缘的同类部分如下所说。共有十五种俱生类:四种大俱生、四种中俱生、七种小俱生。其中,四种大俱生是:俱生缘、俱生依止缘、俱生有缘、俱生不离去缘。四种中俱生是:相互缘、异熟缘、相应缘、俱生不相应缘。七种小俱生是:因缘、俱生增上缘、俱生业缘、俱生食缘、俱生根缘、禅那缘、道缘。巴利
Paccayasabhāgo vuccate. Pañcadasa sahajātajātikā honti, cattāro mahāsahajātā cattāro majjhimasahajātā satta khuddakasahajātā. Tattha cattāro mahāsahajātā nāma sahajāto sahajātanissayo sahajātatthi sahajāta avigato. Cattāro majjhimasahajātā nāma aññamañño vipāko sampayutto sahajātavippayutto. Satta khuddakasaha jātā nāma hetu sahajātādhipati sahajātakammaṃ saha jātāhāro sahajātindriyaṃ jhānaṃ maggo.
有三种色食,即色食、色食有、色食离去。巴利
Tayo rūpāhārā, rūpāhāro rūpāhāratthi rūpāhārā vigato.
有三种色命根:色命根、色命根有、色命根不离去。巴利
Tīṇi rūpajīvitindriyāni, rūpajīvitindriyaṃ rūpajīvitindriyatthi rūpajīvitindriyāvigataṃ.
有十七种前生类:六种依处前生、六种所缘前生、五种依处所缘前生。其中,六种依处前生是:依处前生缘、依处前生依止缘、依处前生根缘、依处前生不相应缘、依处前生有缘、依处前生不离去缘。六种所缘前生是:所缘前生缘、某所缘缘、某所缘为所缘增上缘、某所缘为所缘亲依止缘、所缘前生有缘、所缘前生不离去缘。在“某所缘”等说法中,用“某”“某者”这些词涵盖现在已生的色法。五种依处所缘前生是:依处所缘前生缘、依处所缘前生依止缘、依处所缘前生不相应缘、依处所缘前生有缘、依处所缘前生不离去缘。巴利
Sattarasa purejātajātikā honti, cha vatthupurejātā cha ārammaṇapurejātā pañca vatthārammaṇapurejātā. Tattha cha vatthupurejātā nāma vatthupurejāto vatthupurejātanissayo vatthupurejātindriyaṃ vatthupurejātavippayuttaṃ vatthupurejātatthi vatthu purejātaavigato. Cha ārammaṇapurejātā nāma ārammaṇa purejāto kiñciārammaṇaṃ koci ārammaṇādhipati koci ārammaṇūpanissaso ārammaṇapurejātatthi ārammaṇapurejāta avigato. Kiñci ārammaṇantiādīsu kiñcikocivacanehi paccuppannaṃ nipphannarūpaṃ gayhati. Pañca vatthārammaṇapurejātā nāma vatthārammaṇa purejāto vatthārammaṇapurejātanissayo vatthārammaṇapure jāta vippayutto vatthārammaṇapurejātatthi vatthārammaṇapurejāta avigato.
有四种后生类:后生缘、后生不相应缘、后生有缘、后生不离去缘。巴利
Cattāro pacchājātajātikā honti, pacchājāto pacchājātavippayutto pacchājātatthi pacchājātaavigato.
有七种无间:无间、等无间、无间所依、数习、无间业、无有、离去。这里,无间业指的是圣道的思,它在自己的无间之中生起圣果。巴利
Satta anantarā honti, anantaro samanantaro anantarūpa nissayo āsevanaṃ anantarakammaṃ natthi vigato. Ettha ca anantara kammaṃ nāma ariyamaggacetanā, sā attano anantare ariyaphalaṃ janeti.
五种各别缘,其余的是所缘缘、其余的是所缘增上缘、其余的是所缘亲依止缘、一切自然亲依止缘、其余的异刹那业缘。这样,按详细分类,发趣的诸缘共有五十四种。巴利
Pañca visuṃ paccayā honti, avasesaṃ ārammaṇaṃ avaseso ārammaṇādhipati avaseso ārammaṇūpa nissayo sabbo pakatūpanissayo avasesaṃ nānākkhaṇika kammaṃ. Iti vitthārato paṭṭhānapaccayā catupaññāsappabhedā hontīti.
其中,所有俱生类的缘、所有前生类的缘、所有后生类的缘,以及色食缘和色命根缘,这些叫做现在缘。所有无间类的缘和一切异刹那业,这些叫做过去缘。所缘缘和自然亲依止缘,则是通三时的,并且依涅槃与施设而为离时的。巴利
Tattha sabbe sahajātajātikā ca sabbe purejāta jātikā sabbe pacchājātajātikā rūpāhāro rūpajīvitindriyanti ime paccuppannapaccayā nāma. Sabbe anantarajātikā sabbaṃ nānākkhaṇika kammanti ime atītapaccayā nāma. Ārammaṇaṃ pakatūpanissayoti ime tekālikā ca nibbānapaññattīnaṃ vasena kālavimuttā ca honti.
涅槃和施设这两种法,叫作无缘法,也叫作无为法。为什么呢?因为它们没有生。凡是存在生、存在生起的法,就叫作有缘法、有为法、缘已生法。而这两种法因为没有生、没有生起、不依赖生的条件,所以叫作无缘法、无为法。巴利
Nibbānañca paññatti cāti ime dve dhammā appaccayā nāma asaṅkhatā nāma. Kasmā. Ajātikattā. Yesañhi jāti nāma atthi, uppādo nāma atthi. Te sappaccayānāma saṅkhatā nāma paṭiccasamuppannā nāma. Ime dve dhammā ajātikattā anuppādattā ajātipaccayattāca appaccayā nāma asaṅkhatā nāmāti.
在有缘、有为的诸法当中,没有任何一法是常的、恒的、永住的、不变异的。相反,它们全都因为会坏灭,所以就是无常的。为什么?因为它们自身是依缘而运转的,而诸缘本身也是无常的法。难道涅槃和施设不是缘吗?它们是常的、是恒的。确实如此。但是,并没有哪一法是只靠涅槃为缘、或只靠施设为缘而生起的,一切都是靠众多缘才生起,而那些缘都是无常、不恒的。巴利
Sappaccayesu ca dhammesu saṅkhatesu ekopi dhammo nicco dhuvo sassato aviparītadhammo nāma natthi. Atha kho sabbe te khayaṭṭhena aniccā eva honti. Kasmā. Sayañca paccayāyattavutti kattā paccayānañca aniccadhammattā. Nanu nibbānañca paññatti ca paccayā honti. Te ca niccā dhuvāti. Saccaṃ. Kevalena pana nibbānapaccayena vā paññattipaccayena vā uppanno nāma natthi, bahūhi paccayehi eva uppanno, te pana paccayā aniccā eva adhuvāti.
凡是无常的法,时时刻刻都以三种苦杖打击、逼迫众生,所以这些法从令人恐惧的意义上说,本身就是苦。其中,三种苦杖就是:苦苦性、行苦性、坏苦性。巴利
Ye ca dhammā aniccā honti, te niccakālaṃ satte tividhehi dukkhadaṇḍehi paṭippīḷenti bādhenti, tasmā te dhammā bhayaṭṭhena dukkhā eva honti. Tattha tividhā dukkhadaṇḍā nāma dukkhadukkhatā saṅkhāra dukkhatā vipariṇāmadukkhatā.
凡是无常的,就那样存在,即便在一种姿势中也会一再坏灭,它们怎么能成为那些一直把无常执为恒常的有情众生的“我”或“核心”呢?凡是苦的,它们怎么能成为那些厌离苦、渴望快乐的有情众生的“我”或“核心”呢?所以,那些法因为无核心这一点,就是无我。巴利
Ye keci aniccā eva honti, ekasmiṃ iriyāpathepi punappunaṃ bhijjanti, te kathaṃ yāvajīvaṃ niccasaññitānaṃ sattapuggalānaṃ attā nāma bhaveyyuṃ, sārā nāma bhaveyyuṃ. Ye ca dukkhā eva honti, te kathaṃ dukkhappaṭikulānaṃ sukhakāmānaṃ sattānaṃ attā nāma bhaveyyuṃ, sārā nāma bhaveyyuṃ. Tasmā te dhammā asārakaṭṭhena anattā eva honti.
不过,通过这二十四缘的开示,要显示的就是这个道理:一切有为法都是依靠缘而运作的,并不是随有情众生的意愿而运作。而在这些依靠缘而运作的法当中,没有任何一个法是只靠很少的缘就生起的,而是靠许多缘才生起的。因此,这个开示在显示诸法无我这一特征方面,已经达到了顶点。巴利
Api ca yasmā imāya catuvīsatiyā paccayadesanāya imamatthaṃ dasseti. Sabbepi saṅkhatadhammā nāma paccayāyattavuttikā eva honti, sattānaṃ vasāyattavuttikā na honti. Paccayāyatta vuttikesu ca tesu na ekopi dhammo appakena paccayena uppajjati. Atha kho bahūhi eva paccayehi uppajjatīti, tasmā ayaṃ desanā dhammānaṃ anattalakkhaṇadīpane matthakapattā hotīti.
诸缘组合的方式巴利
Paccayaghaṭanānayo
五识中的缘组合方式巴利
Pañcaviññāṇesu paccayaghaṭanānayo
现在要讲的是诸缘组合的方式。在每一个由缘所生起的法里,众多缘聚集在一起,这就叫作缘组合。而那些被称为有因有缘、有为、缘生的法,它们在生起和住立时,都具备这二十四缘,所以叫有因有缘;因为有因有缘,所以叫有为;因为有为,所以叫缘生。那么,这些法是什么呢?就是一百二十一种心、五十二种心所,以及二十八种色。巴利
Paccayaghaṭanānayo vuccate. Ekekasmiṃ paccayuppanne bahunnaṃ paccayānaṃ samodhānaṃ paccayaghaṭanā nāma. Yena pana dhammā sappaccayā saṅkhatā paṭiccasamuppannāti vuccanti, sabbe te dhammā uppāde ca ṭhitiyañca imehi catuvīsatiyā paccayehi sahitattā sappaccayā nāma, sappaccayattā saṅkhatā nāma, saṅkhatattā paṭiccasamuppannā nāma. Katame pana te dhammāti. Ekavīsasatacittāni ca dvipaññāsacetasikāni ca aṭṭhavīsati rūpāni ca.
其中,一百二十一种心按界分为七种,也就是眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界和意识界。这里面,两种眼识叫眼识界,两种耳识叫耳识界,两种鼻识叫鼻识界,两种舌识叫舌识界,两种身识叫身识界。五门转向心和两种领受心叫意界。剩下的一百零八种心叫意识界。巴利
Tattha ekavīsasatacittāni dhātuvasena sattavidhāni bhavanti, cakkhu viññāṇadhātu sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jitha viññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu manodhātu manoviññāṇa dhātūti. Tattha cakkhuviññāṇadvayaṃ cakkhuviññāṇadhātu nāma. Sotaviññāṇadvayaṃ sotaviññāṇadhātu nāma. Ghānaviññāṇadvayaṃ ghānaviññāṇadhātu nāma. Jithaviññāṇadvayaṃ jithaviññāṇadhātu nāma. Kāyaviññāṇadvayaṃ kāyaviññāṇadhātu nāma. Pañcadvārāvajjana cittañca sampaṭicchanacittadvayañca manodhātu nāma. Sesāni aṭṭhasataṃ cittāni manoviññāṇadhātu nāma.
五十二种心所,按类别来分共有四种:七种遍一切心心所、六种杂心所、十四种不善心所,以及二十五种善心所。巴利
Dvipaññāsacetasikāni ca rāsivasena catubbidhāni bhavanti, satta sabbacittikāni ca cha pakiṇṇakāni ca cuddasa pāpānica pañcavīsati kalyāṇāni ca.
在二十四缘里,有十五种缘是一切心生起都共有的,即:所缘缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘、亲依止缘、业缘、食缘、根缘、相应缘、有缘、无有缘、离去缘、不离去缘。因为确实没有任何心或心所是不依靠所缘而生起的,无间缘等也是如此。另有八种缘只对某些心生起而成为共有的缘,即:因缘、增上缘、前生缘、习行缘、异熟缘、禅那缘、道缘、不相应缘。其中,因缘只对有因的心生起才是共有的;增上缘只对有增上的速行心才是共有的;前生缘只对某些心生起才是共有的;习行缘只对善、不善、唯作的速行才是共有的;异熟缘只对异熟心生起才是共有的;禅那缘只对意界和意识界的心生起才是共有的;道缘只对有因的心生起才是共有的;不相应缘在无色界的心生起中不存在。后生缘这一种,只单独对色法存在。巴利
Catuvīsatipaccayesu ca pannarasapaccayā sabbacittuppāda sādhāraṇā honti, ārammaṇañca anantarañca samanantarañca saha jāto ca aññamaññañca nissayo ca upanissayo ca kammañca āhāro ca indriyañca sampayutto ca atthi ca natthi ca vigato ca avigato ca. Na hi kiñci cittaṃ vā cetasikaṃ vā ārammaṇena vinā uppannaṃ nāma atthi. Tathā anantarādīhi ca. Aṭṭhapaccayā kesañci cittuppādānaṃ paccayā sādhāraṇā honti, hetu ca adhipati ca pure jāto ca āsevanañca vipāko ca jhānañca maggo ca vippayutto ca. Tattha hetu sahetukacittuppādānaṃ eva sādhāraṇā, adhipati ca sādhipatijavanānaṃ eva, purejāto ca kesañci cittuppādānaṃ eva, āsevanañca kusalākusalakiriyajavanānaṃ eva, vipāko ca vipākacittuppādānaṃ eva, jhānañca manodhātu manoviññāṇadhātu cittuppādānaṃ eva, maggo ca sahetukacittuppādānaṃ eva, vippayutto ca arūpaloke cittuppādānaṃ natthi, eko pacchājāto rūpadhammānaṃ eva visuṃbhūto hoti.
这里作个说明。有七种心所是“遍一切心所”,即:触、受、想、思、一境性、命根、作意。其中,心是增上性的类别,也是食缘和根缘。触是食缘。受是根缘和禅那缘。思是业缘和食缘。一境性是根缘、禅那缘和道缘。命根是根缘。剩下两种法(想和作意)不是特别的缘。巴利
Tatrāyaṃ dīpanā. Satta sabbacittikāni cetasikāni nāma, phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitaṃ manasikāro. Tattha cittaṃ adhipatijātikañca āhārapaccayo ca indriyapaccayo ca. Phasso āhārapaccayo. Vedanā indriyapaccayo ca jhāna paccayo ca. Cetanā kammapaccayo ca āhārapaccayo ca. Ekaggatā indriyapaccayo ca jhāna paccayo ca maggapaccayo ca. Jīvitaṃ indriyapaccayo. Sesā dve dhammā visesapaccayā na honti.
在眼识里,可以找到七种遍一切心的心所,加上识本身,一共是八种名法。这八种法以七种缘互相成为对方的缘,也就是除去不相应缘之后的四种大俱生缘和三种中俱生缘。在这八种法当中,识以食缘和根缘成为其余七种法的缘。触以食缘为缘,受只以根缘为缘,思以业缘和食缘为缘,一境性只以根缘为缘,命根以根缘成为其余七种法的缘。而眼依处的色法,则以六种依处前生缘成为这八种法的缘;落入那个眼依处的、现前的色所缘,以四种所缘前生缘成为它们的缘;无间灭去的五门转向心,以五种无间缘为缘;过去所造的善业或不善业,以异刹那业缘成为那些善异熟或不善异熟的缘;与业相伴的过去世的无明、渴爱、取,以及这一世的住处、人、时节、食物等,以自然亲依止缘成为这八种法的缘。在这个心里,因缘、增上缘、后生缘、习行缘、禅那缘、道缘这六种缘找不到,能找到的是十八种缘。就像在这个心里一样,在耳识等里面也找不到这六种缘,能找到的是十八种缘。巴利
Cakkhuviññāṇe satta sabbacittikāni cetasikāni labbhanti, viññāṇena saddhiṃ aṭṭha nāmadhammā honti. Sabbe te dhammā sattahi paccayehi aññamaññassa paccayā honti catūhi mahāsahajātehi ca vippayuttavajjitehi tīhi majjhimasahajātehi ca. Tesveva aṭṭhasu dhammesu viññāṇaṃ sesānaṃ sattannaṃ dhammānaṃ āhārapaccayena ca indriyapaccayena ca paccayo hoti. Phasso āhārapaccayena, vedanā indriyapaccayamattena, cetanā kammapaccayena ca āhāra paccayena ca, ekaggatā indriyapaccayamattena , jīvitaṃ sesānaṃ sattannaṃ dhammānaṃ indriyapaccayena paccayo hoti. Cakkhuvatthurūpaṃ pana tesaṃ aṭṭhannaṃ dhammānaṃ chahi vatthupurejātehi tasmiṃ cakkhuvatthumhi āpātamāgatāni paccuppannāni rūpārammaṇāni tesaṃ catūhi ārammaṇa purejātehi, anantaraniruddhaṃ pañcadvārāvajjanacittañca pañcahi anantarehi, pubbe kataṃ kusalakammaṃ vā akusalakammaṃ vā kusalavipākānaṃ vā akusalavipākānaṃ vā tesaṃ nānākkhaṇikakammapaccayena, kamma sahāyabhūtāni purimabhave avijjātaṇhūpādānāni ca imasmiṃ bhave āvāsapuggalautubhojanādayo ca tesaṃ aṭṭhannaṃ dhammānaṃ pakatūpanissayapaccayena paccayā honti. Imasmiṃ citte hetu ca adhipati ca pacchājāto ca āsevanañca jhānañca maggocāti chapaccayā na labbhanti, aṭṭhārasapaccayā labbhanti. Yathā ca imasmiṃ citte, tathā sotaviññāṇādīsupi cha paccayā na labbhanti, aṭṭhārasapaccayā labbhantīti.
无因心生起时的诸缘组合方式巴利
Ahetuka cittuppādesu paccayaghaṭanānayo
有六种杂心所:寻、伺、胜解、精进、喜、欲。其中,寻是禅那缘,也是道缘。伺是禅那缘。精进属于增上类,也是根缘和道缘。喜是禅那缘。欲属于增上类。而胜解则不是特别的缘。巴利
Cha pakiṇṇakāni cetasikāni nāma, vitakko vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando. Tattha vitakko jhānapaccayo ca maggapaccayo ca. Vicāro jhānapaccayo. Vīriyaṃ adhipatijātikañca indriyapaccayo ca maggapaccayo ca. Pīti jhānapaccayo. Chando adhipatijātiko. Adhimokkho pana visesapaccayo na hoti.
在五种心——五门转向心、两种领受心、两种舍俱推度心——之中,可以得到十种心所:七种遍一切心心所,以及杂心所中的寻、伺、胜解。它们与识相应,各各成为十一种名法。在这些心中,禅那的作用是可以得到的。受、一境性、寻和伺共同成就禅那缘。不过,五门转向心是唯作心,没有异熟缘;异刹那业则站在亲依止缘的位置上。连同异熟缘在内,有六种缘不可得;连同禅那缘在内,有十八种缘可得。在其余四种异熟心中,有五种缘不可得;连同异熟缘和禅那缘在内,有十九种缘可得。巴利
Pañcadvārāvajjanacittañca sampaṭicchanacittadvayañca upekkhāsantīraṇa dvayañcāti pañcasu cittesu dasa cetasikāni labbhanti, satta sabba cittikāni ca pakiṇṇakesu vitakko ca vicāro ca adhimokkho ca. Viññāṇena saddhiṃ paccekaṃ ekādasa nāmadhammā honti. Imesu cittesu jhānakiccaṃ labbhati. Vedanā ca ekaggatā ca vitakko ca vicāro ca jhānapaccayaṃ sādhenti. Pañcadvārāvajjanacittaṃ pana kiriyacittaṃ hoti, vipākapaccayo natthi. Nānākkhaṇikakammañca upanissayaṭṭhāne tiṭṭhati. Vipākapaccayena saddhiṃ cha paccayā na labbhanti. Jhānapaccayena saddhiṃ aṭṭhārasapaccayā labbhanti. Sesesu catūsu vipākacittesu pañca paccayā na labbhanti. Vipākapaccayena ca jhānapaccayena ca saddhiṃ ekūnavīsati paccayā labbhanti.
在悦俱推度心里,有十一个心所与喜一起相应;在意门转向心里,也有十一个心所与精进一起相应,这样加上识,各有十二种名法。但在生笑心里,有十二个心所与喜和精进一起相应,加上识,共有十三种名法。其中,在悦俱推度心里,诸禅支中只有喜特别突出,像前面两种舍俱推度心那样,不能获得五种缘,而是能获得十九种缘。在意门转向心里,只有精进特别突出,它能执行根的作用和禅那的作用,但不执行增上的作用和道的作用。因为是唯作心,所以没有果报缘;像前面五门转向心那样,与果报缘合在一起时有六种缘不可得,而与禅那缘合在一起时,能获得十八种缘。在生笑心里,也因为它是唯作心,所以没有果报缘;但因为它是速行心,所以有习行缘。与果报缘合在一起时,有五种缘不可得;与习行缘合在一起时,能获得十九种缘。巴利
Somanassasantīraṇe pītiyā saddhiṃ ekādasacetasikā yujjanti, manodvārāvajjanacitte ca vīriyena saddhiṃ ekādasāti viññāṇena saddhiṃ dvādasa nāmadhammā honti. Hasituppādacitte pana pītiyā ca vīriyena ca saddhiṃ dvādasa cetasikāni yujjanti. Viññāṇena saddhiṃ terasa nāmadhammā honti. Tattha somanassasantīraṇe jhānaṅgesu pītimattaṃ adhikaṃ hoti, pubbe upekkhāsantīraṇadvaye viya pañcapaccayā na labbhanti. Ekūnavīsatipaccayā labbhanti. Manodvārā vajjanacitte ca vīriyamattaṃ adhikaṃ hoti, tañca indriyakicca jhāna kiccānisādheti. Adhipatikiccañca maggakiccañca na sādheti. Kiriya cittattāvipākapaccayo ca natthi. Pubbe pañcadvārāvajjanacitte viya vipāka paccayena saddhiṃ cha paccayā na labbhanti. Jhānapaccayena saddhiṃ aṭṭharasa paccayā labbhanti. Hasituppādacittepi kiriyacittattā vipākapaccayo natthi, javanacittattā pana āsevanaṃ atthi, vipākapaccayena saddhiṃ pañca paccayā na labbhanti. Āsevanapaccayena saddhiṃ ekūnavīsati paccayā labbhanti.
不善心生起时的诸缘组合方式巴利
Akusalacittuppādesu paccayaghaṭanānayo
十二种不善心:两种痴根心、八种贪根心、两种嗔根心。十四种不善心所,就是痴、无惭、无愧、掉举,这组叫作痴四法。贪、见、慢,这组叫作贪三法。嗔、嫉、悭、恶作,这组叫作嗔四法。昏沉、睡眠、疑,这组另外叫作三法。巴利
Dvādasa akusalacittāni, dve mohamūlikāni aṭṭha lobha mūlikāni dve dosamūlikāni. Cuddasa pāpacetasikāni nāma moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccanti idaṃ mohacatukkaṃ nāma. Lobho diṭṭhi mānoti idaṃ lobhatikkaṃ nāma. Doso issā macchariyaṃ kukkuccanti idaṃ dosacatukkaṃ nāma. Thinaṃ middhaṃ vicikicchāti idaṃ visuṃ tikkaṃ nāma.
在这里,贪、嗔、痴这三种根本法是因缘;见是道缘;其余十种法不是特殊缘。巴利
Tattha lobho doso mohoti tayo mūladhammā hetupaccayā, diṭṭhi maggapaccayo, sesā dasadhammā visesapaccayā na honti.
这里有两种痴根心,即疑相应心和掉举相应心。在疑相应心里,会生起十五种心所:七种遍一切心心所,寻、伺、精进这三种杂心所,以及不善心所中的痴四法和疑,这样与心加在一起共有十六种名法。在这个心里,因缘和道缘都可以成立:痴是因缘,寻和精进是道缘;但一境性因为被疑所败坏,在这个心里不能执行根的作用和道的作用,只能执行禅那的作用。增上缘、后生缘和异熟缘这三种缘不成立,其余二十一种缘都成立。在掉举相应心里,去掉疑而换成胜解,同样只有十五种心所,也还是十六种名法。在这个心里,一境性能够执行根的作用、禅那的作用和道的作用;三种缘不成立,二十一种缘成立。巴利
Tattha dve mohamūlikāni nāma vicikicchāsampayuttacittaṃ uddhacca sampayuttacittaṃ. Tattha vicikicchāsampayuttacitte pannarasa cetasikāni uppajjanti satta sabbacittikāni ca vitakko vicāro vīriyanti tīṇi pakiṇṇakāni ca pāpacetasikesu mohacatukkañca vicikicchā cāti, cittena saddhiṃ soḷasa nāmadhammā honti. Imasmiṃ citte hetu paccayopi maggapaccayopi labbhanti. Tattha moho hetupaccayo, vitakko ca vīriyañca maggapaccayo, ekaggatā pana vicikicchāya duṭṭhattā imasmiṃ citte indriyakiccañca maggakiccañca na sādheti, jhānakiccamattaṃ sādheti. Adhipati ca pacchājāto vipāko cāti tayo paccayāna labbhanti, sesā ekavīsatipaccayā labbhanti. Uddhaccasampayuttacittepi vicikicchaṃ pahāya adhimokkhena saddhiṃ pannaraseva cetasikāni, soḷaseva nāmadhammā honti . Imasmiṃ citte ekaggatā indriya kiccañca jhānakiccañca maggakiccañca sādheti, tayo paccayā na labbhanti, ekavīsati paccayā labbhanti.
在八种贪根心里,会生起七种遍一切心心所、六种杂心所,以及不善心所中的痴四法、贪三法和昏沉睡眠,一共二十二种心所。其中,贪和痴这两个根是因缘。欲、心、精进这三类增上法,有时能起到增上的作用,这里也可以有所缘增上。思是业缘。三种食是食缘。心、受、一境性、命根和精进这五种根法,是根缘。寻、伺、喜、受和一境性这五种禅支,是禅那缘。寻、一境性、见和精进这四种道支,是道缘。后生缘和异熟缘这两种缘在这里得不到,其余二十二种缘都能得到。巴利
Aṭṭhasu lobhamūlikacittesu pana satta sabbacittikāni ca cha pakiṇṇakāni ca pāpesu mohacatukkañca lobhatikkañca thinamiddhañcāti dvāvīsati cetasikāni uppajjanti. Tesu lobho ca mohocāti dve mūlāni hetupaccayo. Chando ca cittañca vīriyañcāti tayo adhipatijātikā kadāci adhipatikiccaṃ sādhenti, ārammaṇādhipatipi ettha labbhati. Cetanā kammapaccayo. Tayo āhārā āhārapaccayo. Cittañca vedanā ca ekaggatā ca jīvitañca vīriyañcāti pañca indriyadhammā indriyapaccayo. Vitakko ca vicāro ca pīti ca vedanā ca ekaggatācāti pañca jhānaṅgāni jhānapaccayo. Vitakko ca ekaggatā ca diṭṭhi ca vīriyañcāti cattāri maggaṅgāni maggapaccayo. Pacchājāto ca vipāko cāti dve paccayā na labbhanti. Sesā dvāvīsati paccayā labbhanti.
在两种嗔根心里,要舍弃喜和贪三法,与嗔四法一起,正好有二十二种心所。嗔和痴是两种根,三种增上类法,三种食,五根,四禅支,三道支。在这里同样有两种缘不成立,二十二种缘成立。巴利
Dvīsu dosamūlikacittesu pītiñca lobhatikkañca pahāya dosacatukkena saddhiṃ dvāvīsati eva cetasikāni, doso ca moho ca dve mūlāni, tayo adhipati jātikā, tayo āhārā, pañca indriyāni, cattāri jhānaṅgāni, tīṇi maggaṅgāni. Etthāpi dve paccayā na labbhanti, dvāvīsati paccayā labbhanti.
心生起中的诸缘组合方法巴利
Cittuppādesu paccayaghaṭanānayo
九十一种美心,即二十四欲界美心、十五色界心、十二无色界心、四十出世间心。其中,二十四欲界美心就是八种欲界善心、八种欲界美异熟心、八种欲界美唯作心。巴利
Ekanavuti sobhaṇacittāni nāma, catuvīsati kāma sobhaṇacittāni pannarasa rūpacittāni dvādasa arūpacittāni cattālīsa lokuttaracittāni. Tattha catuvīsati kāmasobhaṇa cittāni nāma aṭṭha kāmakusalacittāni aṭṭha kāmasobhaṇavipāka cittāni aṭṭha kāmasobhaṇakiriyacittāni.
二十五种美心所,即:无贪、无嗔、无痴这三种美根;以及信、念、惭、愧、中舍性、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性;正语、正业、正命这三种离;悲、喜这两种无量。巴利
Pañca vīsati kalyāṇacetasikāni nāma, alobho adoso amohoceti tīṇi kalyāṇamūlikāni ca saddhā ca sati ca hirī ca ottappañca tatramajjhattatā ca kāyapassaddhi ca citta passaddhi ca kāyalahutā ca cittalahutā ca kāyamudutā ca citta mudutā ca kāyakammaññatā ca citta kammaññatā ca kāyapāguññatā ca cittapāguññatā ca kāyujukatā ca cittujukatā ca sammāvācā sammākammanto sammāājīvoti tisso viratiyo ca karuṇā muditāti dve appamaññāyo ca.
在这其中,三种善根属于因缘;而无痴在增上缘里叫作观增上,在根缘里叫作慧根,在道缘里叫作正见。信在根缘里叫作信根。念在根缘里叫作念根,在道缘里叫作正念。三种离属于道缘。其余十七法不属于特殊缘。巴利
Tattha tīṇi kalyāṇamūlāni hetupaccayo, amoho pana adhipatipaccaye vīmaṃsādhipatināma, indriyapaccaye paññindriyaṃ nāma, maggapaccaye sammādiṭṭhi nāma. Saddhā indriyapaccaye saddhindriyaṃ nāma. Sati indriyapaccaye satindriyaṃ nāma, maggapaccaye sammāsati nāma. Tisso viratiyo maggapaccayo, sesā sattarasa dhammā visesapaccayā na honti.
在八种欲界善心里,一共包含三十八种心所:七种遍一切心心所、六种杂心所、二十五种美心所。其中,喜只出现在四种与悦受相应的心里,无痴只出现在四种与智相应的心里,三种离只在圆满学处、持戒的时候才出现,两种无量只在以悲悯和随喜的方式对待众生时才出现。在这八种心里,两种或三种美根作为因缘起作用;欲、心、精进、观这四种增上法中,有时只有其中一种作为增上缘起作用。思作为业缘起作用。三种食作为食缘起作用。心、受、一境性、命根、信、念、精进、慧这八种作为根缘起作用。寻、伺、喜、受、一境性这五禅支作为禅那缘起作用。慧、寻、三种离、念、精进、一境性这八道支作为道缘起作用。在这八种心里,后生缘和果报缘这两种缘找不到,其余二十二种缘都能找到。巴利
Aṭṭhasu kāmakusalacittesu aṭṭhatiṃsa cetasikāni saṅgayhanti, satta sabbacittikāni cha pakiṇṇakāni pañcavīsati kalyāṇāni. Tesu ca pīti catūsu somanassikesu eva, amoho catūsu ñāṇasampayuttesu eva, tisso viratiyo sikkhāpadasīlapūraṇa kāle eva, dve appamaññāyo sattesu kāruññamodanākāresu evāti. Imesupi aṭṭhasu cittesu dve vā tīṇi vā kalyāṇamūlāni hetupaccayo, chando ca cittañca vīriyañca vīmaṃsācāti catūsu adhipatijātikesu ekamekova kadāci adhipatipaccayo. Cetanā kammapaccayo. Tayo āhārā āhārapaccayo. Cittañca vedanā ca ekaggatā ca jīvitañca saddhā ca sati ca vīriyañca paññācāti aṭṭha indriyāni indriyapaccayo. Vitakko ca vicāro ca pīti ca vedanā ca ekaggatācāti pañcajhānaṅgāni jhānapaccayo. Paññā ca vitakko ca tisso viratiyo ca sati ca vīriyañca ekaggatācāti aṭṭha maggaṅgāni maggapaccayo. Imesupi aṭṭhasu cittesu pacchājāto ca vipākocāti dve paccayā na labbhanti, sesā dvāvīsatipaccayā labbhanti.
在八种欲界美唯作心里,三种离不存在,像在善心里那样,两种缘不存在,二十二种缘存在。巴利
Aṭṭhasu kāmasobhaṇakiriyacittesu tisso viratiyo na labbhanti, kusalesu viya dve paccayā na labbhanti, dvāvīsati paccayā labbhanti.
在八种欲界美果报心里,三种离和两种无量都找不到。增上缘、后生缘和习行缘这三种缘也找不到,能找到的有二十一种缘。巴利
Aṭṭhasu kāmasobhaṇavipākesu tisso viratiyo ca dve appamaññāyo ca na labbhanti. Adhipatipaccayo ca pacchājāto ca āsevanañcāti tayo paccayā na labbhanti, ekavīsati paccayā labbhanti.
在更高的色界、无色界和出世间心里,缘也不超出二十二种。因此,就像在四种与智相应的欲界善心里一样,应当知道这些心里的缘的组合方式。巴利
Upari rūpārūpalokuttaracittesupi dvāvīsatipaccayato atirekaṃ natthi. Tasmā catūsu ñāṇasampayuttakāmakusala cittesu viya imesu paccayaghaṭanā veditabbā.
既然这样,为什么那些心会比欲界心更广大、更殊胜呢?因为重复缘的广大。那些心确实是由修习的不同业而成就的,所以它们当中的重复缘很大。又因为重复的广大,根缘、禅那缘、道缘,以及其他各种缘,对它们来说也都很大。由于诸缘一层比一层更大,那些心也就一层比一层比欲界心更广大、更殊胜。巴利
Evaṃ sante kasmā tāni cittāni kāmacittato mahanta tarāni ca paṇītatarāni ca hontīti. Āsevanamahantattā. Tāni hi cittāni bhāvanākammavisesehi siddhāni honti, tasmā tesu āsevanapaccayo mahanto hoti. Āsevana mahantattā ca indriyapaccayopi jhānapaccayopi maggapaccayopi aññepi vā tesaṃ paccayā mahantā honti. Paccayānaṃ uparūpari mahantattā tāni cittāni uparūpari ca kāmacittato mahantatarāni ca paṇītatarāni ca hontīti.
色聚中的缘组合方式巴利
Rūpakalāpesu paccayaghaṭanānayo
现在要讲色聚里诸缘组合的方式。色一共有二十八种:四大种,就是地、水、火、风;五种净色,就是眼、耳、鼻、舌、身;五种境色,就是色、声、香、味、触,其中触有三种:地触、火触、风触;两种性色,就是女性色和男性色;一种命根色;一种心处色;一种食色;一种空界色;两种表色,就是身表色和语表色;三种变化色,就是轻快性、柔软性、适业性;四种相色,就是积集、相续、老性、无常性。巴利
Rūpakalāpesu paccayaghaṭanānayo vuccate. Aṭṭhavīsati rūpāni nāma, cattāri mahābhūtāni pathavī āpo tejo vāyo. Pañca pasādarūpāni cakkhu sotaṃ ghānaṃ jitha kāyo. Pañca gocararūpāni rūpaṃ saddo gandho raso phoṭṭhabbaṃ. Tattha phoṭṭhabbaṃ tividhaṃ pathavīphoṭṭhabbaṃ tejophoṭṭhabbaṃ vāyophoṭṭhabbaṃ. Dve bhāvarūpāni itthibhāvarūpaṃ pumbhāvarūpaṃ. Ekaṃ jīvitarūpaṃ, ekaṃ hadayarūpaṃ. Ekaṃ āhārarūpaṃ. Ekaṃ ākāsadhāturūpaṃ. Dve viññattirūpāni kāyaviññattirūpaṃ vacīviññatti rūpaṃ. Tīṇi vikārarūpāni lahutā mudutā kammaññatā. Cattāri lakkhaṇarūpāni upacayo santati jaratā aniccatā.
其中,六种色法作为色法的缘,也就是四大种、命根色和食色。在这里,四大种以五种缘互相为缘:俱生缘、相互缘、依止缘、有缘、不离去缘。对于俱生的所造色,则以除相互缘之外的四种缘为缘。命根色以根缘作为俱生业生色的缘。食色以食缘作为一切内色法的缘,不论它们是俱生的还是非俱生的。巴利
Tattha cha rūpadhammā rūpadhammānaṃ paccayā honti cattāri mahābhūtāni ca jīvitarūpañca āhārarūpañca. Tattha cattāri mahā bhūtāni aññamaññassa pañcahi paccayehi paccayā honti sahajātena ca aññamaññena ca nissayena ca atthiyā ca avigatenaca. Sahajātānaṃ upādārūpānaṃ aññamaññavajjitehi catūhi paccayehi paccayā honti. Jīvitarūpaṃ sahajātānaṃ kammajarūpānaṃ indriyapaccayena paccayo. Āhārarūpaṃ sahajātānañca asahajātānañca sabbesaṃ ajjhattarūpadhammānaṃ āhārapaccayena paccayo.
就在那里,十三种色法作为名法的特殊缘而存在,也就是五种净色、七种境色和心处色。其中,五种净色对五种识界来说,就像母亲对孩子一样,以依处前生缘、依处前生根缘和依处前生不相应缘作为缘。七种境色对五种识界和三种意界来说,就像父亲对孩子一样,以所缘前生缘作为缘。心处色对意界与意识界这二者来说,就像树木对树神一样,随其所应,在结生那一刻以俱生依止缘作为缘,在运转时则以依处前生缘和依处前生不相应缘作为缘。巴利
Tattheva terasa rūpadhammā nāmadhammānaṃ visesapaccayā honti, pañcapasādarūpāni ca satta gocararūpāni ca hadayavatthurūpañca. Tattha pañca pasādarūpāni pañcannaṃ viññāṇadhātūnaṃ mātaro viya puttakānaṃ vatthupurejātena ca vatthupurejātindriyena ca vatthu purejātavippayuttena ca paccayā honti. Satta gocararūpāni pañcannaṃ viññāṇadhātūnaṃ tissannaṃ manodhātūnañca pitaro viya puttakānaṃ ārammaṇapurejātena paccayā honti. Hadayavatthurūpaṃ dvinnaṃ manodhātu manoviññāṇadhātūnaṃ rukkho viya rukkhadevatānaṃ yathārahaṃ paṭisandhikkhaṇe sahajātanissayena pavattikāle vatthupurejātena ca vatthupurejātavippayuttena ca paccayo hoti.
有二十三种色聚。其中,就像用一根绳子扎起来的头发叫发聚,就像草束叫草聚一样,由同一俱生色绑在一起的色法之聚,就叫聚合色聚。巴利
Tevīsati rūpakalāpā. Tattha ekāya rajjuyā bandhitānaṃ kesānaṃ kesakalāpo viya tiṇānaṃ tiṇakalāpo viya ekena jātirūpena bandhitānaṃ rūpadhammānaṃ kalāpo paripiṇḍirūpa kalāpo nāma.
其中,四大种、色、香、味、食素这八种法,合起来称为一个“一切根本聚”,也叫作“一切根本八法”。巴利
Tattha cattāri mahābhūtāni vaṇṇo gandho raso ojāti ime aṭṭha dhammā eko sabbamūlakalāpo nāma, sabbamūlaṭṭhakanti ca vuccati.
业生的色聚有九种:命九聚、处十聚、身十聚、女根十聚、男根十聚、眼十聚、耳十聚、鼻十聚、舌十聚。其中,根本八法加上命根色,就叫命九聚。这也就是业生色聚中的根本九聚。根本九聚依次与心所依处色等八种色合在一起,就成为处十聚等八种十聚。其中,命九聚、身十聚和两种性十聚,这四种聚在全身生起。这里说的命九聚,是指消化火和身火。消化火就是消化之火,它在胃里运作,把吃下、喝下、嚼过、尝过的东西消化掉。身火就是遍满全身的暖热之火,它在全身运作,让胆汁、痰、血等不腐坏,保持清净。这两种火如果运作失调,众生就会多病;运作平衡,就少病。这两者所在的命九聚,维持众生的寿命,也维持容貌。身十聚在全身产生乐触和苦触。性十聚让女性具备一切女性特征,让男性具备一切男性特征。其余处十聚等五种十聚,叫做部分十聚。其中,处十聚在心房内运作,让众生生起种种善思和不善思。眼十聚等四种十聚,分别在眼球、耳孔、鼻孔、舌面运作,产生看、听、嗅、尝的功能。巴利
Nava kammajarūpakalāpā, – jīvitanavakaṃ vatthudasakaṃ kāya dasakaṃ itthibhāvadasakaṃ pumbhāvadasakaṃ cakkhudasakaṃ sotadasakaṃ ghānadasakaṃ jithadasakaṃ. Tattha sabbamūlaṭṭhakamevajīvitarūpena saha jīvitanavakaṃ nāma. Etadeva kammajakalāpesu mūlanavakaṃ hoti. Mūlanavakameva yathākkamaṃ hadayavatthurūpādīhi aṭṭharūpehi saha vatthudasakādīni aṭṭhadasakāni bhavati. Tattha jīvitanavakañca kāyadasakañca bhāvadasakānicāti cattāro kalāpā sakala kāye pavattanti. Tattha jīvitanavakanti pācakaggi ca kāyaggi ca vuccati. Pācakaggi nāma pācakatejo koṭṭhāso, so āmāsaye pavattitvā asitapītakhāyitasāyitāni paripāceti. Kāyaggi nāma sakalakāyabyāpako usmātejo koṭṭhāso, so sakala kāye pavattitvā pittasemhalohitāni apūtīni vippasannāni karoti. Tesaṃ dvinnaṃ visamavuttiyā sati sattā bahvābādhā honti, samavuttiyā sati appābādhā. Tadubhayaṃ jīvitanavakaṃ sattānaṃ āyuṃ sampādeti. Vaṇṇaṃ sampādeti. Kāyadasakaṃ sakalakāye sukhasamphassa dukkhasamphassāni sampādeti. Bhāva dasakāni itthīnaṃ sabbe itthākāre sampādeti. Purisānaṃ sabbe purisākāre sampādehi. Sesāni vatthudasakādīni pañcadasakāni padesadasakāni nāma. Tattha vatthudasakaṃ hadayakosabbhantare pavattitvā sattānaṃ nānāpakārāni sucintitaducintitāni sampādeti. Cakkhudasakādīni cattāri dasakāni cakkhuguḷa kaṇṇabila nāsabila jithatalesu pavattitvā dassana savana ghāyana sāyanāni sampādeti.
八种心生色聚:四种根本聚,即一切根本八法聚、声九法聚、身表九法聚、声语表十法聚;这四种根本聚与被称为轻快性、柔软性、适业性的三种变化色在一起,就成了四种有变化聚。巴利
Aṭṭha cittajarūpakalāpā, sabbamūlaṭṭhakaṃ saddanavakaṃ kāya viññattinavakaṃ saddavacīviññattidasakanti cattāro mūlakalāpā ca teyeva lahutā mudutā kammaññatāsaṅkhātehi tīhi vikāra rūpehi saha cattāro savikārakalāpā ca.
在这里,当身体诸界运行失调时,患病者只有根本聚在生起。因为那时候,他的身体色法会变得沉重、僵硬、不堪运作,想要随自己的意愿行住坐卧,想要活动四肢百节,甚至想要开口说话,都很困难。而当身体诸界运行调顺时,无病的人因为没有沉重、僵硬等身体毛病,所以有变化聚在生起。其中,依于心而活动身体肢节时,有两种身表聚生起;依于心而从口发出言语声音时,有两种语表聚生起;依于心而从口发出笑、哭等没有文字的非言语声音时,有两种声聚生起;其余时候,则有两种根本聚生起。巴利
Tattha sarīradhātūnaṃ visamappavattikāle gilānassa mūla kalāpāni eva pavattanti. Tadā hi tassa sarīrarūpāni garūni vā thaddhāni vā akammaññāni vā honti, yathāruci iriyapathaṃpi pavattetuṃ aṅga paccaṅgānipi cāletuṃ vacanaṃpi kathetuṃ dukkho hoti. Sarīradhātūnaṃ samappavattikāle pana agilānassa garuthaddhādīnaṃ sarīradosānaṃ abhāvato savikārā pavattanti. Tesu ca cittaṅgavasena kāyaṅga calane dve kāyaviññattikalāpā pavattanti. Cittavaseneva mukhato vacanasaddappavattikāle dve vacīviññattikalāpā, cittavaseneva akkharavaṇṇarahitānaṃ hasanarodanādīnaṃ avacanasaddānaṃ mukhato pavattikāle dve saddakalāpā, sesakālesu dve ādi kalāpā pavattanti.
四种时节生色聚,即一切根本八法聚和声九法聚,这是两种根本聚和两种有变化聚。其中,这个身体终生随着威仪路而维持,因此,由于威仪的不同,在这个身体中,刹那刹那都能看到诸界的正常运行与不正常运行。同样,由于时节的不同、食物的不同、风与热触接触的不同、身体各部分保养的不同、自己努力与他人努力的不同,也是如此。其中,在运行不正常的时候,只有两种根本聚生起;在运行正常的时候,则是两种有变化聚。而在这些当中,两种声聚,是从心生声、从相续声,以及世间其他种种声音中生起的。巴利
Cattāro utujarūpakalāpā, sabbamūlaṭṭhakaṃ saddanavakanti dve mūlakalāpā ca dve savikārakalāpā ca. Tattha ayaṃ kāyo yāvajīvaṃ iriyāpathasotaṃ anugacchanto yāpeti, tasmā iriyāpathanānattaṃ paṭicca imasmiṃ kāye khaṇe khaṇe dhātūnaṃ samappavattivisamappavattiyo paññāyanti. Tathā utunānattaṃ paṭicca āhāranānattaṃ paṭicca vātātapasapphassanānattaṃ paṭicca kāyaṅga parihāranānattaṃ paṭicca attūpakkamaparūpakkamanānattaṃ paṭicca. Tattha visamappavattikāle dve mūlakalāpā eva pavattanti, samappavattikāle dve savikārā. Tesu ca dve saddakalāpā cittajasaddato paramparasaddesu ca aññesu loke nānappakārasaddesu ca pavattanti.
两种食生色聚,即一切根本八法聚和有变化聚。应当知道,这两种聚要依照由适宜或不适宜的食物所生的等色与不等色来理解。巴利
Dve āhārajarūpakalāpā, – sabbamūlaṭṭhakaṃ savikāranti. Ime dve kalāpā sappāyena vā asappāyena vā āhārena jātānaṃ samarūpavisamarūpānaṃ vasena veditabbā.
空界以及相色,这五种色是离聚的。其中,空界只是诸聚之间的分界,所以是离聚。相色只是为了让人知道有为色聚的有为性,它只是相,所以是离聚。巴利
Ākāsadhātu ca lakkhaṇarūpānicāti pañcarūpāni kalāpa muttāni honti. Tesu ākāsadhātu kalāpānaṃ antarā pariccheda mattattā kalāpamuttā hoti. Lakkhaṇarūpāni saṅkhatabhūtānaṃ rūpa kalāpānaṃ saṅkhatabhāvajānanatthāya lakkhaṇamattattā kalāpa muttāni.
这二十三种色聚,可以在内在的相续中找到。但在外在的相续中,只能找到两种时节生的根本色聚。其中,有两种色的相续:内在的相续和外在的相续。这里,内在的相续叫作有情的相续;外在的相续叫作大地、山、河、海、树木、草等。其中,在内在的相续里,可以找到二十八种色和二十三种色聚。巴利
Ime tevīsati kalāpā ajjhattasantāne labbhanti. Bahiddhā santāne pana dve utujamūlakalāpā eva labbhanti. Tattha dve rūpa santānāni ajjhattasantānañca bahiddhāsantānañca. Tattha ajjhattasantānaṃ nāma sattasantānaṃ vuccati. Bahiddhāsantānaṃ nāma pathavīpabbatanadīsamudda rukkhatiṇādīni vuccati. Tattha ajjhattasantāne aṭṭhavīsati rūpāni tevīsati rūpakalāpāni labbhanti.
在这里,结生时的名法在结生刹那以六种方式作为业生色聚的缘:四种大俱生缘、异熟、不相应。而对心所依色,则连同相互缘一起,以七种方式作为缘。在这些名法当中,因法以因的方式、思以业的方式、食法以食的方式、根法以根的方式、禅那法以禅那的方式、道法以道的方式,随各自相应的情况,以六种方式作为缘。然而,过去的善业与不善业只以一种方式作为缘,即通过业缘。后生的有分等转起名法,对先前生起的业生色聚,只以一种方式作为缘,即通过后生缘。这里,通过“后生”这一说法,已经包含了四种属于后生类的缘。过去的业也只以一种方式作为缘。这样,名法对业生色聚,随各自相应的情况,以十四种缘作为缘。在这里,有十种缘是用不上的:所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、亲依止缘、前生缘、习行缘、相应缘、无有缘、离去缘。巴利
Tattha paṭisandhināmadhammā paṭisandhikkhaṇe kammajarūpakalāpānaṃ chadhā paccayā honti catūhi mahāsahajātehi ca vipākena ca vippayuttena ca. Hadayavatthurūpassa pana aññamaññena saha sattadhā paccayā honti. Tesveva nāmadhammesu hetudhammā hetubhāvena, cetanā kammabhāvena, āhāradhammā āhārabhāvena, indriya dhammā indriyabhāvena, jhānadhammā jhāna bhāvena, maggadhammā magga bhāvenāti yathārahaṃ chadhā paccayā honti. Atītāni pana kusalākusalakammāni ekadhāva paccayā honti kammapaccayena, paṭhamabhavaṅgādikā pacchājātā pavattanāmadhammā purejātānaṃ kammajarūpa kalāpānaṃ ekadhā paccayā honti pacchājātena. Ettha ca pacchājāta vacanena cattāro pacchājātajātikā paccayā gahitā honti. Atītāni ca kammāni ekadhāva paccayā honti. Evaṃ nāmadhammā kammajarūpakalāpānaṃ yathārahaṃ cuddasahi paccayehi paccayā honti. Idha dasapaccayā na labbhanti ārammaṇañca adhipati ca anantarañca samanantarañca upanissayo ca purejāto ca āsevanañca sampayutto ca natthi ca vigato ca.
在转起的时候,能产生色的名法对自己俱生的心生色聚,以五种方式成为缘:以四种俱生大种,以及不相应缘。在这些名法当中,因法以因的方式,增上法以增上的方式,思以业的方式,异熟法以异熟的方式,食法以食的方式,根法以根的方式,禅支法以禅那的方式,道支法以道的方式,随各自的情况,以八种方式成为缘。后生的所有名法,对先前生起的心生色聚,只以一种方式成为缘,也就是后生缘。这样,名法对心生色聚,随各自的情况,以十四种缘成为缘。在这里,有十种缘用不上:所缘缘、无间缘、等无间缘、相互缘、亲依止缘、前生缘、习行缘、相应缘、无有缘、离去缘。巴利
Pavattikāle rūpajanakā nāmadhammā attanā sahajātānaṃ cittajarūpakalāpānaṃ pañcadhā paccayā honti catūhi mahāsaha jātehi ca vippayuttena ca. Tesveva nāmadhammesu hetudhammā hetubhāvena, adhipatidhammā adhipatibhāvena, cetanā kammabhāvena, vipākadhammā vipākabhāvena, āhāradhammā āhāra bhāvena, indriyadhammā indriyabhāvena, jhānadhammā jhānabhāvena, maggadhammā maggabhāvenāti yathārahaṃ aṭṭhadhā paccayā honti. Pacchājātā sabbe nāmadhammā purejātānaṃ cittajarūpakalāpānaṃ ekadhā paccayā honti pacchājātena. Evaṃ nāmadhammā cittajarūpa kalāpānaṃ yathārahaṃ cuddasahi paccayehi paccayā honti. Idhapi dasa paccayā na labbhanti ārammaṇañca anantarañca samanantarañca aññamaññañca upanissayo ca purejāto ca āsevanañca sampayutto ca natthi ca vigato ca.
从结生心住立的那一刻开始,在转起的时候,一切名法都以同一种方式成为一切时节生色聚和食生色聚的缘,也就是以后生缘的方式。在这里,通过“后生”这个说法,已经包含了四种属于后生类的缘,其余二十种缘则用不上。巴利
Paṭisandhicittassa ṭhitikālato paṭṭhāya pavattikāle sabbepi nāmadhammā sabbesaṃ utujarūpakalāpānañca āhārajarūpa kalāpānañca ekadhā paccayā honti pacchājātavasena. Etthapi pacchājātavacanena cattāro pacchājātajātikā gahitā honti, sesā vīsati paccayā na labbhanti.
不过,在全部二十三种色聚当中,四大种彼此之间以五种方式互为缘,即:以四种俱生大种为缘,也以相互为缘;对于俱生的所造色,则以四种方式为缘,即通过四种俱生大种。食生色对俱生和非俱生的一切内色聚,都以食缘的方式为缘。在九种业生色聚中,命根色只对俱生的色法,以根缘的方式为缘。这样,内色法对内色法以七种方式为缘。而外色法对外在的两种时节生色聚,则以五种方式为缘。巴利
Sabbesu pana tevīsatiyā rūpakalāpesucattāromahā bhūtā aññamaññassa pañcadhā paccayā honti catūhi mahāsaha jātehi ca aññamaññena ca, sahajātānaṃ upādārūpānaṃ catudhā paccayā honti catūhi mahāsahajātehi . Āhārarūpaṃ sahajātānañca asahajātānañca sabbesaṃ ajjhattarūpakalāpānaṃ āhāra paccayena paccayo hoti. Navasu kammajarūpakalāpesu jīvitarūpaṃ sahajātānameva rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo hoti. Evaṃ ajjhattarūpadhammā ajjhattarūpadhammānaṃ sattadhā paccayā honti. Bahiddhā rūpadhammā pana bahiddhābhūtānaṃ dvinnaṃ utujarūpakalāpānaṃ pañcadhā paccayā hontīti.
这里还需要说明“发趣”这个词的含义。“发趣”就是“最上的处所”。其中,“最上”指首要,“处所”指缘,所以这是在说:首要的缘、主要的缘、绝对的缘。而这种绝对的缘,是就由绝对的缘所生起的法来说的。巴利
Ettha ca paṭṭhānasaddassa attho vattabbo. Padhānaṃ ṭhānanti paṭṭhānaṃ. Tattha padhānanti pamukhaṃ, ṭhānanti paccayo, pamukhapaccayo mukhyapaccayo ekantapaccayoti vuttaṃ hoti. So ca ekanta paccayo ekantapaccayuppannaṃ paṭicca vattabbo.
缘所生法有两种:主要缘所生和等流缘所生。其中,主要缘所生就是根本缘所生,等流缘所生就是辗转缘所生。其中,只有根本缘所生才叫作必定的缘所生。因为当它自己的缘存在时,它必定会生起,不会不生。而辗转缘所生则叫作非必定的缘所生,因为即使那个缘存在,它可能生起,也可能不生。其中,相对于必定的缘所生,那个缘就叫作必定的缘。这部大论所阐述的正是这种缘。因此,这二十四缘的集合以及这部大论,才被称为发趣。巴利
Duvidhañhi paccayuppannaṃ mukhyapaccayuppannaṃ nissandapaccayuppannanti. Tattha mukhyapaccayuppannaṃ nāma mūlapaccayuppannaṃ, nissandapaccayuppannaṃ nāma parampara paccayuppannaṃ. Tattha mūlapaccayuppannameva ekantapaccayuppannaṃ nāma. Tañhi attano paccaye sati ekantena uppajjatiyeva, no nuppajjati. Paramparapaccayuppannaṃ pana anekantapaccayuppannaṃnāma, tañhi tasmiṃ paccaye satipi uppajjati vā, na vā uppajjati. Tattha ekantapaccayuppannaṃ paṭicca so paccayo ekantapaccayo nāma. So eva imasmiṃ mahāpakaraṇe vutto. Tato eva ayaṃ catuvīsatipaccayagaṇo ca imaṃ mahā pakaraṇañca paṭṭhānanti vuccati.
在这里,有一个人为了财富和粮食而生起贪心。他被贪心驱使,起身进入森林,在某个地方开垦田地、建造房屋、营造园林。当这些事业顺利成功时,这个人获得了许多财富和粮食,自己享用,也养育妻子儿女,还做种种善事,将来会领受善业的果报。其中,与贪心一同生起的名色法,叫做主要缘所生。从那以后,直到未来世领受善果报期间,辗转生起的果报,叫做那贪心的等流缘所生。在这两种缘所生法中,只有主要缘所生在《发趣论》里有说明;而等流缘所生,则要按照经教的方式来讲。所谓经教的方式,就是“这个存在,那个就存在;这个生起,那个就生起”这样的缘起方式。另外,贪、嗔、痴这三法,是整个有情世间、行世间和器世间衰败的根本原因,所以叫做因。无贪、无嗔、无痴这三法,是成就的根本原因,所以也叫做因。这个道理,应当根据情况在一切发趣缘中理解。这样看来,应当知道,世间一切转起,就是这二十四种缘中的主要缘所生和等流缘所生。巴利
Tattha ekassa purisassa dhanadhaññatthāya lobho uppajjati. So lobhavasena uṭṭhāya araññaṃ gantvā ekasmiṃ padese khettāni karoti, vatthūni karoti, uyyānāni karoti. Tesu sampajjamānesu so puriso bahūni dhanadhaññāni labhitvā attanā ca paribhuñjati, puttadāre ca poseti, puññāni ca karoti, puññaphalāni ca āyatiṃ paccanubhavissati. Tattha lobhasaha jātāni nāmarūpāni mukhyapaccayuppannāni nāma. Tato paraṃ yāva āyatiṃ bhavesu puññaphalāni paccanubhoti, tāva uppannāni paramparaphalāni tassa lobhassa nissandapaccayuppannāni nāma. Tesu dvīsu paccayuppannesu mukhyapaccayuppannameva paṭṭhāne vuttaṃ. Nissandapaccayuppannaṃ pana suttantanayena kathetabbaṃ. Tattha suttantanayo nāma imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassa uppādā idaṃ uppajjatīti evarūpo paccayanayo. Api ca lobho doso mohoti tayo dhammā sakalassa sattalokassapi saṅkhāralokassapi okāsa lokassapi vipattiyā mūlaṭṭhena hetū nāma. Alobho adoso amohoti tayo dhammā sampattiyā mūlaṭṭhena hetūnāmāti kathetabbaṃ. Esa nayo sabbesu paṭṭhānapaccayesu yathārahaṃ veditabbo. Evañca sati loke sabbā lokappavattiyo imesaṃ catuvīsatiyā paccayānaṃ mukhya paccayuppannena saddhiṃ nissandapaccayuppannā eva hontīti veditabboti.
到这里,以“缘的意义阐明”“缘的同类摄集”“缘的组合方式”这三章为界限的《发趣论摄要阐明》就结束了。巴利
Ettāvatā paccayānaṃ atthadīpanā paccayānaṃ sabhāgasaṅgaho paccayānaṃ ghaṭanānayoti tīhi kaṇḍehi paricchinnā paṭṭhānuddesa dīpanī niṭṭhitā hoti.
在缅甸国的蒙育瓦城,住在勒迪林寺的大长老写了这部《缘摄要阐明》。巴利
Mrammaraṭṭhe mौṃjvānagare leḍītīaraññavihāravāsinā mahā therena katāyaṃ paccayuddesadīpanī.