它的来历是什么呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,有一位比丘走在长途路上,进入一个村子乞食,站在一户人家的门口。当时,有个男子洗净了手脚,正坐下来准备吃饭,把食物盛进钵里。他看见那位比丘,就把自己钵里的饭倒进比丘的钵中。比丘说:“给一部分就够了。”可他还是全都倒了进去。比丘说了随喜祝愿的话就离开了。那个男子心想:“我没吃饭,就把饭布施给了饥饿的比丘。”心里生起极大的喜悦和欢喜。后来他命终之后,转生到三十三天一座十二由旬大的黄金天宫中。具寿大目犍连长老巡游天界时,看见他以广大的天威之光普照,就用这些偈颂问他:巴利
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti bhikkhādāyakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena aññataro bhikkhu addhānamaggapaṭipanno aññataraṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭho ekassa gharaddhāre aṭṭhāsi. Tattha aññataro puriso dhotahatthapādo ‘‘bhuñjissāmī’’ti nisinno bhojanaṃ upanetvā pātiyā pakkhitte taṃ bhikkhuṃ disvā pātiyā bhattaṃ tassa bhikkhuno patte ākiranto tena ‘‘ekadesameva dehī’’ti vuttopi sabbameva ākiri. So bhikkhu anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So puriso ‘‘chātajjhattassa bhikkhuno mayā abhuñjitvā bhattaṃ dinna’’nti anussaranto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭilabhi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero devacārikaṃ caranto mahatiyā deviddhiyā virocamānaṃ disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座天宫高耸,以宝石柱支撑,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你已经获得了天界的成就,拥有大威神力……
你的色相在一切方向都闪耀着光辉。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
那位天子满心欢喜……(中略)……这是哪种业的果报?巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在人类中作为人,看见一位比丘又渴又累;
我曾布施一份食物,那时用饭食让他得到满足。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna bhikkhuṃ tasitaṃ kilantaṃ; Ekāhaṃ bhikkhaṃ paṭipādayissaṃ, samaṅgi bhattena tadā akāsiṃ.
因为那个,我才有这样的容貌……我的容貌也照亮了一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1084 这里,“一天一钵饭”是指只吃一钵饭的量,也就是一钵饭的分量。“将要施行、给予”是指将要施行、给予。“以饭食而具足”是指以饭食而具足,也就是得到所施之食的意思。大长老由那位天子告知了自己的善业之后,便为天子及其随从开示佛法,然后回到人间,把这件事告诉了正自觉者。导师以这件事为缘起,为在场的大众开示佛法。那次开示让大众获得了利益。巴利
1084. Tattha ekāhaṃ bhikkhanti ekaṃ ahaṃ bhikkhāmattaṃ, ekaṃ bhattavaḍḍhitakanti attho. Paṭipādayissanti paṭipādesiṃ adāsiṃ. Samaṅgi bhattenāti bhattena samaṅgībhūtaṃ, laddhabhikkhanti attho. Evaṃ mahāthero tena devaputtena attano sucaritakamme pakāsite saparivārassa tassa dhammaṃ desetvā manussalokamāgato, taṃ pavattiṃ sammāsambuddhassa kathesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第七,守麦者天宫的解释巴利
7. Yavapālakavimānavaṇṇanā
这座高耸的宝石柱天宫,就是守麦者的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在王舍城的竹林精舍。那时,王舍城里有个贫苦的男孩,在看守麦田。有一天,他得到一份用来当早餐的酸粥,心想:“到田里再吃。”就拿着那份酸粥去了麦田,坐在一棵树下。就在那时,一位已断尽烦恼的长老正在赶路,到了临近午时的时候来到那个地方,走近守麦男孩坐着的那棵树下。守麦男孩看了看时间,问道:“尊者,您得到食物了吗?”长老默不作声。他明白长老还没得到食物,就说:“尊者,时间已经不早了,现在去托钵乞食再回来吃已经来不及了,请您可怜可怜我,把这份酸粥吃了吧。”说完就把那份酸粥供养给了长老。长老出于对他的慈悲,就当着男孩的面把酸粥吃了,说了随喜祝福的话,然后离开了。那个男孩心里生起了清净的信心,想:“我能供养这样一位圣者酸粥,真是做了一件大善事。”后来他命终之后,就像前面所说的那样,化生到了三十三天的天宫里。具寿大目犍连尊者用这些偈颂问他:巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti yavapālakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatadārako yavakhettaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ pātarāsatthāya kummāsaṃ labhitvā ‘‘khettaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti taṃ kummāsaṃ gahetvā yavakhettaṃ gantvā rukkhamūle nisīdi. Tasmiṃ khaṇe aññataro khīṇāsavatthero maggappaṭipanno upakaṭṭhe kāle taṃ ṭhānaṃ patvā yavapālakena nisinnaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkami. Yavapālako velaṃ oloketvā ‘‘kacci, bhante, āhāro laddho’’ti āha. Thero tuṇhī ahosi. So aladdhabhāvaṃ ñatvā ‘‘bhante, upakaṭṭhā velā, piṇḍāya caritvā bhuñjituṃ na sakkā, mayhaṃ anukampāya imaṃ kummāsaṃ paribhuñjathā’’ti vatvā therassa taṃ kummāsaṃ adāsi. Thero taṃ anukampanto tassa passantasseva taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Sopi dārako ‘‘sudinnaṃ vata mayā īdisassa kummāsadānaṃ dadantenā’’ti cittaṃ pasādetvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane vuttanayeneva vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座宝石柱天宫高耸……(中略)
你的色相也照耀着一切方向。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1089 那位天子很满意……(中略)……这是哪种业的果报。巴利
1089. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中,做人的时候,是个看守麦田的人;
我看见一位远离尘垢的比丘,内心清净澄澈,没有污浊。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, ahosiṃ yavapālako; Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ, vippasannamanāvilaṃ.
我怀着净信,亲手分给他一份;
我把酸粥团布施出去后,就在欢喜园里享受快乐。巴利
‘‘Tassa adāsahaṃ bhāgaṃ, pasanno sehi pāṇibhi; Kummāsapiṇḍaṃ datvāna, modāmi nandane vane.
因为这样,他才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
在这里,即使是偈颂中也没有任何新的内容。巴利
Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
第八:昆达利天宫的解释之一巴利
8. Paṭhamakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰着花鬘、穿着漂亮衣服的——这就是耳环天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,两位上首弟子带着随行大众在迦尸国游行,日落时分到达了一座精舍。那座精舍的行境村里有一位近事男听说了这件事,就来到长老们面前,顶礼之后,奉上洗足水、涂足油、床座、敷具和灯明,并邀请他们第二天来应供。第二天,他举办了盛大的布施。长老们为他说了随喜祝福之后便离开了。后来他命终,投生在三十三天一座十二由旬的黄金天宫里。具寿大目犍连长老用这些偈颂问他:巴利
Alaṅkatomalyadharo suvatthoti kuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā upatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā saparivārā kāsīsu cārikaṃ carantā sūriyatthaṅgamanavelāyaṃ aññataraṃ vihāraṃ pāpuṇiṃsu. Taṃ pavattiṃ sutvā tassa vihārassa gocaragāme aññataro upāsako there upasaṅkamitvā vanditvā pādadhovanaṃ pādabbhañjanatelaṃ mañcapīṭhaṃ paccattharaṇaṃ padīpiyañca upanetvā svātanāya ca nimantetvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi, therā tassa anumodanaṃ vatvā pakkamiṃsu. So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero imāhi gāthāhi paṭipucchi –
你打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修整好了。
手臂戴着珍珠臂饰,声名显赫,就像天宫里的月天子一样。巴利
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶奏出悦耳的声音,六十四把训练有素、形制美好的;
天界的少女们往来于三十三天,殊胜美妙,她们翩翩起舞,放声歌唱,让人心生欢喜。巴利
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ, aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已经获得了天界的神通,有大威力……
你的荣光在一切方所都闪耀光辉。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi –
1097 那位天子很满意……(中略)……这是哪种业的果报。巴利
1097. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经生在人当中、做人的时候,见到持戒的沙门;
具足明与行、有名声,多闻,已到达渴爱灭尽;
我以清净信心,恭敬地广施饮食与饮料。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sīlavante; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute taṇhakkhayūpapanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为这样,我才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1094 在这其中,所谓“善戴耳环者”,就是用漂亮的耳环装饰耳朵的人。也有写成“sakuṇḍalī”的读法,意思是“有相配耳环的”——耳环彼此相配,也与佩戴者相称。所谓“须发修整者”,就是胡须和头发修剪得整齐妥当。所谓“佩戴手饰者”,就是戴了指环等手上装饰品的人。巴利
1094. Tattha sukuṇḍalīti sundarehi kuṇḍalehi alaṅkatakaṇṇo. ‘‘Sakuṇḍalī’’tipi pāṭho, sadisaṃ kuṇḍalaṃ sakuṇḍalaṃ, taṃ assa atthīti sakuṇḍalī, yuttakuṇḍalī aññamaññañca tuyhañca anucchavikakuṇḍalīti attho. Kappitakesamassūti sammākappitakesamassu. Āmuttahatthābharaṇoti paṭimukkaaṅguliyādihatthābharaṇo.
1098 已到达渴爱灭尽者:这里的“渴爱灭尽”指阿罗汉果,或者就是指涅槃本身;“已到达”就是已经证得的意思。其余部分和前面所说的一样。巴利
1098.Taṇhakkhayūpapanneti taṇhakkhayaṃ arahattaṃ, nibbānameva vā upagate, adhigatavanteti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
第二耳环天宫的解释巴利
9. Dutiyakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰严整、戴着花环、穿着好衣服的人,这就是第二个耳环天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,两位上首弟子正在迦尸国一带游方……后面的一切都和前面那段完全一样。巴利
Alaṅkato malyadharo suvatthoti dutiyakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena dve aggasāvakā kāsīsu janapadacārikaṃ carantātiādi sabbaṃ anantarasadisameva.
他打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修整好了。
Āmutta手臂戴着手饰、有名声,就像天宫里的月天子一样。巴利
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶发出悦耳的声音;
六十四位,技艺娴熟,容貌善妙。
天界的少女们行走在三十三天,殊胜庄严,她们跳舞、唱歌,让人心生欢喜。巴利
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā; Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已经获得了天界的神通,具有广大的威力……
你的色相也遍照一切方所。他这样问。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;
那位天子很满意……(中略)……“这是谁的业所带来的果报?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中、做人的时候,看见相貌端正的沙门;
对具足明与行、有名声、多闻、持戒、心怀净信的人,
我以净信心,恭敬广施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, disvāna samaṇe sādhurūpe; Sampannavijjācaraṇe yasassī, bahussute sīlavante pasanne; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为那样,我才有这样的色……(中略)……
我的色也照耀一切方所。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
这些偈颂里也没有任何新的内容。巴利
Gāthāsupi apubbaṃ natthi.
10. (优陀罗)婆耶斯天宫解说巴利
10. (Uttara) pāyāsivimānavaṇṇanā
那位天王的善法堂,也就是优多罗天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊般涅槃后,舍利分配完毕,在各处建塔供奉的时候,以摩诃迦叶为首的大长老们被挑选出来,负责结集法与律;其他长老也各自带着自己的弟子众,分散住在各处,直到雨安居开始。就在那时,具寿孩童咖沙巴带着五百位比丘,来到谢达毗城,住在尸舍婆林。当时,王族出身的婆耶斯听说长老住在那里,就带着大批随从前来拜访,互相问候寒暄之后,坐下来讲述自己的邪见。于是长老用日月等例子,说明他世确实存在,为他开示了《婆耶斯经》(长部2.406以下),这部经用种种理由和譬喻来庄严,解开邪见的缠缚,以多种推论,把他安立在正见的成就中。巴利
Yā devarājassa sabhā sudhammāti uttaravimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute dhātuvibhāge ca kate tattha tattha thūpesu patiṭṭhāpiyamānesu dhammavinayaṃ saṅgāyituṃ uccinitvā gahitesu mahākassapappamukhesu mahātheresu yāva vassūpagamanā aññesu ca theresu attano attano parisāya saddhiṃ tattha tattha vasantesu āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ gantvā siṃsapāvane vasi. Atha pāyāsi rājañño therassa tattha vasanabhāvaṃ sutvā mahatā janakāyena parivuto taṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā nisinno attano diṭṭhigataṃ pavedesi. Atha naṃ thero candimasūriyūdāharaṇādīhi paralokassa atthibhāvaṃ pakāsento anekavihitahetūpamālaṅkataṃ diṭṭhigaṇṭhiviniveṭhanaṃ nānānayavicittaṃ pāyāsisuttaṃ (dī. ni. 2.406 ādayo) desetvā taṃ diṭṭhisampadāyaṃ patiṭṭhāpesi.
他有了清净的见解之后,向沙门、婆罗门、穷人、流浪者等人群布施。但因为发心并不广大,他布施的东西很粗劣:只给了碎米饭、配酸粥水,还有麻布做的衣服。他就这样不恭敬地布施,死后身体坏灭,投生到低劣的生存处,成为四大王天的眷属。不过他有一个名叫优多罗的年轻人,在处理各种事务时都尽心尽责,专门负责布施的事。优多罗恭敬地布施,死后投生到三十三天,化现出一座十二由旬大的天宫。他为了表达知恩报恩之心,就带着天宫来到童子迦叶长老面前,从天宫下来,以五体投地的方式顶礼长老,合掌站立。长老便对他说:巴利
So visuddhadiṭṭhiko hutvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikādīnaṃ dānaṃ dento anuḷārajjhāsayatāya lūkhaṃ adāsi ghāsacchādanamattaṃ kaṇājakaṃ bilaṅgadutiyaṃ sāṇāni ca vatthāni . Evaṃ pana asakkaccadānaṃ datvā kāyassa bhedā hīnakāyaṃ upapajji cātumahārājikānaṃ sahabyataṃ. Tassa pana kiccākiccesu yuttappayutto uttaro nāma māṇavo ahosi dāne byāvaṭo. So sakkaccadānaṃ datvā tāvatiṃsakāyaṃ upapanno, tassa dvādasayojanikaṃ vimānaṃ nibbatti. So kataññutaṃ vibhāvento saha vimānena kumārakassapattheraṃ upasaṅkamitvā vimānato oruyha pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Taṃ thero –
天王的善法堂,诸天大众和合共聚之处,
你的这座天宫就像那样,放着光明,停在虚空中。巴利
‘‘Yā devarājassa sabhā sudhammā, yatthacchati devasaṅgho samaggo; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了天界的神通,拥有广大的威力……
你的色光照耀一切方所。他以偈颂问道。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – gāthāhi paṭipucchi;
那位天子满心欢喜……(中略)……“这是谁的业带来的果报?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人间做人,是巴亚西王身边的一个青年。
得到财富后,我把它分给大家共享;那些持戒的人也是我所敬爱的。
我心怀净信,恭敬地广行饮食布施。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, rañño pāyāsissa ahosiṃ māṇavo; Laddhā dhanaṃ saṃvibhāgaṃ akāsiṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
正因为这样,我才有这样的色……中略……
我的色也照耀一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
那位天子就用这些偈颂回答了他。巴利
So devaputto tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1108 这里,“天王”指的是帝释天。“善法堂”就是名叫善法的集会堂。“在那里”指的是在那座集会堂里。“坐”就是坐下。“天众”指的是三十三天的天众。“和合”就是聚在一起、集合起来。巴利
1108. Tattha devarājassāti sakkassa. Sabhā sudhammāti evaṃnāmakaṃ santhāgāraṃ. Yatthāti yassaṃ sabhāyaṃ. Acchatīti nisīdati. Devasaṅghoti tāvatiṃsadevakāyo. Samaggoti sahito sannipatito.
1111 我曾是婆耶斯王的青年侍从,因为年纪轻,所以是青年;但我的名字叫优多罗。我作了分享,意思是:我自己不吃,把得到的财富通过布施的方式舍出去,这样来作分享。舍出食物和饮料,这是省略的说法。或者也可以说:我广行布施。怎样行施?恭敬地行施。布施的是什么?是食物和饮料,应当这样连接起来理解。巴利
1111.Pāyāsissaahosiṃ māṇavoti pāyāsirājaññassa kiccākiccakaro daharatāya māṇavo, nāmena pana uttaro nāma ahosiṃ. Saṃvibhāgaṃ akāsinti ahameva abhuñjitvā yathāladdhaṃ dhanaṃ dānamukhe pariccajanavasena saṃvibhajanaṃ akāsiṃ. Annañca pānañca pariccajantoti vacanaseso. Atha vā dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ. Kathaṃ? Sakkaccaṃ. Kīdisaṃ? Annañca pānañcāti yojetabbaṃ.
7. 善置天宫品巴利
7. Sunikkhittavimānavaggo
1. 质多罗藤天宫解说巴利
1. Cittalatāvimānavaṇṇanā
就像林中名为“心花藤”的藤蔓闪闪发光,所以叫心花藤天宫。这座天宫是怎么来的呢?世尊那时住在舍卫城的祇园。当时,舍卫城有一位在家男信徒,贫穷、没什么财产,靠替别人干活过日子。他有信心、心怀净信,赡养年老衰迈的父母。他想到:“女人一旦嫁到夫家,就会掌权做主,能令公婆愉悦的女人实在难得。”为了不让父母心里难过,他没有娶妻,而是亲自照顾父母,持守戒律,奉行布萨,随自己所有多少来布施。后来他去世了,投生到三十三天一座十二由旬大的天宫里。具寿大目犍连按照前面所说的方式前往那里,用这些偈颂问他生前做了什么:巴利
Yathāvanaṃ cittalataṃ pabhāsatīti cittalatāvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsako daliddo appabhogo paresaṃ kammaṃ katvā jīvati. So saddho pasanno jiṇṇe vuḍḍhe mātāpitaro posento ‘‘itthiyo nāma patikule ṭhitā issariyaṃ karonti, sassusasurānaṃ manāpacāriniyo dullabhā’’ti mātāpitūnaṃ cittadukkhaṃ pariharanto dārapariggahaṃ akatvā sayameva ne upaṭṭhahati, sīlāni rakkhati, uposathaṃ upavasati , yathāvibhavaṃ dānāni deti. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena gantvā katakammaṃ imāhi gāthāhi paṭipucchi –
就像心花林闪闪发亮,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那样,光芒四射,矗立在虚空中。巴利
‘‘Yathā vanaṃ cittalataṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经成就了天界的神变,具有大威神力……
你的色相在一切方向都放光。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天子满心欢喜……(中略)……凡此业所带来的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人当中,做了人,那时是个穷人,没有依靠,孤苦伶仃,靠做雇工过活。
年老的父母我都赡养过,持戒者也曾为我所亲爱。
我以清净之心,恭敬地、广大地布施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为这样,我才有这样的色……我的色也照耀一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他也为那个人作了解答。剩下的部分和前面说的一样。巴利
Sopi tassa byākāsi. Sesaṃ vuttanayameva.
2. 欢喜园天宫的解释巴利
2. Nandanavimānavaṇṇanā
“就像林中的欢喜园在放光”,所以叫欢喜天宫。它的来历是什么?世尊住在舍卫城祇园的时候,那时舍卫城有一位近事男……等等,全部内容与前面那座天宫相同。但这里唯一的差别是:他娶了妻子成家之后,仍然赡养父母。这就是不同之处。巴利
Yathāvanaṃ nandanaṃ pabhāsatīti nandanavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthiyaṃ aññataro upāsakotiādi sabbaṃ anantaravimānasadisaṃ. Ayaṃ pana dārapariggahaṃ katvā mātāpitaro posesīti ayameva viseso.
就像欢喜林那样闪耀,那是三十三天最殊胜的园林;
你的这座天宫就像那个譬喻一样,在虚空中放着光安住。巴利
Yathā vanaṃ nandanaṃ pabhāsati, uyyānaseṭṭhaṃ tidasānamuttamaṃ; Tathūpamaṃ tuyhamidaṃ vimānaṃ, obhāsayaṃ tiṭṭhati antalikkhe.
你已经获得了像天神一样的神通,有大威力……你的色相也照亮了所有方向。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.
那位天子满心欢喜……中略……“这是哪种业带来的果报呢?”巴利
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾经投生在人间,生而为人,却贫穷、没有依靠、孤苦伶仃,靠给人做工过活。
我奉养了年迈的父母,他们也成了我所亲爱、具足戒德的人。
我以清净信心,恭敬作大布施,广施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, daliddo atāṇo kapaṇo kammakaro ahosiṃ; Jiṇṇe ca mātāpitaro abhāriṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为这样,我才有这样的容貌……中略……我的容貌也照亮了一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他用偈颂来作答。其中,那些偈颂本身也没有任何新的内容。巴利
Gāthāhi byākāsi. Tattha gāthāsupi apubbaṃ natthi.
宝柱天宫的解释巴利
3. Maṇithūṇavimānavaṇṇanā
这座宝柱天宫高耸宏伟,就是所谓的宝柱天宫。它的来历是怎样的呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,众多长老比丘住在森林里。在他们进村乞食的路上,有一位近事男把不平的路面修平,拔掉荆棘,清除灌木丛;到了雨季,在沟渠上架桥;在空旷无遮的地方种下遮荫树;在水池里挖掉淤泥,使它们变得又宽又深;修建渡口;随自己的能力布施,持守戒律。他后来命终,投生在三十三天中一座方圆十二由旬的黄金天宫里。具寿大目犍连长老前往那里,用这些偈颂问他:巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇaṃ vimānanti maṇithūṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sambahulā therā bhikkhū araññāyatane viharanti. Tesaṃ gāmaṃ piṇḍāya gamanamagge eko upāsako visamaṃ samaṃ karoti, kaṇṭake nīharati, gacchagumbe apaneti, udakakāle mātikāsu setuṃ bandhati, vivanaṭṭhānesu chāyārukkhe ropeti, jalāsayesu mattikaṃ uddharitvā te puthulagambhīre karoti, titthe sampādeti, yathāvibhavaṃ dānaṃ deti, sīlaṃ rakkhati. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallānatthero upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
这座宝柱天宫高耸入云,四周有十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你待在那里,又喝又吃,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
那里有五种天界的欲乐之味,黄金严饰的女子们翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇacchannā.
你是做了什么,才有这样的色貌……你的色貌又为什么能普照十方呢?巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也用偈颂回答了他:巴利
Sopi tassa gāthāhi byākāsi –
‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我在人间做人的时候,曾在林中道路上建造通道;
我将种下园林树木,那些持戒的人也将成为我所亲爱的人。
我以清净的信心,恭敬地广施饮食。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, vivane pathe saṅkamanaṃ akāsiṃ; Ārāmarukkhāni ca ropayissaṃ, piyā ca me sīlavanto ahesuṃ; Annañca pānañca pasannacitto, sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.
因为那个缘故,我才有这样的色相……我的色相也照耀着一切方向。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo…pe…vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1131 这里,“vivaneti”指的是在森林里。“Ārāmarukkhāni”则是指作为园林的树木,意思是建成园林之后,在那里种下树木。其余内容都和前面说过的一样。巴利
1131. Tattha vivaneti araññe. Ārāmarukkhāni cā ārāmabhūte rukkhe, ārāmaṃ katvā tattha rukkhe ropesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ vuttanayameva.
4. 金天宫的解释巴利
4. Suvaṇṇavimānavaṇṇanā
在那座金山之上,有一座金色的天宫。它的来历是怎样的呢?世尊当时住在安陀迦频陀。那时,有一位近事男,有信仰、有信心,家产丰厚。他在离那个村子不远的一座秃山上,为世尊建了一座各种条件都具备、适合世尊居住的香殿,请世尊住在那里,恭敬地侍奉供养。他自己也一直安住在戒律中,戒行清净,守护圆满,命终之后,投生到了三十三天。由于他业力的威力,一座天宫在那里出现:种种宝石的光芒之网闪耀,彩绘的栏楯环绕四周,各种广大的装饰庄严美妙,宫墙、殿柱和阶梯分布整齐,园林令人愉悦,就坐落在金山顶上。具寿大目犍连在天界游历的时候看见了这座天宫,就用这些偈颂问道——巴利
Sovaṇṇamayepabbatasminti suvaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā andhakavinde viharati. Tena samayena aññataro upāsako saddho pasanno vibhavasampanno tassa gāmassa avidūre aññatarasmiṃ muṇḍakapabbate sabbākārasampannaṃ bhagavato vasanānucchavikaṃ gandhakuṭiṃ kāretvā tattha bhagavantaṃ vasāpento sakkaccaṃ upaṭṭhahi, sayañca niccasīle patiṭṭhito suvisuddhasīlasaṃvaro hutvā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa kammānubhāvasaṃsūcakaṃ nānāratanaraṃsijālasamujjalaṃ vicittavedikāparikkhittaṃ vividhavipulālaṅkāropasobhitaṃ suvibhattabhittitthambhasopānaṃ ārāmaramaṇīyakaṃ kañcanapabbatamuddhani vimānaṃ uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno devacārikaṃ caranto disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
在金山之上,有一座天宫,四面八方都闪耀着光明。
用金网覆盖着,又用铃铛串成的网装饰起来。巴利
‘‘Sovaṇṇamaye pabbatasmiṃ, vimānaṃ sabbatopabhaṃ; Hemajālapaṭicchannaṃ, kiṅkiṇijālakappitaṃ.
八棱的柱子,做工精良,全部由琉璃制成;
每一个角上,都化现出七种宝。巴利
‘‘Aṭṭhaṃsā sukatā thambhā, sabbe veḷuriyāmayā; Ekamekāya aṃsiyā, ratanā satta nimmitā.
琉璃、黄金、水晶和白银。
还有猫眼石、珍珠和红宝石。巴利
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
大地色彩缤纷,令人心生欢喜,那里不会扬起尘土。
被化作的椽子群是黄色的,它们撑起尖顶。巴利
‘‘Citrā manoramā bhūmi, na tatthuddhaṃsatī rajo; Gopānasīgaṇā pītā, kūṭaṃ dārenti nimmitā.
又化现出四座阶梯,朝向四个方向。
他以种种珍宝构成的宫室,像太阳一样光辉灿烂。巴利
‘‘Sopānāni ca cattāri, nimmitā caturo disā; Nānāratanagabbhehi, ādiccova virocati.
在那里,四面栏楯被逐一分别,按部分衡量;
闪耀着光芒,照亮了四周的四个方向。巴利
‘‘Vediyā catasso tattha, vibhattā bhāgaso mitā; Daddallamānā ābhanti, samantā caturo disā.
在那座殊胜的天宫里,有一位大光明的天子;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。巴利
‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputto mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
这是你布施的果报,还是你持戒的果报?
那么,也请为我解说合掌礼敬的果报,我现在问你,请回答我。巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
他于是用这些偈颂作了回答:巴利
Sopissa imāhi gāthāhi byākāsi –
1142 那位天子很满意……这是谁的业所结出的果报。巴利
1142. ‘‘So devaputto attamano…pe… yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾住在安陀迦频陀城,那是太阳族佛陀所在的地方;
我怀着净信,亲手为导师建造了精舍。巴利
‘‘Ahaṃ andhakavindasmiṃ, buddhassādiccabandhuno; Vihāraṃ satthu kāresiṃ, pasanno sehi pāṇibhi.
在那里,香与花鬘、资具与涂香,
我以清净的心,把精舍供养给了导师;
因为那件事,我得到了这个果报,在欢喜园里随心自在地生活。巴利
‘‘Tattha gandhañca mālañca, paccayañca vilepanaṃ; Vihāraṃ satthu adāsiṃ, vippasannena cetasā; Tena mayhaṃ idaṃ laddhaṃ, vasaṃ vattemi nandane.
在令人欢喜的难陀林中,有各种鸟群相伴。
我在歌舞中享受快乐,被天女们簇拥围绕着。巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti.
1134 在这里,“从一切面放光”是指从所有方向放出光明、散发光芒。“璎珞网装饰”是指用璎珞编成的网来装饰。巴利
1134. Tattha sabbatopabhanti sabbabhāgehi pabhāsantaṃ pabhāmuñcanakaṃ. Kiṅkiṇijālakappitanti kappitakiṅkiṇikajālaṃ.
1135 所有柱子都是琉璃宝所成。“一切皆是琉璃所成”就是指所有柱子都由琉璃宝做成。其中,“于一一面部分”是指在八角柱中每一根的每一个面。“七宝所造”是指以七宝工艺所造,意思是每一个面都由七宝构成。巴利
1135.Sabbe veḷuriyāmayāti sabbe thambhā veḷuriyamaṇimayā. Tattha pana ekamekāya aṃsiyāti aṭṭhaṃsesu thambhesu ekamekasmiṃ aṃsabhāge. Ratanā satta nimmitāti sattaratanakammanimmitā, ekeko aṃso sattaratanamayoti attho.
1136 “琉璃与金所成”等语,是在显示种种不同的宝石。其中,“琉璃与金所成”是指由琉璃和金造出来的,也可以理解为色彩斑斓。这里的属格形式,实际上是表示工具或材料。在“水晶与银所成”这一句里,也是同样的道理。“以猫眼石与珍珠”是指以杂色宝石。“以红宝石”是指以红色宝石。巴利
1136.‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassā’’tiādinā nānāratanāni dasseti. Tattha veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena ca suvaṇṇena ca nimmitā, citrāti vā yojanā. Karaṇatthe hi idaṃ sāmivacanaṃ. Phalikā rūpiyassa cāti etthāpi eseva nayo. Masāragallamuttāhīti kabaramaṇīhi. Lohitaṅgamaṇīhi cāti rattamaṇīhi.
1137 那里不会有尘土扬起,因为那片地面是宝石铺成的,所以那座天宫里没有尘土飞起。椽群就是椽子的集合。黄色,就是黄的颜色,意思是金制的,以及弗沙色等宝石制的。承载屋顶,是指承载那七宝所成的顶饰。巴利
1137.Na tatthuddhaṃsatī rajoti maṇimayabhūmikattā na tasmiṃ vimāne rajo uggacchati. Gopānasīgaṇāti gopānasīsamūhā. Pītāti pītavaṇṇā, suvaṇṇamayā ceva phussarāgādimaṇimayā cāti attho. Kūṭaṃ dhārentīti sattaratanamayaṃ kaṇṇikaṃ dhārenti.
1138-9 “以种种宝石作内室”,就是用种种宝石建成的小室。“栏楯”就是栏杆。“四座”,指四个方向共有四座。所以说“四周四个方向”。巴利
1138-9.Nānāratanagabbhehīti nānāratanamayehi ovarakehi. Vediyāti vedikā. Catassoti catūsu disāsu catasso. Tenāha ‘‘samantā caturo disā’’ti.
1140 有大光明,就是有大威光。升起时,就是正在上升的时候。光明者,就是太阳。巴利
1140.Mahappabhoti mahājutiko. Udayantoti uggacchanto. Bhāṇumāti ādicco.
1143 用自己的双手,是指产生身体最胜的福德,亲手做种种事务,让导师的精舍得以建成,应当这样理解。另一种说法,用自己的双手,是指在那个安达迦频陀地方,以香、花、资具、涂香来作供养。是怎样的呢?就是以清净的心,把精舍布施、供养、奉献给导师。这里应当这样理解。巴利
1143.Sehi pāṇibhīti kāyasāraṃ puññaṃ pasavanto attano pāṇīhi taṃ taṃ kiccaṃ karonto vihāraṃ satthu kāresinti yojanā. Atha vā sehi pāṇibhīti tattha andhakavindasmiṃ gandhañca mālañca paccayañca vilepanañca pūjāvasena. Yathā kathaṃ? Vihārañca vippasannena cetasā satthuno adāsiṃ pūjesiṃ niyyādesiṃ cāti evamettha yojanā veditabbā.
1144 “由此”是指以所说的那种福业作为原因。“我所”是指由我所得的。“此”是指这个福果,或者指这个天界的主宰权。因此说:“我随自己的意愿而转。”巴利
1144.Tenāti tena yathāvuttena puññakammena kāraṇabhūtena. Mayhanti mayā. Idanti idaṃ puññaphalaṃ, idaṃ vā dibbaṃ ādhipateyyaṃ. Tenāha ‘‘vasaṃ vattemī’’ti.
1145 在欢喜园里——也就是在因欢喜而显现的天界福报之地,在这个天界中,尤其是在那座可爱怡人的欢喜园里——我就在这样悦意的欢喜园中尽情享乐。这样来理解句子的搭配。其余部分和前面说的一样。巴利
1145.Nandaneti nandiyā dibbasamiddhiyā uppajjanaṭṭhāne imasmiṃ devaloke, tatthāpi visesato nandane vane ramme, evaṃ ramaṇīye imasmiṃ nandane vane ramāmīti yojanā. Sesaṃ vuttanayameva.
天神这样显露了自己的福业之后,长老便为那位有眷属的天子说法,然后把这件事禀告了世尊。世尊以这件事为因缘,为在场的大众开示佛法。那次开示让大众得到了利益。巴利
Evaṃ devatāya attano puññakamme āvikate thero saparivārassa tassa devaputtassa dhammaṃ desetvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第5篇 芒果天宫的解释巴利
5. Ambavimānavaṇṇanā
“这宝柱高耸”这段偈颂,说的就是那座芒果天宫。它的来历是什么呢?世尊住在王舍城竹林精舍的时候,王舍城里有个穷苦人,靠替别人看守芒果园来换取饭食和工钱。有一天,正是盛夏,太阳炙热,热沙烫得难受,阳焰如网般晃动铺展在大地上。他在离那座芒果园不远的小路上,看见尊者舍利弗正汗流浃背地走来。他心生恭敬与尊重,便走上前去,这样说道:“尊者,这天气太热了,您看起来已经非常疲惫。恳请尊者进这座芒果园稍作休息,等长途跋涉的疲劳消退了再走。请您慈悲,答应吧。”为了让他的净信更加增长,长老便走进那座园林,在一棵芒果树下坐了下来。巴利
Uccamidaṃmaṇithūṇanti ambavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahe aññataro duggatapuriso paresaṃ bhattavetanabhato hutvā ambavanaṃ rakkhati. So ekadivasaṃ āyasmantaṃ sāriputtaṃ gimhasamaye sūriyātapasantatte uṇhavālikānippīḷite vipphandamānamarīcijālavitthate bhūmippadese tassa ambārāmassa avidūrena maggena sedāgatena gattena gacchantaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā evamāha ‘‘mahā ayaṃ, bhante, ghammapariḷāho, ativiya parissantarūpo viya dissati, sādhu, bhante, ayyo imaṃ ambārāmaṃ pavisitvā muhuttaṃ vissamitvā addhānaparissamaṃ paṭivinodetvā gacchatha anukampaṃ upādāyā’’ti. Thero visesato tassa cittappasādaṃ paribrūhetukāmo taṃ ārāmaṃ pavisitvā aññatarassa ambarukkhassa mūle nisīdi.
那男子又说:“尊者,如果您想洗澡,我就从这口井里打水来给您洗,还会给您喝的水。”长老默不作声,算是答应了。那人就从井里打水,过滤后给长老洗澡。洗完之后,又帮长老洗净手脚,等长老坐下,就端上喝的水。长老喝了水,身体的疲劳消除了,便对那男子供水和洗澡的功德表示随喜,然后离开了。这时那男子心里生起极大的欢喜和喜悦,他想:“我为被暑热折磨的长老消除了暑热,我真是积累了很多福德啊!”后来他命终之后,投生到了三十三天。大目犍连尊者来到他那里,用下面这些偈颂问他所造的福德。巴利
Puna so puriso āha ‘‘sace, bhante, nhāyitukāmattha, ahaṃ ito kūpato udakaṃ uddharitvā tumhe nhāpessāmi, pānīyañca dassāmī’’ti. Theropi adhivāsesi tuṇhībhāvena. So kūpato udakaṃ uddharitvā parissāvetvā theraṃ nhāpesi, nhāpetvā ca hatthapāde dhovitvā nisinnassa pānīyaṃ upanesi. Thero pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhadaratho tassa purisassa udakadāne ceva nhāpane ca anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so puriso ‘‘ghammābhitattassa vata therassa ghammapariḷāhaṃ paṭippassambhesiṃ, bahuṃ vata mayā puññaṃ pasuta’’nti uḷārapītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. So aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno upasaṅkamitvā imāhi gāthāhi katapuññaṃ pucchi.
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为庄严,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasa yojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你在那里吃、喝、住,天界的琵琶也弹奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
你是因为什么,才有这样的容貌?……
你的容貌也照耀着所有方向。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo…pe… Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
‘‘So devaputto attamano…pe… Yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
夏天最后一个月,太阳正猛烈地炙烤着。
有个受雇于人的男子,正在给别人的芒果园浇水。巴利
‘‘Gimhānaṃ pacchime māse, patapante divaṅkare; Paresaṃ bhatako poso, ambārāmamasiñcati.
那时,一位名叫舍利弗的比丘来了。
身体疲惫不堪,心却毫不疲倦。巴利
‘‘Atha tenāgamā bhikkhu, sāriputtoti vissuto; Kilantarūpo kāyena, akilantova cetasā.
看见他走过来,我对那个浇芒果的人说道:
尊者,请让我为您沐浴吧,这样能让我得到安乐。巴利
‘‘Tañca disvāna āyantaṃ, avocaṃ ambasiñcako; Sādhu taṃ bhante nhāpeyyaṃ, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.
他因为怜悯我,就放下了钵和袈裟;
他坐在树根下,在树荫里,只穿着一件袈裟。巴利
‘‘Tassa me anukampāya, nikkhipi pattacīvaraṃ; Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaro.
那个人用清澈的水洗那物,内心清净,
他在树根旁、树荫下,为只穿着一件衣的他沐浴。巴利
‘‘Tañca acchena vārinā, pasannamānaso naro; Nhāpayī rukkhamūlasmiṃ, chāyāya ekacīvaraṃ.
芒果树已经浇过水,沙门也已经沐浴过,
我也积累了不少福德。
他就这样用喜遍满自己的整个身体。巴利
‘‘Ambo ca sitto samaṇo ca nhāpito, Mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ; Iti so pītiyā kāyaṃ, sabbaṃ pharati attano.
就在那一世,我只造了那么一点业。
舍弃了人身之后,我已经投生到欢喜园。巴利
‘‘Tadeva ettakaṃ kammaṃ, akāsiṃ tāya jātiyā; Pahāya mānusaṃ dehaṃ, upapannomhi nandanaṃ.
在欢喜园那片可爱的树林里,点缀着各种各样的鸟群;
我沉迷于歌舞,被天女们簇拥着。巴利
‘‘Nandane ca vane ramme, nānādijagaṇāyute; Ramāmi naccagītehi, accharāhi purakkhato’’ti. –
他也用这些偈颂回答了他。巴利
Sopi tassa imāhi gāthāhi byākāsi.
1151 这里,“热季的最后一个月”是指頞沙荼月。“照耀”的意思是极其闪耀,把热气完全散发出来。“在日轮”就是太阳;也有写成divākare的读法。“浇洒”就是浇水;-kā只是语助词,意思是在芒果树根下持续地洒水。也有读作“asiñcathā”的,意思是“你浇洒了”。还有读作“asiñcahaṃ”的,意思是:那时我做了别人的雇工,浇灌了芒果园。巴利
1151. Tattha gimhānaṃ pacchime māseti āsāḷhimāse. Patapanteti ativiya dippante, sabbaso uṇhaṃ vissajjenteti attho. Divaṅkareti divākare, ayameva vā pāṭho. Asiñcatīti siñcati, -kāro nipātamattaṃ, siñcati ambarukkhamūlesu dhuvaṃ jalasekaṃ karotīti attho. ‘‘Asiñcathā’’ti ca pāṭho, siñcitthāti attho. ‘‘Asiñcaha’’nti ca paṭhanti, paresaṃ bhatako poso hutvā tadā ambārāmaṃ asiñciṃ ahanti attho.
1152 “由此”是说:他朝着芒果园所在的那个方向,去了、走到了。“心不疲倦”:因为心苦已经通过道被断除了,所以即使他的心不疲倦,身体却显出疲倦的样子,他就这样沿着那条路去了。这是整体的关联解释。巴利
1152.Tenāti yena disābhāgena so ambārāmo, tena agamā agañchi. Akilantova cetasāti cetodukkhassa maggeneva pahīnattā cetasā akilantopi samāno kilanturūpo kāyena tena maggena agamāti yojanā.
1153-4 Avocaṃ ahaṃ tadā ambasiñcako hutvāti yojanā. Ekacīvaroti nhāyitukāmoti adhippāyo.巴利
1153-4.Avocaṃ ahaṃ tadā ambasiñcako hutvāti yojanā. Ekacīvaroti nhāyitukāmoti adhippāyo.
1156 他是这样想的:“芒果树已经浇过水,沙门已经洗过澡,我也积累了不小的福德,只凭一次行动就办成了三件事。”他依照这种方式生起的喜,那人以喜遍满自己整个身体,使之持续不断地充满——这是句子的连接方式。这里用的是现在时来表达过去的意思,意思是“曾经遍满”。巴利
1156.Itīti evaṃ ‘‘ambo ca sitto, samaṇo ca nhāpito, mayā ca puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ, ekeneva payogena tividhopi attho sādhito’’ti iminākārena pavattāya pītiyā so puriso attano sabbaṃ kāyaṃ pharati, nirantaraṃ phuṭaṃ karotīti yojanā. Atītatthe cetaṃ vattamānavacanaṃ, pharīti attho.
1157 他的意思是:我当时就只做了那么一点点业,就只是布施了那么一点水而已;在那一生里,我再也想不起还做过别的什么。他们所说的,按照前面讲过的方式理解就好。巴利
1157.Tadeva ettakaṃ kammanti taṃ ettakaṃ evaṃ pānīyadānamattakaṃ kammaṃ akāsiṃ, tāya tassaṃ jātiyaṃ aññaṃ nānussarāmīti adhippāyo. Tesaṃ vuttanayameva.
第六篇 牧牛人天宫解说巴利
6. Gopālavimānavaṇṇanā
看见天神之后,他问那些比丘——这是牧牛人天宫的故事。这件事是怎么发生的呢?世尊当时住在王舍城的竹林精舍。那时候,王舍城有一个牧牛人,为了吃早饭,把凝乳食品用碎布包起来,出了城,来到牛群吃草的地方。具寿大目犍连知道:“这个人马上就要死了,他供养我凝乳食品之后,会往生到三十三天。”于是就走近他。牧牛人看了看时间,想把凝乳食品供养长老。可就在那时,牛群闯进了一片豆田。牧牛人心里想:“我到底是先把凝乳食品供养长老,还是先把牛从豆田里赶出来?”接着他又想:“豆田主人想怎么处置我,就随他们吧。可长老一旦走了,我就没机会供养凝乳食品了。我还是先把凝乳食品供养尊者吧!”于是他把凝乳食品端给长老。长老出于悲悯,接受了。巴利
Disvānadevaṃ paṭipucchi bhikkhūti gopālavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā rājagahe viharati veḷuvane. Tena samayena rājagahavāsī aññataro gopālako pātarāsatthāya pilotikāya puṭabaddhaṃ kummāsaṃ gahetvā nagarato nikkhamitvā gāvīnaṃ caraṇaṭṭhānabhūtaṃ gocarabhūmiṃ sampāpuṇi. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno ‘‘ayaṃ idāneva kālaṃ karissati, mayhañca kummāsaṃ datvā tāvatiṃsesu uppajjissatī’’ti ca ñatvā tassa samīpaṃ agamāsi. So velaṃ oloketvā therassa kummāsaṃ dātukāmo ahosi. Tena ca samayena gāviyo māsakkhettaṃ pavisanti. Atha so gopālo cintesi ‘‘kiṃ nu kho therassa kummāsaṃ dadeyyaṃ, udāhu gāviyo māsakkhettato nīhareyya’’nti. Athassa etadahosi ‘‘māsasāmikā maṃ yaṃ icchanti, taṃ karontu, there pana gate kummāsadānantarāyo me siyā, handāhaṃ paṭhamaṃ ayyassa kummāsaṃ dassāmī’’ti taṃ therassa upanesi. Paṭiggahesi thero anukampaṃ upādāya.
这时,他为了把母牛赶回去,没留意前面的危险,就飞快地跑过去,脚碰到了一条毒蛇,被蛇咬了。长老出于悲悯,就开始吃那份凝乳食品。牧牛人把母牛赶回来后,看见长老正在吃凝乳食品,心里生起净信,感受到强烈的喜悦和满足,就坐了下来。就在那一刻,蛇毒已经蔓延到他全身。只过了片刻,剧毒猛烈上冲至头顶,他就命终了。命终之后,他往生到三十三天中一座宽十二由旬的黄金宫殿里。具寿大目犍连尊者看到这个情景,就用下面这些偈颂问他:巴利
Atha naṃ gāviyo nivattetuṃ parissayaṃ anoloketvā vegena upadhāvantaṃ pādena phuṭṭho āsīviso ḍaṃsi. Theropi taṃ anukampamāno taṃ kummāsaṃ paribhuñjituṃ ārabhi. Gopālakopi gāviyo nivattetvā āgato theraṃ kummāsaṃ paribhuñjantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Tāvadevassa sakalasarīraṃ visaṃ ajjhotthari. Muhuttameva vege muddhapatte kālamakāsi, kālakato ca tāvatiṃsesu dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Taṃ āyasmā mahāmoggallāno disvā imāhi gāthāhi paṭipucchi –
比丘见到那位天神后,就在高耸而长久存在的天宫里问他:
他手上戴着装饰的臂环,声名显赫,就像月天子身处天宫之中一样。巴利
‘‘Disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhu, ucce vimānamhi ciraṭṭhitike; Āmuttahatthābharaṇaṃ yasassiṃ, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
他打扮得很漂亮,戴着花环,穿着好衣服,戴着精美的耳环,头发和胡须也修剪得整整齐齐。
双手饰以珍珠,声名远扬,就像天宫里的月亮一样。巴利
‘‘Alaṅkato malyadharo suvattho, sukuṇḍalī kappitakesamassu; Āmuttahatthābharaṇo yasassī, dibbe vimānamhi yathāpi candimā.
天界的琵琶也奏出悦耳的声音;那些受过训练、相貌端正的乐师们,每八人一组、每八人一组地合奏着。巴利
‘‘Dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Aṭṭhaṭṭhakā sikkhitā sādhurūpā;
天界的少女们,她们游于三十三天,殊胜庄严,一边跳舞,一边唱歌,一边令人生起欢喜。巴利
Dibbā ca kaññā tidasacarā uḷārā, naccanti gāyanti pamodayanti.
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo…pe…
「Vaṇṇo ca te」:你的容色,“sabbadisā”意为一切方向,“pabhāsatī”意为照耀。你的色相也照耀着一切方向。巴利
Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
他也回答了他:
【补注:「Sopi」:他也,“tassa”意为对他,“byākāsi”意为作出了回答】巴利
Sopi tassa byākāsi –
1163 那位天子很满意……(中略)……“这是谁的业果?”巴利
1163. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾生在人当中、作为人时,曾和大家一起守护别人的母牛;
从那以后,有一位沙门来到我面前,而牛群则去吃月了。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūto, saṅgamma rakkhissaṃ paresaṃ dhenuyo; Tato ca āgā samaṇo mamantike, gāvo ca māse agamaṃsu khādituṃ.
尊者,当时我心里这样想:今天有两件事要做,两件都该完成。
从那以后,我如理地获得了想,喊道:“尊者,我布施!”便抛出了那无量的(布)。巴利
‘‘Dvayajja kiccaṃ ubhayañca kāriyaṃ, iccevahaṃ bhante tadā vicintayiṃ; Tato ca saññaṃ paṭiladdha yoniso, ‘dadāmi bhante’ti khipiṃ anantakaṃ.
我急忙赶到绿豆田,免得这有主的财物被毁掉。
就在这时,一条黑色剧毒的大蛇咬住了正匆忙赶路的、具念的我的脚。巴利
‘‘So māsakhettaṃ turito avāsariṃ, purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhanaṃ; Tato ca kaṇho urago mahāviso, aḍaṃsi pāde turitassa me sato.
我被苦逼得受不了,那位比丘却亲自解开了布巾;
我出于怜悯吃了麦饼,死后命终,便成了天神。巴利
‘‘Svāhaṃ aṭṭomhi dukkhena pīḷito, bhikkhu ca taṃ sāmaṃ muñcitvānantakaṃ; Ahāsi kummāsaṃ mamānukampayā, tato cuto kālakatomhi devatā.
我所造的那份善业,如今我自己亲身享受着它的乐果;
尊者,因为您对我怀着深切的悲悯,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, sukhañca kammaṃ anubhomi attanā; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
在这个包括诸天和魔众的世间里,没有另一位像您这样悲悯的牟尼。
尊者,因为您确实深深地悲悯我,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Sadevake loke samārake ca, añño muni natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi taṃ.
在这个世界或别的世界里,都没有另一位牟尼对您有悲悯。
尊者,您确实对我极为悲悯,我怀着感恩之心向您顶礼。巴利
‘‘Imasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, añño munī natthi tayānukampako; Tayā hi bhante anukampito bhusaṃ, kataññutāya abhivādayāmi ta’’nti.
这时,具寿大目犍连就按照他自己和那位天神所说的内容,原原本本地向世尊禀报了。导师认可了这件事的义理,并以这件事作为因由,为在场的大众说法,于是说出了“见天子已,比丘问”等偈颂。巴利
Athāyasmā mahāmoggallāno attanā ca devatāya ca kathitaniyāmeneva taṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ paccanubhāsitvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetuṃ ‘‘disvāna devaṃ paṭipucchi bhikkhū’’tiādimāha.
1159 这里,“天”指的是那位牧牛天子。“比丘”是导师针对尊者大目犍连说的。因为他已经完全断除了一切烦恼,所以是比丘。因为天宫能安住很久,乃至能持续一劫之久,所以说是“久住者”;也有人读作“久住”。这个词要和“天”连起来理解。因为他在那里安住了三俱胝六百万年之久,所以同样有资格被称为“久住者”。“犹如月天子”:就像月天子在自己殊妙的天宫中,以悦意、清凉、令人喜爱的光线之网而闪耀;“如是照耀”:这位天子也同样照耀——这是省略了后续词句的说法。巴利
1159. Tattha devanti gopāladevaputtaṃ. Bhikkhūti āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ sandhāya satthā vadati. So hi sabbaso bhinnakilesatāya bhikkhu. Vimānassa bahukālāvaṭṭhāyitāya kappaṭṭhitikatāya eva vā ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vuttaṃ, ‘‘ciraṭṭhitika’’ntipi keci paṭhanti. Tañhi ‘‘deva’’nti iminā sambandhitabbaṃ. Sopi hi saṭṭhisatasahassādhikā tisso vassakoṭiyo tattha avaṭṭhānato ‘‘ciraṭṭhitike’’ti vattabbataṃ labhati. Yathāpi candimāti yathā candimā devaputto kantasītalamanoharakiraṇajālasamujjale attano dibbe vimānamhi virocati, evaṃ virocamānanti vacanasesā.
1160 “装饰”等这些话,是为了说明那位天子被长老询问时的情形,这些内容前面已经讲过了。巴利
1160.Alaṅkatotiādi tassa devaputtassa therena pucchitākāradassanaṃ, taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
1164 Saṅgammā 的意思是聚集起来,或者说汇集到一起。这里“因”的意思也包含在内,因为“众多合为一体”就是它的含义。Āgā 就是来了。Māse 指的是绿豆作物。巴利
1164.Saṅgammāti saṅgametvā, saṅgammāti vā saṅgahetvā. Hetvatthopi hi idha antonīto, bahū ekato hutvāti attho. Āgāti āgañchi. Māseti māsasassāni.
1165 “二事今”是说今天当下有两件应当做的事。“两件都应做”只是把前面这个意思换一种说法。“想”指的是法想。所以经文说“如理”,意思是得到之后。“抛”是指被硬塞进手里的动作。“无边布”是指把凝乳食品放进去、扎好、放置的那块碎布。这里开头的“a”只是语助词,没有实际意义。巴利
1165.Dvayajjāti dvayaṃ ajja etarahi kiccaṃ kātabbaṃ. Ubhayañca kāriyanti vuttassevatthassa pariyāyavacanaṃ. Saññanti dhammasaññaṃ. Tenāha ‘‘yoniso’’ti paṭiladdhāti paṭilabhitvā. Khipinti paniggāhāpanavasena hatthe khipiṃ. Anantakanti nantakaṃ kummāsaṃ pakkhipitvā bandhitvā ṭhapitaṃ pilotikaṃ. A-kāro cettha nipātamattaṃ.
1166 So指的是我。Turito是慌张匆忙的样子。Avāsariṃ是走上前去,或者是我进去了。Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti意思是:这些绿豆属于那位田主,这群牛正要毁坏它们,而在被毁坏之前——也就是在被踩踏之前更早的时候——这是这个意思。Tato是在那里。Turitassa me sato是说:当时我正慌张匆忙,因为急着赶路,没有看路上的黑蛇就走了过去。这是要表达的意思。巴利
1166.Soti so ahaṃ. Turitoti turito sambhamanto. Avāsarinti upagacchi, pāvisiṃ vā. Purā ayaṃ bhañjati yassidaṃ dhananti yassa khettasāmikassa idaṃ māsasassaṃ dhanaṃ, taṃ ayaṃ gogaṇo bhañjati purā tassa bhañjanato, āmaddanato puretaramevāti attho. Tatoti tattha. Turitassa me satoti sambhamantassa me samānassa, sahasā gamanena magge kaṇhasappaṃ anoloketvā gatassāti adhippāyo.
1167 我被苦逼迫,被那毒蛇咬伤所折磨、所侵害、所摧残,被死亡的痛苦所逼迫。所谓“他吞下”,就是咽下去、吃掉了的意思。从那里死后,我便命终,成为天神——也就是从人的生命状态死去,到了临死的时刻;或者说,因为寿行耗尽而被称作“时”的那一刻已经到来,所以命终。而就在紧接着的下一刹那,我获得天神的身份,成为天神。巴利
1167.Aṭṭomhi dukkhena pīḷitoti tena āsīvisaḍaṃsanena aṭṭo aṭṭito upadduto maraṇadukkhena bādhito bhavāmi. Ahāsīti ajjhohari, paribhuñjīti attho. Tato cuto kālakatomhi devatāti tato manussattabhāvato cuto maraṇakālappattiyā, tattha vā āyusaṅkhārassa khepanasaṅkhātassa kālassa katattā kālakato, tadanantarameva ca amhi devatā devattabhāvappattiyā devatā homīti attho.
1169 或者,“Tayā”是在从格中,这里说的是具格。其余部分按前面说过的方式理解。巴利
1169.Tayāti tayā sadiso añño muni moneyyaguṇayutto isi natthi. Tayāti vā nissakke idaṃ karaṇavacanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
7. 坎达卡天宫的注释巴利
7. Kaṇḍakavimānavaṇṇanā
“犹如满月时的月亮……”这是《犍陟天宫》的偈颂。它的起因是什么?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方式游历天界,到了三十三天。就在那时,犍陟天子从自己的天宫出来,登上天车,在大群眷属的围绕下,以广大的天威前往园林。他看见具寿大目犍连后,立刻生起恭敬尊重之心,急忙从车上下来,走到长老面前,五体投地礼拜,然后合掌立于一旁。于是,长老对他——巴利
Puṇṇamāseyathā candoti kaṇḍakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena ca samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ gato. Tasmiṃ khaṇe kaṇḍako devaputto sakabhavanato nikkhamitvā dibbayānaṃ abhiruhitvā mahantena parivārena mahatiyā deviddhiyā uyyānaṃ gacchanto āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno sahasā yānato oruyha theraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasmiṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Atha naṃ thero –
就像满月那天,月亮被群星环绕着;
月亮作为众星之主,从四面八方巡行。巴利
‘‘Puṇṇamāse yathā cando, nakkhattaparivārito; Samantā anupariyāti, tārakādhipatī sasī.
在天城中的这座天界宫殿与彼(月亮)相似,
那座宫殿以其光彩格外辉映,就像初升的太阳一样光芒四射。巴利
‘‘Tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ, dibbaṃ devapuramhi ca; Atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā.
琉璃、黄金、水晶和白银,
还有猫眼珍珠和红宝石。巴利
‘‘Veḷūriyasuvaṇṇassa, phalikā rūpiyassa ca; Masāragallamuttāhi, lohitaṅgamaṇīhi ca.
绚丽悦人的地面,用琉璃铺成;
美丽的尖顶楼阁,悦意宜人,你的宫殿建造得极为精美。巴利
‘‘Citrā manoramā bhūmi, veḷūriyassa santhatā; Kūṭāgārā subhā rammā, pāsādo te sumāpito.
你的莲池很可爱,群鱼在那里游弋。
池水清澈又明净,铺着金色的沙子。巴利
‘‘Rammā ca te pokkharaṇī, puthulomanisevitā; Acchodakā vippasannā, soṇṇavālukasanthatā.
各种莲花覆盖着,白莲花也遍布其中;
带着宜人的香气向四周飘散,那是被微风吹拂着送出的芬芳。巴利
‘‘Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā; Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā mātuteritā.
你那两边都有为你造好的树丛;
花树和果树两者皆备。巴利
‘‘Tassā te ubhato passe, vanagumbā sumāpitā; Upetā puppharukkhehi, phalarukkhehi cūbhayaṃ.
在金色脚的坐榻上,在柔软的牛毛垫上;
天女们围绕在他身边侍奉,就像侍奉安坐的天王一样。巴利
‘‘Sovaṇṇapāde pallaṅke, muduke gonakatthate; Nisinnaṃ devarājaṃva, upatiṭṭhanti accharā.
全身披满各种装饰,佩戴着种种花环。
她们让那位有大神通者欢喜,你就像能随心所欲的自在天王一样享受快乐。巴利
‘‘Sabbābharaṇasañchannā , nānāmālāvibhūsitā; Ramenti taṃ mahiddhikaṃ, vasavattīva modasi.
还有鼓、螺号、腰鼓、琵琶和铜钹,
你欢喜于美妙歌舞之中,具足喜悦。巴利
‘‘Bherisaṅkhamudiṅgāhi, vīṇāhi paṇavehi ca; Ramasi ratisampanno, naccagīte suvādite.
你有种种天界的色、天界的声,还有味;
你所钟意的香气,还有那些让人愉悦的触感。巴利
‘‘Dibbā te vividhā rūpā, dibbā saddā atho rasā; Gandhā ca te adhippetā, phoṭṭhabbā ca manoramā.
在那座殊胜的天宫里,天子啊,你大放光明;
你的容色超群照耀,犹如正在升起的太阳。巴利
‘‘Tasmiṃ vimāne pavare, devaputta mahappabho; Atirocasi vaṇṇena, udayantova bhāṇumā.
这是你布施的果报,或者是持戒的果报;
那么,你被我询问,请对我说那合掌礼敬这件事。巴利
‘‘Dānassa te idaṃ phalaṃ, atho sīlassa vā pana; Atho añjalikammassa, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti. –
他以称赞所获成就为开端,问起过去所造的业。巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi.
那位天子满心欢喜,被目犍连问到的时候;
被问到问题后,他解答了这是何种业的果报。巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
我曾在迦毗罗卫城,释迦族最殊胜的都城里;
我是净饭王儿子的犍陟,和他同一天出生。巴利
‘‘Ahaṃ kapilavatthusmiṃ, sākiyānaṃ puruttame; Suddhodanassa puttassa, kaṇḍako sahajo ahaṃ.
当他在半夜为了觉悟而离家出走时,
他用柔软的双手和赤铜色闪亮的指甲对我。巴利
‘‘Yadā so aḍḍharattāyaṃ, bodhāya mabhinikkhami; So maṃ mudūhi pāṇīhi, jālitambanakhehi ca.
他拍了一下大腿,说道:“好好驮着走吧。”
我要救度世间,我已经证得了无上正觉。巴利
‘‘Satthiṃ ākoṭayitvāna, vaha sammāti cabravi; ‘Ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttamaṃ’.
我听着你这句话,心里涌起了巨大的欢喜。
那时我心里欢喜、心情愉快,曾这样发出嘶鸣。巴利
‘‘Taṃ me giraṃ suṇantassa, hāso me vipulo ahu; Udaggacitto sumano, abhisīsiṃ tadā ahaṃ.
他知道名闻遐迩的释迦子已经骑上了我。
我心情振奋,满心欢喜,要载送这位无上士。巴利
‘‘Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasaṃ; Udaggacitto mudito, vahissaṃ purisuttamaṃ.
到了别人的地盘,太阳升起的时候,
他丢下我和阐那,毫无留恋地离开了。巴利
‘‘Paresaṃ vijitaṃ gantvā, uggatasmiṃ divākare; Mamaṃ channañca ohāya, anapekkho so apakkami.
我用舌头舔他那有赤褐色指甲的双脚;
我哭着看那位大雄远去。巴利
‘‘Tassa tambanakhe pāde, jivhāya parilehisaṃ; Gacchantañca mahāvīraṃ, rudamāno udikkhisaṃ.
我因见不到那位具足吉祥的释迦子
我得了重病,很快就死了。巴利
‘‘Adassanenahaṃ tassa, sakyaputtassa sirīmato; Alatthaṃ garukābādhaṃ, khippaṃ me maraṇaṃ ahu.
正是由于他的威神力,我才住在这座天宫里。
具足一切欲乐功德,就像天人住在天宫里一样。巴利
‘‘Tasseva ānubhāvena, vimānaṃ āvasāmidaṃ; Sabbakāmaguṇopetaṃ, devo devapuramhiva.
我那时听到菩提树的声音,心里生起了欢喜。
就凭这份善根,我将灭尽一切烦恼。巴利
‘‘Yañca me ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyā; Teneva kusalamūlena, phusissaṃ āsavakkhayaṃ.
尊者,如果您真的要去导师佛陀面前,
也请用我的话,以头顶礼向他致敬。巴利
‘‘Sace hi bhante gaccheyyāsi, satthu buddhassa santike; Mamāpi naṃ vacanena, sirasā vajjāsi vandanaṃ.
我也要去见那位无人能比的胜者。
见到像世间主那样的人是难得的。巴利
‘‘Ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggalaṃ; Dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti. –
他也讲了自己前世造过的业。原来,就在紧挨着的那一世,他和我们的菩萨同时出生,是一匹名叫犍陟的马王。菩萨出家那天夜里,正是骑着他离开的。就在那一夜剩下的时间里,他驮着这位大士越过了三个王国,一直送到阿诺玛河边。然后,太阳升起时,大士从嘎帝咖拉大梵天那里接过献上的衣钵,出家为僧,便把他和车匿一起打发回迦毗罗卫去。他怀着满心的眷恋,用舌头舔大士的双脚,睁开明亮柔和的眼睛,一直望着,直到再也看不见为止。当世间主从视野中消失时,他心里生起清净的信心,想道:“我曾驮过这样一位世间最崇高的导师、大士,我这身体真是没白得啊。”随后,他实在受不了与长久相伴的大士分离的痛苦,又受到将来能生天享福的法则推动,便命终转生到了三十三天。关于他,经中这样说:“如满月之月……我于迦毗罗卫”等等。巴利
Sopi attanā katakammaṃ kathesi. Ayañhi anantare attabhāve amhākaṃ bodhisattena sahajāto kaṇḍako assarājā ahosi. So abhinikkhamanasamaye abhiruḷho teneva rattāvasesena tīṇi rajjāni mahāpurisaṃ atikkamāpetvā anomānadītīraṃ sampāpesi. Atha so mahāsattena sūriye uggate ghaṭikāramahābrahmunā upanītāni pattacīvarāni gahetvā pabbajitvā channena saddhiṃ kapilavatthuṃ uddissa vissajjito. Sinehabhārikena hadayena mahāpurisassa pāde attano jivhāya lehitvā pasādasommāni akkhīni ummīletvā yāva dassanapathā olokento dassanūpacāraṃ pana atikkante lokanāthe ‘‘evaṃvidhaṃ nāma lokagganāyakaṃ mahāpurisaṃ ahaṃ vahiṃ, saphalaṃ vata me sarīraṃ ahosī’’ti pasannamānaso hutvā puna cirakālaṃ saṅgatassa pemassa vasena viyogadukkhaṃ asahanto bhāviniyā dibbasampattiyā vasena dhammatāya codiyamāno kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘puṇṇamāse yathā cando…pe… ahaṃ kapilavatthusmi’’ntiādi.
1171 这里,“满月”指白半月的第十五日,也就是月圆之日。“星宿王”就是众星之主。“月”指带有兔影的月亮。有些人读作“星宿王显现”,对他们来说,“星宿王”是不变格形式的表达,应该这样理解:以星宿之主的身份显现,并巡行。巴利
1171. Tattha puṇṇamāseti puṇṇamāsiyaṃ sukkapakkhe pannarasiyaṃ. Tārakādhipatīti tārakānaṃ adhipati. Sasīti sasalañchanavā. ‘‘Tārakādhipa dissatī’’ti keci paṭhanti, tesaṃ tārakādhipāti avibhattikaniddeso, tārakānaṃ adhipo hutvā dissati anupariyāti cāti yojanā kātabbā.
1172 在天界中也是天。就像对人来说天界是最殊胜的地方,同样,你的这座宫殿比天界还要殊胜——这就是要表达的意思。因此说“以容色极度闪耀,犹如升起的具光者”,意思是犹如正在升起的太阳。巴利
1172.Dibbaṃ devapuramhi cāti devapurasmimpi dibbaṃ. Yathā manussānaṃ ṭhānato devapuraṃ uttamaṃ, evaṃ devapurato cāpi idaṃ tava vimānaṃ uttamanti dasseti. Tenāha ‘‘atirocati vaṇṇena, udayantova raṃsimā’’ti, uggacchanto sūriyo viyāti attho.
1173 琉璃与黄金:这是说,这座宫殿是由琉璃和黄金建造而成的,这是用省略的方式来表达的完整意思。水晶:即水晶宝石。巴利
1173.Veḷūriyasuvaṇṇassāti veḷuriyena suvaṇṇena ca idaṃ byamhaṃ nimmitanti vacanasesena yojanā. Phalikāti phalikamaṇinā.
1175 池塘:指各个池塘。巴利
1175.Pokkharaṇīti pokkharaṇiyo.
1177-8 Tassāti 是指“对她的”,也就是对那个池塘。Vanagumbāti 是说到园林中开满花的树丛。Devarājaṃvāti 是像对帝释天那样。Upatiṭṭhantīti 意思是做侍奉的事。巴利
1177-8.Tassāti tassā pokkharaṇiyā. Vanagumbāti uyyāne supupphagacche sandhāya vadati. Devarājaṃvāti sakkaṃ viya. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti.
1179 被一切装饰所覆盖,意思是全身都用所有女性装饰品装扮好了。vasavattīvā 一句,意思是:就像自在天王一样。巴利
1179.Sabbābharaṇasañchannāti sabbehi itthālaṅkārehi paṭicchāditā, sabbaso vibhūsitasarīrāti attho. Vasavattīvāti vasavattidevarājā viya.
1180 “执鼓、螺、腰鼓者”这一说法,是通过改变词性(变格)的方式表达的,应当这样搭配理解:以鼓、螺、腰鼓。“具足喜乐”指具足天界的喜乐。“舞蹈与歌唱、善妙演奏”指在舞蹈中、在歌唱中、在善妙的演奏中;也可以理解为以舞蹈、歌唱、善妙演奏为因。这里的处格是表示原因(因相)的用法,或者补上“所奏”一词来理解。巴利
1180.Bherisaṅkhamudiṅgāhīti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bherīhi ca saṅkhehi ca mudiṅgehi cāti yojanā. Ratisampannoti dibbāya ratiyā samaṅgībhūto. Naccagīte suvāditeti nacce ca gīte ca sundare vādite ca, naccane ca gāyane ca sundare vādite ca hetubhūte. Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ, pavattiteti vā vacanaseso.
1181 “天界的种种色”:指属于天界、种种不同、由眼识所了别的色境,是你所想要的、如你所愿而令人愉悦的,它们都存在——这里要把动词补出来配合理解。“天界的种种声”等也应按同样的方式来理解。巴利
1181.Dibbā te vividhā rūpāti devalokapariyāpannā nānappakārā cakkhuviññeyyā rūpā tuyhaṃ adhippetā yathādhippetā manoramā vijjantīti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ. Dibbā saddātiādīsupi eseva nayo.
1185 “犍陟是与我同日出生的”这句话里,“我”只是个语气助词。有些人把它读成“ahū”,意思是:名叫犍陟的马王和大士在同一天出生,所以它是同日出生的伙伴。巴利
1185.Kaṇḍako sahajo ahanti ettha ahanti nipātamattaṃ. ‘‘Ahū’’ti keci paṭṭhanti, kaṇḍako nāma assarājā mahāsattena saha ekasmiṃyeva divase jātattā sahajo ahosinti attho.
1186 半夜时分,指的是中夜那段时间。“为了觉悟而出家”里的“ma”是连接音节用的字,意思是:为了证得正觉而做大出家。“以柔软的手”,是在说柔软手这一大人相。“以网纹、赤铜色的指甲”,指的是有网纹、赤铜色的指甲。由此显示网缦手这一大人相,以及赤铜色指甲这一随形好。巴利
1186.Aḍḍharattāyanti aḍḍharattiyaṃ, majjhimayāmasamayeti attho. Bodhāya mabhinikkhamīti ma-kāro padasandhikaro, abhisambodhiatthaṃ mahābhinikkhamanaṃ nikkhamīti attho. Mudūhi pāṇīhīti muduhatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ vadati. Jālitambanakhehīti jālavantehi abhilohitanakhehi. Tena jālahatthataṃ mahāpurisalakkhaṇaṃ tambanakhataṃ anubyañjanañca dasseti.
1187 satthi本来指小腿,这里指的是靠近小腿的大腿部位,所以叫“satthi”。“敲击后”就是拍打之后。他说“善友,驮我吧”,意思是说:“善友犍陟,今晚请你驮我,做我的坐骑。”接着为了说明大士当时所示驮运的目的,他说:“我将度脱世间,已证得无上正觉。”这就表明这次驮运的目的极其殊胜:“我证得无上正等觉之后,将度脱包括天神在内的整个世间,出离轮回的大瀑流,因此你不该认为这次出行是随随便便的。”巴利
1187.Satthi nāma jaṅghā, idha pana satthino āsannaṭṭhānabhūto ūruppadeso ‘‘satthī’’ti vutto. Ākoṭayitvānāti appoṭhetvā. ‘‘Vaha sammā’’ti cabravīti ‘‘samma kaṇḍaka, ajjekarattiṃ maṃ vaha, mayhaṃ opavuyhaṃ hohī’’ti ca kathesi. Vahane pana payojanaṃ tadā mahāsattena dassitaṃ vadanto ‘‘ahaṃ lokaṃ tārayissaṃ, patto sambodhimuttama’’nti āha. Tena ‘‘ahaṃ uttamaṃ anuttaraṃ sammāsambodhiṃ patto adhigato hutvā sadevakaṃ lokaṃ saṃsāramahoghato tārayissāmi, tasmā nayidaṃ gamanaṃ yaṃkiñcīti cinteyyāsī’’ti gamane payojanassa anuttarabhāvaṃ dasseti.
1188-9 喜悦就是满足。广大就是极其宽广。我希求就是我希望、我渴望、我接受。知道我已登上就是知道名声广大的释迦子、释迦族王子、大士已经骑上我坐着。我将驮载就是我将运送。巴利
1188-9.Hāsoti tuṭṭhi. Vipuloti mahāuḷāro. Abhisīsinti āsisiṃ icchiṃ sampaṭicchiṃ . Abhirūḷhañca maṃ ñatvā, sakyaputtaṃ mahāyasanti patthaṭavipulayasaṃ sakyarājaputtaṃ mahāsattaṃ maṃ abhiruyha nisinnaṃ jānitvā. Vahissanti nesiṃ.
1190-91 “他人的”指其他国王的。“领土”指他人的王国。“舍弃”就是抛弃。“出发”就是开始离开。也有版本读作“游行”。“遍舐”就是到处舔。“仰视”就是抬头观看。巴利
1190-91.Paresanti pararājūnaṃ. Vijitanti desaṃ pararajjaṃ. Ohāyāti vissajjitvā. Apakkamīti apakkamituṃ ārabhi. ‘‘Paribbajī’’ti ca paṭhanti. Parilehisanti parito lehiṃ. Udikkhisanti olokesiṃ.
1192-3 “重病”是指沉重而剧烈的病,也就是濒临死亡的痛苦。因此说“我很快就死了”。因为他过去在多生中一直是大士忠实的追随者,所以无法忍受离别的痛苦;但当他听说“他已出家,为了证得正等正觉”之后,心中生起了远离欲染的广大喜与悦,因此命终之后立刻投生在三十三天,殊胜的天界福报也随即显现。因此说“正是以他的威神力”,意思是依靠他安住于该处时由净信所生的福业之力。“天神在天城中”:就像三十三天的帝释天王一样。巴利
1192-3.Garukābādhanti garukaṃ bāḷhaṃ ābādhaṃ, maraṇantikaṃ dukkhanti attho. Tenāha ‘‘khippaṃ me maraṇaṃ ahū’’ti. So hi anekāsu jātīsu mahāsattena daḷhabhattiko hutvā āgato, tasmā viyogadukkhaṃ sahituṃ nāsakkhi, ‘‘sammāsambodhiṃ adhigantuṃ nikkhanto’’ti pana sutvā nirāmisaṃ uḷāraṃ pītisomanassañca uppajji, tena maraṇānantaraṃ tāvatiṃsesu nibbatti, uḷārā cassa dibbasampattiyo pāturahesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘tasseva ānubhāvenā’’ti, ṭhānagatassa pasādamayapuññassa balena. Devo devapuramhivāti tāvatiṃsabhavane sakko devarājā viya.
1194 当我听到“菩提”的声音——“已证得无上正觉”——那时我心中生起了喜悦。因为最先听到的是“菩提”之声,所以当时我生起了喜悦;这喜悦生起之处就是听闻。正是以这份善根、这颗善种子,我将触证、我将证得。巴利
1194.Yañcame ahuvā hāso, saddaṃ sutvāna bodhiyāti ‘‘patto sambodhimuttama’’nti paṭhamataraṃ bodhisaddaṃ sutvā tadā mayhaṃ hāso ahu, yaṃ hāsassa bhavanaṃ sussanaṃ, teneva kusalamūlena teneva kusalabījena phusissanti phusissāmi pāpuṇissāmi.
1195 天子这样讲述了自己已证得和将来会得到的殊胜果报之因——也就是自己的善业。这时,他自己虽然也想去世尊那里,却还是先请长老代他向世尊顶礼,于是说了以“如果”开头的偈颂。其中,“如果你去”就是“如果你将要去”的意思。有些版本读作“如果你去”,意思一样。“也以我的话”是说:不单单凭你自己的本意,也要以我的话向世尊。“你应说”就是“你应当说”。连起来的意思就是“也替我以头面顶礼”。巴利
1195. Evaṃ devaputto yathādhigatāya anāgatāya bhavasampattiyā kāraṇabhūtaṃ attano kusalakammaṃ kathento idāni attanā bhagavato santikaṃ gantukāmopi puretaraṃ therena satthu vandanaṃ pesento ‘‘sace’’ti gāthamāha. Tattha sace gaccheyyāsīti yadi gamissasi. ‘‘Sace gacchasī’’ti keci paṭhanti, so evattho. Mamāpi naṃ vacanenāti na kevalaṃ tava sabhāveneva, atha kho mamāpi vacanena bhagavantaṃ. Vajjāsīti vadeyyāsi, mamāpi sirasā vandananti yojanā.
1196 即使现在我已经派人送去了礼敬,但为了表明自己不会只是派人去就停在那里,他说:“我也要亲自去拜见那位无可匹敌的胜者。”接着,为了说明亲自前往是更坚实的理由,他又说:“世间怙主、如如者,是很难见到的。”巴利
1196. Yadipi dāni vandanañca pesemi, pesetvā eva pana na tiṭṭhāmīti dassento āha ‘‘ahampi daṭṭhuṃ gacchissaṃ, jinaṃ appaṭipuggala’’nti. Gamane pana daḷhataraṃ kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘dullabhaṃ dassanaṃ hoti, lokanāthāna tādina’’nti āha.
他知恩感恩,于是来到导师面前;
听了具眼者的话,他净化了法眼。巴利
‘‘So kataññū katavedī, satthāraṃ upasaṅkami; Sutvā giraṃ cakkhumato, dhammacakkhuṃ visodhayi.
净除了邪见、疑惑和戒禁之后,
礼敬了世尊的双足之后,就在那里消失了。巴利
‘‘Visodhetvā diṭṭhigataṃ, vicikicchaṃ vatāni ca; Vanditvā satthuno pāde, tatthevantaradhāyathā’’ti. –
这两首偈颂是结集者们安立的。巴利
Imā dve gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā.
1197 在这里,听了具眼者的话,是指听了具备五眼的具眼者、正等正觉者的话语。法眼,是指入流道。清净,是指证得。因为证得本身就是他的清净。巴利
1197. Tattha sutvā giraṃ cakkhumatoti pañcahi cakkhūhi cakkhumato sammāsambuddhassa vacanaṃ sutvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggaṃ. Visodhayīti adhigacchi. Adhigamoyeva hi tassa visodhanaṃ.
1198 1198.「净化了恶见」是指断除邪见。「以及疑惑和戒禁取」是指:对十六事和八事的疑惑,以及认为「通过戒禁能得清净」而生起的戒禁取,都净化了。这是句子的连接方式。在这里,因为那些执取是连同各种方式一起生起的,所以说为「戒禁取」。其余部分和前面所说的一样。巴利
1198.Visodhetvā diṭṭhigatanti diṭṭhigataṃ samugghātetvā. Vicikicchaṃ vatāni cāti soḷasavatthukaṃ aṭṭhavatthukañca vicikicchañca ‘‘sīlabbatehi suddhī’’ti pavattanakasīlabbataparāmāse ca visodhayīti yojanā. Tattha hi saha pariyāyehi tathā pavattā parāmāsā ‘‘vatānī’’ti vuttaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
第8篇 多色天宫解说巴利
8. Anekavaṇṇavimānavaṇṇanā
“多色、消除忧悲苦恼”指的是多色天宫。它的来历是这样的:世尊住在舍卫城祇园。那时,具寿大目犍连按照前面所说的方法游历天界,来到了三十三天。这时,一位多色天子看见他,生起恭敬尊重之心,便上前合掌而立。长老说道:巴利
Anekavaṇṇaṃ darasokanāsananti anekavaṇṇavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayena devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ agamāsi. Atha naṃ anekavaṇṇo devaputto disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Thero –
登上种种色彩、消除忧悲的种种奇妙斑斓的天宫;
被天女们簇拥围绕着,你像善化现的众生主一样,尽情享受着欢乐。巴利
‘‘Anekavaṇṇaṃ darasokanāsanaṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Parivārito accharāsaṅgaṇena, sunimmito bhūtapatīva modasi.
没有人能和他平起平坐,更别说超过他了——无论名声、福德还是神通。
所有天人和三十三天的天众都聚集在一起,向他行礼致敬,就像众天神向月亮行礼一样。
这些天女在你四周跳舞、唱歌,让你满心欢喜。巴利
‘‘Samassamo natthi kuto panuttaro, yasena puññena ca iddhiyā ca; Sabbe ca devā tidasagaṇā samecca, taṃ taṃ namassanti sasiṃva devā; Imā ca te accharāyo samantato, naccanti gāyanti pamodayanti.
你已经获得了天神的成就,拥有广大的神通威力,
你生为人时,做了什么福德善事?
你凭什么有这般炽盛的威光?
你的色相也照耀着一切方所。巴利
‘‘Deviddhipattosi mahānubhāvo, Manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. –
他先赞叹对方已经得到的成就,然后问起他过去所造的业。为了说明这一点——巴利
Adhigatasampattikittanamukhena katakammaṃ pucchi. Taṃ dassetuṃ –
1202 那位天子满心欢喜……(中略)……“这是什么样的业所带来的果报?”巴利
1202. ‘‘So devaputto attamano…pe…yassa kammassidaṃ phala’’nti. –
已说。那位天子也——巴利
Vuttaṃ . Sopi –
尊者,过去我曾是名为善慧的胜者的弟子;
我是个还没觉悟的凡夫,要游方七年。巴利
‘‘Ahaṃ bhadante ahuvāsi pubbe, sumedhanāmassa jinassa sāvako; Puthujjano ananubodhohamasmi, so satta vassāni paribbajissahaṃ.
我曾是那位善慧佛——胜利者、导师——的弟子,他已般涅槃,已渡过瀑流,心如如不动。
礼拜那座由珍宝堆积而成、又以金网覆盖的宝塔后,我在塔前令心清净欢喜。巴利
‘‘Sohaṃ sumedhassa jinassa satthuno, parinibbutassoghatiṇṇassa tādino; Ratanuccayaṃ hemajālena channaṃ, vanditvā thūpasmiṃ manaṃ pasādayiṃ.
我没有布施,也没有能用来布施的东西,但我确实劝别人去做了布施。
你们要供养这位值得供养者的舍利,据说这样你们就能从这个世界往生到天界。巴利
‘‘Na māsi dānaṃ na ca matthi dātuṃ, pare ca kho tattha samādapesiṃ; Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ, evaṃ kira saggamito gamissatha.
我确实亲手造过这样的善业,
我亲身享受着天界的快乐;
我因欢喜而自豪地身处三十三天众之中,
他未达到那份福德的尽头,甚至,这样说道。巴利
‘‘Tadeva kammaṃ kusalaṃ kataṃ mayā, Sukhañca dibbaṃ anubhomi attanā; Modāmahaṃ tidasagaṇassa majjhe, Na tassa puññassa khayampi ajjhaga’’nti. – kathesi;
据说,距今三万劫以前,有一位名叫善慧的正自觉者出现在世间。他让包括天界在内的整个世界变成一片光明,完成佛陀该做的事之后,就入了涅槃。人们收取了世尊的舍利,建起宝塔。后来有一个人,在导师的教法中出家,修了七年梵行,却因为心不能安定,心生悔恨而还俗了。还俗以后,他因为内心充满警策,又对法有强烈的欲求,就在塔院里做清扫、整理等事,守持常戒和布萨戒,听闻佛法,还劝别人一起修福,如此往来游行。他命终之后,投生到三十三天。由于善业功德广大,他成了有大威德、有大神力的天人,受到帝释天等天神的恭敬和供养。在那里住满天寿之后,从那里死去,又在天界和人间不断流转。到了现在这位佛陀出世的时代,他凭着那份业力的残余果报,又投生在三十三天。天神们认出他,说他是“种种色”。关于他,经中这样说:“那时,种种色天子……甚至未曾达到那福德的穷尽。”巴利
Ito kira tiṃsakappasahasse sumedho nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakaṃ lokaṃ ekobhāsaṃ katvā katabuddhakicco parinibbuto, manussehi ca bhagavato dhātuṃ gahetvā ratanacetiye kate aññataro puriso satthu sāsane pabbajitvā satta vassāni brahmacariyaṃ caritvā anavaṭṭhitacittatāya kukkuccako hutvā uppabbaji. Uppabbajito ca saṃvegabahulatāya dhammacchandavantatāya ca cetiyaṅgaṇe sammajjanaparibhaṇḍādīni karonto niccasīlauposathasīlāni rakkhanto dhammaṃ suṇanto aññe ca puññakiriyāya samādapento vicari. So āyupariyosāne kālakato tāvatiṃsesu nibbatti. So puññakammassa uḷārabhāvena mahesakkho mahānubhāvo sakkādīhi devatāhi sakkatapūjito hutvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde tasseva kammassa vipākāvasesena tāvatiṃsabhavane nibbatti, ‘‘anekavaṇṇo’’ti naṃ devatā sañjāniṃsu. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘atha naṃ anekavaṇṇo devaputto…pe… na tassa puññassa khayampi ajjhaganti kathesī’’ti.
1199 在这里,“种种色”是指青、黄等各种颜色,因为颜色多种多样,又因为邻近天宫等有种种形状,所以是种种不同的色彩。“能除疲惫与忧愁”是指:它以清凉的性质消除疲劳和热恼,又因为令人喜悦、好看,使忧愁没有产生的机会,所以能除疲惫与忧愁。“种种心”是指种种不同形态的心。“如同化乐天王”:意思是,即使生在三十三天,也因为拥有广大的天界受用,而像化乐天王一样欢喜、满足、快乐。巴利
1199. Tattha anekavaṇṇanti nīlapītādivasena vividhavaṇṇatāya anantaravimānādīnaṃ vividhasaṇṭhānatāya ca nānāvidhavaṇṇaṃ. Darasokanāsananti sītalabhāvena darathapariḷāhānaṃ vinodanato manuññatāya dassanīyatāya ca sokassa anokāsato darasokanāsanaṃ. Anekacittanti nānāvidhacittarūpaṃ. Sunimmito bhūtapatīvāti tāvatiṃsakāyikopi uḷāradibbabhogatāya sunimmitadevarājā viya modasi tussasi abhiramasi.
1200 所谓“等同者”,就是他自己完全平等,没有任何差别地与人相似。既然连一个和你相似的人都没有,那又怎么会有人因为某种原因而比你更高、更超胜呢?那么,凭什么说有“等同”和“更超胜”呢?他说:“以名声、福德和神通。”其中,“名声”指随从眷属;“神通”指威力。或者,“名声”指主权,“神通”指天界神通。或者,“名声”指财富成就,“神通”指随心所欲地获得五欲享受。或者,“名声”指名声称誉,“神通”指成就圆满。“福德”则指在各地所说的其余福报,或者就是指福德业本身。巴利
1200.Samassamoti samo eva hutvā samo, nibbariyāyena sadiso te tuyhaṃ natthi, kuto pana kena kāraṇena uttari adhiko ko nāma siyā. Kena pana samatā uttaritaratā cāti āha ‘‘yasena puññena ca iddhiyā cā’’ti. Tattha yasenāti parivārena. Iddhiyāti ānubhāvena. Yasenāti vā issariyena, iddhiyāti deviddhiyā. Yasenāti vā vibhavasampattiyā, iddhiyāti yathicchi tassa kāmaguṇassa ijjhanena. Yasenāti vā kittighosena, iddhiyāti samiddhiyā. Puññenāti tattha tattha vuttāvasiṭṭhapuññaphalena, puññakammeneva vā.
“一切天众”是按通称来说的,再用“三十三天众”加以限定,才说出这个意思。对某些人虽也一一恭敬,却并非欢喜而做,对这位则不是这样。为了说明对这位即使欢喜,他们也一定会恭敬,所以说了“聚集而来”。那个“taṃ”,就是“tvaṃ”(你)。就像白分初日新月出现时,人们和天众都生起敬重心去礼拜月亮一样,一切三十三天众也都这样礼拜你,这就是这句话的意思。巴利
‘‘Sabbe ca devā’’ti sāmaññato gahitamatthaṃ ‘‘tidasagaṇā’’ti iminā visesetvā vuttaṃ. Ekaccassa paccekaṃ nipaccakāraṃ karontāpi pamuditā na karonti , na evametassa . Etassa pana pamuditāpi karontiyevāti dassetuṃ ‘‘sameccā’’ti vuttaṃ. Taṃ tanti taṃ tvaṃ. Sasiṃva devāti yathā nāma sukkapakkhapāṭipadiyaṃ dissamānaṃ sasiṃ candaṃ manussā devā ca ādarajātā namassanti, evaṃ taṃ sabbepi tidasagaṇā namassantīti attho.
1203 “尊者”这个称呼,是出于恭敬和尊重而对长老说的。“我曾是”就是“我曾经存在过”。“在过去”指前世。“名为善慧的胜者的弟子”:我因为在那位众所周知名为善慧的正自觉者的教法里出家,所以成了他的弟子。“凡夫”指还不是圣者的人。在那里,因为连对诸谛有一点点随觉都没有,所以说是“没有觉知”。“那个我曾在七年中出家游行”:意思是,那个我在七年里,只凭着出家的功德而游方,并没有证得超越常人的法。巴利
1203.Bhadanteti theraṃ gāravabahumānena samudācarati. Ahuvāsinti ahosiṃ. Pubbeti purimajātiyaṃ. Sumedhanāmassa jinassa sāvakoti sumedhoti evaṃ pākaṭanāmassa sammāsambuddassa sāsane pabbajitabhāvena sāvako. Puthūjjanoti anariyo. Tatthāpi saccānaṃ anubodhamattassāpi abhāvena ananubodho. So satta vassāni paribbajissahanti so ahaṃ satta saṃvaccharāni pabbajjāguṇamattena vicariṃ, uttarimanussadhammaṃ nādhigacchinti adhippāyo.
1204 宝聚塔,就是用摩尼珠、黄金等宝物堆砌而成的高耸宝塔。以金网覆盖,是说四周和上方都用金网遮覆。礼敬后,是以五体投地的方式,在那里处处作礼。于塔中令心清净,是说心想“这座塔确实是一切知智功德所依的舍利塔”,从而在塔中令心生起清净。巴利
1204.Ratanuccayanti maṇikanakādiratanehi uccitaṃ ussitaratanacetiyaṃ. Hemajālena channanti samantato upari ca kañcanajālena paṭicchāditaṃ. Vanditvāti pañcapatiṭṭhitena tattha tattha paṇāmaṃ katvā. Thūpasmiṃ manaṃ pasādayinti ‘‘sabbaññuguṇādhiṭṭhānāya vata dhātuyā ayaṃ thūpo’’ti thūpasmiṃ cittaṃ pasādesiṃ.
1205 我并没有做过布施,我所作的布施并不存在,未曾发生。那又是为什么呢?因为我没有任何属于自己的、可以用来布施的东西,连一点点可施之物都找不到。可是我却劝勉其他众生在那里行布施。也有人读作“Paresañca tattha samādapesi”(而且我在那里劝勉了他人),这里的“paresaṃ”应当理解为目的格意义上的属格。“Pūjetha nan”等语,是显示劝勉的方式,应与“taṃ dhātuṃ”连起来理解。“Evaṃ kirā”中的“kira”是传闻的意思。巴利
1205.Na māsi dānanti me mayā kataṃ dānaṃ nāsi nāhosi. Kasmā pana? Na ca metthi dātunti me mama pariggahabhūtaṃ dānaṃ dātuṃ na atthi, na kiñci deyyavatthu vijjati, pare ca kho satte tattha dāne samādapesiṃ. ‘‘Paresañca tattha samādapesi’’nti ca paṭhanti, tattha paresanti upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ . Pūjetha nantiādi samādapanākāradassanaṃ, taṃ dhātunti yojanā. Evaṃ kirāti kira-saddo anussavattho.
1206 我没有达到那份福德的灭尽——那时我为了善慧世尊所造的福德业,其灭尽我未曾达到;这正说明我现在还在承受那份业所剩余的果报。至于这里没有说到的内容,因为前面已经讲过其中的道理,所以应该知道那是很容易理解的。巴利
1206.Na tassa puññassa khayampi ajjhaganti tassa tadā sumedhaṃ bhagavantaṃ uddissa katassa puññakammassa parikkhayaṃ nādhigacchiṃ, tasseva kammassa vipākāvasesaṃ paccanubhomīti dasseti. Yaṃ panettha na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti daṭṭhabbaṃ.
9. 马特昆达利天宫的解释巴利
9. Maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā
装饰着打磨过的耳环的人,说的就是玛提昆达利天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,舍卫城有一位婆罗门,富有、钱财丰厚、产业广大,却没有信心、没有净信,持有邪见,不给任何人任何东西。因为从不布施,他就被人称为“从未布施过的人”。他由于邪见和悭吝,连想见如来或如来的弟子都不愿意。他还教导自己名叫玛提昆达利的儿子说:“孩子,你不可以去接近沙门乔达摩和他的弟子们,也不可以见他们。”儿子也照做了。后来,他的儿子生病了。婆罗门害怕钱财耗尽,不肯请医用药,直到病情加重,才叫来医生看诊。医生们查看他的身体后,知道“已经治不好了”,就都离开了。婆罗门心想:“儿子要是死在屋里,搬出去很麻烦。”于是就把儿子放在门外门廊处躺着。巴利
Alaṅkatomaṭṭhakuṇḍalīti maṭṭhakuṇḍalīvimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena sāvatthivāsī eko brāhmaṇo addho mahaddhano mahābhogo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko kassaci kiñci na deti, adānato eva ‘‘adinnapubbako’’ti paññāyittha. So micchādiṭṭhibhāvena ca luddhabhāvena ca tathāgataṃ vā tathāgatasāvakaṃ vā daṭṭhumpi na icchati. Maṭṭhakuṇḍalaṃ nāma attano puttañca sikkhāpesi ‘‘tāta , tayā samaṇo gotamo tassa sāvakā ca na upasaṅkamitabbā na daṭṭhabbā’’ti. Sopi tathā akāsi. Athassa putto gilāno ahosi, brāhmaṇo dhanakkhayabhayena bhesajjaṃ na kāresi, roge pana vaḍḍhiteva vejje pakkositvā dassesi. Vejjā tassa sarīraṃ oloketvā ‘‘atekiccho’’ti taṃ ñatvā apakkamiṃsu. Brāhmaṇo ‘‘putte abbhantare mate nīharaṇaṃ dukkha’’nti puttaṃ bahidvārakoṭṭhake nipajjāpesi.
世尊在黎明时分从大悲定中出定,观察世间,看见青年玛提昆达利寿命已尽,当天就要死去,而且他感得地狱果报的业已经成熟。世尊心想:“如果我到那里去,他对我生起净信,死后往生天界,再去火葬场见正在哭泣的父亲,让他心生警醒。这样一来,他和他的父亲都会来到我面前,大众也会聚集起来。那时我为他们说法,就会有大法的现观发生。”世尊这样了知之后,上午时分穿好上衣,拿着钵和袈裟,在庞大的比丘僧团随行下,进入舍卫城乞食。他站在青年玛提昆达利父亲的住家附近,放出六色佛光。青年看见那些光芒,心想“这是什么”,便四处张望,看见了世尊——善调御、善守护,诸根寂静,具足三十二大人相、八十种随形好,一寻光芒和顶髻光轮,以无与伦比的佛之庄严和不可思议的佛威德,光耀夺目。青年看见后,心里这样想:“这一定是佛陀世尊来到了这里。他的身相圆满,以自己的威光胜过太阳,以可爱胜过月亮,以寂静胜过一切沙门婆罗门。寂静应当就在这里了。我想,他就是这世间最上的人,正是为了怜悯我才来到这里的。”由于以佛陀为所缘的喜悦,他全身从头到脚持续遍满喜乐,感受到极大的喜悦与满足,心生净信,合掌举起,伏身礼拜。世尊看见他这样,心想“对他来说,仅凭这些就足以往生天界了”,便离开了。巴利
Bhagavā rattiyā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento addasa maṭṭhakuṇḍalīmāṇavaṃ khīṇāyukaṃ tadaheva cavanadhammaṃ, nirayasaṃvattanikañcassa kammaṃ katokāsaṃ. ‘‘Sace panāhaṃ tattha gamissāmi, so mayi cittaṃ pasādetvā devaloke nibbattitvā pitaraṃ āḷāhane rodamānaṃ upagantvā saṃvejessati, evaṃ so ca tassa pitā ca mama santikaṃ āgamissati, mahājanakāyo sannipatissati tattha mayā dhamme desite mahādhammābhisamayo bhavissatī’’ti evaṃ pana ñatvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sāvatthiṃ piṇḍāya paviṭṭho maṭṭhakuṇḍalīmāṇavassa pitu gehasamīpe ṭhatvā chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjesi. Tā disvā māṇavo ‘‘kimeta’’nti ito cito ca vilokento addasa bhagavantaṃ dantaṃ guttaṃ santindriyaṃ dvattiṃsāya mahāpurisalakkhaṇehi asītiyā anubyañjanehi byāmappabhāya ketumālāya ca vijjotamānaṃ anupamāya buddhasiriyā acinteyyena buddhānubhāvena virocamānaṃ. Disvā tassa etadahosi ‘‘buddho nu kho bhagavā idhānuppatto, yassāyaṃ rūpasampadā attano tejasā sūriyampi abhibhavati, kantabhāvena candimaṃ, upasantabhāvena sabbepi samaṇabrāhmaṇe, upasamena nāma ettheva bhavitabbaṃ, ayameva ca maññe imasmiṃ loke aggapuggalo, mameva ca anukampāya idhānuppatto’’ti buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīro anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedento pasannacitto añjaliṃ paggayha nipajji. Taṃ disvā bhagavā ‘‘alaṃ imassa ettakena saggūpapattiyā’’ti pakkāmi.
他也同样没有舍弃那份喜悦就命终了,投生到三十三天一座十二由旬宽的宫殿里。他的父亲为他办完遗体供养后,第二天清晨来到火葬场,一边哀叹“呜呼,玛提昆达利!呜呼,玛提昆达利!”,一边绕着火葬场哭泣。天子观察自己广大的福报,心想:“我是从哪里来到这里的?是造了什么业?”他观照自己的前一世,知道了那些事,又看到临终时对世尊生起的心之净信、那令人欢喜的合掌之举,心想:“啊,佛陀世尊们真是有大神力啊!”对如来生起了格外殊胜的净信与敬重。他又想:“那位从未施舍过任何东西的婆罗门,现在在做什么呢?”看到他正在火葬场哭泣,心想:“这人以前连一点药都没给过我,现在却在火葬场白白哭泣。来吧,我要让他警醒,把他安立在善法上。”于是他从天界下来,化作玛提昆达利的模样,哭着举起手臂喊:“呜呼,月亮啊!呜呼,太阳啊!”,站在父亲身旁。这时,婆罗门心想:“难道是玛提昆达利来了?”便以偈颂问道:巴利
Sopi taṃ pītisomanassaṃ avijahantova kālaṃ katvā tāvatiṃsesu dvādasayojanike vimāne nibbatti. Pitā panassa sarīrasakkāraṃ karitvā dutiyadivase paccūsavelāyaṃ āḷāhanaṃ gantvā ‘‘hā hā maṭṭhakuṇḍali, hā hā maṭṭhakuṇḍalī’’ti paridevamāno āḷāhanaṃ anuparikkamanto rodati. Devaputto attano vibhavasampattiṃ oloketvā ‘‘kuto nu kho ahaṃ idhāgato kiñca kammaṃ katvā’’ti upadhārento attano purimattabhāvaṃ ñatvā tattha ca maraṇakāle bhagavati pavattitaṃ cittappasādaṃ manoharaṃ añjalikaraṇamattaṃ disvā ‘‘aho mahānubhāvā buddhā bhagavanto’’ti sātisayaṃ tathāgate sañjātappasādabahumāno ‘‘adinnapubbakabrāhmaṇo nu kho kiṃ karotī’’ti upadhārento āḷāhane rodamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pubbe bhesajjamattampi akatvā idāni niratthakaṃ āḷāhane rodati, handa naṃ saṃvejetvā kusale patiṭṭhāpessāmī’’ti devalokato āgantvā maṭṭhakuṇḍalīrūpena rodamāno ‘‘hā hā canda, hā hā sūriyā’’ti bāhā paggayha kandanto pitu samīpe aṭṭhāsi. Atha naṃ brāhmaṇo ‘‘ayaṃ maṭṭhakuṇḍalī āgato’’ti cintetvā gāthāya ajjhabhāsi –
他盛装打扮,戴着光滑的耳环,佩戴着花鬘,身上涂着旃檀香。
你举起手臂在林子里哭,是什么让你这么痛苦?巴利
‘‘Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī, māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuva’’nti.
在这里,“盛装”是指打扮装饰。“戴着光滑耳环”是指:为了不让身体部位被摩擦,不戴花环、藤蔓之类的东西,而只以光滑的形式做成耳环。或者,“戴着光滑耳环”是指洁净的耳环,意思是加热后用天然朱砂擦拭、洗净,再用猪毛打磨过的耳环。“佩戴花环”是指戴着花环,也就是以花鬘作装饰。“周身涂着红檀香”是指全身都涂满了红檀香。“为何”是提问的话。“忧愁”是指陷入痛苦。或者“为何忧愁”是一个整体,意思是“因为什么痛苦而忧愁”。巴利
Tattha alaṅkatoti vibhūsito. Maṭṭhakuṇḍalīti sarīrappadesassa aghaṃsanatthaṃ mālālatādayo adassetvā maṭṭhākāreneva katakuṇḍalo. Atha vā maṭṭhakuṇḍalīti visuddhakuṇḍalo, tāpetvā jātihiṅgulikāya majjitvā dhovitvā sūkaralomena majjitakuṇḍaloti attho . Māladhārīti mālaṃ dhārento, piḷandhitamāloti attho. Haricandanussadoti rattacandanena sabbaso anulittagatto. Kinti pucchāvacanaṃ. Dukkhitoti dukkhappatto. Kiṃdukkhitoti vā ekameva padaṃ, kena dukkhena dukkhitoti attho.
这时,那位天子对他说:巴利
Atha naṃ devaputto āha –
我那金色辉煌的车厢已经出现了;
我找不到它的一对车轮,我就用这种痛苦舍弃生命。巴利
‘‘Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvita’’nti.
这时,那位婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
黄金做成的、宝石做成的、珊瑚做成的,还有白银做成的,
贤善的年轻人,请告诉我,我来为你做一对车轮。巴利
‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohitakamayaṃ atha rūpiyamayaṃ; Ācikkha me bhaddamāṇava, cakkayugaṃ paṭipādayāmi te’’ti.
青年听完后心想:“这个人不给儿子找药,看见我长得像他儿子,就哭着说‘我要用黄金等材料做车轮’。算了,我要把他狠狠治一治。”于是他问道:“你要给我做多大的轮对?”对方说:“随你想要多大。”青年便恳求道:“我需要日月,把日月给我吧。”他这样恳求着——巴利
Taṃ sutvā māṇavo ‘‘ayaṃ puttassa bhesajjaṃ akatvā puttapatirūpakaṃ maṃ disvā rodanto ‘suvaṇṇādimayaṃ rathacakkaṃ karomī’ti vadati, hotu niggaṇhissāmi na’’nti cintetvā ‘‘kīva mahantaṃ me cakkayugaṃ karissasī’’ti vatvā ‘‘yāva mahantaṃ ākaṅkhasī’’ti vutte ‘‘candimasūriyehi me attho, te me dehī’’ti yācanto –
那个青年对他说:日月两者,在这里都能看见;
我的车是黄金打造的,因为这对轮子而光彩夺目。巴利
‘‘So māṇavo tassa pāvadi, candasūriyā ubhayettha dissare; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhatī’’ti.
于是婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
年轻人,你真是个愚痴的人,竟然去追求不该追求的东西。
我以为你会死,因为你得不到日月。巴利
‘‘Bālo kho tvaṃ asi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye’’ti.
这时,那个青年对他说:“那么,人哭泣到底是因为对已认识的事物(而哭)才成为愚人,还是因为对尚未认识的事物(而哭)才成为愚人呢?”巴利
Atha naṃ māṇavo ‘‘kiṃ pana paññāyamānassatthāya rodanto bālo hoti, udāhu apaññāyamānassā’’ti vatvā –
来去往返也能看见,色界在两边次第流转。
已死的亡者了不可见,在此哭泣的人中,谁更愚痴?巴利
‘‘Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayattha vīthiyā; Peto kālakato na dissati, ko nidha kandataṃ bālyataro’’ti.
婆罗门听了这话,心里认定“这位说得有道理”,于是——巴利
Taṃ sutvā brāhmaṇo ‘‘yuttaṃ esa vadatī’’ti sallakkhetvā –
“诚然,青年,你说得真实,我才是哭泣者中最愚痴的那一个。”
就像小孩哭着想要月亮,我竟然去盼望一个已经死去的人回来。巴利
‘‘Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthayi’’nti. –
说完那番话后,他不再忧愁,接着称赞那位青年,诵出这些偈颂:巴利
Vatvā tassa kathāya nissoko hutvā māṇavassa thutiṃ karonto imā gāthā abhāsi –
我确实在燃烧,就像被浇了酥油的火焰一样。
就像用水浇洒,熄灭了一切热恼。巴利
‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.
确实,那根刺已被拔除,那扎根在心里的忧愁。
那个在我被忧愁吞没时,替我驱散丧子之痛的人。巴利
‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.
我已安稳地拔掉了刺,清凉,寂灭。
青年,听了你的话,我不再忧愁,也不再哭泣。巴利
‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavā’’ti.
1208-10 这里,“车笼”指车身的部位。“我找不到”就是我没得到。“贤善青年”是称呼语。“我提供”意思是做好之后给出去,说话人的意思是:不要因为缺了一对轮子就放弃生命。“两者在这里都看得见”是说月亮和太阳这两者都在天空中看得见。“ya”是连接音节的虚音,也可以拆开来读作“ubhaye ettha”,意思是两者都在这里。巴利
1208-10. Tattha rathapañjaroti rathūpatthaṃ. Na vindāmīti na labhāmi. Bhaddamāṇavāti ālapanaṃ. Paṭipādayāmīti sampādetvā dadāmi, mā cakkayugābhāvena jīvitaṃ jahīti adhippāyo. Ubhayettha dissareti ubhopi ettha candasūriyā ākāse dissanti. Ya-kāro padasandhikaro, ubhaye etthāti vā padavibhāgo.
1212 日复一日,随着太阳月亮的上升和下落,可以看见它们的运行和返回。巴利文本也写作“Gamanogamana”,意思是上升和下落。所谓“色界”,是指具有清凉特性的、殊胜悦目的光彩,以及具有温热特性的、殊胜锐利的光彩,也就是种种颜色的显现。关于“于两者处”,应当这样连接:在月亮和太阳两者中,都能看到色界。“于路径”,是指在虚空中运行的轨道,或者像龙道那样的路径。也有读作“Ubhayetthā”的,这是“ubhaye etthā”的连声。“更愚者”,就是更愚昧、极度愚痴的人。巴利
1212.Gamanāgamananti divase divase ogamanuggamanavasena candasūriyānaṃ gamanaṃ āgamanañca dissati. ‘‘Gamanogamana’’ntipi pāḷi, uggamanaṃ ogamanañcāti attho. Vaṇṇadhātūti sītibhāvavisiṭṭhā kantabhāvabhāsurā, uṇhabhāvavisiṭṭhā tikkhabhāvabhāsurā ca vaṇṇanibhā. Ubhayatthāti cande sūriye cāti dvīsupi vaṇṇadhātu dissatīti yojetabbaṃ. Vīthiyāti pavattanavīthiyaṃ ākāse, nāgavīthiyādivīthiyaṃ vā. ‘‘Ubhayetthā’’tipi pāṭho, ubhaye etthāti padavisandhi. Bālyataroti bālataro atisayena bālo.
1213 听了这番话,他停下来这样思量:“我竟然去求一个根本得不到的东西,结果只是被忧愁之火燃烧,这种毫无意义的倒霉事对我有什么用?”这时,天子收起那副戴着光滑耳环的模样,就以自己原本的天人之身站着。婆罗门却不再看他,仍旧用称呼年轻人的口气说:“年轻人,你说得对……”等等。这里“像小孩哭着要月亮”,意思是:就像因为想要月亮而哭着的小孩一样。“渴望死者”,就是说我渴望着已经死去的人。也有“Abhipatthaya”这种读法。巴利
1213. Imaṃ pana kathaṃ sutvā ‘‘alabbhanīyavatthuṃ vatāhaṃ patthetvā kevalaṃ sokagginā ḍayhāmi, kiṃ me niratthakena anayabyasanenā’’ti paṭisaṅkhāne aṭṭhāsi. Atha devaputto maṭṭhakuṇḍalīrūpaṃ paṭisaṃharitvā attano dibbarūpeneva aṭṭhāsi. Brāhmaṇo pana taṃ anoloketvā māṇavavohāreneva voharanto ‘‘saccaṃ kho vadesi māṇavā’’tiādimāha. Tattha candaṃ viya dārako rudanti candaṃ abhipatthayaṃ rudanto dārako viyāti attho. Kālakatābhipatthayinti kālakataṃ abhipatthayiṃ. ‘‘Abhipatthaya’’ntipi pāṭho.
1214-5 “燃烧的”:是指被忧愁之火燃烧。“熄灭痛苦”:是指熄灭痛苦、忧恼的灼热。“拔出”:是指拔除、抽离。巴利
1214-5.Ādittanti sokagginā ādittaṃ. Nibbāpaye daranti nibbāpayi darathaṃ sokapariḷāhaṃ. Abbahīti uddhari.
这时,婆罗门消除了忧愁,看见那位以天界之身站在自己面前的教导者,便问道:“你究竟是谁?”巴利
Atha brāhmaṇo sokaṃ vinodetvā attano upadesadāyakaṃ dibbarūpena ṭhitaṃ disvā ‘‘ko nāma tva’’nti pucchanto –
你是天神,还是甘塔拔,或者是帝释天、过去常行布施的帝释?
你是谁?又是谁的儿子?我们如何才能了知你?巴利
‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti. –
他说。那个人也对他这样说道:巴利
Āha. Sopi tassa –
你亲手在火葬场火化了儿子之后,为他哭泣、流泪?
我做了善业之后,就投生到了三十三天众当中。巴利
‘‘Yañca kandasi yañca rodasi, puttaṃ āḷāhane sayaṃ dahitvā; Svāhaṃ kusalaṃ karitvā kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti. –
他说的是自己。其中,“你哭喊、你悲泣”,是指你为了你的儿子玛提昆达利而哭泣,流下眼泪。巴利
Attānaṃ kathesi. Tattha yañca kandasi yañca rodasīti yaṃ tava puttaṃ maṭṭhakuṇḍaliṃ uddissa rodasi, assūni muñcasi.
这时,那位婆罗门对他说:巴利
Atha naṃ brāhmaṇo āha –
我们没见过他在自己家里布施,无论布施得少还是多;
你是靠什么业去到天界的,即使没有那样的布萨业?巴利
‘‘Appaṃ vā bahuṃ vā nāddasāma, dānaṃ dadantassa sake agāre; Uposathakammaṃ vā tādisaṃ, kena kammena gatosi devaloka’’nti.
在这里,应这样连接理解:“我们没有见过布萨羯磨或那样的(事)。”巴利
Tattha ‘‘uposathakammaṃ vā tādisaṃ nāddasāmā’’ti yojanā.
这时,那个青年对他说:巴利
Atha naṃ māṇavo āha –
我正生病,痛苦不堪,卧病在床,在自己的家里,身体虚弱难受;
我见到了佛陀——远离尘垢、度越疑惑的善逝,具无上智慧。巴利
‘‘Ābādhikohaṃ dukkhito gilāno, āturarūpomhi sake nivesane; Buddhaṃ vigatarajaṃ vitiṇṇakaṅkhaṃ, addakkhiṃ sugataṃ anomapaññaṃ.
1221 这一段只有编号,没有可翻译的巴利文内容。巴利
1221.
那时,我心怀喜悦,心中净信,向如来合掌。
我行此善业后,便往生与三十三天众为伴。巴利
‘‘Svāhaṃ muditamano pasannacitto, añjaliṃ akariṃ tathāgatassa; Tāhaṃ kusalaṃ karitvāna kammaṃ, tidasānaṃ sahabyataṃ gato’’ti.
1220-21 在这其中,“有病者”指身上带着病。“受苦者”指正因为那种有病状态而生起苦。“病患者”意思是正在生病。“病态之身者”指身体被苦受所逼迫。“离尘者”指已经离开了贪等尘垢。“超越疑惑者”指因为一切疑惑都已彻底断除,所以已经渡过了疑。“无上慧者”指智慧圆满,意思就是一切知者。“我作”就是我做了。“彼我”就是那个我。巴利
1220-21. Tattha ābādhikoti ābādhasamaṅgī. Dukkhitoti teneva ābādhikabhāvena jātadukkho. Gilānoti gilāyamānoti attho. Āturarūpoti dukkhavedanābhitunnakāyo. Vigatarajanti vigatarāgādirajaṃ. Vitiṇṇakaṅkhanti sabbaso saṃsayānaṃ samucchinnattā tiṇṇavicikicchaṃ. Anomapaññanti paripuṇṇapaññaṃ, sabbaññunti attho. Akarinti akāsiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ.
他这样解说的时候,那位婆罗门的整个身体都充满了喜悦。他为了表达那份喜悦,就说了下面的话——巴利
Evaṃ tasmiṃ kathenteyeva brāhmaṇassa sakalasarīraṃ pītiyā paripūri. So taṃ pītiṃ pavedento –
真是太奇妙了,真是太稀有了!
合掌行礼的果报就是这样;
我也满心欢喜,带着清净的心,
就在今天,我皈依佛陀。”——他说道;巴利
‘‘Acchariyaṃ vata abbhutaṃ vata, Añjalikammassa ayamīdiso vipāko; Ahampi muditamano pasannacitto, Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti. – āha;
在这里,“稀有”是指因为它不常出现,所以值得拍手赞叹;“未曾有”是指因为它过去从未发生过。通过这两者显示出它足以让人惊叹之后,他说:“我也心怀喜悦、信心清净,从今天起皈依佛陀。”巴利
Tattha anabhiṇhappavattitāya accharaṃ paharituṃ yogganti acchariyaṃ, abhūtapubbatāya abbhutaṃ. Ubhayenapi vimhayāvahataṃyeva dassetvā ‘‘ahampi muditamano pasannacitto, ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāmī’’ti āha.
这时,那位天子为了引导他皈依三宝、受持戒律,便说道:巴利
Atha naṃ devaputto saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojento –
就在今日,你应以净信心皈依佛陀,亦皈依法与僧伽。
同样,你应当受持那无缺无穿的五学处。巴利
‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ vajāhi, dhammañca saṅghañca pasannacitto; Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.
你应速疾远离杀生,并于世间避开不与取;
不饮酒,不妄语,满足于自己的妻子。巴利
‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu; Amajjapo mā ca musā bhaṇāhi, sakena dārena ca hohi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。巴利
Gāthādvayamāha.
1223 在这里,“同样地”的意思是:就像你以清净的信心皈依佛,心里认定“世尊是正自觉者”一样,同样地,你也要以清净的信心皈依法和僧,心里认定“法是善说的,僧伽是善行的”。又像你以清净的信心皈依了三宝一样,同样地,你也要以清净的信心,想到“这五戒决定能在现世和来世带来利益与安乐”,从而受持五戒。这五戒是学处,属于增上戒学,也是增上心和增上慧的途径。要以不破坏、不染污的方式受持,也就是让它完整无缺、没有破损,受持之后还要照着去做。这就是这里的意思。巴利
1223. Tattha tathevāti yathā pasannacitto ‘‘sammāsambuddho bhagavā’’ti buddhaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti pasannacitto dhammañca saṅghañca saraṇaṃ vajāhi. Yathā vā pasannacitto ratanattayaṃ saraṇaṃ vajesi, tatheva ‘‘ayaṃ ekaṃsato diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca hitasukhāvaho’’ti pasannacitto sikkhāya adhisīlasikkhāya padāni koṭṭhāsabhūtāni adhicittaadhipaññāsikkhāya vā upāyabhūtāni pañcasīlāni avikopanato ca asaṃkilissanato ca akhaṇḍaphullāni samādiyassu, samādāya vattassūti attho.
天子这样劝导婆罗门皈依并受持戒律后,婆罗门以头敬受他的这番话——巴利
Evaṃ devaputtena saraṇagamane sīlasamādāne ca niyojito brāhmaṇo tassa vacanaṃ sirasā sampaṭicchanto –
夜叉,你是为我着想;天神,你是为我求利益。
我遵从你的话语,你即是我的老师。巴利
‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate; Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti. –
说完偈颂后,就安住在那里——巴利
Gāthaṃ vatvā tattha patiṭṭhahanto –
我皈依佛陀,亦皈依无上之法。
我皈依人天之主的僧团。巴利
‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ; Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.
我很快远离杀生(夺取众生的生命),在世间避开别人没给的东西;
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到满足。巴利
‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi; Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho’’ti. –
他说了两首偈颂。那也同样很容易理解。巴利
Gāthādvayamāha. Tampi suviññeyyameva.
于是那位天子心想:“我已经为这位婆罗门做了该做的事,现在他自己就会去亲近世尊了。”这样想完,他就在原地消失了。那位婆罗门呢,因为对世尊生起了净信和深深的敬意,又被那位天神催促着,便朝着精舍的方向走去,心里想:“我要去亲近沙门乔达摩。”大众看见他这样,就议论说:“这位婆罗门这么长时间以来一直不去亲近如来,今天却因为丧子之痛才去亲近,不知道会是一场怎样的说法开示呢?”于是众人就跟在他后面一同前往。巴利
Tato devaputto ‘‘kataṃ mayā brāhmaṇassa kattabbayuttakaṃ, idāni sayameva bhagavantaṃ upasaṅkamissatī’’ti tattheva antaradhāyi. Brāhmaṇopi kho bhagavati sañjātapasādabahumāno devatāya ca codiyamāno ‘‘samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamissāmī’’ti vihārābhimukho gacchati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayaṃ brāhmaṇo ettakaṃ kālaṃ tathāgataṃ anupasaṅkamitvā ajja puttasokena upasaṅkamati, kīdisī nu kho dhammadesanā bhavissatī’’ti taṃ anubandhi.
婆罗门走到世尊跟前,跟世尊互相问候寒暄之后,这样说道:“乔达摩尊者,什么都不布施,也不持戒,仅仅凭着对您们生起的净信,有可能投生到天界吗?”世尊说:“婆罗门,今天拂晓的时候,戴耳环天子难道没有把他自己投生天界的原因告诉你吗?”就在那一刻,戴耳环天子连同天宫一起出现,显现出可见的身形,从天宫下来,顶礼世尊,合掌恭敬地站在一旁。于是,世尊在当时的集会中,讲述了那位天子所修的善行;他了解到在场大众的心已经变得柔软堪教,就为他们作了殊胜的法义开示。开示结束时,那位天子、这位婆罗门,以及在场的集会大众,共八万四千人,都通达了法。巴利
Brāhmaṇo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā evamāha ‘‘sakkā nu kho bho gotama kiñci dānaṃ adatvā sīlaṃ vā arakkhitvā kevalaṃ tumhesu pasādamattena sagge nibbattitu’’nti. ‘‘Nanu, brāhmaṇa, ajja paccūsavelāyaṃ maṭṭhakuṇḍalinā devaputtena attano devalokūpapattikāraṇaṃ tuyhaṃ kathika’’nti bhagavā avoca. Tasmiṃ khaṇe maṭṭhakuṇḍalīdevaputto saha vimānena āgantvā dissamānarūpo vimānato oruyha bhagavantaṃ abhivādetvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha bhagavā tassaṃ parisati tena devaputtena katasucaritaṃ kathetvā parisāya cittakallataṃ ñatvā sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Desanāpariyosāne devaputto ca brāhmaṇo ca sannipatitaparisā cāti caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
10. 尸利沙天宫的解释巴利
10. Serīsakavimānavaṇṇanā
你们要听夜叉和商人们的故事,即刺槐天宫的故事。这座天宫的来历是怎样的呢?世尊般涅槃之后,具寿孩童咖沙巴和五百位比丘一起来到塞陀威耶城。在那里,他把前来亲近自己的弊宿王子从颠倒的执著中解救出来,使他安立在正见上。从那时起,弊宿王子就专心修福,布施沙门和婆罗门。但因为他对那里的人还不熟悉,布施时不够恭敬。后来他命终之后,就投生到四天王天中一座空着的刺槐天宫里。巴利
Suṇothayakkhassa ca vāṇijāna cāti serīsakavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavati parinibbute āyasmā kumārakassapo pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ setabyanagaraṃ sampatto. Tattha pāyāsirājaññaṃ attano santikaṃ upagataṃ viparītaggāhato vivecetvā sammādassane patiṭṭhāpesi. So tato paṭṭhāya puññapasuto hutvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dento tattha akataparicayatāya asakkaccaṃ dānaṃ datvā aparabhāge kālaṃ katvā cātumahārājikabhavane suññe serīsake vimāne nibbatti.
据说,过去迦叶世尊住世的时候,有一位已断尽烦恼的长老,在某个村子里托钵之后,每天都会在村外一个地方吃饭。一个牧牛人看见后,心里生起清净的信心,想:“这位尊者被太阳晒得很辛苦。”就用四根刺槐木柱搭了一座带枝叶的凉棚供养他,又在凉棚旁边种了一棵刺槐树。牧牛人死后,就凭着这份福德业,投生到四天王天。作为他过去业的显示,天宫门口出现了一片刺槐林,一年四季都开着颜色鲜丽、香气芬芳的花,灿烂夺目。因此,那座天宫就被叫做“刺槐天宫”。这位天子在一佛到下一佛之间的漫长时期里,在天界和人间辗转轮回。到了现在这位佛出世的时候,他成了耶舍长老四位无垢在家朋友中的一位,名叫憍梵波提,听了世尊说法后证得阿罗汉果。由于过去世养成的习惯,他看到那座空的天宫后,就常常去那里作日间住处。巴利
Atīte kira kassapassa bhagavato kāle eko khīṇāsavatthero aññatarasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā bahigāme devasikaṃ ekasmiṃ padese bhattakiccaṃ akāsi. Taṃ disvā eko gopālako ‘‘ayyo sūriyātapena kilamatī’’ti pasannacitto catūhi sirīsathambhehi sākhāmaṇḍapaṃ katvā adāsi, maṇḍapassa samīpe sirīsarukkhaṃ ropesīti ca vadanti. So kālaṃ katvā teneva puññakammena cātumahārājikesu nibbatti, tassa purimakammassa sūcakaṃ vimānadvāre sirīsavanaṃ nibbatti vaṇṇagandhasampannehi pupphehi sabbakālaṃ upasobhamānaṃ, tena taṃ vimānaṃ ‘‘serīsaka’’nti paññāyittha. So ca devaputto ekaṃ buddhantaraṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde yasattherassa catūsu vimalādīsu gihisahāyesu gavampati nāma hutvā bhagavato dhammadesanāya arahatte patiṭṭhito pubbāciṇṇavasena taṃ suññavimānaṃ disvā abhiṇhaṃ divāvihāraṃ gacchati.
后来,他在那里见到了帕亚西天子,就问他说:“贤友,你是谁?”对方回答:“尊者,我是帕亚西王子,死后投生到了这里。”他便说:“你不是持邪见、见解颠倒吗?怎么会投生到这里?”于是帕亚西天子对他说:“尊者,我是被童子迦叶长老从邪见中救拔出来的,但因为修福时不够恭敬,才投生在这座空的天宫里。尊者,太好了!如果您回到人间,请告诉我的眷属:‘帕亚西王子因为布施时不恭敬,投生到了空的刺槐天宫。你们要恭敬地修福,并发愿往生到那里。’”那位长老出于对他的悲悯,就照办了。那些人听了长老的话,也照样发愿、修福,后来都投生到了刺槐天宫。而毗沙门天王则把刺槐天宫天子安置在荒漠旷野中无荫无水的路上,让他做道路守护神,好让行路的人摆脱非人的阻挠。巴利
So aparabhāge pāyāsidevaputtaṃ tattha disvā ‘‘kosi tvaṃ, āvuso’’ti pucchitvā tena ‘‘ahaṃ, bhante, pāyāsirājañño idhūpapanno’’ti vutte ‘‘nanu tvaṃ micchādiṭṭhiko viparītadassano kathamidhūpapanno’’ti āha. Atha naṃ pāyāsidevaputto ‘‘ayyenamhi kumārakassapattherena micchādassanato vivecito, puññakiriyānaṃ asakkaccakāritāya pana suññe vimāne nibbatto. Sādhu, bhante, manussalokaṃ gatakāle mama parijanassa ārocetha ‘pāyāsirājañño asakkaccaṃ dānaṃ datvā suññaṃ serīsakavimānaṃ upapanno, tumhe pana sakkaccaṃ puññāni katvā tatrūpapattiyā cittaṃ paṇidahathā’’ti. Thero tassānukampāya tathā akāsi. Tepi therassa vacanaṃ sutvā tathā cittaṃ paṇidhāya puññāni katvā serīsake vimāne nibbattiṃsu. Serīsakadevaputtaṃ pana vessavaṇamahārājā marubhūmiyaṃ chāyūdakarahite magge maggapaṭipannānaṃ manussānaṃ amanussaparipantha mocanatthaṃ maggarakkhakaṃ ṭhapesi.
后来,又有一些住在鸯伽和摩揭陀的商人,装满了一千辆车的货物,前往信度索维罗地区。他们走进沙漠旷野时,因为害怕酷热,白天不敢赶路,到了夜里才凭着星宿辨认方向往前走。结果他们迷了路,走到了别的地方。这些人当中有一位近事男,他有信心、有净信、持戒圆满,也具备了证得阿罗汉果的助缘条件,他是为了供养父母才出来做生意的。刺槐天宫的天子为了护念他,就带着天宫一起显现出自己的身形。显现之后,他问道:“你们为什么走进这片没有树荫、没有水的沙砾沙漠呢?”他们就把自己来到这里的经过告诉了他。为了说明这件事,就有了天子和商人之间互相问答的偈颂。而开头那两首偈颂,是结集法藏的长老们为了显示这些偈颂之间的关联而安立的。巴利
Atha aparena samayena aṅgamagadhavāsino vāṇijā sakaṭasahassaṃ bhaṇḍassa pūretvā sindhusovīradesaṃ gacchantā marukantāre divā uṇhabhayena maggaṃ appaṭipajjitvā rattiṃ nakkhattasaññāya maggaṃ paṭipajjiṃsu. Te maggamūḷhā hutvā aññaṃ disaṃ agamaṃsu. Tesaṃ antare eko upāsako ahosi saddho pasanno sīlasampanno arahattappattiyā upanissayasampanno mātāpitūnaṃ upaṭṭhānatthaṃ vaṇijjāya gato. Taṃ anuggaṇhanto serīsakadevaputto saha vimānena attānaṃ dassesi. Dassetvā ca pana ‘‘kasmā tumhe imaṃ chāyūdakarahitaṃ vālukākantāraṃ paṭipannā’’ti pucchi. Te cassa tattha attano āgatappakāraṃ kathesuṃ, tadatthadīpanā devaputtassa vāṇijānañca vacanapaṭivacanagāthā honti. Ādito pana dve gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā –
请听,那时夜叉和商人们是在哪里相遇的;
你们全都来听听,他们彼此之间是如何交谈的,以及那善说之语。巴利
‘‘Suṇotha yakkhassa ca vāṇijāna ca, samāgamo yattha tadā ahosi; Yathā kathaṃ itaritarena cāpi, subhāsitaṃ tañca suṇātha sabbe.
那位名叫弊宿的国王,曾投生为地居天众中的一员,享有盛名;
他正沉浸在自己的天宫里,满心欢喜,这个非人便对人们这样说道。巴利
‘‘Yo so ahu rājā pāyāsi nāma, bhummānaṃ sahabyagato yasassī; So modamānova sake vimāne, amānuso mānuse ajjhabhāsī’’ti.
1228-9 这里,“你们听”是劝人听闻的话,意思是:我们现在说的,请你们听。“夜叉的”是指天人的。因为天人对于某些人和部分天众来说值得恭敬,所以被称为“夜叉”。另外,帝释天、四大天王、多闻天王的眷属,甚至人,也都可以称为“夜叉”。比如在“这个夜叉极度放逸而住,我何不使这个夜叉心生警惧”等句中,帝释被称为“夜叉”;在“四位手持利剑的夜叉”等句中,指的是四大天王;在“尊者,有些大夜叉对世尊没有净信”等句中,指的是多闻天王的眷属;在“至此,夜叉的清净”等句中,指的是人。但这里指的是多闻天王的眷属。“及商人们”是为了偈颂韵律顺口,省略了鼻音而说的。“会合”就是相聚。“在那里”指在那条沙土路上。“那时”指他们迷路而行的时候。“彼此也”就是“彼此也”,这要与“如同”连起来理解。这里的整体意思是:那位刺槐天宫的天子与商人们当时在那里相会,请你们听;以及他们彼此之间如何善说、善谈、展开对话,你们也要专心聆听。“地居天的”指地居天。巴利
1228-9. Tattha suṇothāti savanāṇattikavacanaṃ. Yaṃ mayaṃ idāni bhaṇāma, taṃ suṇothāti. Yakkhassāti devassa. Devo hi manussānaṃ ekaccānaṃ devānañca pūjanīyabhāvato ‘‘yakkho’’ti vuccati. Apica sakkopi cattāro mahārājānopi vessavaṇapārisajjāpi purisopi ‘‘yakkho’’ti vuccati. Tathā hi ‘‘atibāḷhaṃ kho ayaṃ yakkho pamatto viharati, yaṃnūnāhaṃ imaṃ yakkhaṃ saṃvejeyya’’ntiādīsu (ma. ni. 1.393) sakko ‘‘yakkho’’ti vutto. ‘‘Cattāro yakkhā khaggahatthā’’tiādīsu mahārājāno. ‘‘Santi hi, bhante, uḷārā yakkhā bhagavato appasannā’’tiādīsu (dī. ni. 3.276) vessavaṇapārisajjā. ‘‘Ettāvatā yakkhassa suddhī’’tiādīsu (su. ni. 482) puriso. Idha pana vessavaṇapārisajjo adhippeto. Vāṇijāna cāti gāthābandhasukhatthaṃ anunāsikalopaṃ katvā vuttaṃ. Samāgamoti samodhānaṃ. Yatthāti yasmiṃ vaṇṇupathe. Tadāti tasmiṃ maggamūḷhā hutvā gamanakāle. Itaritarena cāpīti itarītarañcāpi, idaṃ yathāti iminā yojetabbaṃ. Ayañhettha attho – serīsakadevaputtassa vāṇijānañca tadā yattha samāgamo ahosi, taṃ suṇotha, yathā vāpi tehi aññamaññaṃ subhāsitaṃ sulapitaṃ kathaṃ pavattitaṃ, tañca sabbe ohitacittā suṇāthāti. Bhummānanti bhummadevānaṃ.
现在,是夜叉提问的偈颂了——巴利
Idāni yakkhassa pucchāgāthāyo honti –
在弯曲的林中、无人居住处,在荒凉的旷野里,缺水又缺食物;
在极难行走的沙土路中间,人们因为害怕弯道而心慌意乱。巴利
‘‘Vaṅke araññe amanussaṭṭhāne, kantāre appodake appabhakkhe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, vaṅkaṃbhayā naṭṭhamanā manussā.
此处既无果实,也无根茎,无物可执取,何来食物?
除了尘土和沙粒之外,还有炽热的、滚烫的、凶猛的。巴利
‘‘Nayidha phalā mūlamayā ca santi, upādānaṃ natthi kutodha bhakkho; Aññatra paṃsūhi ca vālukāhi ca, tattāhi uṇhāhi ca dāruṇāhi ca.
一片极度荒芜之地,像被烧得滚烫的颅骨,与彼世相同。
这是凶残者古老的住处,那片地方看起来就像被诅咒过一样。巴利
‘‘Ujjaṅgalaṃ tattamivaṃ kapālaṃ, anāyasaṃ paralokena tulyaṃ; Luddānamāvāsamidaṃ purāṇaṃ, bhūmippadeso abhisattarūpo.
那么,你们是因为什么原因,怀着怎样的渴望,来到这个地方?
他们是贸然聚到一起闯进来的吗?是出于贪、出于害怕,还是因为一时糊涂?巴利
‘‘Atha tumhe kena vaṇṇena, kimāsamānā imaṃ padesañhi; Anupaviṭṭhā sahasā samecca, lobhā bhayā atha vā sampamūḷhā’’ti.
1230 这里,“弯曲”是指让人生疑的地方。进入那种森林的人会怀疑自己“我们还能活下去,还是会死掉?”就是那样的森林。“非人行处”是指非人,比如毕舍遮等出没的地方,或者人类不去的地方。“旷野”是指没有水的荒地,所谓“把人带到那边去”,就是旷野,是需要带着水才能穿过的地方。因此说“少水”。这里的“少”字是“没有”的意思,就像“少欲”“少喧闹”等用法一样。“在沙路中间”就是在沙地旷野中间的意思。“害怕弯曲”是指因弯曲处而害怕。弯曲处是他们的恐惧,本来应该说成“弯曲怖畏”,但为了让偈颂顺口,加上鼻音,说成“害怕弯曲”。这是指他们进入沙地旷野之前生起的恐惧。“失念者”是因为迷路而失去正念,也就是迷路的人。“人啊”是对他们的称呼。巴利
1230. Tattha vaṅketi saṃsayaṭṭhāne. Yattha paviṭṭhānaṃ ‘‘jīvissāma nu kho, marissāma nu kho’’ti jīvite saṃsayo hoti, tādise araññe. Amanussaṭṭhāneti amanussānaṃ pisācādīnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne, manussānaṃ vā agocaraṭṭhāne. Kantāreti nirudake iriṇe, kaṃ tārenti nayanti etthāti hi kantāro, udakaṃ gahetvā taritabbaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘appodake’’ti. Appa-saddo hettha abhāvattho ‘‘appiccho appanigghoso’’tiādīsu (a. ni. 8.23; cūḷava. 456) viya. Vaṇṇupathassa majjheti vālukākantāramajjheti attho. Vaṅkaṃbhayāti vaṅkehi bhītā. Vaṅkehi bhayaṃ etesanti ‘‘vaṅkabhayā’’ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘vaṅkaṃbhayā’’ti vuttaṃ. Idañca vālukākantārapavesanato pubbe tesaṃ uppannabhayaṃ sandhāya vuttaṃ. Naṭṭhamanāti maggasativippavāsena naṭṭhamānasā, maggamūḷhāti attho. Manussāti tesaṃ ālapanaṃ.
1231 这里说的是在这片荒漠之中。所谓果,是说芒果、阎浮果、棕榈果、椰子等果实都不存在,这样连接起来理解。所谓根食,就是根本身,这里说的是藤茎等作为根食。所谓没有可取之物,意思是虽然没有任何可吃的东西,或者取是指柴薪,连给火用的柴火都一点也没有,那么在这片荒漠里,食物又能从哪里来呢?然而那里有什么,为了说明这一点,才说了除了尘土之外等这些话。巴利
1231.Idhāti imasmiṃ marukantāre. Phalāti ambajambutālanāḷikerādiphalāni na santīti yojanā. Mūlamayā cāti mūlāniyeva mūlamayā, vallikandādīni sandhāya vadati. Upādānaṃnatthīti kiñcāpi kiñci bhakkhaṃ natthi, upādānaṃ vā indhanaṃ, aggissa indhanamattampi natthi, kuto kena kāraṇena idha marukantāre bhakkho siyāti attho. Yaṃ pana atthi tattha, taṃ dassetuṃ ‘‘aññatra paṃsūhī’’tiādi vuttaṃ.
1232 “极度荒芜”:所谓“丛林”,是指粗糙、灰白、没有水的荒地。而那个地方比丛林还要更加荒芜,所以经文说“极度荒芜”。因此经文说“如同炽热的铁片”,意思是像烧得通红的铁片一样。为了让偈颂读起来顺畅,这里加上了鼻音,应该理解为读作“如同炽热的”。“无铁”:这里没有任何快乐,所以没有乐,正因为如此,生命在这里被摧毁、被灭掉,所以叫“无铁”。或者说,它不是铁做的,所以叫“无铁”。“与他世等同”:和地狱一样。地狱对众生来说,完全没有任何利益,是变成他者、成为怨敌的存在,所以特别被称为“他世”;它周围全是铁,所以是铁制的。而这个地方虽然没有铁,属于“无铁”,但因为它能产生巨大的痛苦,所以说它像他世一样。也有人读作“无依”,意思是没有快乐可以依靠安住的地方。“长久以来是凶残者的居所”:这个地方从很久以前开始,就是凶残的毕舍遮等非人的住处。“似被诅咒的样貌”:看起来像是被古代的仙人诅咒过,说“愿它变成这样粗糙、恐怖的样子”,就像被下了咒一样。巴利
1232.Ujjaṅgalanti jaṅgalaṃ vuccati lūkhadhūsaro anudako bhūmippadeso, taṃ pana ṭhānaṃ jaṅgalatopi ukkaṃsena jaṅgalanti āha ‘‘ujjaṅgala’’nti. Tenāha ‘‘tattamivaṃ kapāla’’nti, tattaṃ ayokapālasadisanti attho. Gāthāsukhatthañcettha sānunāsikaṃ katvā vuttaṃ, tattamivaicceva daṭṭhabbaṃ. Anāyasanti natthi ettha āyo sukhanti anāyaṃ, tato eva jīvitaṃ sīyati vināsetīti anāyasaṃ. Atha vā na āyasanti anāyasaṃ. Paralokenāti narakena tulyaṃ. Narakañhi sattānaṃ ekantānatthatāya parabhūto paṭisattubhūto lokoti visesato ‘‘paraloko’’ti vuccati, samantato ayomayattā āyasañca, idaṃ pana tadabhāvato anāyasaṃ, mahato dukkhassa uppattiṭṭhānatāya paralokasadisanti dasseti, ‘‘anassaya’’nti ca keci paṭhanti, sukhassa appatiṭṭhānabhūtanti attho. Luddānamāvāsamidaṃ purāṇanti idaṃ ṭhānaṃ cirakālato paṭṭhāya luddānaṃ dāruṇānaṃ pisācādīnaṃ āvāsabhūtaṃ. Abhisattarūpoti ‘‘evaṃ lūkho ghorākāro hotū’’ti porāṇehi isīhi sapitasadiso, dinnasapo viyāti attho.
1233 “以什么原因”:是因为什么缘故。“怀着什么期待”:他们在期盼什么。“hi”:只是一个语气词。也有人读成“这个地方”,意思是“这个叫这个名字的地方”。“贸然聚在一起”:他们没有考虑其中的过患和利益,就贸然、不约而同地进入,像蛇一样钻进去。“因为贪,因为怖畏”:他们可能是被某个想害他们的人引诱,因为贪而进入;或者被非人等等逼迫,因为怖畏而进入。或者“因为迷乱”:他们迷失了道路,心智迷乱,于是误入这个地方。这些是连起来理解的意思。巴利
1233.Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Kimāsamānāti kiṃ paccāsīsantā. Hīti nipātamattaṃ. ‘‘Padesampī’’ti ca paṭhanti, imampi nāma padesanti attho. Sahasā sameccāti sahasā ādīnavānisaṃse avicāretvā samavāyena anupaviṭṭhā sappaviṭṭhā. Lobhā bhayā atha vā kenaci anatthakāmena palobhitā lobhato kenaci amanussādinā paripātitā bhayā vā. Atha vā sampamūḷhāti maggavippanaṭṭhā imaṃ padesaṃ anupaviṭṭhāti yojanā.
这时,商人们说道:巴利
Idāni vāṇijā āhaṃsu –
在摩揭陀和盎葛,商队首领们装好各种货物,
他们为了求财、盼着赚到利润,就往信度和苏维拉那地方去了。巴利
‘‘Magadhesu aṅgesu ca satthavāhā, āropayitvā paṇiyaṃ puthuttaṃ; Te yāmase sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā.
我白天忍受着口渴,同时也在顾念着对役畜的怜悯;
我们大家就以这个速度赶路,在夜里、在非时踏上了道路。巴利
‘‘Divā pipāsaṃnadhivāsayantā, yoggānukampañca samekkhamānā; Etena vegena āyāma sabbe, rattiṃ maggaṃ paṭipannā vikāle.
他们走错了路,偏离了正道,像盲人一样困在林中,彻底迷失了方向。
在极其难走的荒野路中间,我们心里一片迷乱,分不清方向。巴利
‘‘Te duppayātā aparaddhamaggā, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Suduggame vaṇṇupathassa majjhe, disaṃ na jānāma pamūḷhacittā.
1237 (此段原文缺失,无法翻译。)巴利
1237.
看到这前所未见的景象,还有那最殊胜的天宫,以及你这位夜叉;
我们更加渴望活下去,看到那后满足、欢喜、兴高采烈。巴利
‘‘Idañca disvāna adiṭṭhapubbaṃ, vimānaseṭṭhañca tavañca yakkha; Tatuttariṃ jīvitamāsamānā, disvā patītā sumanā udaggā’’ti.
1234 这里,“摩揭陀和鸯伽的商队首领”是指在摩揭陀国和鸯伽国出生、长大、居住在那里的人,他们是商队的人,也是商队的驾驭者,既是商队成员,也是商队主人。“货物”就是商品。“他们”就是我们这些人。“前往”就是我们去。“辛度和苏维罗地方”是指辛度地区和苏维罗地区。“额外收益”是指好处、额外的利润。巴利
1234. Tattha magadhesu aṅgesu ca satthavāhāti magadharaṭṭhe ca aṅgaraṭṭhe ca jātā saṃvaḍḍhā taṃnivāsino satthe satthassa ca vāhanakā satthakā ceva satthasāmikā ca. Paṇiyanti bhaṇḍaṃ. Teti te mayaṃ. Yāmaseti gacchāma. Sindhusovīrabhūminti sindhudesaṃ sovīradesañca. Uddayanti ānisaṃsaṃ atirekalābhaṃ.
1235 不能忍受:就是受不了。对役畜的怜悯:就是对牛等众生的照顾。以此速度:就是用这种快跑的速度,也就是我们在见到你之前一路赶来的那种速度。夜行道路:就是夜里赶路。不合时宜:就是不是时候,不在适当的时间。巴利
1235.Anadhivāsayantāti adhivāsetuṃ asakkontā. Yoggānukampanti goṇādīnaṃ sattānaṃ anuggahaṃ. Etena vegenāti iminā javena, yena tava dassanato pubbe āyāma āgatamha. Rattiṃ maggaṃ paṭipannāti rattiyaṃ maggaṃ paṭipannā. Vikāleti akāle avelāyaṃ.
1236 邪行:就是走错了路,走到不是路的地方去,因此也就偏离了正道。盲迷:像盲人一样混乱,因为没有能认路的智慧之眼,所以是盲的,也因此混乱,并且因为迷失了道路而彻底走丢。方向:指应该去的方向,也就是辛度与苏维罗地方所在的那个方向。迷心:指因为对方向犹豫疑惑而完全迷乱的心。巴利
1236.Duppayātāti duṭṭhu payātā apathe gatā, tato eva aparaddhamaggā. Andhākulāti andhā viya ākulā, maggajānanasamatthassa paññācakkhuno abhāvena andhā, tato eva ākulā, vippanaṭṭhā ca maggasammūḷhatāya. Disanti gantabbadisaṃ, yassaṃ disāyaṃ sindhusovīradeso, taṃ disaṃ. Pamūḷhacittāti disāsaṃsayasumūḷhacittā.
1237 “Tavañca”就是“你也”。“Yakkha”是呼格,意思是“夜叉啊”。“Tatuttariṃ jīvitamāsamānā”的意思是:先前生起了“从今以后我们再也没有命了”这样的对生命的恐惧和疑惑,现在则对那之后更长的生命抱有期望。“Disvā”指因为见到的缘故。“Patītā”就是欢喜。“Sumanā”指得到了喜悦。“Udaggā”指因踊跃的喜心而踊跃。巴利
1237.Tavañcāti tuvañca. Yakkhāti ālapanaṃ. Tatuttariṃ jīvitamāsamānāti yo ‘‘ito paraṃ amhākaṃ jīvitaṃ natthī’’ti jīvitasaṃsayo uppanno, idāni tato uttarimpi jīvitaṃ āsīsantā. Disvāti dassanahetu. Patītāti pahaṭṭhā. Sumanāti somanassappattā. Udaggāti udaggāya pītiyā udaggacittā.
商人们这样讲完自己的经历后,那位天子又用两首偈颂问他:巴利
Evaṃ vāṇijehi attano pavattiyā pakāsitāya puna devaputto dvīhi gāthāhi pucchi –
大海的彼岸,这片荒漠,藤蔓缠绕的道路,还有那条要打桩标记的路径;
你们又为了钱财,跑遍四方,去那些河流和山间难走的险路。巴利
‘‘Pāraṃ samuddassa imañca vaṇṇuṃ, vettācaraṃ saṅkupathañca maggaṃ; Nadiyo pana pabbatānañca duggā, puthuddisā gacchatha bhogahetu.
攻入了他人的国土,望着那些住在别国土地上的人们。
你们听到过或者亲眼见过的任何稀奇事,我们都想听一听,亲爱的孩子们。巴利
‘‘Pakkhandiyāna vijitaṃ paresaṃ, verajjake mānuse pekkhamānā; Yaṃ vo sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ, accherakaṃ taṃ vo suṇoma tātā’’ti.
它的意思是:“大海的彼岸”就是大海的对岸;还有这样的沙漠、这样的沙路——因为要用藤条绑起来才能走,所以叫“藤蔓道”;因为要打下木桩、标桩才能走,所以叫“木桩道”;“那些河流”就是旃陀跋伽河等;“以及山岭的险峻处”就是不平坦的地方。这些就是各方各面难以通行的路。你们为了求财而走向各处。这样走的时候,“跳进”就是闯进去、进入里面,看着别人国王统治下的领土上那些异乡的居民,继续往前走。你们处在这样的情形中,无论是听来的还是亲眼见到的稀有稀奇之事,亲爱的商人们啊,我们想在你们近旁听到。他这样问,是想让那些人说出自己宫殿的稀奇之处。巴利
Tassattho – pāraṃ samuddassāti samuddassa paratīraṃ, imañca īdisaṃ, vaṇṇuṃ vaṇṇupathaṃ vettalatā bandhitvā ācaritabbato vettācaraṃ maggaṃ, saṅkuke khāṇuke koṭṭetvā gantabbato saṅkupathaṃ maggaṃ, nadiyo pana candabhāgādikā, pabbatānañca visamappadesāti evaṃ duggā puthuddisā bhoganimittaṃ gacchatha, evaṃ gacchantā ca pakkhandiyāna pakkhanditvā anupavisitvā, paresaṃ rājūnaṃ vijitaṃ tattha verajjake videsavāsike manusse pekkhamānā gacchatha, evaṃbhūtehi vo tumhehi yaṃ sutaṃ vā atha vā diṭṭhaṃ vā accherakaṃ acchariyaṃ, taṃ vo santike tātā vāṇijā suṇomāti attano vimānassa acchariyabhāvaṃ tehi kathāpetukāmo pucchati.
天子这样问完,商人们回答说:巴利
Evaṃ devaputtena puṭṭhā vāṇijā āhaṃsu –
王子啊,比这更稀奇的,我们从没听过,也没见过。
一切确实都是超越人间的,见到那无与伦比的容颜,我们不满足。巴利
‘‘Itopi accherataraṃ kumāra, na no sutaṃ vā atha vāpi diṭṭhaṃ; Atītamānusakameva sabbaṃ, disvā na tappāma anomavaṇṇaṃ.
池水在空中流淌,到处是繁花,还有许多白莲。
这些树木常年结果,散发出极为馥郁的芳香。巴利
‘‘Vehāyasaṃ pokkharañño savanti, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā; Dumā cime niccaphalūpapannā, atīva gandhā surabhiṃ pavāyanti.
百根琉璃柱高高地耸立,石与珊瑚所成的长梁绵延伸展;
这些柱子镶着猫眼宝石和红宝石,是由闪耀的光焰精华所成。巴利
‘‘Veḷūriyathambhā satamussitāse, silāpavāḷassa ca āyataṃsā; Masāragallā sahalohitaṅgā, thambhā ime jotirasāmayāse.
有一千根柱子、威德无可比拟,在那些柱子之上,这座天宫美妙地安立着。
在种种珍宝之间,金色栏杆交错,又以金箔板巧妙地覆盖着。巴利
‘‘Sahassathambhaṃ atulānubhāvaṃ, tesūpari sādhumidaṃ vimānaṃ; Ratanantaraṃ kañcanavedimissaṃ, tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ.
这座宫殿由阎浮檀金打造而成,打磨得极为光滑柔美,还配有楼阁、栏杆和阶梯。
它坚固、悦耳、衔接得很匀称,极其耐得住凝视,令人欢喜。巴利
‘‘Jambonaduttattamidaṃ sumaṭṭho, pāsādasopānaphalūpapanno; Daḷho ca vaggu ca susaṅgato ca, atīva nijjhānakhamo manuñño.
在种种宝物之间,饮食丰盛,被成群天女所围绕;
鼓和铜钹等乐器一齐奏响,人们以称赞和敬礼来向你致敬。巴利
‘‘Ratanantarasmiṃ bahuannapānaṃ, parivārito accharāsaṅgaṇena; Murajaālambaratūriyaghuṭṭho, abhivanditosi thutivandanāya.
你被天女们唤醒,满心欢喜,住在殊胜美妙、令人愉悦的天宫楼阁里。
不可思议、具足一切功德,就像多闻天王在莲池中一样。巴利
‘‘So modasi nārigaṇappabodhano, vimānapāsādavare manorame; Acintiyo sabbaguṇūpapanno, rājā yathā vessavaṇo naḷinyā.
你是天人,还是亚卡?
还是生为人的天帝?
商人们和商队首领在问你,
你说,你这位亚卡叫什么名字?巴利
‘‘Devo nu āsi udavāsi yakkho, Udāhu devindo manussabhūto; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, Ācikkha ko nāma tuvaṃsi yakkho’’ti.
1240-2 这里,“青年”是因为这位天子还处在第一个年龄段,所以这样称呼他。“一切”是就这位天子以及属于他宫殿的一切而说的。“池塘”就是那些池塘。“高百尺”就是有一百肘高。“石头与珊瑚”是指石头和珊瑚,也就是石头做的、珊瑚做的。“肢体修长”就是四肢长。另一种解释是:身体高大,具有八、十六、三十二等肢体。巴利
1240-2. Tattha kumārāti paṭhamavaye ṭhitattā devaputtaṃ ālapati. Sabbanti devaputtaṃ tassa vimānapaṭibaddhañca sandhāya vadati. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Satamussitāseti sataratanubbedhā. Silāpavāḷassāti silāya pavāḷassa ca, silāmayā pavāḷamayāti attho. Āyataṃsāti dīghaṃsā. Atha vā āyatā hutvā aṭṭhasoḷasadvattiṃsādiaṃsavanto.
1242 在那些柱子的上方。sādhum idaṃ 的意思是“这座宫殿真是殊胜”,说的就是你这座宫殿。ratanantaraṃ 的意思是“众宝间隔”,也就是在墙壁、柱子、阶梯等处,用种种不同的其他宝物来严饰。kañcanavedimissaṃ 指与金色的栏杆相伴,也就是被金栏杆围绕。tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannaṃ 指用纯金板和种种宝板,在宫殿各处善加覆盖。巴利
1242.Tesūparīti tesaṃ thambhānaṃ upari. Sādhumidanti sundaraṃ idaṃ tava vimānaṃ. Ratanantaranti ratanantaravantaṃ, bhittithambhasopānādīsu nānāvidhehi aññehi ratanehi yuttaṃ. Kañcanavedimissanti suvaṇṇamayāya vedikāya sahitaṃ parikkhittaṃ. Tapanīyapaṭṭehi ca sādhuchannanti tapanīyamayehi anekaratanamayehi ca chadanehi tattha tattha suṭṭhu chāditaṃ.
1244 你的这座宫殿,大部分地方都像炽燃的阎浮金一样光辉闪耀。它的每一处都打磨得极为光滑,擦拭得十分细致,还配有相邻的各个宫殿、各种精美的阶梯和赏心悦目的平台。坚固,就是牢靠。优美,就是好看而挺拔。结构匀称,就是各部分衔接得很好,宫殿的各个组成部分彼此协调。极其耐看,就是虽然光辉明亮,却非常适宜注视,不会刺眼。令人悦意,就是让人心生欢喜。巴利
1244.Jambonaduttattamidanti idaṃ tava vimānaṃ yebhuyyena uttattajambunadabhāsuraṃ. Sumaṭṭho pāsādasopānaphalūpapannoti tassa ca so so padeso sumaṭṭho suṭṭhu majjito, tehi tehi anantarapāsādehi sopānavisesehi ramaṇīyehi phalakehi ca yutto. Daḷhoti thiro. Vaggūti abhirūpo samuggato. Susaṅgatoti suṭṭhu saṅgatāvayavo aññamaññānurūpapāsādāvayavo. Atīva nijjhānakhamoti pabhassarabhāvepi ativiya olokanakkhamo. Manuññoti manoramo.
1245 在宝之间,指的是在宝所成的、或本质为宝、最为精华的天宫内部。有许多饮食,意思是存在、可获得丰盛而可口的食物和饮料,这是要表达的意思。腰鼓、大鼓及其他乐器响彻,是指被腰鼓、大鼓和其余各种乐器的声音恒常充满。你已被恭敬,是指你被礼敬,或被称赞。因此说“以称赞与恭敬”。巴利
1245.Ratanantarasminti ratanamaye, ratanabhūte vā sārabhūte vimānassa abbhantare. Bahuannapānanti pesalaṃ pahūtaṃ annañca pānañca vijjati, upalabbhatīti adhippāyo. Murajaālambaratūriyaghuṭṭhoti mudiṅgānaṃ ālambarānaṃ avasiṭṭhatūriyānañca saddehi niccaghosito. Abhivanditosīti namassito, thomito vā asi. Tenāha ‘‘thūtivandanāyā’’ti.
1246 Acintiyo 的意思是具有不可思议的威神力。Naḷinyā 是指在名叫那利尼的游戏场所,就像多闻天王大王那样,你也如此欢喜——这就是这句话的连接方式。巴利
1246.Acintiyoti acinteyyānubhāvo. Naḷinyāti evaṃnāmake kīḷanaṭṭhāne yathā vessavaṇo mahārājā, evaṃ tvaṃ modasīti yojanā.
1247 你是存在者、是活着吗?(Āsīti 即 āsi 后接 iti,注疏释为 asi bhavasi。)“Devinda”指帝释天,也就是众天神之王。“Manussabhūto”指投生在人间、属于人类。“Yakkho”是说,他们虽然已经问过你是不是天神之类的身份,心里却仍怀疑你是夜叉,所以才这么说。巴利
1247.Āsīti asi bhavasi. Devindoti sakko devarājā. Manussabhūtoti manussesu bhūto manussajātiko. Yakkhoti devādibhāvaṃ pucchitvāpi yakkhabhāvaṃ āsaṅkantā vadanti.
这时,那位天子为了让人知道他是谁,就说出自己的身份:巴利
Idāni so devaputto attānaṃ jānāpento –
我叫色利萨迦,是个亚卡,守护着旷野里的荒路。
我守护着这片地方,遵从多闻天王的命令。”巴利
‘‘Serīsako nāma ahamhi yakkho, kantāriyo vaṇṇupathamhi gutto; Imaṃ padesaṃ abhipālayāmi, vacanakaro vessavaṇassa rañño’’ti. –
他说。这里,“ahamhī yakkho”就是“我是亚卡”。“kantāriyo”是指为了守护而被派到荒野险道的人。“gutto”就是守护者。因此他说“我守护”。巴利
Āha. Tattha ahamhī yakkhoti ahaṃ yakkho amhi. Kantāriyoti ārakkhaṇatthaṃ kantāre niyutto. Guttoti gopako. Tenāha ‘‘abhipālayāmī’’ti.
这时,商人们询问着他的业等,就说道:巴利
Idāni vāṇijā tassa kammādīni pucchantā āhaṃsu –
这是偶然得来的、由变化产生的,是你自己造作的,还是天神赐予的?
商人们和商队首领问你:这东西这么讨人喜欢,你是怎么得到的?巴利
‘‘Adhiccaladdhaṃ pariṇāmajaṃ te, sayaṃkataṃ udāhu devehi dinnaṃ; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ manuñña’’nti.
在这里,“偶然所得”是指无因无缘而得到,意思是随心所欲地获得。“变化所生”是指由命运结合而转变,或者由时间变迁而转变。“自己所作”是指你自己亲手做的,意思是凭你自己的天神通力由你自己变现出来。还是“天人所赐”,是指由你所敬奉的天神们因净信而施予。巴利
Tattha adhiccaladdhanti adhiccasamuppattikaṃ, yadicchakaṃ laddhanti attho. Pariṇāmajaṃ teti niyatisaṅgatibhāvapariṇataṃ, kālapariṇataṃ vā. Sayaṃkatanti tayā sayameva kataṃ, deviddhiyā tayā sayameva nibbattitanti attho. Udāhu devehi dinnanti tayā ārādhitehi devehi pasādavasena nissaṭṭhaṃ.
现在,那位天子把这四种说法全都否定了,只指出福德才是原因:巴利
Idāni devaputto caturopi pakāre paṭikkhipitvā puññameva apadisanto –
这并非我偶然得来,也非由业果转化而生,不是我自己造作的,也不是诸天所赐。
这是靠我自己没有过失的业,靠我的福德善行,我才得到了这件称心如意的东西。巴利
‘‘Nādhiccaladdhaṃ na pariṇāmajaṃ me, na sayaṃkataṃ na hi devehi dinnaṃ; Sakehi kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ manuñña’’nti. –
商人们听了之后,又在“并非偶然所得”这首偈颂里,把四种情形全都归到福德更多这一点上,接着问福德本身到底是什么样子:巴利
Taṃ sutvā vāṇijā puna ‘‘nādhiccaladdha’’nti gāthāyaṃ puññādhikameva te caturo pakāre āropetvā puññassa ca sarūpaṃ pucchiṃsu –
你发的是什么愿,修的又是什么梵行?是谁善行圆满,才有这样的果报?
商人们和商队首领问你:你是怎么得到这座天宫的?巴利
‘‘Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Pucchanti taṃ vāṇijā satthavāhā, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti.
在这里,“誓愿”指的是受持戒律。“梵行”指的是最殊胜的修行。巴利
Tattha vatanti vatasamādānaṃ. Brahmacariyanti seṭṭhacariyaṃ.
接着,那位天子驳回了他们的话,并展示自己按所积福德而得的自身。巴利
Puna devaputto te paṭikkhipitvā attānaṃ yathūpacitaṃ puññañca dassento –
当我治理憍萨罗国时,人们称我为“弊宿”。
那时,我是个执无见者,吝啬、心性邪恶,且持断灭论。巴利
‘‘Mamaṃ pāyāsīti ahu samaññā, rajjaṃ yadā kārayiṃ kosalānaṃ; Natthikadiṭṭhi kadariyo pāpadhammo, ucchedavādī ca tadā ahosiṃ.
然而,当时有一位沙门,名曰童子迦叶,他多闻广博,辩才善巧,殊胜卓越。
那时,他为我宣说佛法,帮我清除了邪见的扰乱。巴利
‘‘Samaṇo ca kho āsi kumārakassapo, bahussuto cittakathī uḷāro; So me tadā dhammakathaṃ abhāsi, diṭṭhivisūkāni vinodayī me.
我听他讲完法之后,就要表明自己作为在家男信徒的身份;
我曾经远离杀生,也避免拿世间任何别人没给的东西;
我不喝酒,也不说假话,对自己的妻子感到知足。巴利
‘‘Tāhaṃ tassa dhammakathaṃ suṇitvā, upāsakattaṃ paṭivedayissaṃ; Pāṇātipātā virato ahosiṃ, loke adinnaṃ parivajjayissaṃ; Amajjapo no ca musā abhāṇiṃ, sakena dārena ca ahosiṃ tuṭṭho.
这是我的誓戒,这就是我的梵行,它善修圆满,而这就是它的果报。
正是凭着那些没有罪过的善业福德,我才得到了这座天宫。巴利
‘‘Taṃ me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Teheva kammehi apāpakehi, puññehi me laddhamidaṃ vimāna’’nti. –
他说。这确实很容易理解。巴利
Āha. Taṃ suviññeyyameva.
这时,商人们亲眼看见了那位天子和他的天宫,对业果生起了信心,为了表达自己对于业果的信心,他们这样说道:巴利
Atha vāṇijā devaputtaṃ vimānañcassa paccakkhato disvā kammaphalaṃ saddahitvā attano kammaphale saddhaṃ pavedentā –
有智慧的人们确实这样说过:这是真实的;智者们的话从来不会说错。
造了福德的人,无论走到哪里,就在那里欢喜快乐,他贪求欲乐。巴利
‘‘Saccaṃ kirāhaṃsu narā sapaññā, anaññathā vacanaṃ paṇḍitānaṃ; Yahiṃ yahiṃ gacchati puññakammo, tahiṃ tahiṃ modati kāmakāmī.
无论在哪里,只要有忧愁和悲伤,有杀害和捆绑,有种种烦恼污垢;
造恶业者随其所至,永不能从恶道中解脱。巴利
‘‘Yahiṃ yahiṃ sokapariddavo ca, vadho ca bandho ca parikkileso; Tahiṃ tahiṃ gacchati pāpakammo, na muccati duggatiyā kadācī’’ti. –
我们说了两首偈颂。其中,忧与悲泣就是忧愁和哭泣。所谓烦恼污垢,指的是所说的灾祸生起。巴利
Gāthādvayaṃ avocuṃ. Tattha sokapariddavoti soko ca paridevo ca. Parikkilesoti vuttā anatthuppatti.
就在他们这样交谈的时候,天宫门口那棵合欢树上的果实已经熟透,束缚果实的薄膜成熟后裂开,果荚掉落下来。那位天子和他的随从们因此心生忧愁。商人们看到这一幕,就说道:巴利
Evaṃ tesu kathentesuyeva vimānadvāre sirīsarukkhato paripākena muttabandhanā paripakkā sipāṭikā pati, tena devaputto saparijano domanassappatto ahosi. Taṃ disvā vāṇijā –
人们在这一刻全都变得神志不清,就像化成了泥浆一样。
童子啊,人民的剑也针对你,究竟为何起了不悦呢?巴利
‘‘Sammūḷharūpova jano ahosi, asmiṃ muhutte kalalīkatova; Janassimassa tuyhañca kumāra, appaccayo kena nu kho ahosī’’ti. –
他们说了这首偈子。其中,“sammūḷharūpova”是说因为忧愁而整个人像彻底糊涂了一样。“jano”指天众。“asmiṃ muhutte”就是在这片刻之间。“kalalīkato”意思是像被弄成了泥浆一样,也就是说像依附于泥浆的水那样,浑浊不清。“janassimassa tuyhañca”指这个眷属和你。“appaccayo”就是忧愁。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha sammūḷharūpovāti sokavasena sabbaso mūḷhasabhāvo viya. Janoti devajano. Asmiṃ muhutteti imasmiṃ muhuttamatte . Kalalīkatoti kalalaṃ viya kato, kalalanissitaudakībhūto viya āviloti adhippāyo. Janassimassa tuyhañcāti imassa tava parijanassa tuyhañca. Appaccayoti domanassaṃ.
那位天子听了这话,巴利
Taṃ sutvā devaputto –
这些合欢树林啊,亲爱的孩子,天界的妙香正芬芳地飘散;
它们吹遍这座天宫,无论白天还是夜晚,都驱除黑暗。巴利
‘‘Ime ca sirīsavanā tātā, dibbā gandhā surabhī sampavanti; Te sampavāyanti imaṃ vimānaṃ, divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā.
而这些树,每过百年,便有一枚枚果荚成熟;
自从我受生此身以来,人间百年已经过去。巴利
‘‘Imesañca kho vassasataccayena, sipāṭikā phalati ekamekā; Mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ, yadagge kāyamhi idhūpapanno.
我没有见过五百年。
各位亲爱的,我站在这座天宫里;
因为寿命耗尽、福德耗尽,我就要死去,
我被这份忧愁弄得昏厥了。他这样说道。巴利
‘‘Disvānahaṃ vassasatāni pañca, Asmiṃ vimāne ṭhatvāna tātā; Āyukkhayā puññakkhayā cavissaṃ, Teneva sokena pamucchitosmī’’ti. – āha;
1256 这里,“阔荚合欢林”是指阔荚合欢树林。“亲爱的”是在呼唤商人们。这些天界的香,是你我都能亲眼见到的,芬芳馥郁,极其芳香,正从四面八方飘来、吹来。那些天香这样飘散着,弥漫了这座宫殿,让人实实在在地闻到香气;不只是弥漫而已,还以自身的光辉驱除黑暗。所以说“日夜驱散黑暗”。巴利
1256. Tattha sirīsavanāti sirīsavipinato. Tātāti vāṇije ālapati. Ime tumhākaṃ mayhañca paccakkhabhūtā dibbā gandhā surabhī ativiya sugandhāyeva samantato pavanti pavāyanti. Te dibbā gandhā evaṃ vāyantā imaṃ vimānaṃ sampavāyanti sammadeva gandhaṃ gāhāpenti, na kevalaṃ sampavāyanameva, atha kho attano pabhāya tamampi nihanti. Tenāha ‘‘divā ca ratto ca tamaṃ nihantvā’’ti.
1260-61 对于这些阔荚合欢树来说。荚壳就是果实的包鞘。结果就是成熟后从梗上脱落,或者到了荚包绽裂的时候就会迸出来。人间百年已经过去,因为过了百年之后,这棵阔荚合欢的荚壳才成熟,而这棵树现在已经结果了,所以对我来说,人间百年已经过去了。从我在这里的天界受生、投生之时起,直到现在。而按天界的算法,我有五百年的寿命,所以我的寿命正在耗尽,这表示他被忧愁压得昏了头。因此他说:“我见五百天年寿……中略……我正是因那份忧愁而昏厥过去。”巴利
1260-61.Imesanti sirīsānaṃ. Sipāṭikāti phalakuṭṭhilikā. Phalatīti paccitvā vaṇṭato muccati, puṭabhedaṃ vā patvā sissati. Mānussakaṃ vassasataṃ atītanti yasmā vassasatassa accayena imassa sirīsassa sipāṭikā phalati, ayañca phalitā, tasmā mayhaṃ mānussakaṃ vassasataṃ atītaṃ. Yadagge yato paṭṭhāya, kāyamhi idha imasmiṃ devanikāye upapanno nibbatto. Mayhañca devagaṇanāya pañca vassasatāni āyu, tasmā khīyati me āyūti sokavasena sampamūḷhoti dasseti. Tenāha ‘‘disvānahaṃ vassasatāni pañca…pe… teneva sokena pamucchitosmī’’ti.
这时,商人们为了安慰他,就这样说道:巴利
Atha naṃ vāṇijā samassāsento –
像他那样的人,怎么会清净呢?已经长久获得了无与伦比的天宫。
那些只是短暂投生、福报很少的人,才确实应该忧愁吧。巴利
‘‘Kathaṃ nu soceyya tathāvidho so, laddhā vimānaṃ atulaṃ cirāya; Ye cāpi kho ittaramupapannā, te nūna soceyyuṃ parittapuññā’’ti. –
他们说。在这里,如果是像那些短命的人那样,因为死亡而应当悲伤,那么像这样具足天界威神力、寿命长达九百万岁的天子,怎么会悲伤呢?根本就不应该悲伤——这就是这段话的意思。巴利
Āhaṃsu. Tattha yādisehi appāyukehi maraṇaṃ paṭicca socitabbaṃ siyā, tādiso pana evaṃ dibbānubhāvasampanno navutivassasatasahassāyuko kathaṃ nu soceyya, na socitabbamevāti adhippāyo.
那位天子就用这些话安慰了他们,接受他们的说法,并给他们教导:巴利
Devaputto tattakeneva samassāsetvā tesaṃ vacanaṃ sampaṭicchanto tesañca upadesaṃ dento –
你们对我说这些亲切的话,这既合宜,也是对我的教诫。
亲爱的孩子们,你们确实一直被我守护着,现在就可以随心所愿,平安地去吧。巴利
‘‘Anucchaviṃ ovadiyañca metaṃ, yaṃ maṃ tumhe peyyavācaṃ vadetha; Tumhe ca kho tātā mayānuguttā, yehicchakaṃ tena paletha sotthi’’nti. –
他说了这首偈颂。其中,“相称的”就是合适的,那正是适合你们的。“我所应受的教诫”:我应当由你们以教诫的方式说出的话。因为你们用“怎么还会忧愁呢”等亲切温和的话语对我说话。或者说,以亲切话语所说的、所讲的内容,那正是与你们相称的——这是这样连接的。另一种理解是:因为你们说亲切的话,所以,相称的教诫、应当被教导的、应当照着教诫去做的事,已经由我做了。那又是什么呢?他说“你们这些贤友”等等。其中,“已得我守护”:在这有非人盘踞的旷野沙漠中,直到走出旷野为止,你们已由我守护、保护。你们可以随心所欲、按照自己喜欢的方式,平安无恙地出发上路——这就是这段话的意思。巴利
Gāthamāha. Tattha anucchavinti anucchavikaṃ, tumhākameva taṃ yuttarūpaṃ. Ovadiyañca metanti me mayhaṃ tumhehi ovadiyaṃ ovādavasena vattabbametaṃ. Yaṃ yasmā, maṃ mayhaṃ, tumhe ‘‘kathaṃ nu soceyya’’ntiādinā peyyavācaṃ piyavacanaṃ vadetha. Yaṃ vā peyyavācāya vadanaṃ kathanaṃ, taṃ tumhākameva anucchavikanti yojanā. Atha vā yaṃ yasmā tumhe peyyavācaṃ vadetha, tasmā anucchavikaṃ ovadiyañca ovaditabbaṃ ovādānurūpaṃ kātabbañca me mayā kataṃ, kiṃ pana tanti āha ‘‘tumhe ca kho tātā’’tiādi. Tattha mayānuguttāti imasmiṃ amanussapariggahe marukantāre yāva kantārātikkamā mayā anuguttā rakkhitā, yenicchakaṃ yathārucitena, sotthiṃ khemena, paletha gacchathāti attho.
于是商人们为了表达知恩图报之心,这样说道:巴利
Atha vāṇijā kataññubhāvaṃ pakāsentā –
我们为了求财,渴望得到利益,等我们到了信度苏维罗那地方之后。
我们当各尽己力,行圆满布施,举办隆重的尸利沙大会。巴利
‘‘Gantvā mayaṃ sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇacāgā, kāhāma serīsamahaṃ uḷāranti. –
他们说了这首偈颂。其中,“如理精勤”是指现在与所立誓愿相符的精勤努力。“圆满舍弃”是指完全的施舍,是对盛大而伟大的教法(pariyatti)的彻底舍离。“祭会”是指庆典供养。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha yathāpayogāti idāni katapaṭiññānurūpapayogā. Paripuṇṇacāgāti samattacāgā, uḷārassa mahassa pariyattapariccāgā. Mahanti ussavapūjaṃ.
这时,那位天子拒绝了盛大的供养,又鼓励他们去做该做的事——巴利
Puna devaputto mahakaraṇaṃ paṭikkhipanto kattabbesu ca te niyojento –
你们不要举行塞利萨祭,你们所说的一切都会实现;
你们要远离各种恶行,并且决意坚定奉行于法的修行。巴利
‘‘Mā ceva serīsamahaṃ akattha, sabbañca vo bhavissati yaṃ vadetha; Pāpāni kammāni vivajjayātha, dhammānuyogañca adhiṭṭhahāthā’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“你们所说”是指:你们盼望着能平安到达信度苏维罗地区,并在那里获得丰厚的利益和财富,于是说出“我们去”这样的话。这一切都会照你们所期望的那样实现,对此不必怀疑。不过,从今以后,你们要避开、远离杀生等种种恶行。“法随行”是指修习布施等善法。“你们要决意”是指你们应当修习,这说明这就是阔荚合欢大祭。巴利
Gāthamāha. Tattha yaṃ vadethāti yaṃ tumhe khemena sindhusovīradesapattiṃ tattha ca vipulaṃ uddayaṃ lābhaṃ paccāsīsantā ‘‘gantvā maya’’ntiādīni vadatha. Sabbaṃ taṃ vo tumhākaṃ tatheva bhavissati, tattha nikkaṅkhā hotha, tumhe pana ito paṭṭhāya pāpāni kammāni pāṇātipātādīni vivajjayātha parivajjetha. Dhammānuyoganti dānādikusaladhammassa anuyuñjanaṃ. Adhiṭṭhahāthāti anusikkhatha idaṃ serīsakamahanti dasseti.
而当他想要护念那位优婆塞,为他们提供保护与屏障时,就先赞叹那位优婆塞的功德,然后以他为对象,对那些人说出这些偈颂:巴利
Yaṃ pana upāsakaṃ anuggaṇhanto tesaṃ rakkhāvaraṇaṃ kātukāmo ahosi, tassa guṇaṃ kittetvā taṃ tesaṃ uddisanto imā gāthāyo āha –
在这个僧团里,有一位在家居士,他博学多闻,持戒圆满。
他有信仰,乐于布施,品行端正,有智慧,懂得知足,富有智慧。巴利
‘‘Upāsako atthi imamhi saṅghe, bahussuto sīlavatūpapanno; Saddho ca cāgī ca supesalo ca, vicakkhaṇo santusito mutīmā.
保持觉知的人不说虚妄的话,也不生起伤害他人的念头;
不要做敌意和挑拨离间的事,要说柔和亲切的话。巴利
‘‘Sañjānamāno na musā bhaṇeyya, parūpaghātāya na cetayeyya; Vebhūtikaṃ pesuṇaṃ no kareyya, saṇhañca vācaṃ sakhilaṃ bhaṇeyya.
有恭敬心,尊重他人,身心调伏,没有恶劣行为,在增上戒上清净无染;
他如法地赡养母亲、父亲及众生,过着圣洁的生活。巴利
‘‘Sagāravo sappatisso vinīto, apāpako adhisīle visuddho; So mātaraṃ pitarañcāpi jantu, dhammena poseti ariyavutti.
我想,他为了父母之故而求取财富,并非为自己。
父母去世之后,他心向出离,将修习梵行。巴利
‘‘Maññe so mātāpitūnaṃ kāraṇā, bhogāni pariyesati na attahetu; Mātāpitūnañca yo accayena, nekkhammapoṇo carissati brahmacariyaṃ.
他为人正直,不歪曲,不欺骗,不虚伪,也不用花言巧语来跟人说话;
像他这样的善业行者,安住于法,怎会遭遇痛苦?巴利
‘‘Ujū avaṅko asaṭho amāyo, na lesakappena ca vohareyya; So tādiso sukatakammakārī, dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhaṃ.
正因为这个缘故,我亲自把自己显现出来;商人们,因此你们应当观见法。
否则,你们在此便会化为灰烬,在荒野中目盲迷乱,彻底迷失。
被他人迅速轻易地辱骂,与善人相处亦是安乐。巴利
‘‘Taṃkāraṇā pātukatomhi attanā, tasmā dhammaṃ passatha vāṇijāse; Aññatra teniha bhasmī bhavetha, andhākulā vippanaṭṭhā araññe; Taṃ khippamānena lahuṃ parena, sukho have sappurisena saṅgamo’’ti.
1266 1266. 其中,“僧团”指众生的集合。“明智者”:对种种应做之事都善巧通达。“知足者”:就是满足的人。“具慧者”:凭借业自属智等,能思量此世与来世的利益,所以称为具慧者。巴利
1266. Tattha saṅgheti sattasamūhe. Vicakkhaṇoti tattha tattha kattabbatāya kusalo. Santusitoti santuṭṭho. Mutīmāti kammassakatañāṇādinā idhalokaparalokahitānaṃ munanato mutimā.
1267 不应明知而说妄语,就是不应清楚知道实情却仍然说虚妄的话。离间语:因为它造成原本和睦的人彼此分离,所以得名“离间语”;这种离间语不应去做,也不应去说。巴利
1267.Sañjānamāno na musā bhaṇeyyāti sampajānamusā na bhāseyya. Vebhūtikanti sahitānaṃ vinābhāvakaraṇato ‘‘vebhūtika’’nti laddhanāmaṃ pisuṇaṃ, no kareyya na vadeyya.
1268 具恭敬者:恭敬是指对应当尊重的人保持谦卑顺从的态度,这属于柔和的表现;具备这种恭敬,就是具恭敬者。增上戒:指在家男信徒应当守护的增上戒学。圣行:就是清净的行为。巴利
1268.Sappatissoti patissayo garuṭṭhāniyesu nivātavuttikattā soraccaṃ, saha patissenāti sappatisso. Adhisīleti upāsakena rakkhitabbaadhisīlasikkhāya. Ariyavuttīti parisuddhavutti.
1269 倾向出离,就是心向涅槃。他将修行梵行,意思是:他出家之后,会在佛陀的教法中修习梵行。巴利
1269.Nekkhammapoṇoti nibbānaninno. Carissati brahmacariyanti pabbajjaṃ sāsanabrahmacariyaṃ carissati.
1270 以诡辩的方式,就是通过暗示、影射来说话。不应说,就是不要以谄曲、虚伪的心态说出话来。住立于法的人怎么会得到苦呢?按照前面所说的方式,一个住立于法、依法而行、平等而行的人,究竟以什么方式会得到苦、遭遇苦呢?巴利
1270.Lesakappenāti kappiyalesena. Na ca vohareyyāti māyāsāṭheyyavasena vacanaṃ na nicchāreyya. Dhamme ṭhito kinti labhetha dukkhanti evaṃ vuttanayena dhamme ṭhito dhammacārī samacārī kinti kena pakārena dukkhaṃ labhetha pāpuṇeyya.
1271 因为那个原因,就是指那位近事男的因由和理由。我亲自对你们显现了。也有写成attānaṃ的读法,意思是我把自身显现给你们看。因此,因为我恭敬法、守护法,所以也守护你们;因此你们要见法,把法当作应当实践的道路来观察。如果没有那位近事男,你们来到这里,在这片荒漠中无依无靠,就会化为灰烬。被催促得急促,就是指这样被催促、被轻蔑、被逼迫。轻易,就是容易。由他人,就是指更多,或者由别人。所以说,与善士交往确实是快乐的。因为他安住在忍辱和柔和之中,不管别人对他说什么,他都不反驳。巴利
1271.Taṃkāraṇāti tannimittaṃ tassa upāsakassa hetu. Pātukatomhi attanāti sayameva tumhākaṃ ahaṃ pāturahosiṃ. ‘‘Attāna’’ntipi pāṭho, mama attānaṃ tumhākaṃ pātvākāsinti attho. Tasmāti yasmā ahaṃ dhammaṃ apacāyamāno taṃ rakkhanto tumhepi rakkhāmi, tasmā dhammaṃ passatha dhammameva caritabbaṃ katvā oloketha. Aññatra teniha bhasmī bhavethāti tena upāsakena vinā ce āgatā, imasmiṃ marukantāre anāthā appaṭisaraṇā bhasmabhāvaṃ gaccheyyātha. Khippamānenāti evaṃ khippantena vambhantena pīḷantena. Lahunti sukaraṃ. Parenāti adhikaṃ, aññena vā. Tasmā sukho have sappurisena saṅgamoti. So hi khantisoracce niviṭṭho kenaci kiñci vuttopi na paṭippharatīti adhippāyo.
商人们被这样从总体上说明后,想从具体方面了解——巴利
Evaṃ sāmaññato kittitaṃ sarūpato ñātukāmā vāṇijā –
他叫什么名字?他又在做什么业?
他叫什么名字?他的族姓又是什么?
夜叉,我们也想见到他,你正是为了怜悯他才来到这里。
有福的确实是他,你所羡慕的那个人。巴利
‘‘Kiṃ nāma so kiñca karoti kammaṃ, Kiṃ nāmadheyyaṃ kiṃ pana tassa gottaṃ; Mayampi naṃ daṭṭhukāmamha yakkha, yassānukampāya idhāgatosi; Lābhā hi tassa yassa tuvaṃ pihesī’’ti. –
他们说了这首偈。其中,“叫什么名字”是说:从名字上来说,那个众生是谁?“他做什么”是说:在种田、经商等行当里,他做的是哪种工作?“名叫什么”是说:父母给他起的“提舍”“弗沙”这类称呼中,他的名字是什么;或者在“跋伽婆”“跋勒德瓦哲”这类族姓中,他的族姓又是什么?“你所羡慕的那个人”是说:你所喜爱、所珍视的那一位。巴利
Gāthamāhaṃsu. Tattha kiṃ nāma soti nāmato so jantu satto ko nāma. Kiñca karoti kammanti kasivaṇijjādīsu kīdisaṃ kammaṃ karoti. Kiṃnāmadheyyanti mātāpitūhi kataṃ pana ‘‘tisso phusso’’tiādīsu tassa kiṃ nāmadheyyaṃ, ‘‘bhaggavo bhāradvājo’’tiādīsu kiṃ vā tassa gottaṃ. Yassa tuvaṃ pihesīti yaṃ tuvaṃ piyāyasi.
现在,为了通过名字、族姓等来说明他,那位天子:巴利
Idāni devaputto taṃ nāmagottādivasena dassento –
有个理发师,名字叫桑婆瓦,
有一个靠梳子与果实谋生的男居士。
你们要知道,他是你们的仆人。
千万别轻视他,他可是个很有善德的人。巴利
‘‘Yo kappako sambhavanāmadheyyo, Upāsako kocchaphalūpajīvī; Jānātha naṃ tumhākaṃ pesiyo so, Mā kho naṃ hīḷittha supesalo so’’ti. –
他说。在这里,“理发师”是指给人剃头的人。“名为桑婆瓦”意思是他的名字就叫桑婆瓦。“靠梳子和果实过活的人”是指依靠梳子和果实来维持生活的人。其中,所谓“梳子”,是为了整理发髻等而用来梳理头发之类东西的工具。“差使”是指被派去跑腿、做杂活的人,也就是做侍奉杂务的人。巴利
Āha. Tattha kappakoti nhāpito. Sambhavanāmadheyyoti sambhavoti evaṃnāmo. Kocchaphalūpajīvīti kocchañca phalañca upanissāya jīvanako. Tattha kocchaṃ nāma āḷakādisaṇṭhāpanatthaṃ kesādīnaṃ ullikhanasādhanaṃ. Pesiyo pesanakārako veyyāvaccakaro.
这时,商人们认出了他,就说道:巴利
Idāni vāṇijā taṃ sañjānitvā āhaṃsu –
夜叉,我们知道你所说的是什么,但我们确实不知道他有这样的性质。
夜叉,听了你这番宏大的话,我们也会礼敬他。巴利
‘‘Jānāmase yaṃ tvaṃ pavadesi yakkha, na kho naṃ jānāma sa edisoti; Mayampi naṃ pūjayissāma yakkha, sutvāna tuyhaṃ vacanaṃ uḷāra’’nti.
这里,“我们知道”是指:你所说的那个人,我们从他的相貌上认得出来。“就是这样”则是说:至于像你所称赞的那样具备种种功德,我们并不了解他就是那样,就像不了解一个没见过的人一样。巴利
Tattha jānāmaseti yaṃ tvaṃ vadesi, taṃ mayaṃ sarūpato jānāma. Edisoti guṇato pana yathā tayā kittitaṃ, evaṃ edisoti taṃ na kho jānāma, yathā taṃ aviddasunoti adhippāyo.
这时,天子让他们登上自己的天宫,为了给他们教导——巴利
Idāni devaputto te attano vimānaṃ āropetvā anusāsanatthaṃ –
在这座商队里的所有人,不管是年轻的、年长的,还是中年的,
愿他们全都登上这座天宫,让吝啬的人亲眼看见福德的果报。巴利
‘‘Ye keci imasmiṃ satthe manussā, daharā mahantā athavāpi majjhimā; Sabbeva te ālambantu vimānaṃ, passantu puññānaṃ phalaṃ kadariyā’’ti. –
他诵出这首偈。其中,mahantā 指年长的人。ālambantu 意思是让他们登上去。kadariyā 指吝啬、没有布施习惯的人。巴利
Gāthamāha . Tattha mahantāti vuḍḍhā. Ālambantūti ārohantu. Kadariyāti maccharino adānasīlā.
现在,最后这六首偈颂是结集法藏的长老们说的:巴利
Idāni pariyosāne cha gāthā dhammasaṅgāhakehi vuttā –
在那里,他们全都说“我先来”,于是把那个理发师推到前面。
他们全都抓住了那座天宫,就像抓住了帝释天的铁精髓一样。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, taṃ kappakaṃ tattha purakkhatvā; Sabbeva te ālambiṃsu vimānaṃ, masakkasāraṃ viya vāsavassa.
他们就在那里全都争先恐后,表明自己是近事男。
他们远离了杀生,在世间也避开了偷盗。
他们不饮酒,不说妄语,满足于自己的妻子。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayiṃsu; Pāṇātipātā viratā ahesuṃ, loke adinnaṃ parivajjayiṃsu; Amajjapā no ca musā bhaṇiṃsu, sakena dārena ca ahesuṃ tuṭṭhā.
他们就在那里,全都宣称“我是首位”,表明自己已归依成为优婆塞。
商队离开了,一路随喜赞叹,靠着夜叉的神力,一次又一次得到允许。巴利
‘‘Te tattha sabbeva ahaṃ pureti, upāsakattaṃ paṭivedayitvā; Pakkāmi sattho anumodamāno, yakkhiddhiyā anumato punappunaṃ.
他们到了信度与苏维罗之地,一心想要钱财,盼着能赚到利润;
他们依着各自的努力,所获圆满,安然返回了华氏城。巴利
‘‘Gantvāna te sindhusovīrabhūmiṃ, dhanatthikā uddayaṃ patthayānā; Yathāpayogā paripuṇṇalābhā, paccāgamuṃ pāṭaliputtamakkhataṃ.
他们平安到达了自己的住处,和儿女、妻子团聚在一起。
他们满心喜悦、欢欣鼓舞、心情愉快、欣悦,举行了一场盛大的色利沙祭祀。
他们建造了那座尸利沙木的僧房。巴利
‘‘Gantvāna te saṅgharaṃ sotthivanto, puttehi dārehi samaṅgibhūtā; Ānandī vittā sumanā patītā, akaṃsu serīsamahaṃ uḷāraṃ; Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsu.
这样的亲近善士,亲近法功德是大有利益的,
为了在家男信徒的利益,愿一切众生皆得安乐。巴利
‘‘Etādisā sappurisāna sevanā, mahatthikā dhammaguṇāna sevanā; Ekassa atthāya upāsakassa, sabbeva sattā sukhitā ahesu’’nti.
1276 这里,“我先”是指“我在前”“我占先”,意思就是执著有个我、抬高自己。说了“他们全都到了那里”之后,又再说“他们全都”,是为了说明:他们全都一心热切地想登上那座天宫,于是全都登了上去,没有谁在登的时候遇到障碍。像帝释天的“masakkasāra”一样——“masakkasāra”指的是三十三天宫,也可以泛指一切天宫,但在这里应当理解为帝释天的天宫。所以说“像帝释天的masakkasāra一样”。巴利
1276. Tattha ahaṃ pureti ahaṃ purimaṃ ahaṃ purimanti ahamahaṃkarāti attho. ‘‘Te tattha sabbevā’’ti vatvā puna ‘‘sabbeva te’’ti vacanaṃ ‘‘sabbeva te yathā vimānassa āruhane ussukkajātā ahesuṃ, tathā sabbeva taṃ āruhiṃsu, na kassaci āruhane antarāyo ahosī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Masakkasāraṃ viya vāsavassāti ‘‘masakkasāra’’nti ca tāvatiṃsabhavanaṃ vuccati, sabbaṃ vā devabhavanaṃ, idha pana sakkabhavanaṃ veditabbaṃ. Tenāha ‘‘masakkasāraṃ viya vāsavassā’’ti.
1277-8 这时,那些商人看见天宫,生起清净的信心,遵照那位天子的教导,皈依三宝、受持戒律,靠着天子的威神力,平安到达了想去的地方。因此说“他们全部在那里”等等。这里要把句子连起来理解:「anumato pakkāmi sattho」——商队得到允许后,在夜叉的神力中一次又一次地随喜赞叹,然后出发前行。那么,是被谁允许的呢?很明显,是被那位夜叉允许的。巴利
1277-8. Atha te vāṇijā vimānaṃ passitvā pasannacittā tassa devaputtassa ovāde ṭhatvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya tassa ānubhāvena sotthinā icchitaṃ desaṃ agamaṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘te tattha sabbevā’’tiādi. Tattha anumato pakkāmi sattho yakkhiddhiyā punappunaṃ anumodamānoti yojanā. Kena pana anumatoti? Yakkhenāti pākaṭoyamattho.
1279 “如其所修”是指按照自己的心愿所付出的努力。“所得圆满”是指获得的利益丰足。“无损”是指华氏城没有受到破坏。或者,“无损”也可以理解为没有病害、没有逼迫,意思就是没有障碍。巴利
1279.Yathāpayogāti yathāajjhāsayaṃ katapayogā. Paripuṇṇalābhāti samiddhalābhā. Akkhatanti anupaddutaṃ pāṭaliputtaṃ. Akkhatanti vā anābādhaṃ anuppīḷaṃ, anantarāyenāti attho.
1280 “Saṅghara”是指自己的家。所谓“安稳者”,就是具备安稳、没有恐惧。“喜悦”等四个词,说的就是内心欢喜的状态。“他们为你建造了名为尸利沙的僧房”:这是出于感恩,也是为了履行承诺,他们用那位天子的名字,把这处僧房命名为“尸利沙”。因为从分区划分来看,它像辫子一样整齐可观,所以这样称呼。他们建成的这处住所,配有殿堂、尖顶屋、夜间住处等,四周有围墙围绕,还设有门楼。巴利
1280.Saṅgharanti sakaṃ gehaṃ. Sotthivantoti sotthibhāvena yuttā khemino. Ānandītiādīhi catūhi padehi somanassitabhāvameva vadati. Serīsakaṃ te pariveṇaṃ māpayiṃsūti kataññutāya ṭhatvā paṭissavamocanatthañca devaputtassa nāmena serīsakaṃ nāma paricchedavasena veṇiyato pekkhitabbato pariveṇaṃ pāsādakūṭāgārarattiṭṭhānādisampannaṃ pākāraparikkhittaṃ dvārakoṭṭhakayuttaṃ āvāsaṃ akaṃsu.
1281 像这样能遮止无益、成就有益的,就是“如是”。有大利益、大果报,就是“具大义”。真实无颠倒的功德,就是“法之功德”。为了一个有情的利益,商队中所有众生都成了得乐者,获得了快乐,达到了安稳。巴利
1281.Etādisāti edisī, evaṃ anatthapaṭibāhinī atthasādhikā ca. Mahatthikāti mahāpayojanā mahānisaṃsā. Dhammaguṇānanti aviparītaguṇānaṃ. Ekassa sattassa hitatthaṃ sabbeva sattā sabbe eva te satthapariyāpannā sattā, sukhitā sukhappattā khemappattā ahesuṃ.
居士桑跋婆听到波雅西天子和那些商人之间问答形式的偈颂后,仅凭听闻就记在心里,然后禀告给长老们。另有一种说法是:波雅西天子对尊者桑跋婆长老说了那些话。以耶舍长老为首的大长老们在第二次结集时把它收进了结集。居士桑跋婆在父母去世后出家,最终证得了阿罗汉果。巴利
Sambhavo pana upāsako pāyāsissa devaputtassa tesañca vāṇijānaṃ vacanapaṭivacanavasena pavattaṃ gāthābandhaṃ sutaniyāmeneva uggahetvā therānaṃ ārocesi. Pāyāsidevaputto āyasmato sambhavattherassa kathesīti apare. Taṃ yasattherappamukhā mahātherā dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ. Sambhavo pana upāsako mātāpitūnaṃ accayena pabbajitvā arahatte patiṭṭhāsi.
第十一 善掷天宫注释巴利
11. Sunikkhittavimānavaṇṇanā
这座天宫有高耸的宝石柱,是善掷天宫。它的来历是什么呢?世尊住在舍卫城的祇园。那时,具寿大目犍连像前面所说的那样在天界游历,来到了三十三天。就在那时,有一位天子站在自己天宫的门口,看见具寿大目犍连,生起了深切的恭敬与尊重,走上前去,五体投地顶礼,然后合掌站在一旁。巴利
Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti sunikkhittavimānaṃ. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tasmiñca khaṇe aññataro devaputto attano vimānadvāre ṭhito āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjātagāravabahumāno upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.
据说,在过去迦叶正等正觉者般涅槃之后,人们把他的舍利安放进塔里,建起一座高一由旬的金塔。四众弟子时常前来,用香、花、熏香等供养这座塔。其中有位近事男,在别人供完花离开后,看见那些供过花的地方花朵摆得乱七八糟,就把那些花在原地重新整整齐齐地摆好,凭着他的布置,做成了一处好看、庄严、又富有变化的供花。做完之后,他取这个景象作为所缘,随念佛陀的功德,心里生起清净的信心,把这份福德放在了心上。巴利
So kira atīte kassapasammāsambuddhe parinibbute tassa sarīradhātuyo pakkhipitvā yojanike kanakathūpe ca kate catasso parisā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphadhūpādīhi cetiye pūjaṃ karonti, tattha aññataro upāsako aññesu pupphapūjaṃ katvā gatesu tehi pūjitaṭṭhāne dunnikkhittāni pupphāni disvā tattheva tāni sammadeva ṭhapento sannivesavasena dassanīyaṃ pāsādikaṃ vibhattivisesayuttaṃ pupphapūjaṃ akāsi. Katvā ca pana etaṃ ārammaṇaṃ gaṇhanto satthu guṇe anussaritvā pasannacitto taṃ puññaṃ hadaye ṭhapesi.
他后来命终,凭着那股业力的威力,投生到三十三天界一座十二由旬大的金色宫殿里。他拥有大神通,随从眷属也很多。经文正是针对他而说:“就在那时,有一位天子……站立在一旁。”于是,具寿大目犍连尊者以称扬他所获得的福报为引子,用这些偈颂问他曾做的善业:巴利
So aparabhāge kālaṃ katvā tasseva kammassa ānubhāvena tāvatiṃsabhavane dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti, mahānubhāvo mahā cassa parivāro ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tasmiñca khaṇe aññataro devaputto…pe… aṭṭhāsī’’ti. Atha naṃ āyasmā mahāmoggallāno yathāladdhasampattikittanamukhena katasucaritakammaṃ imāhi gāthāhi pucchi –
这座天宫高耸,以摩尼宝柱为庄严,四周方圆十二由旬。
七百座尖顶楼阁,高大宏伟,琉璃为柱,金箔覆顶,美妙庄严。巴利
‘‘Uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ, samantato dvādasayojanāni; Kūṭāgārā sattasatā uḷārā, veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.
你待在那里,又喝又吃,天界的琵琶奏出悦耳的声音;
这里有天界的妙味与五种欲乐,又有身覆金缕的天女翩翩起舞。巴利
‘‘Tatthacchasi pivasi khādasi ca, dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ; Dibbā rasā kāmaguṇettha pañca, nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.
你因何而有如此容色?你在此因何成就?
凡是心所喜爱的种种受用,皆会为你生起。巴利
‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati; Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.
我问您,具大神力的天人:您生为人时,造了什么福业?
你为什么会这样闪闪发光,你的色身也照亮了所有方向?巴利
‘‘Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva, manussabhūto kimakāsi puññaṃ; Kenāsi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.
那位天神也用这些偈颂讲述了自己所造的业。结集者们为了说明这件事,说道:巴利
Sopi tassa attano katakammaṃ imāhi gāthāhi kathesi. Taṃ dassentā saṅgītikārā āhaṃsu –
那位天子被目犍连一问,心里很欢喜,
被问到问题后,他回答说:“这是哪种业的果报。”巴利
‘‘So devaputto attamano, moggallānena pucchito; Pañhaṃ puṭṭho viyākāsi, yassa kammassidaṃ phalaṃ’’.
把没摆好的花环重新摆好,安放在善逝的塔庙上;
我拥有大神力,具足大威德,圆满享有天界的种种欲乐。巴利
‘‘Dunnikkhittaṃ mālaṃ sunikkhipitvā, patiṭṭhapetvā sugatassa thūpe; Mahiddhiko camhi mahānubhāvo, dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.
因为这样,我才有这样的相貌;因为这样,我在这里才受到阻碍。
我心中所喜爱的种种财富,也都会生起。巴利
‘‘Tena metādiso vaṇṇo, tena me idha mijjhati; Uppajjanti ca me bhogā, ye keci manaso piyā.
大威德的比丘啊,我来告诉你,我生为人时做过什么。
因此我有这样炽盛的威神力,我的容色也遍照一切方所。巴利
‘‘Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva, manussabhūto yamahaṃ akāsiṃ; Tenamhi evaṃ jalitānubhāvo, vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī’’ti.
1287 在这里,“不善放置的花鬘”是指:在塔庙供养的地方,没有以紧密相续等种种庄严排列来安置,因随意放置而未妥善安置,或者被风吹打,那就是不善放置的花。“善放置后”是指妥善放置,以种种庄严的排列,让它好看、令人欢喜地摆好。“令安立后”是指以特殊分别等方式把花安立好。或者,在放置这花时,以大师的塔庙为所缘,在自己的心相续中安立善法——应当这样理解这里的含义。其余内容如前所说。巴利
1287. Tattha dunnikkhittaṃ mālanti cetiye pūjākaraṇaṭṭhāne nirantaraṭṭhapanādinā racanāvisesena aṭṭhapetvā yathānikkhittatāya na suṭṭhu nikkhittaṃ, vātena vā paharitvā dunnikkhittaṃ pupphaṃ. Sunikkhipitvāti suṭṭhu nikkhipitvā racanāvisesena dassanīyaṃ pāsādikaṃ katvā nikkhipiya. Patiṭṭhapetvāti vibhattivisesādivasena pupphaṃ patiṭṭhāpetvā. Taṃ vā pupphaṃ nikkhipanto satthu cetiyaṃ uddissa mama santāne kusaladhammaṃ patiṭṭhāpetvāti evaṃ ettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ vuttanayameva.
天子这样说明了自己所作的善行之后,长老为他说法,然后回来把这件事禀告世尊。世尊以这件事为因缘,为聚集而来的大众开示法义。那次开示让大众获得了利益。巴利
Evaṃ devaputtena attano sucaritakamme pakāsite thero tassa dhammaṃ desetvā āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi. Desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
天神们的天宫等种种福报,以及它们背后的原因;
使众生显明,带来一切世间的利益。
开示能把哪怕微小的因也揭示出来,
具足心田成就,即为宏大的果报。
凡是精通论事、又彻底了解事理的人,
那些大仙们结集了《天宫事》。
为了说明它的含义,我依据古代注疏的传统方法;
我依靠它,着手撰写这部义注。
凡是其中诸究竟义,都随其各处所宜。
名为《阐明胜义之灯》。
已经达到圆满,判断清晰而不混乱;
它以十七分的巴利诵分计量。
就这样,当我造作这些(功德)时,凡是我所证得的——
愿以这份功德的威力,深入世间之主的教法。
深入清净的戒等修行之后,
愿一切有身体的众生,都能成为解脱味的分享者。
愿正自觉者的教法在世间长久住立;
愿一切有情永远对那位尊者怀有恭敬。
愿天神亦即大地之主也能适时妥善降下雨水;
乐于正法的人,应当以法来治理世间。巴利
Devatānaṃ vimānādi-sampattiṃ tassa kāraṇaṃ; Pakāsayantī sattānaṃ, sabbalokahitāvahā. Appakānampi kārānaṃ, yā vibhāveti desanā; Uḷāraphalataṃ citta-khettasampattiyogato. Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā; Vimānavatthuicceva, saṅgāyiṃsu mahesayo. Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ; Sannissāya samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā. Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ; Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato. Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā; Sā sattarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato. Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā; Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ. Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā; Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino. Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ; Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino. Sammā vassatu kālena, devopi jagatīpati; Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.